A1

Czasownik „sein” w czasie teraźniejszym po niemiecku

Verb 'sein' im Präsens

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Niemieckie sein znaczy „być”, a w czasie teraźniejszym ma formy: ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind, ihr seid, sie/Sie sind. Formę dobieramy do tego, o kim mówimy: Ich bin Student — „Jestem studentem”, Wir sind Freunde — „Jesteśmy przyjaciółmi”. W zwykłym, pełnym zdaniu niemieckim nie pomijamy słowa oznaczającego osobę: mówimy Ich bin müde — „Jestem zmęczony”, nie samo Bin müde.

Na początek: do czego służy „sein”?

Czasownik to słowo, które nazywa czynność albo stan. Sein należy do tej drugiej grupy: pozwala powiedzieć, kim ktoś jest, jaki jest, gdzie się znajduje lub w jakim jest stanie. Przydaje się więc od pierwszej rozmowy: podczas przedstawiania się, pytania o drogę, wizyty u lekarza czy ustalania godziny spotkania. Jego podstawowe użycie poznaje się już na poziomie A1.

Polskie „być” jest dobrym punktem wyjścia, ale nie wszystko da się przenieść słowo w słowo. Po polsku powiesz „Jestem nauczycielką”, „To moja torba” albo „Mam trzydzieści lat”. Po niemiecku w każdym z odpowiadających im zdań pojawi się forma sein: Ich bin Lehrerin, Das ist meine Tasche, Ich bin dreißig Jahre alt. Zmienia się też sposób budowania zdania, dlatego warto od początku uczyć się całych krótkich wypowiedzi.

Najpierw opanuj odmianę i proste zdania. Dalsza część artykułu pokazuje także pytania, przeczenia oraz konstrukcje, które spotkasz później. Nie musisz od razu używać wszystkich bardziej zaawansowanych połączeń.

Jak działa odmiana i budowa zdania?

Pełna odmiana w czasie teraźniejszym

Sein to bezokolicznik, czyli forma słownikowa odpowiadająca polskiemu „być”. Präsens to niemiecka nazwa czasu teraźniejszego. Odmiana jest nieregularna: nie da się uzyskać wszystkich form przez dodanie zwykłych końcówek do jednego niezmiennego początku. Najlepiej zapamiętać je razem z osobami.

Zaimki osobowe to krótkie słowa zastępujące nazwy osób lub rzeczy, takie jak „ja”, „ty”, „ona”. W tabeli każdy zaimek występuje z właściwą formą czasownika.

Osoba i forma niemiecka Odpowiednik polski
ich bin ja jestem
du bist ty jesteś
er ist on jest
sie ist ona jest
es ist ono jest
wir sind my jesteśmy
ihr seid wy jesteście
sie sind oni/one są
Sie sind pan jest, pani jest, państwo są

Ważne są zwłaszcza trzy zestawienia:

  • du bist — „ty jesteś”, gdy zwracamy się bezpośrednio do jednej osoby;
  • ihr seid — „wy jesteście”, gdy zwracamy się do kilku osób na „ty”;
  • Sie sind — forma grzecznościowa, zarówno do jednej osoby, jak i do grupy.

Zapis sie może oznaczać „ona” albo „oni/one”. Rozstrzyga forma czasownika: sie ist to „ona jest”, a sie sind — „oni/one są”. Wielka litera w Sie oznacza grzecznościowe „pan”, „pani” lub „państwo”. Na początku zdania każde słowo zaczyna się jednak wielką literą, więc znaczenie Sie sind … ustalamy z sytuacji.

Odmianę wybierasz według osoby, nie według opisu

Podmiot to osoba lub rzecz, o której coś stwierdzamy. W zdaniu Meine Schwester ist Ärztin — „Moja siostra jest lekarką” — podmiotem jest meine Schwester. Nie musisz używać zaimka: imię lub nazwa osoby również wyznacza właściwą formę.

  • Anna ist zu Hause. — Anna jest w domu.
  • Anna und Marek sind zu Hause. — Anna i Marek są w domu.
  • Meine Eltern sind müde. — Moi rodzice są zmęczeni.

Pojedyncza osoba lub rzecz zwykle łączy się z ist, kilka osób lub rzeczy — z sind. Zestawienie „ja i ktoś” odpowiada „my”, dlatego mówimy Anna und ich sind hier — „Anna i ja jesteśmy tutaj”.

Gdzie stoi czasownik?

W zwykłym zdaniu oznajmującym, czyli takim, które coś stwierdza, odmieniona forma sein zajmuje drugą pozycję. Chodzi o drugi element zdania, niekoniecznie drugie słowo.

  • Ich bin heute zu Hause. — Dzisiaj jestem w domu.
  • Heute bin ich zu Hause. — Dzisiaj jestem w domu.
  • Meine kleine Schwester ist krank. — Moja młodsza siostra jest chora.

W drugim przykładzie na początku stoi „dzisiaj”, więc bin pojawia się przed ich. W trzecim przykładzie cała grupa meine kleine Schwester zajmuje pierwszą pozycję. Nie próbuj więc ustawiać czasownika po prostu jako drugiego wyrazu.

Po polsku końcówka „jestem” wystarcza, by rozpoznać osobę. Po niemiecku w pełnym zdaniu zazwyczaj potrzebne jest ich, imię albo inne wskazanie podmiotu. Dlatego naturalnym odpowiednikiem „Jesteśmy gotowi” jest Wir sind bereit.

Co może wystąpić po „sein”?

Nazwa osoby lub roli. Rzeczownik, czyli wyraz nazywający osobę, rzecz lub pojęcie, może określać, kim ktoś jest: Ich bin Student — „Jestem studentem”. Przy samym zawodzie lub statusie często nie używa się rodzajnika, czyli słowa takiego jak ein lub der, które stoi przy niemieckim rzeczowniku: Sie ist Ärztin — „Ona jest lekarką”.

Cecha albo stan. Przymiotnik to słowo opisujące, jaki ktoś lub coś jest. Po sein pozostaje w podstawowej postaci, bez końcówek zależnych od osoby: Er ist müde — „On jest zmęczony”, Sie ist müde — „Ona jest zmęczona”, Wir sind müde — „Jesteśmy zmęczeni”. To istotna różnica wobec polszczyzny: niemieckie müde nie zmienia się tak jak „zmęczony”, „zmęczona”, „zmęczeni”.

Miejsce. Wir sind im Büro znaczy „Jesteśmy w biurze”. Samo sein informuje o znajdowaniu się gdzieś, a nie o przemieszczaniu się do tego miejsca.

Wiek. Niemiec dosłownie „jest ileś lat stary”: Ich bin dreißig Jahre alt — „Mam trzydzieści lat”. Po polsku w naturalnym tłumaczeniu używamy „mieć”, ale po niemiecku potrzebne jest sein, nie haben.

Jak zadawać pytania?

W pytaniu, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, odmieniona forma sein stoi na początku:

  • Bist du bereit? — Jesteś gotowy/gotowa?
  • Seid ihr aus Polen? — Jesteście z Polski?
  • Sind Sie Frau Nowak? — Czy pani jest panią Nowak?

Jeżeli pytanie zaczyna się od słowa pytającego, takiego jak wo („gdzie”) lub wer („kto”), czasownik stoi zaraz po nim:

  • Wo bist du? — Gdzie jesteś?
  • Wer ist das? — Kto to jest?
  • Wie alt sind Sie? — Ile ma pan/pani lat?

Polskie „czy” nie ma w takim neutralnym pytaniu osobnego niemieckiego odpowiednika. Pytanie rozpoznajemy przede wszystkim po szyku, czyli kolejności elementów zdania.

Jak zaprzeczać?

Przy cechach najczęściej używamy nicht — „nie”: Ich bin nicht müde — „Nie jestem zmęczony/zmęczona”. Podobnie z miejscem: Sie ist nicht zu Hause — „Nie ma jej w domu”. To ostatnie tłumaczenie jest po polsku naturalniejsze niż dosłowne „Ona nie jest w domu”.

Przed nieokreśloną nazwą osoby lub rzeczy często potrzebne jest kein w odpowiedniej formie. Kein przeczy rzeczownikowi: Ich bin kein Arzt — „Nie jestem lekarzem”, Sie ist keine Studentin — „Ona nie jest studentką”. Nie ucz się zatem zasady „przeczenie zawsze tworzymy przez nicht”. Dobór przeczenia zależy od tego, czemu dokładnie zaprzeczamy.

Przykłady w codziennych sytuacjach

W poniższej tabeli znajdziesz wszystkie osoby oraz kilka najczęstszych zastosowań. Polskie tłumaczenia oddają sens wypowiedzi, nie zawsze jej dosłowną budowę.

Zdanie niemieckie Po polsku Na co zwrócić uwagę
Ich bin Student. Jestem studentem. Sam status bez rodzajnika.
Du bist nett. Jesteś miły/miła. Opis osoby nie wymaga zmiany przymiotnika.
Wir sind Freunde. Jesteśmy przyjaciółmi. Kilka osób, forma sind.
Er ist heute krank. On jest dzisiaj chory. Stan, który może być przejściowy.
Sie ist Ärztin. Ona jest lekarką. Zawód i forma ist.
Das Zimmer ist ruhig. Pokój jest cichy. Rzecz również może być podmiotem.
Ihr seid zu früh. Jesteście za wcześnie. Zwracamy się do kilku osób na „ty”.
Meine Eltern sind in Krakau. Moi rodzice są w Krakowie. Miejsce pobytu.
Sind Sie Herr Kowalski? Czy pan jest panem Kowalskim? Grzecznościowe Sie i sind.
Ich bin zweiunddreißig Jahre alt. Mam trzydzieści dwa lata. Wiek wyrażamy za pomocą sein.
Heute bin ich im Büro. Dzisiaj jestem w biurze. Po początkowym heute następuje czasownik.
Bist du nicht müde? Nie jesteś zmęczony/zmęczona? Pytanie z przeczeniem.
Das ist kein Problem. To nie problem. Przeczenie przy rzeczowniku.
Es ist schon acht Uhr. Jest już ósma. Godzina z es ist.
Wo seid ihr? Gdzie jesteście? Słowo pytające, czasownik, osoba.

Najczęstsze błędy

1. Odmienianie „sein” jak regularnego czasownika

  • Błędnie: Ich seine müde.
  • Poprawnie: Ich bin müde. — Jestem zmęczony/zmęczona.

Nie doklejamy zwykłych końcówek do sein. Zapamiętujemy gotowe połączenia: ich bin, du bist, er ist.

2. Pomijanie osoby pod wpływem polskiego

  • Błędnie w pełnym, neutralnym zdaniu: Bin aus Polen.
  • Poprawnie: Ich bin aus Polen. — Jestem z Polski.

Polskie „jestem” zawiera wystarczającą informację o osobie. Niemieckie pełne zdanie wymaga tutaj ich. Skróty z wiadomości nie są dobrym wzorem na początek nauki.

3. Mylenie „ihr” z „wir” albo „sie”

  • Błędnie: Ihr sind pünktlich.
  • Poprawnie: Ihr seid pünktlich. — Jesteście punktualni.

Sind pasuje do wir, sie i Sie, ale nie do ihr. Dodatkowo seid to forma czasownika, natomiast podobnie brzmiące seit oznacza „od” w wyrażeniach czasu: seit Montag — „od poniedziałku”.

4. Przenoszenie polskiego „mieć” do zdania o wieku

  • Błędnie: Ich habe dreißig Jahre.
  • Poprawnie: Ich bin dreißig Jahre alt. — Mam trzydzieści lat.

Ucz się całego wzoru sein + liczba + Jahre alt. Wiek jest po niemiecku opisem tego, ile lat ktoś „jest stary”.

5. Dodawanie końcówki do przymiotnika po „sein”

  • Błędnie: Die Kinder sind müden.
  • Poprawnie: Die Kinder sind müde. — Dzieci są zmęczone.

Po sein sam przymiotnik nie przyjmuje takiej końcówki. To inna sytuacja niż opis przed rzeczownikiem: die müden Kinder — „zmęczone dzieci”.

6. Pozostawianie polskiego szyku po „dzisiaj”

  • Błędnie: Heute ich bin zu Hause.
  • Poprawnie: Heute bin ich zu Hause. — Dzisiaj jestem w domu.

Jeśli pierwszą pozycję zajmuje heute, druga należy do bin, a dopiero potem pojawia się ich. Nie trzeba przy tym zmieniać samej odmiany.

Uwagi dotyczące użycia

„Ty”, „wy” i zwroty grzecznościowe

Niemieckie Sie sind nie działa jak polskie „pan jest” pod względem liczby gramatycznej. Po niemiecku grzecznościowe Sie zawsze wymaga sind, nawet gdy mówimy do jednej osoby. Sind Sie bereit? może więc znaczyć „Czy jest pan gotowy?”, „Czy jest pani gotowa?” albo „Czy są państwo gotowi?”.

Wśród znajomych używa się du bist do jednej osoby oraz ihr seid do grupy. W nowym kontakcie zawodowym czy urzędowym Sie jest zwykle bezpiecznym wyborem, dopóki rozmówcy nie ustalą przejścia na „ty”. Zwyczaje zależą jednak od środowiska; sama różnica wieku nie rozstrzyga wszystkiego.

Zawód, przynależność i dodatkowy opis

Przy samym zawodzie typowe jest Er ist Lehrer — „On jest nauczycielem”. Jeśli jednak dodajesz ocenę, naturalne będzie Er ist ein guter Lehrer — „On jest dobrym nauczycielem”. Brak rodzajnika w pierwszym zdaniu nie oznacza więc zasady „po sein nigdy nie ma ein”.

Ważna jest też różnica między polskim a niemieckim przypadkiem. Przypadek to forma wyrazu wskazująca jego rolę w zdaniu. Polskie „Jestem studentem” zawiera narzędnik („kim?”), natomiast niemieckie określenie osoby po sein występuje w mianowniku, czyli formie odpowiadającej na „kto? co?”. Widać to wyraźnie w Er ist ein guter Lehrer — nie zmieniamy ein guter Lehrer na formę odpowiadającą innym przypadkom.

Częste połączenia, których nie warto tłumaczyć dosłownie

  • Mir ist kalt. — Jest mi zimno.
  • Mir ist warm. — Jest mi ciepło.
  • Das ist mir egal. — Jest mi to obojętne.
  • Es ist spät. — Jest późno.

W dwóch pierwszych zdaniach mir znaczy „mi”, ale nie wyznacza formy „jestem”. Używamy ist. Do opisywania własnego odczucia chłodu ucz się Mir ist kalt, a nie Ich bin kalt. To drugie może opisywać kogoś jako zimnego w dotyku albo emocjonalnie chłodnego, a nie po prostu zmarzniętego.

Krok dalej: zastosowania wykraczające poza podstawy

Poniższe konstrukcje nie są potrzebne do pierwszego przedstawienia się. Warto jednak wiedzieć, dlaczego znane już bin, ist i sind pojawiają się w zdaniach o bardziej złożonej budowie.

Znane formy na końcu zdania

W zdaniu podrzędnym, czyli części zależnej od innego zdania, czasownik może trafić na koniec. Dzieje się tak między innymi po weil — „ponieważ”:

  • Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. — Zostaję w domu, ponieważ jestem chory/chora.

Odmiana się nie zmienia: nadal jest ich bin, choć oba słowa nie stoją już obok siebie. Reguła drugiej pozycji dotyczy zwykłych zdań głównych, a nie wszystkich niemieckich zdań bez wyjątku.

„Sein” jako pomoc w budowaniu czasu przeszłego

Czasownik posiłkowy to czasownik, który pomaga zbudować inną formę gramatyczną. Sein pełni taką funkcję w czasie przeszłym Perfekt przy części czasowników, między innymi wielu oznaczających zmianę miejsca lub stanu:

  • Ich bin nach Hause gegangen. — Poszedłem/poszłam do domu.
  • Sie ist eingeschlafen. — Ona zasnęła.

Bin i ist mają tu tę samą odmianę co wcześniej, ale całe zdanie mówi o przeszłości. Gegangen i eingeschlafen to imiesłowy czasu przeszłego, czyli formy czasownika używane między innymi do tworzenia tego czasu. Nie każdy czasownik tworzy go z sein; wiele wymaga haben. To osobny temat, a nie nowa odmiana samego sein.

Stan a proces: „sein” i „werden”

Porównaj:

  • Die Tür ist geschlossen. — Drzwi są zamknięte.
  • Die Tür wird geschlossen. — Drzwi są zamykane.

Pierwsze zdanie opisuje stan, drugie — proces zamykania. Na dalszych etapach spotkasz termin „strona bierna”, oznaczający konstrukcję skupioną na tym, co dzieje się z osobą lub rzeczą, zamiast na wykonawcy czynności. Dla początkującego najważniejsze jest rozróżnienie: sein przedstawia tu stan, werden — działanie lub zmianę.

Obowiązek lub możliwość: „sein + zu”

W bardziej formalnych instrukcjach i tekstach użytkowych spotyka się sein + zu + bezokolicznik:

  • Die Rechnung ist bis Freitag zu bezahlen. — Rachunek należy opłacić do piątku.
  • Das ist leicht zu verstehen. — To łatwo zrozumieć.

Zależnie od sytuacji konstrukcja oznacza konieczność albo możliwość wykonania czynności. Ist nadal jest zwykłą formą teraźniejszą, ale całego połączenia nie tłumaczymy jako prostego „jest”.

Rozpoznawaj podobne formy, ale ich nie mieszaj

Sei, seien i wäre należą do innych zestawów form niż przedstawiony tutaj czas teraźniejszy w zwykłych stwierdzeniach. Sei vorsichtig! znaczy „Bądź ostrożny/ostrożna!”, a Ich wäre gern dort — „Chętnie bym tam był/była”. Jeśli pojawią się w lekturze, nie próbuj zastępować nimi bist czy bin w neutralnym zdaniu o teraźniejszości.

Jak ćwiczyć?

  1. Odmieniaj całe krótkie zdanie. Zacznij od Ich bin müde — „Jestem zmęczony/zmęczona” — i przejdź przez wszystkie osoby. Następnie zamień cechę na miejsce: Ich bin zu Hause — „Jestem w domu”. Szczególnie pilnuj par wir sind i ihr seid.
  2. Twórz trójki: stwierdzenie, pytanie, przeczenie. Na przykład: Du bist bereit — „Jesteś gotowy/gotowa”; Bist du bereit? — „Jesteś gotowy/gotowa?”; Du bist nicht bereit — „Nie jesteś gotowy/gotowa”. W ten sposób ćwiczysz jednocześnie odmianę i szyk, zamiast tylko recytować tabelę.
  3. Układaj zdania z własnego życia. Powiedz, skąd jesteś, gdzie jesteś dzisiaj, ile masz lat i jak się czujesz. Potem rozpocznij jedno zdanie od heute („dzisiaj”) i sprawdź, czy czasownik nadal zajmuje drugą pozycję. Osobno przećwicz pytanie grzecznościowe z Sie sind, wyobrażając sobie rozmowę w recepcji lub urzędzie.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Zaimki osobowe w mianowniku w języku niemieckimA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach