Fransızcada venir: Gelmek fiili ve çekimi
Le Verbe Venir
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki Fransızca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
Venir, “gelmek” demektir ve şimdiki zamanda je viens, tu viens, il/elle vient, nous venons, vous venez, ils/elles viennent biçiminde çekilir. Venir de + yer, nereden gelindiğini; venir à/chez + yer veya kişi, nereye ya da kime gelindiğini anlatır. Aynı çekim düzenini revenir (geri gelmek), devenir (olmak, dönüşmek) ve tenir (tutmak) fiillerinde de görebilirsiniz.
Genel bakış
Bir davete katılacağınızı söylemek, nereli olduğunuzu anlatmak veya birinin ne zaman geleceğini sormak için venir gerekir. A1 düzeyinde öğrenilen bu fiil, günlük konuşmanın temel taşlarındandır. Bir fiilin (iş, oluş veya hareket bildiren sözcüğün) farklı kişilere göre aldığı biçimlere çekim denir. Venir düzenli değildir; bu yüzden bildiğiniz düzenli fiil eklerini doğrudan üzerine getiremezsiniz.
Türkçede “Geliyorum” derken “ben” sözcüğünü kullanmayabiliriz. Fransızcada ise özneyi (cümlede işi yapanı veya durumun kime ait olduğunu gösteren öğeyi) genellikle açıkça belirtmek gerekir: Je viens. Buradaki je, “ben” anlamındadır. Üstelik Fransızcanın bu zaman biçimi, Türkçedeki hem “geliyorum” hem de “gelirim” karşılığını verebilir; anlamı çevresindeki sözcükler belirler.
Önce bugünkü çekimi ve yer bildiren yapıları öğrenmek yeterlidir. Yazının ileri bölümünde geçmiş zaman, gelecek zaman ve “az önce yapmak” anlamı ayrıca ele alınıyor. Bunlar başlangıç kuralını değiştirmez; aynı fiilin daha geniş kullanım alanını gösterir.
Çekimi ve cümlede kullanımı
Şimdiki zaman çekimi
Fransızcadaki présent, şimdi yapılan işleri, alışkanlıkları ve bağlama göre yakın gelecek planlarını anlatabilir. Venir fiilinin mastar biçimi, yani Türkçedeki “gelmek” gibi çekimsiz sözlük biçimi, venir’dir.
| Kişi sözcüğü | Çekimli biçim | Türkçesi |
|---|---|---|
| je | je viens | ben geliyorum / gelirim |
| tu | tu viens | sen geliyorsun / gelirsin |
| il / elle / on | il vient / elle vient / on vient | o geliyor; bağlama göre biz geliyoruz |
| nous | nous venons | biz geliyoruz / geliriz |
| vous | vous venez | siz geliyorsunuz / gelirsiniz |
| ils / elles | ils viennent / elles viennent | onlar geliyor / gelirler |
Il erkek, elle kadın bir kişiden söz ederken kullanılır. Çoğulda yalnız kadınlardan oluşan bir grup için elles, erkeklerden oluşan veya karma bir grup için ils kullanılır. On, genel olarak “insan, biri” anlamı taşıyabilir; günlük konuşmada çok sık “biz” yerine de geçer. Anlamı “biz” olsa bile çekimi on vient’dır, on venons değildir.
Çekimi üç parça halinde düşünmek ezberi kolaylaştırır:
- vien-: je viens, tu viens, il vient — “geliyorum, geliyorsun, geliyor”.
- ven-: nous venons, vous venez — “geliyoruz, geliyorsunuz”.
- vienn-: ils viennent — “geliyorlar”.
Yazı ile ses bire bir örtüşmez. Viens ve vient tek başlarına aynı okunur; sondaki s ve t duyulmaz. Viennent biçiminde de sondaki -ent okunmaz, fakat n sesi duyulur. Dolayısıyla tekil biçimlerle çoğul viennent biçimini yalnızca son harflere bakarak aynı sanmayın. Venons ve venez ise farklı bir kökle söylenir. Buradaki kök, eklerden önce gelen ve fiilin temel anlamını taşıyan bölümdür.
