A1

Liczba mnoga rzeczowników w języku niemieckim

Pluralbildung

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Niemiecka liczba mnoga powstaje najczęściej przez dodanie -e, -(e)n, -er lub -s, czasem ze zmianą samogłoski; część wyrazów pozostaje bez zmian. Nie ma jednej końcówki dla wszystkich rzeczowników, dlatego ucz się od razu par: das Buch – die Bücher (książka – książki), die Frau – die Frauen (kobieta – kobiety). W mianowniku, czyli formie odpowiadającej na pytania „kto? co?”, rodzajnik określony liczby mnogiej to zawsze die, niezależnie od rodzaju wyrazu w liczbie pojedynczej.

Na czym polega liczba mnoga?

Rzeczownik to wyraz nazywający osobę, przedmiot, miejsce lub pojęcie, na przykład „kobieta”, „książka” albo „miasto”. Liczba pojedyncza mówi o jednym elemencie, a mnoga — o więcej niż jednym. Ten temat pojawia się już na poziomie A1: przy zakupach, opowiadaniu o rodzinie, szukaniu mieszkania i podawaniu liczby potrzebnych rzeczy.

W polszczyźnie też nie wystarczy dopisać jednej końcówki: mamy „dom – domy”, „książka – książki”, „dziecko – dzieci”. W niemieckim również istnieje kilka wzorów. Pomagają one przewidzieć formę, ale rodzaj i zakończenie słowa nie zawsze pozwalają ustalić ją bez sprawdzania. Najbezpieczniejszy zapis nowego słówka obejmuje rodzajnik, liczbę pojedynczą i pełną liczbę mnogą. Rodzajnik to krótki wyraz stojący przed rzeczownikiem: der, die, das.

Ważna różnica dotyczy połączeń z liczbami. Po polsku mówimy „dwie książki”, ale „pięć książek”. W niemieckim rzeczownik nie zmienia formy tylko dlatego, że przechodzimy od dwóch do pięciu: zwei Bücher, fünf Bücher, zwanzig Bücher — „dwie książki, pięć książek, dwadzieścia książek”. Nie przenoś więc polskiej zmiany końcówki po większych liczbach na niemiecki.

Jak tworzyć liczbę mnogą

Najpierw poznaj sześć podstawowych możliwości

Końcówka to część dodawana na końcu wyrazu. Przegłos, nazywany po niemiecku Umlaut, oznacza tutaj zmianę samogłoski: a → ä, o → ö, u → ü, a także au → äu. Może wystąpić razem z końcówką albo być jedyną widoczną zmianą.

Sposób tworzenia Liczba pojedyncza Liczba mnoga Znaczenie
Dodanie -e der Tisch die Tische stół – stoły
Dodanie -e i przegłos der Stuhl die Stühle krzesło – krzesła
Dodanie -n lub -en die Frau die Frauen kobieta – kobiety
Dodanie -er, często z przegłosem das Buch die Bücher książka – książki
Dodanie -s das Auto die Autos samochód – samochody
Bez zmiany rzeczownika das Fenster die Fenster okno – okna
Sam przegłos, bez końcówki der Apfel die Äpfel jabłko – jabłka

W tabeli przegłos pokazano osobno tam, gdzie pomaga zauważyć zmianę. Nie jest to jednak dowolny dodatek: poprawna forma danego słowa jest ustalona. Mówimy die Tage — „dni”, ale die Hände — „ręce”. Sama obecność litery a nie oznacza, że trzeba ją zmienić na ä.

Końcówka -(e)n: szczególnie częsta w rodzaju żeńskim

Rodzaj gramatyczny to przypisanie rzeczownika do grupy męskiej, żeńskiej albo nijakiej. W niemieckim rozpoznasz go w podstawowej formie po der, die, das. Nie musi odpowiadać rodzajowi polskiego tłumaczenia: das Buch jest rodzaju nijakiego, choć polska „książka” jest rodzaju żeńskiego.

Wiele rzeczowników żeńskich tworzy liczbę mnogą przez -n lub -en. Zapis -(e)n obejmuje obie możliwości:

  • die Tasche – die Taschen — torba – torby;
  • die Straße – die Straßen — ulica – ulice;
  • die Frau – die Frauen — kobieta – kobiety;
  • die Wohnung – die Wohnungen — mieszkanie – mieszkania.

Po końcowym -e zwykle wystarcza -n. Zakończenia -ung, -heit, -keit, -schaft łączą się z -en: die Rechnung – die Rechnungen — „rachunek – rachunki”, die Möglichkeit – die Möglichkeiten — „możliwość – możliwości”. W tym wzorze nie dodajemy przegłosu.

Przy nazwach osób zakończonych na -in pojawia się -innen: die Lehrerin – die Lehrerinnen — „nauczycielka – nauczycielki”, die Ärztin – die Ärztinnen — „lekarka – lekarki”. Zwróć uwagę na podwójne n.

Końcówka -(e)n nie należy wyłącznie do rodzaju żeńskiego: der Junge – die Jungen — „chłopiec – chłopcy”, der Student – die Studenten — „student – studenci”. Z kolei część wyrazów żeńskich ma inny wzór, na przykład die Hand – die Hände — „ręka – ręce” i die Mutter – die Mütter — „matka – matki”. To przydatna tendencja, nie reguła bez wyjątków.

Końcówka -e: z przegłosem lub bez

Wiele wyrazów rodzaju męskiego ma w liczbie mnogiej -e: der Tag – die Tage — „dzień – dni”, der Hund – die Hunde — „pies – psy”. W części z nich dochodzi przegłos: der Ball – die Bälle — „piłka – piłki”, der Zug – die Züge — „pociąg – pociągi”.

Ten sam wzór spotkasz w innych rodzajach: das Jahr – die Jahre — „rok – lata”, die Stadt – die Städte — „miasto – miasta”. Dla polskiego uczącego się ważniejsze od próby odgadnięcia końcówki na podstawie tłumaczenia jest zapamiętanie niemieckiej pary.

Końcówka -er: przede wszystkim w rodzaju nijakim

Częste przykłady to das Kind – die Kinder — „dziecko – dzieci”, das Bild – die Bilder — „obraz – obrazy” i das Buch – die Bücher — „książka – książki”. Gdy w tym wzorze występuje samogłoska podatna na przegłos, zwykle się zmienia: das Haus – die Häuser — „dom – domy”, das Wort – die Wörter — „słowo – słowa”.

Są też wyrazy rodzaju męskiego: der Mann – die Männer — „mężczyzna – mężczyźni”. Nie dopisuj jednak -er do każdego rzeczownika nijakiego. Das Auto daje die Autos, nie Autoer.

Końcówka -s: częsta w zapożyczeniach i skrótach

Zapożyczenie to słowo przejęte z innego języka. Wiele takich wyrazów oraz słów zakończonych na samogłoskę inną niż nieakcentowane -e przyjmuje -s:

  • das Auto – die Autos — samochód – samochody;
  • das Sofa – die Sofas — sofa – sofy;
  • das Hotel – die Hotels — hotel – hotele;
  • die Oma – die Omas — babcia – babcie;
  • die WG – die WGs — mieszkanie współdzielone – mieszkania współdzielone.

Nie traktuj jednak -s jako uniwersalnej końcówki „na wszelki wypadek”. Mimo że Hotel i Buch oznaczają zwykłe przedmioty lub miejsca, ich liczby mnogie powstają inaczej. Przed -s nie stawiamy apostrofu: Autos, nie Auto's.

Bez końcówki: czasem liczbę pokazuje otoczenie

Wiele rzeczowników męskich i nijakich zakończonych na -er, -el, -en nie dostaje dodatkowej końcówki: der Lehrer – die Lehrer — „nauczyciel – nauczyciele”, der Schlüssel – die Schlüssel — „klucz – klucze”, das Mädchen – die Mädchen — „dziewczynka – dziewczynki”. Wyrazy zakończone na -chen i -lein, zwykle zdrobnienia, mają taką samą formę w obu liczbach.

Czasem pojawia się tylko przegłos: der Vater – die Väter — „ojciec – ojcowie”, der Garten – die Gärten — „ogród – ogrody”. To również trzeba zapamiętać z konkretnym wyrazem.

Nie myl dwóch sytuacji: w die Kinder końcówka -er została dodana do Kind, natomiast w die Lehrer zakończenie -er było już w liczbie pojedynczej. Nie dopisujemy go ponownie.

Co dzieje się z rodzajnikiem?

W mianowniku wszystkie trzy rodzajniki określone, czyli wskazujące na znane lub określone osoby i rzeczy, przechodzą w die:

  • der Tisch – die Tische — stół – stoły;
  • die Frau – die Frauen — kobieta – kobiety;
  • das Buch – die Bücher — książka – książki.

Nie oznacza to, że rzeczowniki „stają się żeńskie”. Po prostu w liczbie mnogiej rodzajnik nie rozróżnia rodzaju.

Rodzajnik nieokreślony ein/eine, używany przy wprowadzaniu pojedynczej osoby lub rzeczy, nie ma zwykłego odpowiednika w liczbie mnogiej:

  • ein Buch → zwei Bücher — jedna książka → dwie książki;
  • eine Frau → zwei Frauen — jedna kobieta → dwie kobiety;
  • ein Auto → zwei Autos — jeden samochód → dwa samochody.

Bez konkretnej liczby: Ich kaufe Bücher — „Kupuję książki”. Z rodzajnikiem: Ich kaufe die Bücher — „Kupuję te książki”, czyli konkretny, znany zestaw. Rodzajnika nie trzeba więc dodawać do każdego rzeczownika w liczbie mnogiej.

Przykłady w codziennych sytuacjach

Poniższe zdania pokazują, jak forma rzeczownika działa razem z liczbą, rodzajnikiem i czasownikiem, czyli wyrazem nazywającym czynność lub stan.

Po niemiecku Po polsku Na co zwrócić uwagę
Im Zimmer stehen zwei Tische. W pokoju stoją dwa stoły. Do formy pojedynczej dochodzi -e.
Die Stühle sind noch frei. Te krzesła są jeszcze wolne. Końcówka -e i przegłos u → ü.
Drei Frauen warten vor der Praxis. Trzy kobiety czekają przed gabinetem. Końcówka -en bez zmiany samogłoski.
Ich brauche zwei Taschen. Potrzebuję dwóch toreb. Po końcowym -e dochodzi -n.
Die Kinder spielen im Garten. Dzieci bawią się w ogrodzie. Końcówka -er bez przegłosu.
Auf dem Tisch liegen fünf Bücher. Na stole leży pięć książek. Po pięciu używamy tej samej formy co po dwóch.
Vor dem Haus stehen zwei Autos. Przed domem stoją dwa samochody. Liczba mnoga z -s.
Die Fenster sind offen. Okna są otwarte. Rzeczownik nie zmienia formy.
Ich nehme drei Äpfel. Wezmę trzy jabłka. Sam przegłos, bez dodatkowej końcówki.
Die Lehrerinnen kommen um acht. Nauczycielki przychodzą o ósmej. Zakończenie -in przechodzi w -innen.
Wir brauchen noch zwei Schlüssel. Potrzebujemy jeszcze dwóch kluczy. Liczbę pokazuje zwei, nie końcówka rzeczownika.
Unsere Töchter wohnen in Berlin. Nasze córki mieszkają w Berlinie. Forma Tochter zmienia się na Töchter.

Polskie tłumaczenie może mieć inną budowę. „Potrzebuję dwóch toreb” nie jest wskazówką, aby zmienić niemieckie Taschen według polskiego wzoru. Podobnie polskie „leży pięć książek” ma czasownik w liczbie pojedynczej, ale niemieckie fünf Bücher liegen wymaga liczby mnogiej.

Najczęstsze błędy

1. Dodawanie -s do każdego słowa

  • Błędnie: Ich lese zwei Buchs.
  • Poprawnie: Ich lese zwei Bücher. — Czytam dwie książki.
  • Dlaczego: Buch ma ustaloną liczbę mnogą Bücher. Końcówka -s nie zastępuje pozostałych wzorów.

2. Pomijanie przegłosu

  • Błędnie: Die Stuhle sind bequem.
  • Poprawnie: Die Stühle sind bequem. — Krzesła są wygodne.
  • Dlaczego: Poprawna para to der Stuhl – die Stühle. Przegłos jest częścią formy, a nie ozdobą pisowni.

3. Zachowywanie rodzajnika liczby pojedynczej

  • Błędnie: Das Bücher sind teuer.
  • Poprawnie: Die Bücher sind teuer. — Te książki są drogie.
  • Dlaczego: W mianowniku liczby mnogiej używamy die, także przy wyrazie, który w liczbie pojedynczej ma das.

4. Używanie ein przed liczbą mnogą

  • Błędnie: Ich kaufe ein Bücher.
  • Poprawnie: Ich kaufe Bücher. — Kupuję książki.
  • Dlaczego: Ein odnosi się tutaj do jednej rzeczy. Jeśli chodzi o nieokreślone książki, pomijamy rodzajnik; możemy też powiedzieć einige Bücher — „kilka książek”.

5. Przenoszenie polskiej konstrukcji po pięć

  • Błędnie: Fünf Kinder spielt im Park.
  • Poprawnie: Fünf Kinder spielen im Park. — Pięcioro dzieci bawi się w parku.
  • Dlaczego: Niemiecki czasownik ma tu liczbę mnogą. Polski sposób łączenia liczebników z czasownikiem nie przenosi się bezpośrednio na niemiecki.

6. Brak dodatkowego n w formach żeńskich

  • Błędnie: Die Lehrerinen sind hier.
  • Poprawnie: Die Lehrerinnen sind hier. — Nauczycielki są tutaj.
  • Dlaczego: Przy przejściu od -in do -innen zapisujemy podwójne n.

Uwagi o użyciu

Ta sama forma w mowie i piśmie

Podstawowe formy liczby mnogiej nie zależą od stopnia oficjalności wypowiedzi: Bücher pozostaje Bücher zarówno w rozmowie, jak i w piśmie urzędowym. Różnice mogą dotyczyć konkretnego słowa. Na przykład Omas to poprawna liczba mnoga potocznego Oma; neutralniejsze Großmutter ma formę Großmütter. Oba słowa znaczą „babcia”, ale różnią się stylem.

W wymowie ä, ö, ü nie są dowolnymi wariantami a, o, u. Warto ćwiczyć całe pary na głos. W zapisie zastępczym, gdy technicznie nie można wpisać niemieckich znaków, używa się ae, oe, ue, na przykład Buecher. W zwykłym tekście pisz jednak Bücher, nie Bucher.

Jak czytać zapis w słowniku

Słownik może podać tylko końcówkę, a nie pełne słowo. Zapis w rodzaju Tisch, -e oznacza Tische, a Fenster, - — brak zmiany. Przegłos bywa oznaczany osobnym znakiem. Konwencje różnią się między słownikami, dlatego sprawdź legendę; na początku najlepiej przepisywać pełną parę, na przykład der Apfel – die Äpfel.

Dla dociekliwych: wyjątki i dalsze zastosowania

Na A1 wystarczy opanować podstawowe wzory i najczęstsze pary. Poniższe zjawiska warto najpierw rozpoznawać; nie trzeba uczyć się wszystkich jednocześnie.

Przypadki mogą dodawać kolejną zmianę

Przypadek to forma pokazująca rolę wyrazu w zdaniu, podobnie jak polskie „dzieci”, „dzieciom”, „dziećmi”. Utworzenie liczby mnogiej i odmiana przez przypadki to dwa osobne kroki.

W celowniku, czyli niemieckim Dativ, występującym między innymi po mit — „z”, rodzajnik zmienia się na den, a rzeczownik zwykle otrzymuje dodatkowe -n. Nie dodajemy go, jeśli liczba mnoga już kończy się na -n albo -s.

Podstawowa liczba mnoga Połączenie z mit Znaczenie połączenia
die Kinder mit den Kindern z dziećmi
die Bücher mit den Büchern z książkami
die Frauen mit den Frauen z kobietami
die Autos mit den Autos samochodami

W Kindern pierwsza zmiana, Kind → Kinder, tworzy liczbę mnogą, a ostatnie -n wynika z celownika. Nie zapisuj więc Kindern jako podstawowej formy liczby mnogiej.

Rzeczowniki złożone: decyduje ostatni człon

Rzeczownik złożony to wyraz zbudowany z kilku części. Liczbę mnogą tworzy się według ostatniego członu: das Kinderbuch – die Kinderbücher — „książka dla dzieci – książki dla dzieci”, bo Buch daje Bücher. Podobnie die Haustür – die Haustüren — „drzwi wejściowe do domu” w odniesieniu do jednego wejścia i do kilku wejść, ponieważ Tür daje Türen.

Nie zmieniamy na liczbę mnogą wszystkich części osobno. Początek Kinder- w Kinderbuch zostaje taki sam, nawet gdy mowa tylko o jednej książce.

Różne liczby mnogie mogą oznaczać różne rzeczy

Niektóre słowa mają dwie formy, których nie należy dowolnie zamieniać:

  • die Wörter — słowa jako osobne jednostki, na przykład w słowniku; die Worte — słowa tworzące wypowiedź, na przykład Danke für deine netten Worte — „Dziękuję za twoje miłe słowa”;
  • die Bänke — ławki; die Banken — banki jako instytucje;
  • die Sträuße — bukiety; die Strauße — strusie.

Na początek wystarczy znać formę pasującą do znaczenia, którego właśnie się uczysz. Nie jest to swoboda stylistyczna: inna liczba mnoga może zmienić sens.

Nie wszystkie słowa mają zwykłą parę pojedyncza–mnoga

Nazwy substancji i pojęć często występują w zwykłym znaczeniu bez liczby mnogiej: Milch — „mleko”, Hunger — „głód”. Gdy chcemy policzyć porcje lub opakowania, używamy innego rzeczownika: zwei Flaschen Milch — „dwie butelki mleka”. W specjalistycznych kontekstach niektóre takie nazwy mogą mieć liczbę mnogą oznaczającą rodzaje, ale nie jest to punkt wyjścia do codziennego mówienia.

Inne słowa występują przede wszystkim w liczbie mnogiej: die Eltern — „rodzice”, die Ferien — „wakacje”, die Leute — „ludzie”. O jednym z rodziców powiemy ein Elternteil. Polska i niemiecka liczba nie zawsze się pokrywają: niemieckie die Tür to jedne „drzwi”, a die Türen — kilka par drzwi. Polski wyraz sam w sobie ma formę mnogą, niemiecki ma obie liczby.

Jednostki miary i formy zapożyczone

Po liczbie niektóre jednostki miary i waluty nie przybierają zwykłej końcówki liczby mnogiej: zwei Kilo Äpfel — „dwa kilogramy jabłek”, zehn Euro — „dziesięć euro”. To szczególny sposób podawania ilości, nie dowód, że po liczbach zawsze używamy liczby pojedynczej.

Przy części zapożyczeń zmienia się zakończenie zamiast prostego dopisania końcówki: das Museum – die Museen — „muzeum – muzea”, das Thema – die Themen — „temat – tematy”. Takie słowa szczególnie warto zapisywać w całości. Polskie podobieństwo może pomagać w rozumieniu, lecz nie wystarcza do utworzenia niemieckiej formy.

Jak ćwiczyć

  1. Zapisuj po pięć pełnych par naraz. Zamiast samego Buch notuj das Buch – die Bücher i polskie znaczenie. Zakryj drugą formę, odtwórz ją na głos, a następnego dnia odwróć kierunek ćwiczenia. Zaznaczaj zarówno końcówkę, jak i zmienioną samogłoskę.
  2. Licz przedmioty wokół siebie. Ułóż połączenia z dwoma i pięcioma: zwei Fenster – fünf Fenster — „dwa okna – pięć okien”, zwei Stühle – fünf Stühle — „dwa krzesła – pięć krzeseł”. Potem zbuduj zdanie z sind — „są”. To pomaga odróżnić niemiecką konstrukcję od polskiej.
  3. Prowadź krótką listę własnych pomyłek według wzoru. Oddziel „brak przegłosu”, „zła końcówka” i „niepotrzebna końcówka”. Do każdej poprawki dopisz jedno własne zdanie. Dzięki temu nie powtarzasz całej tabeli, tylko ćwiczysz to, co rzeczywiście sprawia trudność.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Rodzajniki określone w mianowniku po niemieckuA1

Więcej koncepcji A1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach