Scheidbare Werkwoorden in het Nederlands

Overzicht

Scheidbare werkwoorden (ook wel samengestelde werkwoorden) bestaan uit een werkwoord en een voorvoegsel dat in sommige situaties wordt losgekoppeld. Voorbeelden zijn opbellen (telefonisch contact opnemen), aantrekken (kleding omdoen), meenemen (iets of iemand met je laten meegaan). In een hoofdzin scheidt het voorvoegsel en gaat naar het einde van de zin.

Hoe het werkt

Wanneer scheiden?

Zinstype	Scheiding	Voorbeeld
Hoofdzin (ttt)	Ja	Ik bel hem op.
Bijzin	Nee	...dat ik hem opbel.
Infinitief met te	Nee	Ik moet hem opbellen.
Voltooide tijd	Nee (ge- ertussen)	Ik heb hem opgebeld.

Veelgebruikte scheidbare werkwoorden

Werkwoord	Betekenis	Ik-vorm (hoofdzin)
opbellen	telefonisch contact opnemen	Ik bel je op.
aantrekken	kleding omdoen	Ik trek mijn jas aan.
uitleggen	iets duidelijk maken	Ik leg het uit.
meenemen	iets of iemand met je laten meegaan	Ik neem je mee.
afmaken	voltooien	Ik maak het af.
aankomen	arriveren	De trein komt aan.

Voltooid deelwoord

Het voltooid deelwoord van scheidbare werkwoorden heeft ge- tussen voorvoegsel en werkwoordstam:

• op + bellen → opgebeld
• aan + trekken → aangetrokken
• mee + nemen → meegenomen

Voorbeelden in context

Nederlands	Vertaling	Opmerking
Ik bel je morgen op.	Ik neem morgen telefonisch contact met je op.	Hoofdzin: scheiding
Ze trekt haar jas aan.	Ze doet haar jas om.	Scheiding
Hij legt het goed uit.	Hij maakt het goed duidelijk.	Scheiding
...omdat ik je morgen opbel.	...omdat ik morgen telefonisch contact met je opneem.	Bijzin: geen scheiding
Ik heb je opgebeld.	Ik heb telefonisch contact met je opgenomen.	Vtt: ge- ertussen
De trein komt om vijf uur aan.	De trein arriveert om vijf uur.	Aankomen — scheiding
Ze wil het morgen afmaken.	Ze wil het morgen voltooien.	Infinitief: geen scheiding

Veelgemaakte fouten

Fout	Correct	Waarom
Ik opbel je.	Ik bel je op.	In hoofdzin: voorvoegsel naar het einde.
Ik heb opbeld.	Ik heb opgebeld.	Voltooid deelwoord: ge- ertussen.
dat ik je bel op	dat ik je opbel	In bijzin: geen scheiding.

Oefentips

1. Scheidingsoefening. Neem vijf scheidbare werkwoorden en schrijf een hoofdzin en een bijzin van elk.
2. Deelwoorden bouwen. Oefen het vormen van voltooide deelwoorden: op + ge + bel + d = opgebeld.
3. Luisteren. Let bij het luisteren naar Nederlands op het moment dat het voorvoegsel achteraan komt — je hoort de scheiding heel duidelijk.

Verwante concepten

• Vereiste: Regelmatige Werkwoorden (Tegenwoordige Tijd) — nodig als basis voor dit onderwerp