Nereden gelindiği: venir de
De, bu yapıda çıkış yerini gösteren edattır (sözcükler arasında yer, yön veya başka bir ilişki kuran kısa sözcük). Türkçedeki “-den/-dan” ekinin yaptığı işi ayrı bir sözcükle üstlenir:
- Je viens de Londres. — Londra’dan geliyorum.
- Nous venons de Turquie. — Türkiye’den geliyoruz.
- Elle vient du bureau. — O, ofisten geliyor.
Je viens de Londres hem o anki yolculuğun başlangıç yerini hem de konuşmanın bağlamına göre kişinin kökenini anlatabilir. Bir tanışma sırasında “Londralıyım” karşılığı doğal olabilir; istasyonda söylendiğinde genellikle “Londra’dan geliyorum” anlamı öne çıkar.
Fransızcada tanımlık (bir adın önünde bulunup onun türünü veya belirli olup olmadığını gösteren küçük sözcük) kullanımı Türkçeden farklıdır. De, bazı tanımlıklarla birleşir:
| Birleşme | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|
| de + le → du | Il vient du marché. | O, pazardan geliyor. |
| de + les → des | Elle vient des États-Unis. | O, Amerika Birleşik Devletleri’nden geliyor. |
| de + la → de la | Je viens de la gare. | Gardan geliyorum. |
| de + l’ → de l’ | Nous venons de l’école. | Okuldan geliyoruz. |
Ülke adlarında her yere aynı tanımlığı eklemeyin. De France “Fransa’dan”, de Turquie “Türkiye’den”, d’Italie “İtalya’dan” denir; buna karşılık du Canada “Kanada’dan” ve des Pays-Bas “Hollanda’dan” biçimleri kullanılır. D’, ünlüyle başlayan sözcükten önce de’nin kısalmış biçimidir.
Nereye veya kime gelindiği: à ve chez
Türkçede hem “Paris’e” hem “Ayşe’ye” diyebiliriz. Fransızcada varış noktasının türüne göre farklı sözcükler gerekir:
- Venir à + yer veya etkinlik: Tu viens à Paris ? — Paris’e geliyor musun?
- Venir chez + kişi: Tu viens chez moi ? — Bana, yani evime geliyor musun?
- Venir avec + kişi: Tu viens avec nous ? — Bizimle geliyor musun?
Chez, birinin evi veya bulunduğu iş yeri gibi bir alanı anlatır. Chez le médecin, “doktorun muayenehanesine / muayenehanesinde” anlamına gelebilir; hareketin yönünü fiil belirler. Chez moi ifadesini yalnız “bana” diye ezberlemek yerine “benim evime / benim evimde” anlamıyla ilişkilendirmek daha güvenlidir.
À da bazı tanımlıklarla birleşir: à + le = au, à + les = aux. Örneğin Vous venez au concert ? “Konsere geliyor musunuz?” demektir. Ülkelere yönelirken ayrıca en, au, aux biçimleriyle karşılaşırsınız: venir en France “Fransa’ya gelmek”, venir au Canada “Kanada’ya gelmek”.
Olumsuz cümleler ve sorular
Yazı dilinde olumsuzluk, yani eylemin gerçekleşmediğini bildirme, ne + çekimli fiil + pas ile kurulur:
- Je ne viens pas ce soir. — Bu akşam gelmiyorum.
- Ils ne viennent pas avec nous. — Onlar bizimle gelmiyor.
Sorunun en kolay konuşma biçimi, düz cümlenin sonunu soru tonuyla yükseltmektir: Tu viens demain ? “Yarın geliyor musun?” Daha açık bir soru kalıbı olarak Est-ce que tu viens demain ? de kullanılabilir; anlam değişmez.
Nereden? için d’où kullanılır. D’où viens-tu ? “Nereden geliyorsun?” demektir. Burada fiille kişi sözcüğü yer değiştirir ve araya kısa çizgi girer. Günlük konuşmada Tu viens d’où ? da çok yaygındır. Kaynak yer bildiren de zaten d’où içinde bulunduğundan ayrıca bir de eklenmez.
Aynı düzeni izleyen üç önemli fiil
Revenir ve devenir, venir ile aynı aileye aittir. Tenir ise anlamca farklıdır ama benzer şekilde çekilir. Hepsini “gelmek” diye çevirmeyin; ortak olan öncelikle çekim düzenidir.
| Kişi | Revenir — geri gelmek | Devenir — olmak, dönüşmek | Tenir — tutmak |
|---|---|---|---|
| Ben | je reviens | je deviens | je tiens |
| Sen | tu reviens | tu deviens | tu tiens |
| O | il/elle revient | il/elle devient | il/elle tient |
| Biz | nous revenons | nous devenons | nous tenons |
| Siz | vous revenez | vous devenez | vous tenez |
| Onlar | ils/elles reviennent | ils/elles deviennent | ils/elles tiennent |
Revenir, daha önce bulunulan yere dönmeyi anlatır: Je reviens dans dix minutes — “On dakika sonra geri geliyorum.” Buradaki dans dix minutes, on dakikalık sürenin sonunda gerçekleşecek bir olayı belirtir.
Devenir, bir değişimi anlatır: Elle devient médecin — “O, doktor oluyor.” Türkçedeki “olmak” bazen mevcut durumu, bazen değişimi bildirir. Fransızcada bu ayrım önemlidir: Elle est médecin “O doktor” der; elle devient médecin ise doktor olma sürecini veya yeni duruma geçişi anlatır. Meslek adının önüne bu temel kullanımda un/une getirilmez.
Tenir için Je tiens le sac — “Çantayı tutuyorum” denebilir. Fiilin Türkçe karşılığını cümleden çıkarın; venir ile benzer çekilmesi aynı hareketi anlattığı anlamına gelmez.
Cümle içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde yalnız fiile değil, ardından gelen de, à, chez gibi sözcüklere de dikkat edin. Bunlar Türkçede çoğu zaman ekle verdiğimiz bilgiyi taşır.
| Fransızca | Türkçesi | Açıklama |
|---|---|---|
| Je viens de Londres. | Londra’dan geliyorum. | Bağlama göre kişinin nereli olduğunu da anlatabilir. |
| D’où viens-tu ? | Nereden geliyorsun? | Kaynak yeri sorulur. |
| Ils viennent à la fête. | Partiye geliyorlar. | Katılınan etkinlik belirtilir. |
| Elle devient médecin. | O, doktor oluyor. | Yeni bir mesleğe geçiş anlatılır. |
| Nous venons du marché. | Pazardan geliyoruz. | Çıkış yeri için birleşmiş biçim kullanılır. |
| Vous venez chez nous dimanche ? | Pazar günü bize geliyor musunuz? | Bir eve davet söz konusudur. |
| Tu viens avec moi à la pharmacie ? | Benimle eczaneye geliyor musun? | Birlikte gidilen kişi ve varış yeri belirtilir. |
| On vient en train. | Trenle geliyoruz. | Konuşma dilinde “biz” anlamı vardır. |
| Je ne viens pas ce soir. | Bu akşam gelmiyorum. | Planın gerçekleşmeyeceği bildirilir. |
| Mes parents viennent demain. | Annemle babam yarın geliyor. | Zaman sözcüğü gelecek anlamını belirler. |
| Je reviens dans une heure. | Bir saat sonra geri geliyorum. | Dönüş zamanı verilir. |
| Vous tenez mon sac un instant ? | Çantamı bir an tutar mısınız? | Kibar bir rica yapılır. |
| Les journées deviennent plus longues. | Günler uzuyor. | Bir durumun değiştiği anlatılır. |
| Nous venons de terminer le repas. | Yemeği az önce bitirdik. | Yer değil, yeni tamamlanan bir eylem anlatılır. |
Sık yapılan hatalar
1. Düzenli fiil gibi çekmek
- Yanlış: Nous venissons demain.
- Doğru: Nous venons demain. — Yarın geliyoruz.
- Neden? Venir, sonu -ir ile biten her fiile uygulanabilecek tek bir kurala uymaz. Nous venons ve vous venez biçimlerini birlikte öğrenin.
2. Çoğulda tekil biçimi kullanmak
- Yanlış: Ils vient à la fête.
- Doğru: Ils viennent à la fête. — Partiye geliyorlar.
- Neden? Il vient tekil, ils viennent çoğuldur. Konuşurken viennent içindeki duyulan n sesi de ayrımı destekler.
3. Türkçedeki gibi özneyi düşürmek
- Yanlış: Viens de Turquie. — “Türkiye’den geliyorum” demek isterken.
- Doğru: Je viens de Turquie. — Türkiye’den geliyorum.
- Neden? Fransızcada normal bir bildirme cümlesinde kişi sözcüğünü atmayın. Tek başına viens başka bir bağlamda “gel” emri olabilir; “geliyorum” anlamını kendiliğinden vermez.
4. Çıkış yeriyle varış yerini karıştırmak
- Yanlış: Je viens à Londres. — “Londra’dan geliyorum” demek isterken.
- Doğru: Je viens de Londres. — Londra’dan geliyorum.
- Neden? À Londres, “Londra’ya” anlamıyla varış yerini gösterir. Bu nedenle ilk cümle kendi başına mümkündür, ama amaçlanan anlamı taşımaz.
5. Kişinin evine giderken à kullanmak
- Yanlış: Tu viens à moi ce soir ? — “Bu akşam evime geliyor musun?” demek isterken.
- Doğru: Tu viens chez moi ce soir ? — Bu akşam bana geliyor musun?
- Neden? Birinin evini anlatırken chez kullanılır. À moi, bu bağlamda “benim evime” karşılığını vermez; başka yapılarda farklı anlamlar taşıyabilir.
6. Devenir ile mevcut durumu anlatmak
- Yanlış: Elle devient médecin depuis dix ans. — “On yıldır doktor” demek isterken.
- Doğru: Elle est médecin depuis dix ans. — On yıldır doktor.
- Neden? Devenir değişimi, être mevcut durumu anlatır. Türkçede “doktor olmak” ifadesini her bağlamda aynı fiille karşılamayın.
Kullanım notları
Venir ile aller arasındaki bakış açısı
Venir “gelmek”, aller “gitmek”tir. Ayrım çoğu zaman Türkçedekine benzer: hareket, konuşanın veya konuşmada merkez alınan kişinin bulunduğu yere yöneliyorsa venir uygundur. Ancak yalnızca “şu anda burada” ölçütüne bağlanmaz; ortak bir buluşma yeri de merkez olabilir.
Örneğin arkadaşınızın evine çağrıldığınızda Oui, je viens ! — “Evet, geliyorum!” diyebilirsiniz. Konuştuğunuz kişinin bulunduğu yer esas alınır. Je vais à la gare — “Gara gidiyorum” cümlesinde ise gar, normal olarak bu tür bir ortak merkez değildir. Bir davete yanıt verirken Türkçede “Ben de geliyorum” dediğiniz durumları düşünmek çoğu kez doğru seçimi kolaylaştırır.
Samimiyet ve kibarlık
Tu viens ? — “Geliyor musun?” samimi hitaptır. Vous venez ? hem birden çok kişiye hem de tek bir kişiye kibar hitap olabilir. Tanımadığınız birine veya resmî bir ortamda konuşurken, Türkçedeki “siz” gibi vous kullanmak güvenli bir başlangıçtır.
Konuşmada ne sıkça düşer: Je viens pas — “Gelmiyorum.” Bunu duyduğunuzda tanıyın; özenli yazıda ve başlangıç alıştırmalarında je ne viens pas biçimini kullanın. Buna karşılık je’yi atmak aynı türden sıradan bir konuşma kısaltması değildir.
Geliş zamanı ile yolculuk başlangıcını ayırmak
Venir, her zaman “varmak” anlamına gelmez. Je viens à huit heures “Saat sekizde geliyorum” diyerek bir planı anlatır; ama varış anını özellikle vurgulamak isterseniz J’arrive à huit heures — “Saat sekizde varıyorum” daha açık olabilir. Bir yolculuk anlatırken nereden çıkıldığı, yolda olma ve hedefe ulaşma aynı bilgi değildir.
İleri kullanım: Temel kuralın ötesi
Bu bölümdeki yapıları A1 aşamasında hemen üretmeniz gerekmez. Önce şimdiki zaman çekimini sağlamlaştırın; aşağıdaki ayrımlar, daha sonra duyacağınız biçimleri tanımanıza yardımcı olur.
Venir de + mastar: az önce yapmak
Venir de sonrasında bir yer değil, başka bir fiilin mastarı gelirse anlam değişir:
- Je viens de la gare. — Gardan geliyorum.
- Je viens de rentrer. — Az önce eve döndüm.
İkinci cümlede fiziksel olarak “bir eylemden gelmek” anlatılmaz. Yakın geçmiş, yani henüz tamamlanmış bir eylem söz konusudur. Kişiye göre yalnız venir çekilir; sonraki fiil mastarda kalır: Elle vient de partir — “O, az önce ayrıldı”; Nous venons de manger — “Az önce yemek yedik.”
Bu yapı geçmişteki bir noktaya da bağlanabilir: Je venais de rentrer quand tu as appelé — “Sen aradığında eve daha yeni dönmüştüm.” Buradaki venais, aşağıda belirtilen geçmiş zaman biçimlerinden biridir. Başlangıç için en önemli ayrım, de sonrasındaki sözcüğün yer mi, eylem mi olduğudur.
Geçmiş zamanda yardımcı fiil farkı
Fransızcanın passé composé adı verilen yaygın geçmiş zamanında iki parçalı bir yapı kullanılır. Yardımcı fiil, zamanı kurmaya yarayan çekimli ilk parçadır; geçmiş ortaç ise ana fiilin bu yapıda kullanılan özel biçimidir.
Venir, revenir ve devenir, bu zamanda être yardımcı fiilini alır. Tenir ise avoir ile kurulur. Ortak şimdiki zaman düzeni, geçmişte her şeyin aynı olacağı anlamına gelmez.
| Fransızca | Türkçesi | Açıklama |
|---|---|---|
| Il est venu hier. | O, dün geldi. | Erkek bir kişi için temel biçim. |
| Elle est venue hier. | O, dün geldi. | Kadın bir kişi için yazıda sona ek gelir. |
| Ils sont revenus. | Onlar geri geldiler. | Erkeklerden oluşan veya karma grup. |
| Elles sont devenues amies. | Onlar arkadaş oldular. | Yalnız kadınlardan oluşan grup. |
| Elle a tenu la porte. | O, kapıyı tuttu. | Yardımcı fiil farklıdır. |
Être ile kullanılan bu fiillerde ortaç özneye uyar: venu, venue, venus, venues. Uyum, biçimin söz edilen kişinin cinsiyetine ve tekil ya da çoğul olmasına göre değişmesidir. Tenir için bu tabloyu kopyalayarak elle a tenue la porte yazmayın; bu cümlede doğru biçim elle a tenu la porte’tur. Avoir ile ortaç uyumunun başka yapılarda ayrı kuralları vardır.
Sonraki zamanlarda karşılaşılacak biçimler
Aşağıdaki tablo tam bir zaman dersi değil, en sık görülen biçimler için bir yol haritasıdır. Zamanları öğrenirken her birinin kullanımını ayrıca çalışmak gerekir.
| Kullanım | Venir biçimleri | Anlamı |
|---|---|---|
| Geçmişte alışkanlık veya sürmekte olan durum | je venais, nous venions | gelirdim / geliyordum; gelirdik / geliyorduk |
| Gelecek zaman | je viendrai, nous viendrons | geleceğim; geleceğiz |
| Varsayım veya koşula bağlı geliş | je viendrais, nous viendrions | gelirdim; gelirdik |
| Emir ve çağrı | viens, venons, venez | gel; gelelim; gelin |
Gelecek zamanda venirai değil, viendrai kullanılır. Aynı düzen je reviendrai “geri geleceğim”, elle deviendra “o olacak” ve je tiendrai “tutacağım” biçimlerinde de görülür.
İstek veya gereklilik bildiren bazı yapılardan sonra subjonctif denen kip gelir. Kip, konuşanın bir eylemi gerçek, istek, olasılık gibi hangi bakışla sunduğunu gösterir. Örneğin Il faut que tu viennes — “Gelmen gerekiyor.” Bu kipte venir biçimleri que je vienne, que tu viennes, qu’il/elle vienne, que nous venions, que vous veniez, qu’ils/elles viennent şeklindedir. Bunları şimdiki zaman tablosuyla karıştırmadan, ilgili yapıyla birlikte öğrenin.
Temel anlamdan uzaklaşan kalıplar
Bazı ifadeler sözcük sözcük çevrildiğinde anlaşılmaz. Bunları ayrı kalıplar olarak kaydetmek yararlıdır:
- Ça vient d’où ? — Bu nereden geliyor? Bir eşyanın kaynağı, bir sesin geldiği yer veya bir sorunun nedeni sorulabilir.
- J’en reviens à ma question. — Soruma geri dönüyorum. Fiziksel bir yere değil, konuşulan konuya dönüş anlatılır.
- Je tiens à vous remercier. — Size özellikle teşekkür etmek istiyorum. Tenir à + mastar, bir şeyi yapmaya önem vermeyi anlatır; burada “tutmak” diye çevrilmez.
- Qu’est-ce qu’il devient ? — O şimdi ne yapıyor, hayatı nasıl gidiyor? Bir süredir haber alınmayan biri hakkında sorulabilir; mutlaka meslek veya başka bir dönüşüm sorulmaz.
Bu kullanımlar başlangıçtaki “gelmek, dönmek, olmak, tutmak” karşılıklarının neden her cümlede yeterli olmayacağını gösterir. Yeni bir anlamla karşılaştığınızda yalnız fiili değil, yanındaki kısa sözcükleri de not edin.
Çalışma önerileri
- Üç kökü sesli karşılaştırın. Önce “ben–biz–onlar” sırasıyla je viens, nous venons, ils viennent deyin. Ardından aynı sırayı revenir, devenir ve tenir ile kurun. Özellikle tekil biçimlerle viennent arasındaki ses farkını güvenilir bir kayıttan dinleyip tekrarlayın.
- Kendi hayatınızdan üç kısa cümle yazın. Birinde nereden geldiğinizi, birinde kimin evine geleceğinizi, birinde ne zaman geri döneceğinizi anlatın. Örneğin “Türkiye’den geliyorum”, “Pazar günü size geliyorum”, “Bir saat sonra geri geliyorum.” Sonra her cümleyi olumsuza ve soruya çevirin. De, chez ve kişi çekimini ayrı ayrı kontrol edin.
- Yer ile eylemi ayırt edin. Bir sayfayı ikiye bölün: bir yana Je viens de Paris — “Paris’ten geliyorum”, öte yana Je viens de finir — “Az önce bitirdim” yazın. Duyduğunuz yeni örnekleri uygun tarafa ekleyin. Böylece aynı görünen venir de yapısını tek bir Türkçe karşılığa sıkıştırmamış olursunuz.
İlgili konular
- Önceki adım: Düzenli -ER fiilleri — kişi sözcükleriyle çekim arasındaki ilişkiyi pekiştirir; venir’in neden ayrı öğrenildiğini anlamayı kolaylaştırır.
- Sonraki adım: Yakın geçmiş — venir de + mastar ile “az önce yapmak” anlamını ve bu yapının geçmişteki kullanımını ayrıntılandırır.