A2

Stopień wyższy w języku niemieckim

Komparativ

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Niemiecki stopień wyższy, czyli Komparativ, tworzymy zwykle przez dodanie -er: schnell → schneller („szybki → szybszy”, „szybko → szybciej”). Gdy podajemy, z kim lub z czym coś porównujemy, używamy als, czyli „niż”: Er ist größer als ich. — „On jest wyższy ode mnie”. Najważniejszych wyjątków, takich jak gut → besser („dobry → lepszy”), trzeba nauczyć się osobno.

Na czym polega stopień wyższy?

Stopień wyższy pozwala powiedzieć, że jakaś cecha występuje w większym nasileniu: mieszkanie jest tańsze, droga krótsza, a ktoś pracuje dokładniej. Przydaje się podczas zakupów, wyboru połączenia kolejowego, rozmowy o zdrowiu czy porównywania ofert. Na poziomie A2 wystarczy najpierw opanować konstrukcje typu Das ist billiger. — „To jest tańsze” — i dodawać do nich drugi człon porównania.

W polszczyźnie rozróżniamy przymiotnik, czyli wyraz nazywający cechę osoby lub rzeczy, oraz przysłówek, czyli wyraz mówiący na przykład, jak odbywa się czynność: „szybki samochód”, ale „jedzie szybko”. W niemieckim w tych dwóch zastosowaniach często występuje ta sama forma. Także stopień wyższy wygląda identycznie: Das Auto ist schneller. — „Samochód jest szybszy”; Das Auto fährt schneller. — „Samochód jedzie szybciej”.

To spore ułatwienie dla osoby polskojęzycznej. Trzeba jednak uważać na dwie różnice: niemiecki zwykle tworzy stopień wyższy za pomocą -er, również tam, gdzie po polsku mówimy „bardziej”, a przed nazwą rzeczy dochodzą jeszcze końcówki odmiany. Najpierw poznaj prostą zasadę; odmianę i bardziej złożone porównania znajdziesz w dalszej części.

Jak tworzyć i budować porównania

Podstawowa zasada: dodaj -er

Do formy podstawowej dodajemy -er. Liczba sylab nie wymusza konstrukcji z osobnym wyrazem odpowiadającym polskiemu „bardziej”. Również długie słowo może otrzymać tę końcówkę.

Forma podstawowa Stopień wyższy Znaczenie porównania
schnell schneller szybszy / szybciej
klein kleiner mniejszy
billig billiger tańszy
langsam langsamer wolniejszy / wolniej
schön schöner ładniejszy / ładniej
interessant interessanter bardziej interesujący
praktisch praktischer praktyczniejszy / praktyczniej

Nie wszystkie cechy dają się sensownie stopniować w każdym kontekście. Zwykle nie ma potrzeby mówić, że coś jest „bardziej drewniane” albo „bardziej martwe”. W języku obrazowym takie porównania bywają możliwe, ale nie są punktem wyjścia do nauki tej konstrukcji.

Przegłos: a, o, u mogą się zmienić

W części krótkich, często używanych przymiotników pojawia się przegłos, czyli zmiana samogłoski zapisywana dwiema kropkami: a → ä, o → ö, u → ü. Nie należy stosować tej zmiany automatycznie do każdego krótkiego słowa. Najbezpieczniej uczyć się od razu par.

Forma podstawowa Stopień wyższy Znaczenie
alt älter starszy
jung jünger młodszy
groß größer większy; wyższy o osobie
lang länger dłuższy / dłużej
kurz kürzer krótszy / krócej
warm wärmer cieplejszy / cieplej
kalt kälter zimniejszy / zimniej
stark stärker silniejszy / silniej
gesund gesünder zdrowszy / zdrowiej

Dla porównania: neu → neuer („nowy → nowszy”), laut → lauter („głośny → głośniejszy”), bunt → bunter („kolorowy → bardziej kolorowy”). Zwróć też uwagę na pisownię groß → größer: pozostaje ß, nie pojawia się ss.

