A2

Czasowniki z celownikiem w języku niemieckim

Verben mit Dativ

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Po niemieckich czasownikach helfen, danken, gefallen, gehören, schmecken i passen osobę, której coś dotyczy, wyrażamy w celowniku, czyli przypadku odpowiadającym tutaj na pytanie „komu?”; po niemiecku to Dativ, a pytanie brzmi wem? Mówimy więc Ich helfe dir — „Pomagam ci”, a nie Ich helfe dich. W zdaniach takich jak Das Essen schmeckt mir — „Jedzenie mi smakuje” — formę czasownika dobieramy do jedzenia, nie do osoby jedzącej.

O co chodzi i po co się tego uczyć?

Na poziomie A2 coraz częściej trzeba powiedzieć, że komuś pomagamy, coś nam smakuje albo ubranie dobrze na nas leży. Właśnie w takich codziennych sytuacjach pojawiają się czasowniki wymagające celownika. Przypadek to forma wyrazu pokazująca jego rolę w zdaniu: po polsku rozróżniamy na przykład „ona”, „ją” i „jej”, a po niemiecku podobnie rozróżnia się sie i ihr.

Dla osoby mówiącej po polsku ta grupa jest dość przyjazna. „Pomagać komuś”, „dziękować komuś”, „podobać się komuś” i „smakować komuś” mają podobną budowę w obu językach. Nie wszystko da się jednak przenieść bez zmian: polskie „należeć do kogoś” odpowiada niemieckiemu jemandem gehören, bez odpowiednika „do”. Samo polskie tłumaczenie nie wystarczy więc do ustalenia niemieckiej konstrukcji.

Najlepiej uczyć się całych połączeń, nie samych nazw czasowników: jemandem helfen — „pomagać komuś”, jemandem danken — „dziękować komuś”. Wyraz jemandem oznacza „komuś” i od razu podpowiada wymagany przypadek. Dzięki temu przy układaniu zdania łatwiej sięgnąć po mir, dir, ihm zamiast po mich, dich, ihn.

Jak budować zdania?

Sześć podstawowych czasowników

Czasownik to wyraz nazywający czynność lub stan, na przykład „pomagać” albo „należeć”. Przy każdym z poniższych czasowników zapamiętaj zarówno znaczenie, jak i formę osoby, której coś dotyczy.

Niemiecka konstrukcja Znaczenie Co wyrażamy w celowniku?
jemandem helfen pomagać komuś Osobę otrzymującą pomoc.
jemandem danken dziękować komuś Osobę, której dziękujemy.
jemandem gefallen podobać się komuś Osobę, której coś się podoba.
jemandem gehören należeć do kogoś Właściciela.
jemandem schmecken smakować komuś Osobę oceniającą smak.
jemandem passen pasować na kogoś, odpowiadać komuś Osobę, na którą coś pasuje lub której coś odpowiada.

Nie jest to pełna lista wszystkich niemieckich czasowników z celownikiem, lecz bardzo użyteczny zestaw na początek. Wybór przypadku wynika z czasownika, a nie z tego, że w zdaniu występuje człowiek. Nie każdy czasownik dotyczący osoby wymaga celownika.

Jak wyglądają formy celownika?

Zaimek to wyraz zastępujący na przykład imię lub nazwę osoby: zamiast „Annie” możemy powiedzieć „jej”. Oto formy potrzebne w tej grupie zdań:

Forma podstawowa Celownik Polskie znaczenie celownika
ich mir mi, mnie
du dir ci, tobie
er ihm mu, jemu
sie ihr jej
es ihm mu, jemu — w odniesieniu do czegoś rodzaju nijakiego
wir uns nam
ihr euch wam
sie ihnen im
Sie Ihnen panu, pani, państwu

W zdaniu Ich danke Ihnen — „Dziękuję panu/pani/państwu” — wielka litera odróżnia grzecznościowe Ihnen od ihnen, czyli „im”. Z kolei ihr może oznaczać „jej” albo, w innej roli, „wy”. Porównaj Ich helfe ihr — „Pomagam jej” oraz Ihr helft mir — „Wy mi pomagacie”.

Celownik występuje również przy rzeczowniku, czyli wyrazie nazywającym osobę, rzecz lub pojęcie. W niemieckim przypadek pokazuje często rodzajnik, czyli krótki wyraz stojący przed rzeczownikiem, taki jak der lub die.

Rodzaj lub liczba Forma podstawowa Celownik Znaczenie formy w celowniku
Męski der Mann / ein Mann dem Mann / einem Mann mężczyźnie / pewnemu mężczyźnie
Żeński die Frau / eine Frau der Frau / einer Frau kobiecie / pewnej kobiecie
Nijaki das Kind / ein Kind dem Kind / einem Kind dziecku / pewnemu dziecku
Liczba mnoga die Kinder den Kindern dzieciom

W liczbie mnogiej rzeczownik zwykle dostaje w celowniku dodatkowe -n, jeśli jego forma mnoga nie kończy się już na -n lub -s: den Kindern — „dzieciom”, ale den Eltern — „rodzicom” i den Teams — „zespołom”. Przy niektórych rzeczownikach rodzaju męskiego zmienia się też sam rzeczownik w liczbie pojedynczej: der Student → dem Studenten — „student → studentowi”. Na początku wystarczy zapamiętywać takie formy jako całe połączenia.

Kto wykonuje czynność, a kogo ona dotyczy?

Podmiot to część zdania wskazująca, kto lub co wykonuje czynność albo znajduje się w danym stanie. Zwykle odpowiada na pytanie „kto? co?”. Dopełnienie uzupełnia znaczenie czasownika; w omawianych zdaniach wskazuje na przykład osobę, której pomagamy lub której coś się podoba.

Przy helfen i danken układ jest łatwy do zauważenia:

  • Ich helfe meinem Bruder. — „Pomagam mojemu bratu”. Podmiotem jest ich, a meinem Bruder to dopełnienie w celowniku.
  • Wir danken der Ärztin. — „Dziękujemy lekarce”. Podmiotem jest wir, a der Ärztin oznacza osobę, której dziękujemy.

Przy gefallen, gehören, schmecken i często passen podmiotem jest rzecz, a osoba występuje w celowniku:

  • Der Mantel gehört ihr. — „Płaszcz należy do niej”. Podmiot: płaszcz; właścicielka: ihr.
  • Die Schuhe passen mir. — „Buty na mnie pasują”. Podmiot: buty; osoba przymierzająca: mir.

Polskie „Podobają mi się te buty” ma bardzo podobną konstrukcję. Ważna różnica: niemieckie gefallen nie potrzebuje odpowiednika polskiego „się”. Nie dodajemy do niego sich.

Odmiana w czasie teraźniejszym

Odmiana czasownika oznacza zmianę jego formy zależnie od tego, kto lub co jest podmiotem. Szczególnie warto zapamiętać du hilfst i er hilft oraz du gefällst i es gefällt.

Osoba helfen danken gefallen gehören schmecken passen
ich helfe danke gefalle gehöre schmecke passe
du hilfst dankst gefällst gehörst schmeckst passt
er / sie / es hilft dankt gefällt gehört schmeckt passt
wir helfen danken gefallen gehören schmecken passen
ihr helft dankt gefallt gehört schmeckt passt
sie / Sie helfen danken gefallen gehören schmecken passen

Nie wszystkie te formy są równie częste w podstawowym znaczeniu. O jedzeniu najczęściej powiemy es schmeckt — „smakuje”, a o kilku potrawach sie schmecken — „smakują”. Formy odnoszące się do osób bywają jednak zupełnie naturalne: Du gefällst mir znaczy „Podobasz mi się”.

Forma czasownika zależy od podmiotu, nie od celownika:

  • Das Kleid gefällt mir. — „Sukienka mi się podoba”.
  • Die Kleider gefallen mir. — „Sukienki mi się podobają”.
  • Das Kleid gefällt uns. — „Sukienka nam się podoba”.

Zmiana mir na uns nie zmienia formy gefällt. Zmiana jednej sukienki na kilka wymaga już formy gefallen.

Szyk zdania i pytania

W zwykłym zdaniu oznajmującym odmieniony czasownik stoi na drugim miejscu. Chodzi o drugą część zdania, niekoniecznie o drugi wyraz:

  • Die neue Jacke passt mir. — „Nowa kurtka na mnie pasuje”.
  • Mir passt die neue Jacke. — „Ta nowa kurtka na mnie pasuje”.

Przesunięcie mir na początek nie zmienia jego przypadku ani roli. Gdy całe dopełnienie jest rzeczownikiem, a nie krótkim zaimkiem, neutralne zdanie często zaczyna się od podmiotu: Die Jacke passt meinem Sohn — „Kurtka pasuje na mojego syna”.

O osobę w celowniku pytamy za pomocą wem?, czyli „komu?”:

  • Wem gehört der Mantel? — „Do kogo należy płaszcz?”.
  • Wem hilfst du? — „Komu pomagasz?”.

W pytaniu bez słowa pytającego czasownik przechodzi na początek: Schmeckt dir die Suppe? — „Czy zupa ci smakuje?”. Nie dodajemy osobnego niemieckiego odpowiednika polskiego „czy”.

Przykłady w codziennych sytuacjach

Poniższe zdania pokazują zarówno krótkie zaimki, jak i pełne nazwy osób. Zwróć uwagę, że polskie tłumaczenie bywa zbudowane inaczej, choć sytuacja pozostaje ta sama.

Niemiecki Polski Na co zwrócić uwagę
Ich helfe dir beim Umzug. Pomogę ci przy przeprowadzce. Osoba otrzymująca pomoc jest w celowniku.
Kannst du meiner Mutter helfen? Możesz pomóc mojej mamie? Forma „mojej mamie” pozostaje w celowniku również w pytaniu.
Wir helfen den Nachbarn im Garten. Pomagamy sąsiadom w ogrodzie. Celownik liczby mnogiej.
Ich danke Ihnen. Dziękuję panu/pani/państwu. Forma grzecznościowa, zapisywana wielką literą.
Wir danken euch für die Einladung. Dziękujemy wam za zaproszenie. Osoba i powód podziękowania mają różne formy.
Die neue Wohnung gefällt uns. Nowe mieszkanie nam się podoba. Jedno mieszkanie: czasownik w liczbie pojedynczej.
Gefallen dir diese Bilder? Czy podobają ci się te obrazy? Kilka obrazów: czasownik w liczbie mnogiej.
Der Mantel gehört ihr. Płaszcz należy do niej. Właścicielka w celowniku, bez przyimka.
Gehören diese Schlüssel deinem Vater? Czy te klucze należą do twojego ojca? Podmiotem są klucze.
Das Essen schmeckt mir. Jedzenie mi smakuje. Osoba oceniająca smak: celownik.
Die Pilze schmecken den Kindern nicht. Grzyby nie smakują dzieciom. Przeczenie oceny smaku.
Die Schuhe passen meinem Sohn nicht. Buty nie pasują na mojego syna. Chodzi o rozmiar lub dopasowanie.
Passt dir Donnerstag um zehn? Czy odpowiada ci czwartek o dziesiątej? Ten czasownik stosujemy też do terminów.
Mir gefällt die Farbe, aber die Hose passt mir nicht. Podoba mi się kolor, ale spodnie na mnie nie pasują. Niemiecka nazwa jednej pary spodni ma liczbę pojedynczą.

Najczęstsze błędy

1. Biernik zamiast celownika

  • Błędnie: Ich helfe dich.
  • Poprawnie: Ich helfe dir. — „Pomagam ci”.
  • Dlaczego: helfen wymaga celownika. Dich to biernik, czyli przypadek odpowiadający tutaj na pytanie „kogo?”. Dla porównania Ich sehe dich — „Widzę cię” — jest poprawne, bo czasownik „widzieć” wymaga innego przypadku.

2. Przenoszenie polskiego „do” do zdania z gehören

  • Błędnie w znaczeniu własności: Das Fahrrad gehört zu mir.
  • Poprawnie: Das Fahrrad gehört mir. — „Rower należy do mnie”.
  • Dlaczego: Właściciela wyrażamy samym celownikiem. Konstrukcja zu jemandem gehören istnieje, ale oznacza przynależność lub związek z kimś, a nie jest zwykłym sposobem wskazywania właściciela roweru.

3. Dobieranie czasownika do osoby w celowniku

  • Błędnie: Die Schuhe gefällt mir.
  • Poprawnie: Die Schuhe gefallen mir. — „Buty mi się podobają”.
  • Dlaczego: Podmiotem są buty, czyli liczba mnoga. Forma mir nie wpływa na odmianę czasownika.

4. Dodawanie „się” do gefallen

  • Błędnie: Das Kleid gefällt sich mir.
  • Poprawnie: Das Kleid gefällt mir. — „Sukienka mi się podoba”.
  • Dlaczego: Polskie „podobać się” i niemieckie gefallen nie mają identycznej budowy. W tym niemieckim zdaniu nie ma zaimka odpowiadającego polskiemu „się”.

5. Używanie passen jako ogólnego „podobać się”

  • Nietrafnie, jeśli chodzi tylko o upodobanie: Die Musik passt mir.
  • Naturalnie: Die Musik gefällt mir. — „Ta muzyka mi się podoba”.
  • Dlaczego: gefallen wyraża pozytywną ocenę, a passen dopasowanie lub to, że coś komuś odpowiada. Ubranie może się podobać, ale nie pasować rozmiarem. W szczególnym kontekście również muzyka może komuś odpowiadać lub nie odpowiadać, lecz to inne znaczenie niż zwykłe zachwycenie się nią.

6. Niezmieniony rodzajnik

  • Błędnie: Ich danke die Lehrerin.
  • Poprawnie: Ich danke der Lehrerin. — „Dziękuję nauczycielce”.
  • Dlaczego: Celownik trzeba zaznaczyć również przy pełnej nazwie osoby. Forma der Lehrerin oznacza tutaj „nauczycielce”, choć podstawowa forma to die Lehrerin — „nauczycielka”.

Uwagi o znaczeniu i użyciu

Uprzejme prośby i podziękowania

Kannst du mir helfen? — „Możesz mi pomóc?” — to zwyczajna prośba do osoby, z którą jesteśmy na ty. Grzeczniej zabrzmi Könnten Sie mir bitte helfen? — „Czy mógłby pan / mogłaby pani mi pomóc?”. Zmienia się sposób sformułowania prośby, ale nie celownik mir.

W codziennej rozmowie często wystarczy Danke! — „Dziękuję!”. Pełne Ich danke Ihnen für Ihre Hilfe — „Dziękuję panu/pani za pomoc” — jest bardziej wyraźne i dobrze pasuje do uprzejmej rozmowy lub wiadomości. Niemieckie danken nie wymaga jednak wyłącznie oficjalnego kontekstu.

Smak, wygląd i dopasowanie to różne oceny

Die Suppe schmeckt mir — „Zupa mi smakuje” — dotyczy smaku. Die Schüssel gefällt mir — „Miska mi się podoba” — dotyczy ogólnego wrażenia, najczęściej wyglądu. Die Jacke passt mir — „Kurtka na mnie pasuje” — odnosi się zwykle do rozmiaru i kroju, niekoniecznie do tego, czy jest ładna.

W rozmowie można pominąć oczywistą z kontekstu osobę: Schmeckt's? — „Smakuje?” — to potoczna, skrócona forma pytania Schmeckt es?. Nie znaczy to, że schmecken zmienia wymagany przypadek. Jeśli dodamy osobę, nadal powiemy Schmeckt es dir? — „Czy ci smakuje?”.

Podobnie Das passt może znaczyć „To pasuje” lub „To odpowiada”, na przykład jako potwierdzenie terminu. Celownik nie musi pojawić się w każdym zdaniu, jeśli wiadomo, kogo dotyczy ocena.

Dla dociekliwych: poza podstawową regułą

Na początku wystarczy sprawnie stosować celownik i rozpoznawać podmiot. Poniższe rozróżnienia przydadzą się później, gdy zdania staną się dłuższe.

Celownik przy osobie i dodatkowe informacje

Te czasowniki mogą łączyć się z dodatkowymi wyrażeniami. Przyimek to krótki wyraz łączący się z nazwą osoby, rzeczy lub sytuacji, na przykład polskie „za” i „przy”. Przypadek po przyimku ustalamy osobno, niezależnie od celownika wymaganego przez czasownik.

  • Ich danke dir für den Tipp. — „Dziękuję ci za wskazówkę”. Osoba: dir w celowniku; powód: für den Tipp, z biernikiem po für.
  • Sie hilft mir bei der Arbeit. — „Ona pomaga mi w pracy”. Osoba: mir; zakres pomocy: bei der Arbeit, z celownikiem po bei.
  • Die Suppe schmeckt nach Knoblauch. — „Zupa smakuje czosnkiem”. Wyrażenie z nach określa smak, nie osobę, której zupa smakuje.

Samo wystąpienie czasownika z celownikiem nie oznacza więc, że wszystkie dalsze wyrazy też mają być w tym przypadku.

gehören i passen z zu

Porównaj dwa różne znaczenia gehören:

  • Das Buch gehört mir. — „Książka należy do mnie”: jestem właścicielem.
  • Das Buch gehört zu dieser Reihe. — „Książka należy do tej serii”: jest częścią większej całości.

Podobne rozróżnienie przydaje się przy ubraniach:

  • Die Jacke passt mir. — „Kurtka na mnie pasuje”: odpowiedni rozmiar lub krój.
  • Die Jacke passt zu den Schuhen. — „Kurtka pasuje do butów”: dobrze się z nimi komponuje.

Po zu również występuje celownik, ale wynika on z przyimka. Warto odróżniać „komu pasuje?” od „do czego pasuje?”.

Inny czas nie zmienia przypadku

W czasie przeszłym osoba nadal pozostaje w celowniku. W Perfekt, czyli niemieckim czasie przeszłym tworzonym z dwóch części, wszystkie sześć omawianych czasowników w podanych znaczeniach łączy się z haben. Druga część to imiesłów czasu przeszłego — specjalna forma czasownika, na przykład geholfen.

Zdanie w czasie Perfekt Polski
Ich habe ihm geholfen. Pomogłem mu / Pomogłam mu.
Wir haben ihr gedankt. Podziękowaliśmy jej.
Der Film hat mir gefallen. Film mi się podobał.
Das Haus hat meiner Tante gehört. Dom należał do mojej cioci.
Das Essen hat uns geschmeckt. Jedzenie nam smakowało.
Die Schuhe haben mir nicht gepasst. Buty na mnie nie pasowały.

To samo dotyczy zdań z können — „móc, potrafić”: Ich kann dir helfen — „Mogę ci pomóc”. Czasownik helfen występuje tu jako bezokolicznik, czyli forma słownikowa bez odmiany, lecz nadal wymaga dir, nie dich.

Co dzieje się w stronie biernej?

Strona bierna pozwala opisać zdarzenie bez wskazywania wykonawcy, na przykład „Pomaga się jej”. W niemieckim celownik po helfen nie staje się zwykłym podmiotem:

  • Ihr wird geholfen. — „Ktoś jej pomaga / Udziela się jej pomocy”.
  • Den Kindern wurde geholfen. — „Dzieciom udzielono pomocy”.

Formy ihr i den Kindern pozostają w celowniku. Czasownik w takiej konstrukcji ma liczbę pojedynczą, również przy kilku dzieciach, ponieważ to nie dzieci są podmiotem. To późniejszy temat; na A2 wystarczy rozpoznawać takie zdania i nie przerabiać ich mechanicznie według polskich wzorców.

Jak ćwiczyć?

  1. Zmieniaj osobę, pozostawiając resztę zdania. Zacznij od Das Essen schmeckt mir — „Jedzenie mi smakuje”. Następnie powiedz „Jedzenie ci smakuje”, „Jedzenie jej smakuje”, „Jedzenie nam smakuje”. Odpowiednie formy to dir, ihr, uns; czasownik nadal brzmi schmeckt. Potem zmień jedzenie na kilka potraw i sprawdź liczbę czasownika.
  2. Opisuj rzeczy ze swojego otoczenia. Wybierz płaszcz, klucze, posiłek i termin spotkania. Ułóż po jednym zdaniu z gehören, gefallen, schmecken i passen. Przy każdym zaznacz osobno podmiot i formę w celowniku. Dzięki temu nie pomylisz „podoba mi się” z „należy do mnie”.
  3. Ćwicz krótkie rozmowy z pytaniem wem?. Na przykład Wem gehört die Tasche? — Sie gehört meiner Schwester — „Do kogo należy torba? — Należy do mojej siostry”. Następnie zastąp nazwę osoby zaimkiem: Sie gehört ihr — „Należy do niej”. Tak łączysz naukę rodzajników i zaimków, zamiast ćwiczyć je w oderwaniu od zdań.

Powiązane zagadnienia

  • Najpierw warto powtórzyć: Zaimki w celowniku — formy oznaczające „mi”, „ci”, „jemu”, „jej”, „nam” i pozostałe osoby są podstawą swobodnego używania tych czasowników.

Wymagania wstępne

Zaimki w celowniku w języku niemieckimA2

Więcej koncepcji A2