A1

Przymiotniki orzecznikowe w języku niemieckim

Prädikative Adjektive

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Przymiotnik opisujący kogoś lub coś po sein („być”) albo werden („stawać się”) nie otrzymuje końcówki odmiany: Sie ist müde. — „Ona jest zmęczona”, Sie wird müde. — „Ona robi się zmęczona”. Ta sama postać obowiązuje przy wszystkich rodzajach i w obu liczbach: Er ist müde, sie ist müde, die Kinder sind müde. — „On jest zmęczony, ona jest zmęczona, dzieci są zmęczone”. Odmienia się czasownik, nie przymiotnik.

Na czym polega ta konstrukcja?

Przymiotnik to wyraz nazywający cechę, na przykład „ciepły”, „drogi” czy „zmęczony”. Gdy za pomocą czasownika „być” przypisujemy taką cechę osobie lub rzeczy, przymiotnik pełni funkcję orzecznika — części zdania mówiącej, jaki ktoś lub coś jest. W zdaniu Das Wetter ist schön. — „Pogoda jest ładna” — tę funkcję pełni schön.

To zagadnienie pojawia się już na poziomie A1, ponieważ pozwala mówić o samopoczuciu, pogodzie, cenach, jedzeniu i wielu codziennych sprawach. Najpierw warto opanować połączenia z sein, a następnie z werden. Pierwszy czasownik opisuje stan, drugi wskazuje na zmianę: Der Tee ist kalt. — „Herbata jest zimna”, ale Der Tee wird kalt. — „Herbata stygnie”.

Dla osoby polskojęzycznej najważniejsza różnica dotyczy końcówek. Po polsku mówimy „brat jest zmęczony”, „siostra jest zmęczona”, „dzieci są zmęczone”. Po niemiecku w tych trzech zdaniach przymiotnik pozostaje taki sam: müde. Nie trzeba dopasowywać go do rodzaju ani liczby opisywanej osoby.

Jak to działa?

Podstawowy schemat zdania

Podmiot to osoba lub rzecz, o której coś mówimy. W najprostszym zdaniu oznajmującym najpierw podajemy podmiot, potem odpowiednią formę czasownika, a następnie przymiotnik.

Zdanie niemieckie Znaczenie Budowa i sens
Das Zimmer ist hell. Pokój jest jasny. Osoba lub rzecz + forma „być” + cecha.
Das Zimmer wird hell. W pokoju robi się jasno. Osoba lub rzecz + forma „stawać się” + nowy stan.
Das Zimmer bleibt hell. Pokój pozostaje jasny. Osoba lub rzecz + forma „pozostawać” + utrzymujący się stan.

Przymiotnik w tej funkcji nie dostaje końcówek takich jak -e, -er, -es czy -en. Nie znaczy to jednak, że każdy przymiotnik musi kończyć się na spółgłoskę. W wyrazie müde („zmęczony”) końcowe -e należy do podstawowej postaci słowa. Ucz się całych form: müde — „zmęczony”, leise — „cichy”, teuer — „drogi”.

Formy czasowników sein i werden

Wybór formy czasownika zależy od tego, o kim mówimy. Przymiotnik pozostaje bez zmian. Poniższa tabela pokazuje pełną odmianę obu czasowników w czasie teraźniejszym.

Z sein Z werden Znaczenie zdań
ich bin müde ich werde müde jestem zmęczony lub zmęczona / robię się zmęczony lub zmęczona
du bist müde du wirst müde jesteś zmęczony lub zmęczona / robisz się zmęczony lub zmęczona
er ist müde er wird müde on jest zmęczony / on robi się zmęczony
sie ist müde sie wird müde ona jest zmęczona / ona robi się zmęczona
es ist müde es wird müde ono jest zmęczone / ono robi się zmęczone
wir sind müde wir werden müde jesteśmy zmęczeni lub zmęczone / robimy się zmęczeni lub zmęczone
ihr seid müde ihr werdet müde jesteście zmęczeni lub zmęczone / robicie się zmęczeni lub zmęczone
sie sind müde sie werden müde oni są zmęczeni lub one są zmęczone / robią się zmęczeni lub zmęczone
Sie sind müde Sie werden müde jest pan zmęczony, jest pani zmęczona, są państwo zmęczeni / robi się pan zmęczony, robi się pani zmęczona, robią się państwo zmęczeni

Wielką literą zapisujemy grzecznościowe Sie, używane przy zwracaniu się do kogoś na „pan”, „pani” lub „państwo”. Wymaga ono tych samych form czasownika co sie oznaczające „oni” lub „one”.

Orzecznik a przymiotnik przed rzeczownikiem

Rzeczownik to wyraz nazywający osobę, rzecz lub pojęcie, na przykład „sąsiadka” albo „pokój”. Jeśli przymiotnik stoi bezpośrednio przed rzeczownikiem i opisuje go jako część jednej grupy wyrazów, zazwyczaj wymaga odmiany. To inne użycie niż omawiany tu orzecznik.

Niemiecki Polski Co warto zauważyć?
Der Kaffee ist heiß. Kawa jest gorąca. Orzecznik: podstawowa forma przymiotnika.
der heiße Kaffee gorąca kawa Przymiotnik przed rzeczownikiem ma końcówkę.
Die Suppe ist heiß. Zupa jest gorąca. Rodzaj rzeczownika nie zmienia orzecznika.
die heiße Suppe gorąca zupa Przymiotnik należy do grupy z rzeczownikiem.
Die Getränke sind heiß. Napoje są gorące. Liczba mnoga nie zmienia orzecznika.
die heißen Getränke gorące napoje Przed rzeczownikiem występuje końcówka liczby mnogiej.

Nie stosuj uproszczenia „wszystko po ist jest bez końcówki”. Porównaj Der Kaffee ist heiß. — „Kawa jest gorąca” — oraz Das ist heißer Kaffee. — „To jest gorąca kawa”. W drugim zdaniu heißer stoi przed rzeczownikiem Kaffee, więc otrzymuje końcówkę mimo obecności ist.

Pytania, przeczenia i wyrazy wzmacniające

W pytaniu wymagającym odpowiedzi „tak” lub „nie” czasownik przesuwa się na początek: Ist die Suppe heiß? — „Czy zupa jest gorąca?”. Z pytajnikiem wie („jak”) powiemy Wie teuer ist das? — „Jakie to jest drogie?” lub naturalniej „Ile to kosztuje?”. Przymiotnik nadal się nie odmienia.

Obecności cechy najczęściej zaprzeczamy słowem nicht: Die Suppe ist nicht heiß. — „Zupa nie jest gorąca”. Można też określić jej nasilenie: sehr heiß — „bardzo gorący”, zu heiß — „za gorący”, noch warm — „jeszcze ciepły”, nicht besonders warm — „niezbyt ciepły”. Żaden z tych dodatków nie powoduje odmiany przymiotnika.

Przykłady w kontekście

W poniższych zdaniach zwróć uwagę przede wszystkim na różnicę między stanem a zmianą stanu. Przykład z war pokazuje, że również przy opisywaniu przeszłości przymiotnik zachowuje podstawową postać.

Niemiecki Polski Wskazówka
Das Wetter ist schön. Pogoda jest ładna. Prosty opis pogody.
Der Film war langweilig. Film był nudny. Czas przeszły nie zmienia przymiotnika.
Sie ist müde. Ona jest zmęczona. Podstawowa postać zawiera już końcowe „e”.
Nach der Arbeit wird sie müde. Po pracy robi się zmęczona. Zmiana samopoczucia.
Die Kinder sind hungrig. Dzieci są głodne. Brak końcówki liczby mnogiej.
Bist du mit dem Essen zufrieden? Czy jesteś zadowolony z jedzenia? Pytanie; przymiotnik pozostaje nieodmieniony.
Die Wohnung ist hell und ruhig. Mieszkanie jest jasne i ciche. Oba przymiotniki bez końcówek odmiany.
Der Kaffee ist noch zu heiß. Kawa jest jeszcze za gorąca. Dodatkowe wyrazy określają temperaturę.
Die Tickets sind nicht teuer. Bilety nie są drogie. Przeczenie przed przymiotnikiem.
Im Herbst werden die Tage kürzer. Jesienią dni stają się krótsze. Stopień wyższy, omówiony dalej.
Es wird dunkel. Robi się ciemno. Naturalny opis zmiany pory dnia.
Bleiben Sie bitte ruhig. Proszę zachować spokój. Przymiotnik z czasownikiem „pozostawać”.

Typowe błędy

1. Dopasowywanie końcówki do rodzaju lub liczby

  • Błędnie: Die Kinder sind müden.
  • Poprawnie: Die Kinder sind müde. — „Dzieci są zmęczone”.
  • Dlaczego: Polski przymiotnik zmienia postać, niemiecki orzecznik nie. W liczbie mnogiej zmienia się czasownik: sind, a nie ist.

2. Usuwanie litery należącej do słowa

  • Błędnie: Ich bin müd. — jako neutralna forma w standardowym tekście.
  • Poprawnie: Ich bin müde. — „Jestem zmęczony” lub „Jestem zmęczona”.
  • Dlaczego: „Bez końcówki odmiany” nie oznacza „usuń ostatnią samogłoskę”. Skrócone müd można usłyszeć w potocznej mowie, ale na początku warto konsekwentnie używać standardowego müde.

3. Przenoszenie zasady na przymiotnik przed rzeczownikiem

  • Błędnie: Das ist ein schön Tag.
  • Poprawnie: Das ist ein schöner Tag. — „To jest piękny dzień”.
  • Dlaczego: Tutaj przymiotnik opisuje rzeczownik stojący zaraz po nim. Bez końcówki będzie w zdaniu Der Tag ist schön. — „Dzień jest piękny”.

4. Mylenie stanu ze zmianą

  • Błędnie w znaczeniu „Robi się zimno”: Es ist kalt.
  • Poprawnie: Es wird kalt. — „Robi się zimno”.
  • Dlaczego: Es ist kalt. to poprawne zdanie, ale oznacza „Jest zimno”. Jeśli chcesz podkreślić zmianę, potrzebujesz werden.

5. Pomijanie czasownika w zwykłym pełnym zdaniu

  • Błędnie: Meine Schwester müde.
  • Poprawnie: Meine Schwester ist müde. — „Moja siostra jest zmęczona”.
  • Dlaczego: W neutralnym pełnym zdaniu niemieckim potrzebna jest osobowa forma czasownika, czyli forma dobrana do osoby i liczby. Krótkie odpowiedzi bez czasownika to osobna sytuacja komunikacyjna.

Uwagi o codziennym użyciu

Naturalne polskie tłumaczenie nie zawsze zawiera przymiotnik

Niemiecki i polski nie opisują wszystkich stanów identycznie. Ich bin hungrig. można przełożyć jako „Jestem głodny”, a Ich bin durstig. naturalnie jako „Chce mi się pić”. Nadal są to niemieckie przymiotniki użyte bez końcówek odmiany. Warto zapamiętywać całe wypowiedzi, nie tylko pary pojedynczych słów.

Szczególnie ważna jest temperatura. Mir ist kalt. znaczy „Jest mi zimno”, a Das Wasser ist kalt. — „Woda jest zimna”. Słowo mir wskazuje osobę odczuwającą zimno. Zdanie Ich bin kalt. nie jest zwykłym sposobem powiedzenia, że marzniesz; może opisywać chłód ciała lub emocjonalny dystans. Podobnie Mir wird kalt. to „Robi mi się zimno”.

Pełne zdanie i krótka odpowiedź

W rozmowie można odpowiedzieć samym przymiotnikiem: Wie war der Film? — Langweilig. — „Jaki był film? — Nudny”. W takiej odpowiedzi resztę informacji podpowiada pytanie. Nie oznacza to, że wolno dowolnie usuwać sein ze wszystkich zdań. W opisie pisemnym neutralne będzie Der Film war langweilig. — „Film był nudny”.

Konstrukcja z przymiotnikiem jest zwyczajna zarówno w rozmowie, jak i w oficjalnym tekście. Zmienia się raczej dobór słownictwa i stopień bezpośredniości. Das ist schlecht. — „To jest złe” — brzmi bardziej kategorycznie niż Das ist nicht besonders gut. — „To nie jest szczególnie dobre”.

Dla dociekliwych — co pojawia się później?

Na poziomie A1 wystarczy pewnie budować zdania z sein i werden oraz odróżniać je od grup typu „gorąca kawa”. Poniższe zagadnienia rozszerzają tę zasadę; nie trzeba opanować ich wszystkich od razu.

Inne czasowniki i różne funkcje przymiotnika

Tę samą nieodmienioną postać spotkasz po bleiben („pozostawać”): Die Tür bleibt offen. — „Drzwi pozostają otwarte”. Także po scheinen („wydawać się”) można powiedzieć Sie scheint zufrieden. — „Ona wydaje się zadowolona”.

Nie każdy nieodmieniony przymiotnik jest jednak orzecznikiem. Porównaj Sie ist ruhig. — „Ona jest spokojna” — i Sie spricht ruhig. — „Ona mówi spokojnie”. W drugim zdaniu wyraz ruhig opisuje sposób mówienia. To użycie przysłówkowe, czyli takie, które mówi, jak przebiega czynność. W polskim zmieniamy „spokojna” na „spokojnie”; w niemieckim postać słowa się nie zmienia.

Stopniowanie nie jest odmianą przez rodzaj i liczbę

Stopień wyższy służy porównaniu dwóch osób lub rzeczy: kleiner oznacza „mniejszy”. Końcowe -er tworzące taki stopień pozostaje także w orzeczniku: Das Zimmer ist kleiner. — „Pokój jest mniejszy”. Nie przeczy to zasadzie braku końcówek odmiany. Nie dodajemy końcówki rodzaju czy liczby, ale nadal możemy zmienić stopień cechy.

Niemiecki Polski Rodzaj porównania
Der Weg ist lang. Droga jest długa. Zwykłe nazwanie cechy.
Dieser Weg ist länger. Ta droga jest dłuższa. Stopień wyższy; zmienia się też samogłoska.
Dieser Weg ist am längsten. Ta droga jest najdłuższa. Stopień najwyższy, czyli największe nasilenie cechy w porównywanej grupie.

W konstrukcji am längsten zakończenie -sten należy do sposobu tworzenia stopnia najwyższego. Nie dobieramy go do rodzaju rzeczownika. Podobnie gut — „dobry” — ma nieregularny stopień wyższy besser — „lepszy”: Die Suppe ist besser. — „Zupa jest lepsza”.

Przymiotnik z dodatkowymi wyrazami

Niektóre przymiotniki łączą się z określonym przyimkiem, czyli krótkim słowem wiążącym wyrazy, takim jak polskie „z”, „na” czy „od”. Przykładem jest zufrieden mit — „zadowolony z”: Wir sind mit dem Ergebnis zufrieden. — „Jesteśmy zadowoleni z wyniku”. Sama forma zufrieden nadal pozostaje nieodmieniona.

Inne konstrukcje wymagają określonego przypadku, czyli formy wyrazu wskazującej jego rolę w zdaniu. W Das ist mir wichtig. — „To jest dla mnie ważne” — forma mir odpowiada polskiemu „mi”, choć naturalne tłumaczenie zawiera „dla mnie”. Ucząc się nowego przymiotnika, warto więc zapisywać również wyrazy, z którymi się łączy.

Zwróć też uwagę na genug („wystarczająco”): stawiamy je po przymiotniku. Das Zimmer ist groß genug. znaczy „Pokój jest wystarczająco duży”. To różnica szyku względem najczęstszego polskiego odpowiednika, nie wyjątek dotyczący końcówek.

Zmiana czasu i szyku zdania

W czasie przeszłym powiemy Sie war müde. — „Ona była zmęczona” — albo Sie ist müde geworden. — „Ona zrobiła się zmęczona”. W drugim zdaniu geworden to imiesłów czasu przeszłego, czyli specjalna forma czasownika używana do budowania czasu złożonego. Przymiotnik müde się nie zmienia.

Rozróżniaj również Sie wird müde. — „Ona robi się zmęczona” — i Sie wird müde sein. — „Ona będzie zmęczona”. W drugim zdaniu werden pomaga wyrazić przyszłość, a na końcu stoi sein, podstawowa forma czasownika „być”.

Określenie „przymiotnik po sein” jest wygodnym skrótem, nie sztywną regułą kolejności słów. W zdaniu Ich glaube, dass sie müde ist. — „Myślę, że ona jest zmęczona” — czasownik stoi na końcu części zaczynającej się od dass („że”). Müde nadal jest orzecznikiem, chociaż poprzedza ist.

Pozorne wyjątki z końcówkami

Das ist etwas Neues. oznacza „To jest coś nowego”. Forma Neues jest tu przymiotnikiem użytym jak rzeczownik: nazywa „coś nowego”, zamiast zwyczajnie przypisywać podmiotowi cechę. Dlatego piszemy ją wielką literą i stosujemy końcówkę. Nie jest to wyjątek od zasady dotyczącej prostego orzecznika.

Nie każdy przymiotnik ma też jednakowo swobodne zastosowanie. Bereit („gotowy”) jest typowe w zdaniu Ich bin bereit. — „Jestem gotowy” lub „Jestem gotowa”, ale przed rzeczownikiem zwykle wybiera się inne określenie. Z kolei określenia takie jak ehemalig („były”, na przykład o pracowniku), zwykle stoją przed rzeczownikiem, a nie jako samodzielny orzecznik. Nie twórz więc automatycznie zdań z sein od każdego nowego przymiotnika; sprawdzaj jego użycie w przykładach.

Jak ćwiczyć?

  1. Zmieniaj osoby, zachowując przymiotnik. Zacznij od Ich bin müde. — „Jestem zmęczony” lub „Jestem zmęczona”. Następnie powiedz Meine Schwester ist müde. — „Moja siostra jest zmęczona” — i Wir sind müde. — „Jesteśmy zmęczeni”. Podkreśl formy czasownika: tylko one zmieniają się w tym ćwiczeniu.
  2. Opisuj stan i zmianę parami. Przy herbacie powiedz Der Tee ist heiß. — „Herbata jest gorąca”, a później Der Tee wird kalt. — „Herbata stygnie”. W ten sposób połączysz wybór czasownika z rzeczywistą sytuacją, zamiast tłumaczyć mechanicznie każde słowo.
  3. Przekształcaj grupę z rzeczownikiem w zdanie. Z der kleine Tisch — „mały stół” — zbuduj Der Tisch ist klein. — „Stół jest mały”. Powtórz ćwiczenie z kilkoma przedmiotami w pokoju. Sprawdzaj, czy końcówka potrzebna przed rzeczownikiem nie przedostała się do orzecznika.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Czasownik „sein” w czasie teraźniejszym po niemieckuA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A1