Zmiany ułatwiające wymowę

W słowach zakończonych na -el zazwyczaj wypada nieakcentowane e: dunkel → dunkler („ciemny → ciemniejszy”), teuer natomiast daje teurer („drogi → droższy”). To nie są dodatkowe końcówki: zmienia się postać samego wyrazu przed dodaniem -er.

Forma podstawowa Stopień wyższy Znaczenie
dunkel dunkler ciemniejszy
bequem bequemer wygodniejszy
teuer teurer droższy
hoch höher wyższy
nah näher bliższy / bliżej

Końcówka -er w formie podstawowej nie zawsze oznacza, że trzeba usuwać e. Na przykład sauber → sauberer znaczy „czysty → czystszy”. Szczególnie uważnie zapamiętaj hoch → höher: nie wystarczy dopisać końcówki do niezmienionego hoch.

Najważniejsze formy nieregularne

Te formy powracają w codziennych rozmowach i warto opanować je przed rzadszymi wyjątkami.

Forma podstawowa Stopień wyższy Znaczenie
gut besser dobry → lepszy; dobrze → lepiej
viel mehr dużo → więcej
gern lieber chętnie → chętniej; woleć coś

Lieber często wyraża preferencję, a nie większą ochotę w sensie dosłownym: Ich trinke lieber Tee. — „Wolę pić herbatę”. Można dodać drugi wybór: Ich trinke lieber Tee als Kaffee. — „Wolę pić herbatę niż kawę”.

Warto odróżnić również weniger („mniej”) i kleiner („mniejszy”): Ich habe weniger Zeit. — „Mam mniej czasu”, ale Das Zimmer ist kleiner. — „Pokój jest mniejszy”. Przy mehr i weniger sama forma przed nazwą rzeczy zwykle się nie zmienia: mehr Zeit, weniger Geld — „więcej czasu”, „mniej pieniędzy”.

Porównanie z als

Podstawowy schemat jest prosty: stopień wyższy + als + to, z czym porównujemy.

  • Die Zugfahrt ist billiger als der Flug. — „Podróż pociągiem jest tańsza niż lot”.
  • Sie läuft schneller als er. — „Ona biega szybciej niż on”.
  • Heute ist es wärmer als gestern. — „Dziś jest cieplej niż wczoraj”.

Po polsku można powiedzieć zarówno „starszy niż ja”, jak i „starszy ode mnie”. W niemieckim w takim porównaniu używamy als: älter als ich. Nie przenosimy tu polskiego „od” jako von.

Drugi człon można pominąć, jeśli wiadomo, o co chodzi: Das ist besser. — „To jest lepsze”. Porównaniem może być wcześniejszy stan, poprzednia propozycja albo coś widocznego dla rozmówców. Brak als nie oznacza więc braku stopnia wyższego.

Różnica a równość: als i wie

Dla początkujących najważniejszy jest kontrast: nierówność z formą na -er → als, a równość z so i formą podstawową → wie.

Niemiecki Polski Co wyrażamy?
Dieser Koffer ist schwerer als meiner. Ta walizka jest cięższa od mojej. Różnicę ciężaru.
Dieser Koffer ist so schwer wie meiner. Ta walizka jest tak samo ciężka jak moja. Równość ciężaru.
Dieser Koffer ist nicht so schwer wie meiner. Ta walizka nie jest tak ciężka jak moja. Zaprzeczenie równości.

Polskie „jak” może kusić do użycia wie w każdym porównaniu. O wyborze niemieckiego słowa decyduje jednak konstrukcja, a nie samo to, że zestawiamy dwie rzeczy.

Przykłady w codziennych sytuacjach

W poniższych zdaniach porównujemy osoby, ceny, czas i sposób wykonania czynności. Zauważ, że polskie tłumaczenie może mieć „niż”, „od” albo nie zawierać żadnego z tych słów.

Niemiecki Polski Na co zwrócić uwagę
Er ist größer als ich. On jest wyższy ode mnie. O osobie größer często oznacza „wyższy”.
Das ist besser. To jest lepsze. Punkt odniesienia wynika z rozmowy.
Sie läuft schneller als er. Ona biega szybciej niż on. Ta sama forma może opisywać sposób działania.
Die Wohnung ist kleiner, aber heller. Mieszkanie jest mniejsze, ale jaśniejsze. Dwa porównania bez powtarzania punktu odniesienia.
Mit dem Fahrrad bin ich schneller als mit dem Bus. Rowerem docieram szybciej niż autobusem. Porównujemy dwa sposoby przemieszczania się.
Heute fühle ich mich besser als gestern. Dziś czuję się lepiej niż wczoraj. Nieregularne besser.
Kannst du bitte langsamer sprechen? Czy możesz mówić wolniej? Stopień wyższy w uprzejmej prośbie.
Die Fahrt dauert länger als eine Stunde. Podróż trwa dłużej niż godzinę. Porównanie czasu trwania.
Ich brauche mehr Zeit. Potrzebuję więcej czasu. Ilość wyrażamy przez mehr.
Ich koche lieber zu Hause, als ins Restaurant zu gehen. Wolę gotować w domu niż chodzić do restauracji. Lieber wyraża preferencję.
Dieses Modell ist viel teurer als das andere. Ten model jest dużo droższy od drugiego. Viel wzmacnia różnicę.
Wir suchen eine günstigere Wohnung. Szukamy tańszego mieszkania. Przed nazwą rzeczy dochodzi końcówka odmiany.

Najczęstsze błędy

1. Wie zamiast als po stopniu wyższym

  • Błędnie: Mein Bruder ist älter wie ich.
  • Poprawnie: Mein Bruder ist älter als ich. — „Mój brat jest starszy ode mnie”.
  • Dlaczego: w niemieckim języku standardowym po älter wprowadzamy porównanie za pomocą als. Wie zostawiamy między innymi do so alt wie — „tak samo stary jak”.

2. Dodawanie mehr do przymiotnika

  • Błędnie: Diese Aufgabe ist mehr interessant.
  • Poprawnie: Diese Aufgabe ist interessanter. — „To zadanie jest bardziej interesujące”.
  • Dlaczego: polskie „bardziej” nie ma tu osobnego odpowiednika. Zwykły niemiecki stopień wyższy tworzymy końcówką, także przy dłuższym wyrazie.

3. Pomijanie przegłosu lub nieregularnej formy

  • Błędnie: Mein Vater ist alter als meine Mutter.
  • Poprawnie: Mein Vater ist älter als meine Mutter. — „Mój ojciec jest starszy od mojej matki”.
  • Dlaczego: właściwa para to alt → älter. Podobnie zapamiętujemy gut → besser, a nie tworzymy formy guter jako samodzielnego stopnia wyższego.

4. Końcówka odmiany tam, gdzie jej nie potrzeba

  • Błędnie: Die neue Küche ist größere.
  • Poprawnie: Die neue Küche ist größer. — „Nowa kuchnia jest większa”.
  • Dlaczego: po ist forma opisująca kuchnię nie dostaje końcówki dopasowanej do rodzaju. Inaczej jest przed nazwą rzeczy: eine größere Küche — „większa kuchnia”.

5. Polski przypadek po niemieckim als

  • Błędnie: Er ist größer als mich.
  • Poprawnie: Er ist größer als ich. — „On jest wyższy ode mnie”.
  • Dlaczego: ich odpowiada tu skróconemu ich bin — „ja jestem”. Polskie „ode mnie” nie podpowiada właściwej niemieckiej formy. Dokładniejsze wyjaśnienie znajduje się niżej.

6. Sehr zamiast viel przy dużej różnicy

  • Błędnie: Der neue Zug ist sehr schneller.
  • Poprawnie: Der neue Zug ist viel schneller. — „Nowy pociąg jest dużo szybszy”.
  • Dlaczego: zwykłe „bardzo szybki” to sehr schnell, ale „dużo szybszy” to viel schneller. Nie nakładamy obu schematów na siebie.

Wskazówki dotyczące użycia

Jak duża jest różnica?

Stopień wyższy nie mówi sam z siebie, czy różnica jest ogromna, czy ledwie zauważalna. Można ją doprecyzować.

Niemiecki Polski
Das ist viel besser. To jest dużo lepsze.
Das ist deutlich günstiger. To jest wyraźnie tańsze.
Das ist etwas teurer. To jest trochę droższe.
Das ist ein bisschen kleiner. To jest odrobinę mniejsze.
Das ist noch einfacher. To jest jeszcze prostsze.
Das ist nicht besser. To nie jest lepsze.

Noch ma znaczenie zależne od kontekstu. Noch teurer może oznaczać „jeszcze droższy”, a noch besser werden — „stać się jeszcze lepszym”. Samo nicht besser nie oznacza koniecznie „gorszy”: coś może być równie dobre, ale nie lepsze.

Co można usłyszeć w mowie?

W niektórych regionalnych i potocznych odmianach niemieckiego spotkasz größer wie zamiast standardowego größer als. To ważne dla rozumienia rozmówców, lecz w piśmie, na egzaminie i we własnej neutralnej wypowiedzi najlepiej używać als. Konstrukcja größer als wie również nie jest wzorcem języka standardowego.

Besser może być też samodzielną oceną propozycji: Besser morgen. — „Lepiej jutro”. W pełnej rozmowie brakujące elementy wynikają z sytuacji. Na początku warto jednak ćwiczyć całe zdania, aby nie zgubić tego, co jest porównywane.

Dla dociekliwych: odmiana i bardziej złożone porównania

Tych konstrukcji nie trzeba od razu swobodnie używać na A2. Warto jednak je rozpoznawać, ponieważ pokazują, dlaczego rzeczywiste zdania bywają dłuższe niż podstawowy schemat z als.

Przed nazwą rzeczy: stopień wyższy też się odmienia

Rzeczownik to wyraz nazywający osobę, rzecz lub pojęcie, na przykład Wohnung — „mieszkanie”. Gdy stopień wyższy stoi przed rzeczownikiem, otrzymuje zwykłą końcówkę przymiotnika. Najpierw tworzymy klein → kleiner, a dopiero potem dodajemy końcówkę: eine kleinere Wohnung — „mniejsze mieszkanie”.

Końcówka zależy od rodzaju, liczby, poprzedzającego określenia, takiego jak der czy ein, oraz przypadku, czyli formy wskazującej rolę wyrazu w zdaniu. Poniższe przykłady pokazują kilka częstych układów, a nie pełną tabelę odmiany.

Niemiecki Polski Budowa
ein kleinerer Tisch mniejszy stół kleiner + -er
eine kleinere Wohnung mniejsze mieszkanie kleiner + -e
ein kleineres Zimmer mniejszy pokój kleiner + -es
der kleinere Tisch ten mniejszy stół kleiner + -e
mit einem kleineren Tisch z mniejszym stołem kleiner + -en

Dwa fragmenty -er w kleinerer pełnią różne funkcje: pierwszy tworzy stopień wyższy, drugi należy do odmiany. Nie usuwamy jednego z nich tylko dlatego, że forma wydaje się długa. Z kolei samo zakończenie -er nie dowodzi, że wyraz jest w stopniu wyższym: ein kleiner Tisch to „mały stół”, a nie „mniejszy stół”.

Forma po als zależy od sensu zdania

Als samo nie narzuca jednego przypadku. W najprostszym Er ist größer als ich porównujemy dwie osoby będące nosicielami cechy: on jest wysoki i ja jestem wysoki. Dlatego używamy ich, tak jak w ich bin.

W bardziej rozbudowanym zdaniu forma po als odpowiada roli porównywanego elementu:

  • Ich helfe dir lieber als ihm. — „Wolę pomagać tobie niż jemu”. Obie osoby są odbiorcami pomocy, a czasownik helfen wymaga form dir i ihm.
  • Sie kennt ihn besser als mich. — „Ona zna jego lepiej niż mnie”. Porównujemy dwie osoby, które ona zna.
  • Sie kennt ihn besser als ich. — „Ona zna go lepiej niż ja”. Porównujemy jej wiedzę z moją.

Ostatnie dwa zdania różnią się tylko formą „ja/mnie”, ale mają inny sens. Gdy skrót jest niejasny, można rozwinąć porównanie do pełnego zdania: Sie kennt ihn besser, als ich ihn kenne. — „Ona zna go lepiej, niż ja go znam”. W takim rozwinięciu stawiamy przecinek przed als; przy prostym größer als ich przecinka nie ma.

O ile więcej: miara różnicy

Można podać dokładną różnicę: Mein Bruder ist drei Jahre älter als ich. — „Mój brat jest o trzy lata starszy ode mnie”. Możliwa jest też konstrukcja z um: Das neue Modell ist um zwanzig Euro teurer. — „Nowy model jest droższy o dwadzieścia euro”.

Nie myl różnicy z proporcją. Doppelt so teuer wie oznacza „dwa razy tak drogi jak”, czyli „dwa razy droższy” w zwykłym polskim użyciu. Dla jasności w niemieckim najłatwiej trzymać się właśnie doppelt so teuer wie, zamiast budować niejednoznaczne porównanie z doppelt i stopniem wyższym.

Coraz i im… tym…

Immer + stopień wyższy opisuje postępującą zmianę: Die Mieten werden immer höher. — „Czynsze są coraz wyższe”. Podobnie Es wird kälter und kälter. — „Robi się coraz zimniej”. Nie chodzi o jednorazowe porównanie dwóch przedmiotów, lecz o zmiany w czasie.

Zależność między dwiema zmianami wyraża konstrukcja je… desto… albo je… umso…:

Je früher wir buchen, desto günstiger sind die Tickets. — „Im wcześniej zarezerwujemy, tym tańsze są bilety”.

Po je czasownik trafia na koniec pierwszej części: wir buchen. W drugiej części cały zwrot desto günstiger zajmuje początek, a po nim występuje czasownik sind. To użyteczny schemat do późniejszego ćwiczenia, nie dodatkowy warunek tworzenia samego stopnia wyższego.

Porównanie bez wyraźnego punktu odniesienia

Czasem stopień wyższy łagodzi opis zamiast wskazywać konkretną różnicę. Ein älterer Mann to zwykle „starszy mężczyzna”, niekoniecznie „mężczyzna starszy od kogoś, o kim była mowa”. Eine längere Pause może znaczyć „dłuższa przerwa”, czyli po prostu dość długa.

Bywa też, że porównujemy dwa opisy tej samej osoby lub rzeczy, a nie nasilenie jednej cechy. Er ist mehr müde als hungrig. znaczy „Jest bardziej zmęczony niż głodny”. To szczególne użycie mehr… als…: wybieramy trafniejszy opis. Nie zastępuje ono zwykłego müder w zdaniu „On jest bardziej zmęczony niż ja”.

Jak ćwiczyć

  1. Porównaj dwie realne możliwości. Wybierz dwa mieszkania, telefony albo połączenia kolejowe. Napisz pięć zdań z als, używając kolejno billiger, größer, praktischer, schneller i besser. Sprawdź, czy porównujesz ten sam aspekt obu możliwości.
  2. Ucz się par i krótkich zdań. Zapisuj alt — älter, hoch — höher, gern — lieber, a pod każdą parą własny przykład. Potem zakryj stopień wyższy i odtwórz go z pamięci. To skuteczniejsze niż próba zgadywania, gdzie pojawi się przegłos.
  3. Zmieniaj jeden schemat na drugi. Ułóż pary „tak samo… jak” i „bardziej… niż”: so teuer wie oraz teurer als. Następnie dodaj viel lub etwas. Na koniec sprawdź, czy w zdaniu przed rzeczownikiem potrzebna jest końcówka odmiany, czy wystarcza nieodmieniona forma po ist.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Przymiotniki orzecznikowe w języku niemieckimA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A2

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach