B2

Zustandspassiv – strona bierna stanu w języku niemieckim

Zustandspassiv

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Zustandspassiv opisuje stan będący wynikiem czynności i najczęściej ma postać odmienione sein + Partizip II: Die Tür ist geschlossen — „Drzwi są zamknięte”. Natomiast Die Tür wird geschlossen znaczy „Drzwi są zamykane”: uwaga skupia się na czynności, a nie na jej rezultacie. Dla polskiego ucznia najważniejsze pytanie brzmi więc: co się dzieje czy jaki jest stan?

Na czym polega ta konstrukcja?

Niemiecka strona bierna pozwala mówić o osobie lub rzeczy, której dotyczy działanie, bez stawiania wykonawcy na pierwszym planie. W odmianie nazywanej Zustandspassiv, czyli stroną bierną stanu, patrzymy na rezultat: drzwi są zamknięte, obiad ugotowany, dokument podpisany. Zwykle nie interesuje nas, kto wykonał czynność ani jak długo ona trwała. Ważne jest to, co zastajemy w danym momencie.

Na poziomie B2 warto wyjść poza samo rozpoznawanie schematu. Konstrukcja przydaje się w rozmowach o przygotowaniach, naprawach i organizacji pracy, a także w komunikatach urzędowych: Der Antrag ist genehmigt — „Wniosek jest zatwierdzony”. Informujemy w ten sposób, że określony etap mamy już za sobą i możemy działać dalej.

Polszczyzna daje tu dobre oparcie. Różnica między „Pokój jest sprzątany” a „Pokój jest posprzątany” przypomina niemieckie rozróżnienie Das Zimmer wird gereinigt i Das Zimmer ist gereinigt. Nie należy jednak przekładać każdego polskiego „jest” na ist. Polskie „Most jest remontowany” opisuje czynność i wymaga raczej Die Brücke wird renoviert.

Jak tworzyć stronę bierną stanu

Podstawowy schemat

Potrzebne są dwa elementy:

  • sein — czasownik „być”, odmieniony odpowiednio do osoby i czasu;
  • Partizip II — imiesłów, czyli forma czasownika taka jak geschlossen „zamknięty”, gekocht „ugotowany” czy geschrieben „napisany”.

W zdaniu oznajmującym odmienione sein zajmuje drugą pozycję, a imiesłów zwykle znajduje się na końcu:

Die Unterlagen sind bereits unterschrieben. — „Dokumenty są już podpisane”.

Podmiot, czyli osoba lub rzecz, o której mówimy, decyduje o formie sein. Sam imiesłów pozostaje niezmieniony. W przeciwieństwie do polskiego nie dobieramy tu osobnych końcówek do rodzaju i liczby: Der Brief ist geschrieben — „List jest napisany”; Die Briefe sind geschrieben — „Listy są napisane”.

Odmiana sein w czasie teraźniejszym

Poniższe zdania pokazują pełną odmianę na przykładzie osób poinformowanych o zmianie.

Niemiecki Polski
Ich bin informiert. Jestem poinformowany / poinformowana.
Du bist informiert. Jesteś poinformowany / poinformowana.
Er ist informiert. On jest poinformowany.
Sie ist informiert. Ona jest poinformowana.
Es ist informiert. Ono jest poinformowane.
Wir sind informiert. Jesteśmy poinformowani / poinformowane.
Ihr seid informiert. Jesteście poinformowani / poinformowane.
Sie sind informiert. Oni są poinformowani / one są poinformowane.
Sie sind informiert. Jest pan poinformowany / jest pani poinformowana / są państwo poinformowani.

Wersja z es pasuje do odpowiedniego kontekstu, na przykład gdy wcześniej była mowa o dziecku: das Kind. Zapis Sie wielką literą oznacza natomiast grzecznościowy zwrot do rozmówcy lub rozmówców.

Jak rozpoznać Partizip II

Nie ma jednej końcówki dla wszystkich czasowników. Wiele regularnych form zaczyna się od ge- i kończy na -t: machen → gemacht — „robić → zrobiony”. Część często używanych czasowników ma formy nieregularne: schließen → geschlossen — „zamykać → zamknięty”.

Forma podstawowa Partizip II Znaczenie w opisie rezultatu
kochen gekocht ugotowany
öffnen geöffnet otwarty
schließen geschlossen zamknięty
schreiben geschrieben napisany
vorbereiten vorbereitet przygotowany
bezahlen bezahlt opłacony
reparieren repariert naprawiony

Forma podstawowa to bezokolicznik, czyli postać słownikowa czasownika. Ucząc się nowego czasownika, warto od razu zapamiętać jego Partizip II. Nie dodajemy ge- mechanicznie: poprawnie jest bezahlt, nie gebezahlt, oraz repariert, nie gerepariert.

Pytania, przeczenie i zdania złożone

W pytaniu wymagającym odpowiedzi „tak” lub „nie” zaczynamy od sein:

Ist das Fenster geöffnet? — „Czy okno jest otwarte?”.

Przy pytaniu o czas słowo pytające zajmuje pierwszą pozycję:

Seit wann ist die Straße gesperrt? — „Od kiedy ulica jest zamknięta?”.

Przeczenie stawiamy zwykle przed imiesłowem. Dodanie noch podkreśla, że oczekiwany rezultat nie został jeszcze osiągnięty:

Die Rechnung ist noch nicht bezahlt. — „Rachunek nie jest jeszcze opłacony”.

W zdaniu podrzędnym, czyli części zależnej od innego zdania i wprowadzonej na przykład przez weil „ponieważ” lub dass „że”, odmienione sein przesuwa się na koniec:

Wir können losfahren, weil die Koffer schon gepackt sind. — „Możemy ruszać, ponieważ walizki są już spakowane”.

Stan teraz, wcześniej i w przyszłości

Stan nie musi dotyczyć teraźniejszości. Zmieniając czas sein, wskazujemy, kiedy istniał lub będzie istniał rezultat.

Czas Przykład Znaczenie
Teraźniejszy, Präsens Der Brief ist geschrieben. List jest napisany.
Przeszły prosty, Präteritum Der Brief war schon geschrieben. List był już napisany.
Przeszły złożony, Perfekt Der Brief ist schon geschrieben gewesen. List był już napisany.
Zaprzeszły, Plusquamperfekt Der Brief war schon geschrieben gewesen. List był już wcześniej napisany.
Przyszły, Futur I Der Brief wird bis morgen geschrieben sein. Do jutra list będzie napisany.

W codziennym opisie przeszłego stanu bardzo często wystarcza war/waren + Partizip II. Formy z gewesen są możliwe, lecz cięższe; zwłaszcza czas zaprzeszły potrzebuje wyraźnego kontekstu wcześniejszej przeszłości. Nie warto wybierać ich tylko dlatego, że polskie zdanie zawiera słowo „już”.

O przyszłości można też mówić w czasie teraźniejszym z określeniem czasu: Morgen ist alles vorbereitet — „Jutro wszystko będzie przygotowane”.

Przykłady w kontekście

W tłumaczeniu na polski czasem naturalniej brzmi zdanie bez „jest” albo z innym czasownikiem. Ważne, żeby zachować informację o stanie, a nie kopiować niemiecki szyk.

Niemiecki Polski Na co zwrócić uwagę
Die Tür ist geschlossen. Drzwi są zamknięte. Liczy się obecny stan drzwi.
Das Essen ist gekocht. Wir müssen es nur noch aufwärmen. Jedzenie jest ugotowane. Musimy je tylko podgrzać. Czynność dała gotowy rezultat.
Der Brief war schon geschrieben, als sie anrief. List był już napisany, kiedy zadzwoniła. Stan istniał w określonym momencie przeszłości.
Das Fenster ist geöffnet, deshalb ist es hier so kühl. Okno jest otwarte, dlatego jest tu tak chłodno. Stan wyjaśnia obecną sytuację.
Die Rechnung ist bereits bezahlt. Rachunek jest już opłacony. Nie trzeba płacić ponownie.
Sind alle Gäste informiert? Czy wszyscy goście są poinformowani? Pytanie o rezultat przekazania informacji.
Die Koffer sind noch nicht gepackt. Walizki nie są jeszcze spakowane. Oczekiwany stan nie został osiągnięty.
Als wir ankamen, waren die Plätze schon besetzt. Kiedy przyjechaliśmy, miejsca były już zajęte. Opis sytuacji zastanej na miejscu.
Die Straße ist wegen Bauarbeiten gesperrt. Ulica jest zamknięta z powodu robót budowlanych. Typowy komunikat o ograniczeniu dostępu.
Du kannst den Computer benutzen, weil er repariert ist. Możesz korzystać z komputera, bo jest naprawiony. W zdaniu z „ponieważ” forma sein stoi na końcu.
Bis Freitag wird der Vertrag unterschrieben sein. Do piątku umowa będzie podpisana. Przewidywany stan w przyszłym terminie.
Die Unterlagen müssen vor dem Termin vollständig ausgefüllt sein. Dokumenty muszą być w całości wypełnione przed spotkaniem. Wymaganie dotyczące rezultatu.

Najczęstsze błędy

1. Opisywanie czynności za pomocą sein

  • Nie do zamierzonego znaczenia: Die Brücke ist renoviert, gdy chodzi o „Most jest właśnie remontowany”.
  • Poprawnie: Die Brücke wird gerade renoviert. — „Most jest właśnie remontowany”.
  • Dlaczego: ist renoviert mówi, że most jest już po remoncie. Polskie „jest” samo nie rozstrzyga, czy po niemiecku potrzebne jest sein, czy werden.

2. Dodawanie końcówki do imiesłowu po sein

  • Błędnie: Die Türen sind geschlossene.
  • Poprawnie: Die Türen sind geschlossen. — „Drzwi są zamknięte”.
  • Dlaczego: imiesłów w tej konstrukcji nie zmienia końcówki. Inaczej jest przed rzeczownikiem, czyli wyrazem nazywającym osobę lub rzecz: die geschlossenen Türen — „zamknięte drzwi”.

3. Mylenie przeszłego stanu z zakończoną czynnością

  • Nie do zamierzonego znaczenia: Die Tür ist geschlossen worden, gdy chcemy powiedzieć wyłącznie „Drzwi były zamknięte”.
  • Poprawnie: Die Tür war geschlossen. — „Drzwi były zamknięte”.
  • Dlaczego: forma z worden oznacza „Drzwi zostały zamknięte” i przedstawia zdarzenie. Oba niemieckie zdania są poprawne, ale odpowiadają na inne pytania.

4. Zachowywanie polskiego szyku po weil

  • Błędnie: Wir warten, weil die Tür ist geschlossen.
  • Poprawnie: Wir warten, weil die Tür geschlossen ist. — „Czekamy, ponieważ drzwi są zamknięte”.
  • Dlaczego: po weil odmieniony czasownik stoi na końcu zdania podrzędnego.

5. Uznawanie każdego sein + Partizip II za stronę bierną

  • Błędna interpretacja: Er ist angekommen jako „On jest przybyty” i przykład strony biernej stanu.
  • Poprawne rozumienie: Er ist angekommen. — „On przyjechał / dotarł”.
  • Dlaczego: to czas Perfekt czasownika ankommen. Ten czasownik tworzy przeszłość z sein. Sama obecność ist i imiesłowu nie wystarcza do rozpoznania Zustandspassiv.

Wskazówki dotyczące użycia

Czynność i rezultat to dwie różne perspektywy

Strona bierna czynnościowa, po niemiecku Vorgangspassiv, przedstawia działanie. Nie oznacza automatycznie, że działanie trwa właśnie w chwili mówienia. Może też dotyczyć zwyczaju lub konkretnego zdarzenia w przeszłości. Zustandspassiv kieruje natomiast uwagę na istniejący stan.

Niemiecki Polski Perspektywa
Die Tür wird jeden Abend geschlossen. Drzwi są zamykane każdego wieczoru. Powtarzająca się czynność.
Die Tür wurde um acht geschlossen. Drzwi zamknięto o ósmej. Zdarzenie w przeszłości.
Die Tür ist geschlossen. Drzwi są zamknięte. Obecny stan.
Die Tür war den ganzen Abend geschlossen. Drzwi były zamknięte przez cały wieczór. Stan trwający w przeszłości.

Z informacji, że coś zrobiono, nie zawsze wynika, że rezultat utrzymuje się teraz. Das Fenster ist geöffnet worden — „Okno zostało otwarte” — nie wyklucza, że ktoś później je zamknął. Das Fenster ist geöffnet — „Okno jest otwarte” — bezpośrednio opisuje jego obecny stan.

Gdzie ta forma brzmi naturalnie?

Zustandspassiv nie jest zastrzeżone dla urzędów ani języka pisanego. Zdania Alles ist vorbereitet — „Wszystko jest przygotowane” — oraz Das Fahrrad ist repariert — „Rower jest naprawiony” — pasują do zwykłej rozmowy. W pracy i administracji konstrukcja bywa szczególnie wygodna, bo zwięźle informuje o statusie sprawy.

Określenia schon i bereits znaczą „już”, przy czym bereits często brzmi nieco bardziej oficjalnie. Noch nicht oznacza „jeszcze nie”, a seit gestern — „od wczoraj”. To ostatnie dobrze pokazuje, że stan może mieć pewną długość: Die Straße ist seit gestern gesperrt — „Ulica jest zamknięta od wczoraj”.

Czy można podać wykonawcę?

Wykonawcę zwykle pomijamy, ale nie obowiązuje bezwzględny zakaz jego wskazywania. Naturalne jest na przykład Das Haus ist von der Polizei umstellt — „Dom jest otoczony przez policję”. Informacja o policji pomaga tu opisać sam stan.

Jeżeli najważniejsze jest, kto wykonał konkretną czynność, często lepiej wybrać zdanie czynne albo stronę bierną czynnościową: Der Techniker hat den Computer repariert — „Technik naprawił komputer”; Der Computer wurde vom Techniker repariert — „Komputer został naprawiony przez technika”. Nie trzeba na siłę dołączać wykonawcy do każdego opisu rezultatu.

Dla dociekliwych: dalsze rozróżnienia

Nie każdy czasownik tworzy naturalny opis stanu

Zustandspassiv najłatwiej tworzyć od czasowników oznaczających działanie, po którym pozostaje rozpoznawalny rezultat. Coś można zamknąć, podpisać, zarezerwować albo uszkodzić — a potem opisać jako zamknięte, podpisane, zarezerwowane lub uszkodzone.

Nie wystarczy jednak mechanicznie zastąpić werden przez sein. Zdanie Dem Patienten wird geholfen — „Pacjentowi udziela się pomocy” — jest zwykłą stroną bierną czynnościową. Nie tworzymy na jego wzór neutralnego Dem Patienten ist geholfen, jeśli chcemy tylko powiedzieć, że ktoś mu pomógł. Taka forma istnieje, ale ma szczególne znaczenie: „Pacjent ma dzięki temu pomoc / rozwiązano jego problem”. Liczy się więc również znaczenie całego wyrażenia.

Granica między stroną bierną stanu a przymiotnikiem

Przymiotnik to wyraz opisujący cechę, na przykład „spokojny” lub „gotowy”. Niektóre niemieckie imiesłowy zachowują się podobnie: interessiert może znaczyć „zainteresowany”, a erschöpft — „wyczerpany”. W zdaniu Sie ist erschöpft — „Ona jest wyczerpana” — nie musimy myśleć o pojedynczej czynności wykonanej przez kogoś innego.

Nie każda analiza gramatyczna wyznacza tę granicę identycznie. Dla osoby uczącej się ważniejsze jest rozpoznanie sensu niż wymuszenie jednej etykiety: czy zdanie opisuje rezultat działania, czy po prostu cechę lub samopoczucie?

Podobnie Die Tür ist offen i Die Tür ist geöffnet znaczą „Drzwi są otwarte”. W pierwszym zdaniu występuje przymiotnik offen, w drugim imiesłów geöffnet, który łatwiej powiązać z wcześniejszym otwarciem drzwi. W wielu codziennych sytuacjach oba zdania przekazują praktycznie tę samą informację.

Geworden, worden i gewesen

Te trzy formy warto rozdzielić, bo ich podobieństwo często prowadzi do pomyłek.

Niemiecki Polski Co oznacza forma końcowa?
Die Tür ist geschlossen gewesen. Drzwi były zamknięte. Gewesen pochodzi od sein i dotyczy przeszłego stanu.
Die Tür ist geschlossen worden. Drzwi zostały zamknięte. Worden służy do budowania przeszłej strony biernej czynnościowej.
Es ist kalt geworden. Zrobiło się zimno. Geworden pochodzi od werden w znaczeniu „stać się”.

Do opisu zamkniętych drzwi w przeszłości najczęściej wybierzemy prostsze Die Tür war geschlossen. Forma geschlossen geworden nie jest zwykłym odpowiednikiem „zostały zamknięte”.

Czasowniki modalne i przyszłe wymagania

Czasowniki modalne, czyli takie, które wyrażają między innymi konieczność lub możliwość, pozwalają mówić o wymaganym stanie. Po müssen „musieć” konstrukcja kończy się na Partizip II + sein:

Die Tür muss während der Prüfung geschlossen sein. — „Podczas egzaminu drzwi muszą być zamknięte”.

Porównaj:

Die Tür muss geschlossen werden. — „Drzwi trzeba zamknąć”.

Pierwsze zdanie określa wymagany stan podczas egzaminu, drugie mówi, że należy wykonać czynność. Różnica jest szczególnie ważna w instrukcjach bezpieczeństwa i regulaminach.

W zdaniu podrzędnym odmieniony czasownik modalny trafia na koniec: Wir kontrollieren die Türen, weil sie während der Prüfung geschlossen sein müssen — „Sprawdzamy drzwi, ponieważ podczas egzaminu muszą być zamknięte”. Zasada pozostaje ta sama: sein wskazuje stan, a nie jego wytworzenie.

Jak ćwiczyć

  1. Opisuj to, co zastajesz. Wybierz pięć rzeczy w mieszkaniu lub miejscu pracy. Ułóż zdania takie jak Das Fenster ist geöffnet — „Okno jest otwarte” — i Die Rechnung ist bezahlt — „Rachunek jest opłacony”. Następnie przenieś je do przeszłości za pomocą war lub waren. Pilnuj, by imiesłów się nie zmieniał.
  2. Twórz pary: działanie i rezultat. Zapisz Der Tisch wird gedeckt — „Stół jest nakrywany” — oraz Der Tisch ist gedeckt — „Stół jest nakryty”. Dodaj krótki kontekst: ktoś właśnie układa talerze albo wszystko jest już gotowe do kolacji. Nie ćwicz samej zamiany czasowników bez zmiany perspektywy.
  3. Sprawdzaj znaczenie przed tłumaczeniem. Przy polskim zdaniu z „jest” dopisz pytanie „Co się dzieje?” lub „Jaki jest stan?”. Potem wybierz werden albo sein. Na koniec zrób z niemieckiego zdania pytanie lub zdanie z weil, żeby przećwiczyć również szyk.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Strona bierna w czasie teraźniejszym w niemieckimB1

Więcej koncepcji B2