Gramatyka niemiecki
Odkryj 99 koncepcji gramatycznych — od podstawowych do zaawansowanych.
Brak wyników
A1 (36)
Niemieckie ich, du, er, sie, es, wir, ihr, sie, Sie wskazują, o kim lub o czym jest zdanie: ich to „ja”, wir to „my”, a grzecznościowe Sie oznacza „pan”, „pani” lub „państwo”. W tej funkcji występują w mianowniku, czyli przypadku odpowiadającym na pytania „kto? co?”. W przeciwieństwie do polskiego niemiecki zwykle nie pozwala ich pomijać: „Uczę się niemieckiego” to Ich lerne Deutsch, a nie samo Lerne Deutsch.
W niemieckim mianowniku rodzajnik określony ma postać der dla rodzaju męskiego, die dla żeńskiego i das dla nijakiego; w liczbie mnogiej zawsze występuje die. Rodzajnik określony wskazuje zwykle osobę lub rzecz, którą rozmówca może rozpoznać z kontekstu. Mianownik to przypadek odpowiadający na pytania „kto? co?”: Der Mann arbeitet znaczy „Mężczyzna pracuje”.
W mianowniku, czyli przypadku odpowiadającym na pytania „kto? co?”, używamy ein przy rzeczownikach rodzaju męskiego i nijakiego, a eine przy rodzaju żeńskim: ein Hund — pies, ein Kind — dziecko, eine Katze — kot. Przeczenie ma formy kein, keine, kein, a w liczbie mnogiej keine. Zwykłe ein/eine nie ma liczby mnogiej: Kinder spielen znaczy „Dzieci się bawią”, natomiast Keine Kinder spielen — „Żadne dzieci się nie bawią”.
Niemieckie sein znaczy „być”, a w czasie teraźniejszym ma formy: ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind, ihr seid, sie/Sie sind. Formę dobieramy do tego, o kim mówimy: Ich bin Student — „Jestem studentem”, Wir sind Freunde — „Jesteśmy przyjaciółmi”. W zwykłym, pełnym zdaniu niemieckim nie pomijamy słowa oznaczającego osobę: mówimy Ich bin müde — „Jestem zmęczony”, nie samo Bin müde.
Niemieckie haben znaczy najczęściej „mieć”, a w czasie teraźniejszym odmienia się: ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben. Szczególnie zapamiętaj du hast i er hat — w tych formach znika litera b. Ich habe Zeit znaczy „Mam czas”, natomiast Wir haben Hunger to po polsku „Jesteśmy głodni”, a nie dosłowne „mamy głód”.
Niemieckie czasowniki regularne w czasie teraźniejszym Präsens odmieniają się przez dodanie końcówki do tematu, czyli części czasownika pozostałej po odcięciu -en: lernen → lern- → ich lerne („uczę się”). Dla kolejnych osób końcówki to -e, -st, -t, -en, -t, -en: ich lerne, du lernst, er lernt, wir lernen, ihr lernt, sie lernen. W niektórych czasownikach potrzebne jest dodatkowe e, dlatego „ty pracujesz” to du arbeitest, a nie du arbeitst.
Niektóre niemieckie czasowniki w czasie teraźniejszym zmieniają samogłoskę w formach du oraz er/sie/es: sprechen → du sprichst, lesen → er liest, fahren → sie fährt. W formach ich, wir, ihr, sie/Sie tej zmiany nie ma. Najczęstsze wzory to e → i, e → ie i a → ä; wraz z nowym czasownikiem warto od razu zapamiętać jego formę z du i er.
Niemiecki biernik, czyli Akkusativ, wskazuje między innymi osobę lub rzecz, której dotyczy czynność: Ich sehe den Mann — „Widzę mężczyznę”. W porównaniu z mianownikiem rodzajnik zmienia formę tylko w rodzaju męskim: der → den, ein → einen. Formy die, das, eine, ein oraz die w liczbie mnogiej pozostają takie same, choć pełnią już inną funkcję w zdaniu.
Niemieckie zaimki osobowe w bierniku to mich, dich, ihn, sie, es, uns, euch, sie, Sie. Zastępują nazwę osoby lub rzeczy, na którą skierowana jest czynność: Er sieht mich. — „On mnie widzi”. Wybór formy zależy od tego, o kim lub o czym mówisz, a użycie biernika — od niemieckiego czasownika lub przyimka, nie od polskiego tłumaczenia.
Kein przeczy rzeczownikowi (nazwie osoby, rzeczy lub pojęcia), który w zdaniu twierdzącym miałby ein/eine albo występowałby bez rodzajnika: Das ist kein Hund — „To nie jest pies”, Ich habe keine Zeit — „Nie mam czasu”. Nicht służy do pozostałych przeczeń, na przykład czynności lub cechy: Ich verstehe nicht — „Nie rozumiem”, Das ist nicht teuer — „To nie jest drogie”. Kein zmienia końcówkę, a nicht jest nieodmienne; jego miejsce zależy od tego, czemu zaprzeczasz.
W zwykłym niemieckim zdaniu oznajmującym odmieniony czasownik stoi na drugiej pozycji: Ich trinke Kaffee. — „Piję kawę”. Druga pozycja nie oznacza drugiego słowa, lecz miejsce po jednym całym członie zdania: Am Montag arbeite ich. — „W poniedziałek pracuję”. Jeśli na początku umieścisz informację o czasie lub miejscu, podmiot, czyli osoba lub rzecz, o której coś mówisz, zwykle pojawi się bezpośrednio po czasowniku.
W zwykłym niemieckim pytaniu, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, odmieniony czasownik stoi na początku: Hast du Zeit? — „Masz czas?”. Po nim zwykle pojawia się podmiot, czyli osoba lub rzecz, o której mówimy: du — „ty”. Nie dodajemy osobnego odpowiednika polskiego „czy”: Du kommst morgen. — „Przychodzisz jutro” zmienia się w Kommst du morgen? — „Czy przychodzisz jutro?”.
Niemieckie W-Fragen to pytania o konkretną informację, rozpoczynające się zwykle od słowa pytającego: wer — „kto”, was — „co”, wo — „gdzie”, wann — „kiedy”. W zwykłym pytaniu bezpośrednim po słowie lub całym wyrażeniu pytającym stoi odmieniony czasownik: Wo wohnst du? — „Gdzie mieszkasz?”. Gdy pytasz o miejsce, rozróżniaj wo — „gdzie”, woher — „skąd” i wohin — „dokąd”.
Können odpowiada zwykle polskiemu „umieć”, „potrafić” lub „móc”, a müssen — „musieć”. Odmieniasz czasownik modalny, natomiast drugi czasownik stawiasz na końcu zdania w bezokoliczniku, czyli formie takiej jak „pracować”: Ich kann schwimmen — „Umiem pływać”; Du musst arbeiten — „Musisz pracować”. Szczególnie ważne: Du musst nicht kommen znaczy „Nie musisz przychodzić”, a nie „Nie wolno ci przychodzić”.
Wollen wyraża chęć lub zamiar: Ich will nach Hause — „Chcę do domu”. Mögen oznacza najczęściej „lubić”: Er mag keine Tomaten — „On nie lubi pomidorów”. Möchten odpowiada uprzejmemu „chciałbym/chciałabym”: Ich möchte Kaffee — „Poproszę kawę”. Jeśli dodajesz drugi czasownik, stawiasz go na końcu w formie podstawowej, bez zu: Ich möchte Kaffee trinken — „Chciałbym/chciałabym napić się kawy”.
Niemieckie mein, dein, sein, ihr, unser, euer, ihr, Ihr odpowiadają polskim formom „mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich, pana/pani/państwa”. Początek wyrazu wskazuje właściciela, a końcówka zależy od rodzaju, liczby i przypadku określanej rzeczy lub osoby: mein Vater — „mój ojciec”, meine Mutter — „moja matka”, mit meinem Vater — „z moim ojcem”. Niemiecki nie ma jednego odpowiednika polskiego „swój”: trzeba wybrać formę zgodną z tym, o kim mowa, np. Ich suche meinen Schlüssel — „Szukam swojego klucza”.
Przymiotnik opisujący kogoś lub coś po sein („być”) albo werden („stawać się”) nie otrzymuje końcówki odmiany: Sie ist müde. — „Ona jest zmęczona”, Sie wird müde. — „Ona robi się zmęczona”. Ta sama postać obowiązuje przy wszystkich rodzajach i w obu liczbach: Er ist müde, sie ist müde, die Kinder sind müde. — „On jest zmęczony, ona jest zmęczona, dzieci są zmęczone”. Odmienia się czasownik, nie przymiotnik.
Niemieckie przyimki miejsca opisują położenie, cel lub pochodzenie: wo? to „gdzie?”, wohin? — „dokąd?”, a woher? — „skąd?”. Przy in, an, auf położenie wymaga celownika, a cel przemieszczenia — biernika; bei, zu, aus, von łączą się zawsze z celownikiem. Nach też wymaga celownika, choć w połączeniach takich jak nach Berlin („do Berlina”) nie widać odmiany. Nie tłumacz więc każdego polskiego „do” tak samo: „do Berlina” to nach Berlin, „do lekarza” — zum Arzt, a „do kuchni” — in die Küche.
W niemieckim wybieramy um przed godziną, am przed dniem tygodnia lub datą, a im przed miesiącem i porą roku. Von … bis wyznacza przedział „od… do…”, seit oznacza „od” przy sytuacji nadal trwającej, vor odpowiada polskiemu „temu” lub „przed”, a nach — „po”. Nie tłumacz więc każdego polskiego „w” ani „od” jednym niemieckim słowem: najpierw ustal, jaki związek z czasem chcesz wyrazić.
W niemieckich liczbach od 21 do 99 najpierw podaje się jedności, a potem dziesiątki: einundzwanzig to 21, dosłownie „jeden i dwadzieścia”. Es ist halb drei znaczy „Jest wpół do trzeciej”, czyli 2.30 — tak samo jak po polsku. Przy ustalaniu terminu używaj um z godziną, am z dniem tygodnia lub datą, a im z miesiącem: um acht — o ósmej, am Montag — w poniedziałek, im Mai — w maju.
Niemiecki czasownik rozdzielnie złożony ma początkową część, która w zwykłym zdaniu głównym odłącza się i trafia na koniec: aufstehen → Ich stehe um 7 Uhr auf. — „Wstaję o siódmej”. Odmieniasz część czasownikową, a oddzielony przedrostek pozostaje bez zmian. Gdy używasz całej formy podstawowej po czasowniku takim jak müssen, niczego nie rozdzielasz: Ich muss früh aufstehen. — „Muszę wcześnie wstać”.
Niemiecki tryb rozkazujący, czyli Imperativ, ma inne formy zależnie od tego, do kogo mówisz: Komm! — „Przyjdź!”, Kommt! — „Przyjdźcie!”, Kommen Sie! — „Proszę przyjść!”. Przy du i ihr zwykle pomijasz te zaimki, natomiast grzecznościowe Sie zostaje za czasownikiem. W czasownikach rozdzielnych oddzielana część trafia na koniec: Mach die Tür zu! — „Zamknij drzwi!”.
Und, aber, oder, denn i sondern łączą równorzędne elementy wypowiedzi, nie narzucając im nowego szyku wyrazów. Gdy łączysz nimi zwykłe zdania oznajmujące, odmieniony czasownik nadal zajmuje drugą pozycję w każdym zdaniu: Ich lerne und er arbeitet — „Ja się uczę, a on pracuje”. Przed aber, denn i sondern stawiamy przecinek; sondern oznacza „lecz”, „tylko” lub „ale” wtedy, gdy po zaprzeczeniu poprawiamy wcześniejszą informację.
Es gibt znaczy „jest”, „są”, „istnieje” albo „jest dostępne”: Es gibt einen Park — „Jest park”. Po tej konstrukcji używamy biernika, czyli formy odpowiadającej zwykle na pytanie „kogo? co?”. Forma gibt pozostaje taka sama przy jednej i przy wielu rzeczach: Es gibt viele Leute — „Jest dużo ludzi”. Pytanie zaczynamy od Gibt es …?, a brak czegoś najczęściej wyrażamy przez kein w odpowiedniej formie.
Niemieckie gern dodane do czasownika oznacza, że lubisz coś robić: Ich lese gern — „Lubię czytać”. Lieber znaczy „chętniej, wolę”, a am liebsten — „najchętniej, najbardziej lubię”: Ich trinke lieber Tee — „Wolę pić herbatę”; Am liebsten bleibe ich zu Hause — „Najchętniej zostaję w domu”. Same te wyrazy się nie odmieniają; odmienia się czasownik opisujący czynność.
Niemieckie zaimki zwrotne w bierniku to mich, dich, sich, uns, euch, sich: Ich wasche mich znaczy „Myję się”. W przeciwieństwie do polskiego „się” niemiecka forma zależy od tego, kto wykonuje czynność: ich → mich, du → dich, wir → uns. Formy sich używa się przy er, sie, es, przy sie oznaczającym „oni/one” oraz przy grzecznościowym Sie.
Niemieckie przysłówki czasu mówią, kiedy coś się dzieje, np. heute — „dzisiaj”, albo jak często, np. immer — „zawsze”. Nie odmieniają się i można je umieścić na początku zdania lub w jego środku: Heute bin ich müde oraz Ich bin heute müde znaczą „Dzisiaj jestem zmęczony”. Jeśli zdanie oznajmujące zaczyna się od określenia czasu, odmieniony czasownik nadal zajmuje drugie miejsce: Heute bin ich, nie Heute ich bin.
Niemiecka liczba mnoga powstaje najczęściej przez dodanie -e, -(e)n, -er lub -s, czasem ze zmianą samogłoski; część wyrazów pozostaje bez zmian. Nie ma jednej końcówki dla wszystkich rzeczowników, dlatego ucz się od razu par: das Buch – die Bücher (książka – książki), die Frau – die Frauen (kobieta – kobiety). W mianowniku, czyli formie odpowiadającej na pytania „kto? co?”, rodzajnik określony liczby mnogiej to zawsze die, niezależnie od rodzaju wyrazu w liczbie pojedynczej.
Dürfen oznacza przede wszystkim „mieć pozwolenie”, a nicht dürfen — „nie wolno”. Sollen wyraża to, co ktoś ma zrobić zgodnie z czyimś poleceniem, oczekiwaniem lub zaleceniem. Porównaj: Du darfst gehen — „Możesz iść, wolno ci” oraz Du sollst gehen — „Masz iść”. W zwykłym zdaniu odmieniasz czasownik modalny, a drugi czasownik zostawiasz na końcu w formie podstawowej: Du sollst mehr schlafen — „Powinieneś więcej spać”.
Niemieckie dieser, diese, dieses wskazują konkretną osobę lub rzecz, podobnie jak polskie „ten, ta, to”. Wybór formy zależy od niemieckiego rodzaju, liczby i przypadku: dieser Mann — „ten mężczyzna”, diese Frau — „ta kobieta”, dieses Buch — „ta książka”. Mogą stać przed nazwą rzeczy albo ją zastępować. Jener, jene, jenes zwykle odpowiadają polskiemu „tamten, tamta, tamto”, ale w codziennej rozmowie są znacznie rzadsze.
Niemieckie rzeczowniki mają trzy rodzaje gramatyczne: męski, żeński i nijaki, rozpoznawane w podstawowej formie po der, die, das. Ucz się całego połączenia: der Tisch — stół, die Lampe — lampa, das Buch — książka. Polski rodzaj nie podpowiada niezawodnie niemieckiego; pomocne są natomiast niektóre końcówki, zwłaszcza -ung, -heit, -keit oraz -chen.
Niemieckie czasowniki z przedrostkami be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer- nie rozdzielają się w zdaniu: Ich verstehe das nicht — „Nie rozumiem tego”. Przedrostek zostaje przy czasowniku, a zmienia się jego forma osobowa: besuchen → ich besuche → er besucht. W typowych formach czasu przeszłego nie dodaje się do nich kolejnego ge-: besucht, erzählt, verstanden.
Niemieckie przysłówki miejsca wskazują położenie bez nazywania konkretnego miejsca: hier to „tutaj”, dort — „tam”, oben — „na górze”, a draußen — „na zewnątrz”. Nie odmieniają się i często samodzielnie odpowiadają na pytanie Wo? — „Gdzie?”. Gdy pytasz Wohin? — „Dokąd?”, potrzebujesz odpowiedniej formy kierunkowej, na przykład nach links — „w lewo” albo nach draußen — „na zewnątrz”.
Niemieckie Sie oznacza grzecznościowe „pan”, „pani”, „państwo”, „panowie” lub „panie” i zawsze piszemy je wielką literą. Łączy się z czasownikiem w formie takiej jak przy „oni/one”: Sie kommen, czyli „pan przychodzi”, „pani przychodzi” albo „państwo przychodzą”. Ta sama zasada obowiązuje wobec jednej osoby i wobec kilku osób: Sprechen Sie Englisch? — „Czy mówi pan/pani po angielsku?” lub „Czy mówią państwo po angielsku?”.
Niemieckie werden oznacza przede wszystkim „stawać się” lub „zostawać”: Ich werde müde to „Robię się zmęczony / zmęczona”, a Er wird Arzt — „On zostaje lekarzem”. W czasie teraźniejszym odmienia się: ich werde, du wirst, er/sie/es wird, wir werden, ihr werdet, sie/Sie werden. Najważniejsze rozróżnienie: sein opisuje stan, a werden — zmianę prowadzącą do nowego stanu.
Niemieckie wissen znaczy „wiedzieć”: mieć informację, znać odpowiedź lub być świadomym jakiegoś faktu. W czasie teraźniejszym odmienia się nieregularnie: ich weiß, du weißt, er/sie/es weiß, wir wissen, ihr wisst, sie/Sie wissen. Najbardziej przydatne zdanie na początek to Ich weiß es nicht. — „Nie wiem”.
A2 (16)
Niemiecki czas przeszły Perfekt tworzymy dla większości czasowników z odmienionego haben i Partizip II, czyli specjalnej formy czasownika: Ich habe gegessen — „Zjadłem/Zjadłam”. W zwykłym zdaniu oznajmującym forma haben zajmuje drugą pozycję, a Partizip II stoi na końcu: Wir haben gestern gespielt — „Wczoraj graliśmy”. Nie wszystkie czasowniki łączą się z haben: część wymaga sein, zwłaszcza przy zmianie miejsca lub stanu.
Niemiecki czas przeszły Perfekt tworzymy z odmienionego sein przede wszystkim wtedy, gdy czasownik oznacza przemieszczenie lub zmianę stanu: Ich bin gegangen — „Poszedłem”, Er ist eingeschlafen — „Zasnął”. Z sein łączą się też między innymi bleiben — „zostawać”, sein — „być” i werden — „stawać się”. W zwykłym zdaniu oznajmującym odmienione sein stoi na drugim miejscu, a druga część czasu przeszłego na końcu: Sie ist nach Hause gefahren — „Pojechała do domu”.
Niemiecki Partizip II to imiesłów, czyli forma czasownika używana między innymi do opowiadania o przeszłości: machen → gemacht (robić → forma używana np. w znaczeniu „zrobiłem”). Czasowniki regularne najczęściej tworzą go według wzoru ge- + temat + -t, a mocne mają zwykle końcówkę -en i często zmieniony temat: schreiben → geschrieben (pisać). Nie każdy imiesłów zawiera ge-: porównaj verstehen → verstanden (rozumieć) oraz studieren → studiert (studiować).
W niemieckim celowniku, czyli Dativie (przypadku wskazującym między innymi, komu coś dajemy), rodzajniki określone mają formy dem, der, dem, a w liczbie mnogiej den. Rodzajniki nieokreślone to einem, einer, einem; nie mają liczby mnogiej. W zdaniu Ich gebe dem Mann das Buch — „Daję mężczyźnie książkę” — forma dem Mann wskazuje odbiorcę, a das Buch to przekazywana rzecz. W celowniku liczby mnogiej sam rzeczownik zwykle otrzymuje dodatkowe -n, np. den Kindern — „dzieciom”.
Niemieckie zaimki osobowe w celowniku to mir, dir, ihm, ihr, ihm, uns, euch, ihnen, Ihnen. Zastępują nazwę osoby lub rzeczy, gdy czasownik albo przyimek wymaga celownika: Kannst du mir helfen? — „Możesz mi pomóc?”. Polskie pytanie „komu? czemu?” często pomaga, ale nie wystarcza: po niemiecku mówi się na przykład mit mir — „ze mną”, ponieważ przyimek mit wymaga właśnie celownika.
Po niemieckich czasownikach helfen, danken, gefallen, gehören, schmecken i passen osobę, której coś dotyczy, wyrażamy w celowniku, czyli przypadku odpowiadającym tutaj na pytanie „komu?”; po niemiecku to Dativ, a pytanie brzmi wem? Mówimy więc Ich helfe dir — „Pomagam ci”, a nie Ich helfe dich. W zdaniach takich jak Das Essen schmeckt mir — „Jedzenie mi smakuje” — formę czasownika dobieramy do jedzenia, nie do osoby jedzącej.
Dziewięć niemieckich przyimków — an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen — łączy się w opisach przestrzeni z dwoma przypadkami, czyli formami wyrazów pokazującymi ich rolę w zdaniu. Akkusativ (biernik) wskazuje zwykle cel przemieszczenia: Ich lege das Buch auf den Tisch — „Kładę książkę na stole”. Dativ (celownik) określa miejsce: Das Buch liegt auf dem Tisch — „Książka leży na stole”. Nie pytaj tylko, czy ktoś się rusza: ważniejsze jest, czy wyrażenie odpowiada na wohin? — dokąd?, czy na wo? — gdzie?.
Po rodzajniku określonym, czyli wyrazach takich jak der, die, das, przymiotnik stojący przed rzeczownikiem ma końcówkę -e albo -en: der große Mann — „wysoki mężczyzna”, mit dem neuen Auto — „nowym samochodem”. Końcówka -e występuje w mianowniku liczby pojedynczej oraz w bierniku rodzaju żeńskiego i nijakiego; we wszystkich pozostałych miejscach tej odmiany używamy -en. Ta zasada nie dotyczy przymiotnika stojącego samodzielnie po sein: Das Auto ist neu — „Samochód jest nowy”.
Po ein przymiotnik, czyli wyraz opisujący cechę, otrzymuje końcówkę zależną od rodzaju i przypadku: ein großer Mann, eine neue Tasche, ein kleines Kind. Gdy samo ein nie ma końcówki, potrzebną informację pokazuje przymiotnik: -er albo -es. W pozostałych formach liczby pojedynczej przymiotnik ma -e lub -en; tak samo zachowuje się po kein oraz wyrazach takich jak mein i dein.
Weil znaczy „bo”, „ponieważ” i wprowadza przyczynę, a dass znaczy „że” i wprowadza treść myśli, wypowiedzi lub oceny. Po obu spójnikach odmieniony czasownik stoi na końcu zdania podrzędnego: Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin — „Zostaję w domu, bo jestem chory”. Zdanie podrzędne oddzielamy przecinkiem; jeśli stoi ono na początku całej wypowiedzi, zaraz po przecinku pojawia się czasownik zdania głównego: Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause.
Wenn oznacza „jeśli”, „gdy” lub „kiedy” i wprowadza warunek albo okoliczność czasową: Wenn ich Zeit habe, komme ich — „Jeśli będę mieć czas, przyjdę”. Ob oznacza „czy” w pytaniu pośrednim: Ich weiß nicht, ob er kommt — „Nie wiem, czy on przyjdzie”. Po obu tych słowach odmieniony czasownik stoi zwykle na końcu zdania podrzędnego, czyli części zależnej od drugiej części wypowiedzi.
Niemiecki stopień wyższy, czyli Komparativ, tworzymy zwykle przez dodanie -er: schnell → schneller („szybki → szybszy”, „szybko → szybciej”). Gdy podajemy, z kim lub z czym coś porównujemy, używamy als, czyli „niż”: Er ist größer als ich. — „On jest wyższy ode mnie”. Najważniejszych wyjątków, takich jak gut → besser („dobry → lepszy”), trzeba nauczyć się osobno.
Niemiecki stopień najwyższy wskazuje największe nasilenie cechy: „najszybszy”, „najlepszy”, „najchętniej”. Gdy nie stoi bezpośrednio przed nazwą osoby lub rzeczy, zwykle używamy am …-sten: Dieses Auto fährt am schnellsten — „Ten samochód jeździ najszybciej”. Przed taką nazwą stosujemy formę odmienioną, np. das schnellste Auto — „najszybszy samochód”. Najważniejszy wyjątek warto zapamiętać od razu: gut → am besten / der beste — „dobry → najlepiej / najlepszy”.
Po niemieckich przyimkach durch, für, gegen, ohne i um stosujemy biernik, czyli przypadek nazywany po niemiecku Akkusativ: für den Vater — „dla ojca”, ohne dich — „bez ciebie”. Do tej grupy zalicza się też bis oraz entlang, ale wymagają one osobnego wyjaśnienia: bis często łączy się z drugim przyimkiem, a entlang z biernikiem stoi zwykle po określeniu drogi, np. den Fluss entlang — „wzdłuż rzeki”. Niemieckiego przypadku nie wybieramy na podstawie polskiego tłumaczenia.
Po przyimkach aus, bei, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber i außer w ich podstawowych użyciach stosujemy Dativ, czyli niemiecki celownik — jedną z form odmiany wyrazów w zdaniu. Mówimy więc mit dem Bus — „autobusem”, bei meiner Schwester — „u mojej siostry” i zu den Eltern — „do rodziców”. Reguła obowiązuje również wtedy, gdy opisujemy ruch: Ich fahre zu meinem Bruder znaczy „Jadę do mojego brata”.
Niemieckie liczebniki porządkowe odpowiadają na pytanie „który z kolei?”: erste — pierwszy, zweite — drugi, dritte — trzeci. Od 1 do 19 zwykle tworzymy je za pomocą -t-, a od 20 za pomocą -st-; następnie dodajemy końcówkę tak jak w przymiotniku, czyli wyrazie opisującym osobę lub rzecz: der zweite Tag — drugi dzień, am zweiten Tag — drugiego dnia. W zapisie cyframi liczebnik porządkowy oznacza kropka: der 2. Mai — drugi maja, am 2. Mai — drugiego maja.
B1 (17)
W czasie przeszłym Präteritum czasownik sein („być”) przyjmuje formy war, warst, war, waren, wart, waren, a haben („mieć”) — hatte, hattest, hatte, hatten, hattet, hatten. Powiesz więc Ich war krank — „Byłem chory” oraz Ich hatte keine Zeit — „Nie miałem czasu”. Te formy są zwyczajne zarówno w piśmie, jak i w codziennej rozmowie; nie potrzebują dodatkowego czasownika pomocniczego.
W czasie przeszłym Präteritum niemieckie czasowniki modalne mają formy konnte, musste, wollte, durfte, sollte, mochte. Łączą się zwykle z bezokolicznikiem, czyli nieodmienioną formą drugiego czasownika, bez zu: Ich konnte nicht kommen. — „Nie mogłem przyjść”. Formy te są naturalne także w codziennej rozmowie, nie tylko w opowiadaniach. Szczególnie uważaj na różnicę między musste nicht — „nie musiałem” a durfte nicht — „nie wolno mi było”.
Präteritum to niemiecki czas przeszły, w którym regularny czasownik otrzymuje końcówkę z -te-: machen → ich machte — „robić → robiłem / robiłam”. Temat, czyli podstawowa część czasownika, pozostaje bez zmian; cała odmiana to machte, machtest, machte, machten, machtet, machten. Takie formy spotkasz przede wszystkim w opowiadaniach i innych tekstach pisanych, natomiast w codziennej rozmowie często używa się czasu Perfekt: ich habe gemacht.
Niemieckie czasowniki mocne tworzą Präteritum, czyli prosty czas przeszły, przez zmianę samogłoski w temacie: gehen → ging, schreiben → schrieb, kommen → kam. Formy dla ich oraz er/sie/es nie mają dodatkowej końcówki: ich ging, sie kam. Pozostałe osoby otrzymują końcówki, np. du gingst, wir gingen. Präteritum spotkasz przede wszystkim w opowiadaniach, relacjach i tekstach pisanych, choć niektóre jego formy są też codziennością w rozmowie.
Niemiecki Futur I tworzymy z odmienionego werden i bezokolicznika (podstawowej formy czasownika, np. kommen — przychodzić): Ich werde morgen kommen — „Przyjdę jutro”. Ta sama konstrukcja wyraża także przypuszczenie o teraźniejszości: Er wird wohl schlafen — „On pewnie śpi”. Do zwykłych planów często wystarcza czas teraźniejszy z określeniem czasu, więc polski czas przyszły nie zawsze trzeba tłumaczyć przez Futur I.
Genitiv, czyli niemiecki dopełniacz, wyraża m.in. przynależność: das Auto meines Vaters — „samochód mojego ojca”. W liczbie pojedynczej rodzaj męski i nijaki mają zwykle des + rzeczownik z końcówką -(e)s, a rodzaj żeński ma der; w liczbie mnogiej również używa się der. Dopełniacz występuje też po przyimkach wegen, trotz, während, statt: trotz des Regens — „mimo deszczu”.
Niemieckie zdanie względne dopowiada coś o osobie lub rzeczy, podobnie jak polskie zdanie z „który”. Rodzaj i liczbę zaimka der, die, das dobierasz do opisywanego niemieckiego wyrazu, ale jego przypadek wynika z roli w samym zdaniu względnym. Zdanie oddzielasz przecinkiem, a czasownik w formie osobowej stawiasz na końcu: Das Buch, das ich lese, ist interessant — „Książka, którą czytam, jest interesująca”.
Odmienione würde + bezokolicznik pozwala powiedzieć po niemiecku „zrobiłbym”, „pojechałabym” czy „pomoglibyśmy”. Bezokolicznik, czyli podstawowa forma czasownika, np. kommen — „przyjść”, trafia zwykle na koniec zdania: Ich würde gern kommen — „Chętnie bym przyszedł/przyszła”. Tej konstrukcji używamy do wyobrażonych sytuacji, życzeń i uprzejmych próśb: Würden Sie mir helfen? — „Czy pomógłby mi pan / pomogłaby mi pani?”.
Wäre to forma czasownika sein („być”) odpowiadająca polskiemu „byłbym”, a hätte to forma haben („mieć”) odpowiadająca „miałbym”. Należą do Konjunktiv II, czyli trybu pozwalającego mówić o sytuacjach wyobrażonych, życzeniach i uprzejmych propozycjach: Wenn ich mehr Zeit hätte, wäre ich entspannter — „Gdybym miał więcej czasu, byłbym spokojniejszy”. Same formy wäre i hätte zwykle nie oznaczają przeszłości; do powiedzenia „byłbym zrobił” potrzebna jest dodatkowa forma czasownika.
Niemiecką stronę bierną w czasie teraźniejszym tworzymy z odmienionego werden oraz Partizip II, czyli formy czasownika takiej jak gelesen lub geöffnet: Das Buch wird gelesen — „Książka jest czytana”. Opisujemy przede wszystkim czynność, a nie jej wykonawcę; jeśli chcemy go wskazać, zwykle dodajemy von + celownik, czyli formę przypadka odpowiadającą najczęściej na pytania „komu? czemu?”. Die Tür wird geöffnet znaczy „Drzwi są otwierane”, natomiast Die Tür ist geöffnet opisuje stan: „Drzwi są otwarte”.
Po wielu niemieckich czasownikach i wyrażeniach używa się zu + bezokolicznik, czyli nieodmienionej formy czasownika: Ich versuche, Deutsch zu lernen — „Próbuję nauczyć się niemieckiego”. Bezokolicznik stoi na końcu swojej grupy, a zu bezpośrednio przed nim; w czasownikach rozdzielnych trafia do środka: anzurufen — „zadzwonić”. Nie dodawaj jednak zu po czasownikach takich jak können, müssen czy wollen: Ich will lernen — „Chcę się uczyć”.
Niemieckie zaimki zwrotne w celowniku to mir, dir, sich, uns, euch, sich; w formie grzecznościowej również sich. Wskazują na osobę wykonującą czynność, gdy robi ona coś sobie lub dla siebie: Ich wasche mir die Hände — „Myję sobie ręce”. Najczęściej obok nich pojawia się rzecz w bierniku, czyli odpowiedź na pytanie „kogo? co?”: tutaj die Hände. Różnicę między celownikiem a biernikiem widać w samym zaimku tylko przy ich i du: mir zamiast mich, dir zamiast dich.
Konjunktiv I pozwala zaznaczyć, że przekazujesz cudzą wypowiedź, a nie przedstawiasz własnego ustalenia: Er sagt, er sei krank — „On mówi, że jest chory”. Najważniejsze na początek są formy er/sie sei, habe, komme. Spotkasz je przede wszystkim w wiadomościach, sprawozdaniach i innych tekstach oficjalnych; w codziennych rozmowach częściej występują zwykłe formy, np. Er sagt, dass er krank ist.
Obwohl znaczy „chociaż” lub „mimo że” i wprowadza zdanie z odmienionym czasownikiem na końcu: Obwohl es regnet, gehe ich spazieren — „Chociaż pada, idę na spacer”. Trotzdem znaczy „mimo to” i nie zmienia zdania w podrzędne: Es regnet. Trotzdem gehe ich spazieren — „Pada. Mimo to idę na spacer”. Po początkowym trotzdem od razu stoi odmieniony czasownik, a dopiero potem osoba wykonująca czynność.
Niemieckie zdania czasowe określają, kiedy, jak długo lub w jakiej kolejności coś się dzieje; odmieniony czasownik stoi w nich na końcu. Polskie „kiedy” najczęściej odpowiada als, gdy chodzi o jedną sytuację w przeszłości, albo wenn, gdy mowa o powtarzalności, teraźniejszości czy przyszłości. Pozostałe ważne połączenia to bevor — „zanim”, nachdem — „po tym, jak”, während — „podczas gdy”, bis — „aż”, seit — „odkąd” i sobald — „gdy tylko”.
Um … zu i damit odpowiadają na pytanie „po co?” i zwykle znaczą „żeby” lub „aby”. Gdy ta sama osoba wykonuje obie czynności, najczęściej wybieramy um … zu: Ich spare, um ein Auto zu kaufen — „Oszczędzam, żeby kupić samochód”. Gdy wykonawcy są różni, używamy damit i pełnego zdania z czasownikiem na końcu: Ich spare, damit meine Tochter studieren kann — „Oszczędzam, żeby moja córka mogła studiować”. Damit jest poprawne również przy tej samej osobie.
Niektóre niemieckie rzeczowniki rodzaju męskiego, np. der Junge (chłopiec) i der Student (student), otrzymują końcówkę -n lub -en we wszystkich przypadkach liczby pojedynczej poza mianownikiem. Dlatego mówimy der Student, ale den Studenten, dem Studenten i des Studenten. Ten sposób odmiany nazywa się deklinacją słabą, po niemiecku N-Deklination; końcówka -en nie musi więc oznaczać liczby mnogiej.
B2 (12)
Plusquamperfekt wskazuje, że coś wydarzyło się przed innym momentem w przeszłości. Tworzymy go z odpowiedniej formy hatte lub war oraz Partizip II, czyli formy czasownika takiej jak gegessen („zjedzone”; w zdaniu: „zjadł”) czy gegangen („poszedł” w połączeniu z czasownikiem pomocniczym). Ich hatte schon gegessen, als er kam znaczy „Już zjadłem, kiedy on przyszedł”: najpierw jedzenie, potem jego przyjście.
Niemiecka strona bierna opisująca czynność ma w przeszłości dwie podstawowe postacie: wurde + Partizip II w czasie Präteritum oraz ist + Partizip II + worden w czasie Perfekt. Das Haus wurde gebaut i Das Haus ist gebaut worden można przetłumaczyć jako „Dom został zbudowany”. W biernym Perfekt używa się worden, nie geworden, a czasownik sein dopasowuje się do osoby i liczby.
Konjunktiv II Vergangenheit to przeszła forma trybu przypuszczającego, czyli sposobu mówienia o tym, co mogłoby się wydarzyć, ale się nie wydarzyło. Najczęściej tworzy się ją z hätte albo wäre oraz Partizip II, czyli formy czasownika takiej jak gemacht lub gekommen: Ich hätte das nicht gemacht — „Nie zrobiłbym tego”. W zdaniu z wenn („gdyby”) odmieniona forma stoi na końcu: Wenn ich das gewusst hätte, wäre ich zu Hause geblieben — „Gdybym o tym wiedział, zostałbym w domu”.
Niemieckie zdania warunkowe typu 2 opisują sytuację wyobrażoną teraz lub w przyszłości: Wenn ich Zeit hätte, würde ich dir helfen — „Gdybym miał czas, pomógłbym ci”. Typ 3 dotyczy niezrealizowanej możliwości w przeszłości: Wenn ich Zeit gehabt hätte, hätte ich dir geholfen — „Gdybym miał wtedy czas, pomógłbym ci”. Oba korzystają z Konjunktiv II, czyli form niemieckiego trybu przypuszczającego; po wenn odmieniony czasownik stoi na końcu swojej części zdania.
Futur II tworzymy według wzoru odmienione werden + Partizip II + haben lub sein: Bis morgen werde ich das gemacht haben — „Do jutra już to zrobię”. Konstrukcja może też wyrażać przypuszczenie o przeszłości: Er wird wohl schon gegangen sein — „Prawdopodobnie już wyszedł”. O znaczeniu decyduje kontekst, nie sama forma czasownika.
Partizip I, czyli imiesłów opisujący kogoś lub coś przez wykonywaną czynność, tworzymy zwykle przez dodanie -d do bezokolicznika: schlafen → schlafend („spać → śpiący”). Przed rzeczownikiem otrzymuje on końcówkę jak zwykły przymiotnik: das schlafende Kind — „śpiące dziecko”. Najczęściej nazywa czynność trwającą w czasie opisywanej sytuacji, a nie czynność już zakończoną.
Partizip II, czyli niemiecki imiesłów używany między innymi w czasie przeszłym, może również opisywać rzecz: die geöffnete Tür — „otwarte drzwi”. Przed rzeczownikiem, czyli nazwą osoby, rzeczy lub zjawiska, otrzymuje takie same końcówki jak zwykły przymiotnik: ein geöffnetes Fenster — „otwarte okno”. Najczęściej wskazuje rezultat czynności albo zakończoną zmianę, a nie czynność właśnie trwającą.
Niemiecka rozbudowana przydawka imiesłowowa to określenie rzeczownika, w którym imiesłów wraz z dodatkowymi informacjami stoi przed rzeczownikiem: der in Berlin lebende Mann — „mężczyzna mieszkający w Berlinie”. Dodatkowe informacje poprzedzają imiesłów, a sam imiesłów otrzymuje końcówkę taką jak przymiotnik. Konstrukcja pozwala zastąpić zdanie typu „który mieszka…” zwartym określeniem, szczególnie częstym w tekstach pisanych.
Lassen + bezokolicznik bez zu pozwala powiedzieć, że zlecamy komuś wykonanie czynności albo pozwalamy komuś coś zrobić. Ich lasse das Auto reparieren znaczy „Zlecam naprawę samochodu”, a Ich lasse dich fahren — „Pozwalam ci prowadzić”. Odmieniamy lassen, natomiast drugi czasownik pozostaje w formie podstawowej; w czasie przeszłym Perfekt mówimy Ich habe das Auto reparieren lassen — „Zleciłem naprawę samochodu”.
Nominalizacja, czyli urzeczownikowienie, polega na użyciu innej części mowy jako rzeczownika — wyrazu nazywającego osobę, rzecz, czynność lub pojęcie. Niemieckie lesen „czytać” daje das Lesen „czytanie”, a schön „piękny” — das Schöne „to, co piękne”. Takie wyrazy piszemy wielką literą: bezokoliczniki zachowują swoją formę i mają rodzaj nijaki, natomiast urzeczownikowione przymiotniki oraz imiesłowy nadal przyjmują końcówki przymiotnikowe, np. ein Reisender, ale der Reisende „podróżny”.
Zustandspassiv opisuje stan będący wynikiem czynności i najczęściej ma postać odmienione sein + Partizip II: Die Tür ist geschlossen — „Drzwi są zamknięte”. Natomiast Die Tür wird geschlossen znaczy „Drzwi są zamykane”: uwaga skupia się na czynności, a nie na jej rezultacie. Dla polskiego ucznia najważniejsze pytanie brzmi więc: co się dzieje czy jaki jest stan?
Niemieckie als ob i als wenn znaczą „jakby” i wprowadzają porównanie z sytuacją wyobrażoną: Er tut, als ob er nichts wüsste — „Zachowuje się, jakby nic nie wiedział”. Po obu wyrażeniach odmieniony czasownik stoi na końcu, zwykle w Konjunktiv II (trybie przedstawiającym sytuację jako wyobrażoną, a nie stwierdzony fakt). Można też użyć samego als, ale wtedy odmieniony czasownik musi stać bezpośrednio po nim: Sie sieht aus, als wäre sie krank — „Wygląda, jakby była chora”.
C1 (10)
Konjunktiv I to tryb czasownika służący przede wszystkim do przytaczania cudzych wypowiedzi bez przedstawiania ich jako własnego stwierdzenia: Sie sagt, sie sei krank — „Mówi, że jest chora”. Jeśli jego forma pokrywa się z trybem oznajmującym, w starannej mowie zależnej często zastępuje się ją formą Konjunktiv II, a w razie dalszej niejednoznaczności konstrukcją würde + bezokolicznik. Najważniejsza jest więc nie sama końcówka, lecz czytelne oddzielenie głosu autora od przytaczanej osoby.
Niemiecki pozwala mówić o czynności bez wskazywania jej wykonawcy nie tylko za pomocą strony biernej: służą do tego także man, sich lassen + bezokolicznik, sein + zu + bezokolicznik i niektóre przymiotniki na -bar lub -lich. Das lässt sich machen znaczy „To da się zrobić”, a Das Problem ist lösbar — „Problem jest możliwy do rozwiązania”. Konstrukcja sein + zu może natomiast wyrażać zarówno możliwość, jak i obowiązek, dlatego trzeba ją odczytywać w kontekście.
Niemieckie czasowniki modalne mogą wyrażać nie obowiązek czy umiejętność, lecz ocenę prawdopodobieństwa: Er muss krank sein znaczy „On musi być chory” w sensie „Wszystko na to wskazuje”. Sie dürfte etwa 40 sein to ostrożne „Ma prawdopodobnie około czterdziestki”, a Das kann nicht stimmen — „To nie może być prawda”. Gdy wniosek dotyczy przeszłości, używa się połączenia z haben lub sein: Er muss das gewusst haben — „Musiał o tym wiedzieć”.
Präteritum to podstawowy czas przeszły niemieckiej narracji pisanej: przedstawia zarówno kolejne wydarzenia, jak i ich tło. W opowiadaniu obejmuje nie tylko częste formy war i hatte, lecz także wszystkie inne typy czasowników: wartete, ging, dachte, stand auf. „Literackie” użycie nie oznacza osobnej odmiany ani czasu zarezerwowanego dla odległej przeszłości — chodzi o konsekwentny sposób prowadzenia opowieści.
Niemieckie Funktionsverbgefüge to utrwalone połączenia, w których główny sens niesie rzeczownik, a czasownik przede wszystkim pozwala odmienić całość i wskazać rodzaj działania: in Betracht ziehen znaczy „brać pod uwagę”, a nie dosłownie „ciągnąć”. Ucz się całego zwrotu razem z przyimkiem i formą rzeczownika: zur Verfügung stellen — „udostępniać”, in Anspruch nehmen — „korzystać z”. Wiele takich konstrukcji występuje w pracy, administracji i tekstach naukowych, ale część jest zupełnie zwyczajna także w rozmowie.
Niemieckie Nomen-Verb-Verbindungen to utrwalone połączenia rzeczownika, czyli nazwy osoby, rzeczy lub pojęcia, z czasownikiem, czyli wyrazem nazywającym czynność lub stan. Mówimy eine Entscheidung treffen — „podjąć decyzję”, einen Antrag stellen — „złożyć wniosek” i Kritik üben — „krytykować”. Najlepiej zapamiętywać całe wyrażenie wraz z rodzajnikiem i przyimkiem: Kritik an etwas üben — „krytykować coś”; polskiego czasownika nie da się tu po prostu przełożyć słowo w słowo.
Łączniki indem, zumal, sofern, insofern als i anstatt dass wprowadzają zdanie zależne, w którym odmieniony czasownik zasadniczo stoi na końcu. Infolgedessen działa inaczej: oznacza „wskutek tego” i należy do zdania głównego, więc na jego początku wymaga szyku infolgedessen + czasownik + podmiot. Wybór łącznika zależy od tego, czy chcesz wskazać sposób działania, skutek, dodatkowy powód, warunek, ograniczenie twierdzenia czy niewykorzystaną alternatywę.
Gdy przed niemieckim rzeczownikiem nie ma rodzajnika, przymiotnik zwykle przyjmuje końcówki odmiany mocnej: kalter Kaffee — „zimna kawa”, frisches Brot — „świeży chleb”, mit großer Freude — „z wielką radością”. Końcówkę dobiera się do rodzaju, liczby i przypadku rzeczownika, czyli jego roli w zdaniu. Większość końcówek przypomina końcówki rodzajnika określonego; ważnym wyjątkiem jest dopełniacz liczby pojedynczej rodzaju męskiego i nijakiego, w którym przymiotnik ma -en.
Niemiecki czasownik można zamienić w nazwę czynności: lesen — „czytać”, das Lesen — „czytanie”. Gdy dodajemy informację, czego dotyczy czynność, zwykłe dopełnienie w bierniku często przechodzi w dopełniacz: das Buch lesen → das Lesen des Buches — „czytać książkę → czytanie książki”. Przyimek wymagany przez czasownik zazwyczaj pozostaje bez zmian: auf den Bus warten → das Warten auf den Bus — „czekać na autobus → czekanie na autobus”.
W niemieckim czasie przeszłym Perfekt czasownik modalny, np. können („móc”), połączony z drugim czasownikiem przyjmuje postać bezokolicznika zamiast imiesłowu: Ich habe das nicht machen können — „Nie mogłem tego zrobić”. Na końcu stoją więc dwa bezokoliczniki, czyli nieodmienione formy czasowników: machen können. Podobną konstrukcję spotkasz m.in. z sehen („widzieć”) i lassen („pozwalać; zlecać”), a w zdaniach z weil lub dass trzeba dodatkowo uważać na miejsce haben.
C2 (8)
Niemiecki styl podniosły i literacki wykorzystuje między innymi dopełniacz, dawne formy czasowników oraz nietypowy szyk, aby nadać wypowiedzi powagę, rytm lub historyczne brzmienie. Konstrukcje takie jak Dessen bin ich mir bewusst („Jestem tego świadomy”) nadal należą do współczesnego języka pisanego, natomiast Ward er nicht gewarnt? („Czy go nie ostrzeżono?”) brzmi archaicznie. Najważniejsza jest umiejętność odróżnienia formy eleganckiej od celowo przestarzałej — nie każda dawna konstrukcja nadaje się do formalnego e-maila.
Niemiecki język urzędowy i prawniczy skupia się na procedurach, uprawnieniach i obowiązkach, dlatego często zastępuje czasowniki nazwami czynności i pomija wykonawcę. Zdanie Die Unterlagen sind einzureichen znaczy „Dokumenty należy złożyć”, a nie „Dokumenty są złożone”. Przy czytaniu najpierw ustal, kto ma co zrobić, pod jakim warunkiem i w jakim terminie, a dopiero potem rozplątuj długie określenia.
Niemiecki styl naukowy służy precyzyjnemu przedstawianiu badań, argumentów i źródeł, a nie komplikowaniu zdań. Charakterystyczne są konstrukcje bezosobowe, ostrożnie formułowane wnioski oraz nominalizacja, czyli zastępowanie czynności nazwą, np. Wir analysieren die Daten — „Analizujemy dane” → die Analyse der Daten — „analiza danych”. Najważniejsze jest jednak rozróżnienie między tym, co wykazano, tym, co tylko przypuszczamy, a tym, co twierdzi cytowany autor.
Niemieckie partykuły modalne to krótkie słowa, które pokazują stosunek mówiącego do wypowiedzi i rozmówcy: przypominają o czymś, łagodzą prośbę, wyrażają przypuszczenie albo niedowierzanie. W zdaniu Das weißt du ja — „Przecież o tym wiesz” — ja nie znaczy „tak”, lecz przedstawia informację jako znaną. Znaczenie partykuły zależy od sytuacji, rodzaju zdania i intonacji, czyli melodii wypowiedzi; nie da się przypisać jej jednego polskiego odpowiednika.
Niemiecki pozwala zmieniać kolejność części zdania, aby wskazać temat, podkreślić kontrast lub odłożyć dłuższą informację na koniec. Nie oznacza to dowolności: w zwykłym zdaniu oznajmującym odmieniony czasownik nadal zajmuje drugą pozycję. Porównaj Ich habe dieses Buch gelesen — „Przeczytałem tę książkę” i Dieses Buch habe ich gelesen, jenes nicht — „Tę książkę przeczytałem, tamtej nie”. O tym, co rzeczywiście zostaje podkreślone, decydują wspólnie szyk, kontekst i akcent w wymowie.
W niemieckim zdaniu wielokrotnie złożonym każda część zachowuje własny szyk, nawet jeśli zawiera kolejne zdanie. W zdaniach wprowadzanych przez dass, obwohl czy zaimek względny odmieniona forma czasownika zwykle zamyka daną część, a niekoniecznie całe wypowiedzenie. Najpewniejsza metoda czytania to odnaleźć główną myśl, ustalić, co dopowiadają kolejne części, i sprawdzić, gdzie każda z nich się kończy.
W niemieckim nie wystarczy powiedzieć czegoś poprawnie: trzeba jeszcze dobrać sposób mówienia do rozmówcy, celu i sytuacji. Rejestr, czyli odmiana języka używana w określonych okolicznościach, rozpoznajemy po słownictwie, budowie zdań, formach grzecznościowych i wymowie. Das ist voll krass! znaczy „To jest niezły odjazd!” i pasuje do swobodnej rozmowy, natomiast Ich würde Sie bitten, kurz zu warten — „Chciałbym prosić o chwilę cierpliwości” — do kontaktu bardziej oficjalnego. Najbezpieczniejszym punktem wyjścia jest jasny język neutralny; dialekt i silnie potoczne skróty warto najpierw nauczyć się rozumieć.
Idiomu nie tłumaczymy słowo po słowie: jego znaczenie należy do całego wyrażenia. Das ist nicht das Gelbe vom Ei znaczy „To nie jest rewelacyjne”, a nie opisuje jajka. Ucz się jednocześnie znaczenia, stałego brzmienia i sytuacji użycia: poprawny idiom może zabrzmieć nietaktownie, jeśli nie pasuje do rozmówcy lub tematu.