A1

Przysłówki miejsca w języku niemieckim

Ortsadverbien

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Niemieckie przysłówki miejsca wskazują położenie bez nazywania konkretnego miejsca: hier to „tutaj”, dort — „tam”, oben — „na górze”, a draußen — „na zewnątrz”. Nie odmieniają się i często samodzielnie odpowiadają na pytanie Wo? — „Gdzie?”. Gdy pytasz Wohin? — „Dokąd?”, potrzebujesz odpowiedniej formy kierunkowej, na przykład nach links — „w lewo” albo nach draußen — „na zewnątrz”.

Na początek

Przysłówek miejsca to wyraz, który określa, gdzie ktoś lub coś się znajduje albo w jakim kierunku zmierza. Po polsku tak działają „tutaj”, „tam”, „wewnątrz” czy „z tyłu”. Po niemiecku przydają się od poziomu A1: podczas szukania kluczy, wskazywania drogi, wybierania miejsca w autobusie i umawiania się przed budynkiem.

Wiele niemieckich form łatwo połączyć z polskimi odpowiednikami, ale nie zawsze wystarczy tłumaczenie słowo w słowo. Polskie „na górze” i „do góry” wyraźnie rozróżniają położenie i kierunek. Niemiecki robi to między innymi przez parę oben — nach oben. Z kolei polskie „na zewnątrz” może znaczyć zarówno miejsce pobytu, jak i cel wyjścia, podczas gdy po niemiecku rozróżniamy draußen — nach draußen.

Najpierw opanuj podstawowe pary i proste zdania. Dalsze części wyjaśniają też różnice między da i dort, użycie hin i her oraz znaczenia, w których te wyrazy nie mówią już dosłownie o położeniu.

Jak to działa

Podstawowe określenia miejsca

Poniższe wyrazy odpowiadają przede wszystkim na pytanie Wo? — „Gdzie?”. Ucz się ich parami, najlepiej wskazując rzeczy w swoim otoczeniu.

Forma niemiecka Znaczenie po polsku Wskazówka
hier tutaj W miejscu mówiącego lub blisko niego.
da tu, tam Miejsce wskazane lub znane z rozmowy.
dort tam Zwykle miejsce wyraźnie odróżnione od „tutaj”.
oben na górze Wyżej, na przykład na piętrze.
unten na dole Niżej, na przykład na parterze.
links po lewej, z lewej strony Położenie po lewej stronie.
rechts po prawej, z prawej strony Położenie po prawej stronie.
vorne z przodu Przednia część pomieszczenia, pojazdu lub grupy.
hinten z tyłu Tylna część pomieszczenia, pojazdu lub grupy.
draußen na zewnątrz, na dworze Poza budynkiem lub inną zamkniętą przestrzenią.
drinnen w środku, wewnątrz W budynku lub innej zamkniętej przestrzeni.

Te formy są nieodmienne: nie dostają innych końcówek przy jednej osobie, kilku osobach czy przedmiocie. Er ist hier. znaczy „On jest tutaj”, a Wir sind hier. — „Jesteśmy tutaj”. Zmienia się ist/sind, czyli forma czasownika (wyrazu mówiącego o czynności lub stanie), ale hier pozostaje takie samo.

„Hier”, „da” czy „dort”?

Hier wskazuje miejsce mówiącego: Ich bin hier. — „Jestem tutaj”. Dort zwykle odsyła do innego miejsca: Das Buch liegt dort. — „Książka leży tam”. Możesz przy tym wskazać palcem stół po drugiej stronie pokoju.

Da jest bardziej elastyczne. Może oznaczać „tam”, ale w wielu sytuacjach naturalnym polskim tłumaczeniem będzie „tu”: Da ist dein Schlüssel! — „Tu jest twój klucz!”. Nie należy uczyć się sztywnej skali „hier = blisko, da = średnio daleko, dort = bardzo daleko”. Odległość jest tylko częścią obrazu; ważne jest też to, co rozmówcy widzą i o jakim miejscu już rozmawiają.

Porównaj krótkie wymiany:

  • Wo bist du? — Hier! — „Gdzie jesteś? — Tutaj!”.
  • Wo ist die Kasse? — Da vorne. — „Gdzie jest kasa? — Tam z przodu”.
  • Wohnst du in Berlin? — Ja, ich wohne dort. — „Mieszkasz w Berlinie? — Tak, mieszkam tam”.

„Gdzie?” i „dokąd?” to dwa różne pytania

Wo? pyta o miejsce, a Wohin? o cel lub kierunek przemieszczenia. To rozróżnienie jest ważniejsze niż sama obecność ruchu. Die Kinder spielen draußen. — „Dzieci bawią się na dworze” — opisuje aktywność, ale odpowiada na „gdzie?”, nie na „dokąd?”.

Przy podstawowych kierunkach często dodajemy nach. Jest to przyimek, czyli krótki wyraz łączący określenie miejsca z resztą wypowiedzi; w tych połączeniach pomaga wyrazić kierunek.

Miejsce Znaczenie Kierunek Znaczenie
oben na górze nach oben do góry, na górę
unten na dole nach unten w dół, na dół
links po lewej nach links w lewo
rechts po prawej nach rechts w prawo
vorne z przodu nach vorne do przodu
hinten z tyłu nach hinten do tyłu, w tył
draußen na zewnątrz nach draußen na zewnątrz, na dwór
drinnen w środku nach drinnen do środka

Geh nach links! oznacza „Idź w lewo!”. Dla porównania Die Apotheke ist links. to „Apteka jest po lewej”. W pierwszym zdaniu podajesz kierunek, w drugim lokalizację.

Nie dodawaj jednak nach do każdego przysłówka. W znaczeniu „tutaj” jako celu używamy hierher lub hierhin, a w znaczeniu „tam” — dorthin lub dahin. Komm hierher! to „Chodź tutaj!”, natomiast Geh dorthin! — „Idź tam!”. Więcej o tych formach znajdziesz w części dla zaawansowanych.

Gdzie postawić przysłówek w zdaniu?

Najprostszy wzór to osoba lub rzecz, następnie czasownik, a potem określenie miejsca:

  • Ich warte draußen. — „Czekam na zewnątrz”.
  • Die Toiletten sind unten. — „Toalety są na dole”.

Możesz też zacząć od miejsca. W niemieckim zdaniu oznajmującym, czyli zwykłym stwierdzeniu, odmieniony czasownik zajmuje drugą pozycję. Chodzi o drugą część zdania, niekoniecznie drugie słowo:

  • Draußen warte ich. — „Na zewnątrz czekam ja”.
  • Da vorne ist die Kasse. — „Tam z przodu jest kasa”.

W pierwszym przykładzie rozpoczęcie od miejsca może podkreślać kontrast z inną lokalizacją. W drugim taki szyk jest zwyczajnym sposobem wskazania czegoś. Nie zachowujemy polskiego, swobodniejszego porządku „tam z przodu kasa jest”.

Gdy pojawia się także czas, jako neutralny punkt wyjścia przyda się kolejność: najpierw czas, potem miejsce. Wir treffen uns morgen draußen. — „Spotkamy się jutro na zewnątrz”. Nie jest to jednak zakaz innego szyku: znane informacje, kontrast i akcent wypowiedzi mogą go zmieniać.

Przykłady w codziennych sytuacjach

W tabeli znajdziesz wskazywanie miejsca, pytania o położenie i polecenia dotyczące kierunku. Zwróć uwagę zwłaszcza na różnicę między draußen a nach draußen.

Po niemiecku Po polsku Na co zwrócić uwagę
Ich bin hier. Jestem tutaj. Mówiący wskazuje swoje miejsce.
Das Buch liegt dort. Książka leży tam. Miejsce inne niż „tutaj”.
Geh nach links! Idź w lewo! Kierunek ruchu.
Da ist noch ein Platz frei. Tam jest jeszcze wolne miejsce. Wskazanie konkretnego miejsca.
Meine Schwester wartet oben. Moja siostra czeka na górze. Może chodzić o wyższe piętro.
Die Toiletten sind unten. Toalety są na dole. Informacja w budynku.
Der Eingang ist links, die Kasse rechts. Wejście jest po lewej, a kasa po prawej. W drugiej części nie trzeba powtarzać czasownika.
Wir sitzen vorne im Bus. Siedzimy z przodu autobusu. Dodatkowe określenie precyzuje miejsce.
Hinten ist noch ein Tisch frei. Z tyłu jest jeszcze wolny stolik. Czasownik pozostaje na drugiej pozycji.
Die Kinder spielen draußen. Dzieci bawią się na dworze. Miejsce zabawy, mimo że dzieci mogą się ruszać.
Es ist kalt. Wir bleiben drinnen. Jest zimno. Zostajemy w środku. Pozostawanie wewnątrz.
Komm bitte nach drinnen! Wejdź, proszę, do środka! Cel przemieszczenia.
Gehen wir nach draußen? Wyjdziemy na zewnątrz? Propozycja wyjścia.
Woher kommt die Musik? — Von oben. Skąd dobiega muzyka? — Z góry. Punkt, z którego dochodzi dźwięk.
Stell die Kiste nach hinten! Przestaw skrzynkę do tyłu! Przemieszczenie przedmiotu.

Najczęstsze błędy

1. Mylenie miejsca z celem wyjścia

  • Błędnie w znaczeniu „Wychodzimy na zewnątrz”: Wir gehen draußen.
  • Poprawnie: Wir gehen nach draußen. — „Wychodzimy na zewnątrz”.
  • Dlaczego: draußen określa miejsce wykonywania czynności. Bez nach zdanie może opisywać chodzenie na zewnątrz, a nie wychodzenie z budynku. Polskie „na zewnątrz” nie pokazuje tej różnicy w samej formie.

2. Dodawanie „nach” do „hier”

  • Błędnie: Komm nach hier!
  • Poprawnie: Komm hierher! — „Chodź tutaj!”.
  • Dlaczego: Nie ma jednego schematu dla wszystkich kierunków. Nach oben i nach rechts są poprawne, ale przy hier użyj odpowiedniej formy kierunkowej.

3. Przenoszenie polskiego szyku do niemieckiego

  • Błędnie: Hier ich wohne.
  • Poprawnie: Hier wohne ich. — „Tutaj mieszkam”.
  • Dlaczego: Gdy pierwszą pozycję zajmuje hier, zaraz po nim stoi odmieniony czasownik wohne, a dopiero potem ich — osoba, o której mowa.

4. Mylenie „oben” z „auf”

  • Błędnie: Das Buch liegt oben dem Tisch.
  • Poprawnie: Das Buch liegt auf dem Tisch. — „Książka leży na stole”.
  • Dlaczego: oben samodzielnie znaczy „na górze”; nie zastępuje przyimka przed nazwą przedmiotu. Możesz powiedzieć Das Buch liegt oben. — „Książka leży na górze”, ale nie jest to ta sama informacja co „na stole”.

5. Mylenie „z tyłu” z „za czymś”

  • Błędnie: Das Fahrrad steht hinten dem Haus.
  • Poprawnie: Das Fahrrad steht hinter dem Haus. — „Rower stoi za domem”.
  • Dlaczego: hinten oznacza samodzielnie „z tyłu”, natomiast hinter łączy się z nazwą tego, za czym coś stoi. Das Fahrrad steht hinten. — „Rower stoi z tyłu” — jest poprawne, jeśli rozmówca wie, o jaką przestrzeń chodzi.

Uwagi o użyciu

Punkt widzenia ma znaczenie

Links i rechts zależą od przyjętego punktu widzenia, podobnie jak polskie „po lewej” i „po prawej”. Stojąc naprzeciwko rozmówcy, możesz mieć na myśli inną stronę niż on. Warto doprecyzować: Von hier aus ist der Eingang rechts. — „Patrząc stąd, wejście jest po prawej”.

Oben nie musi oznaczać najwyższego miejsca, a unten — najniższego. W rozmowie mogą po prostu odnosić się do wyższej i niższej kondygnacji. Vorne i hinten odnoszą się z kolei do przodu i tyłu przyjętej przestrzeni: autobusu, sali, kolejki czy ogrodu.

Krótkie odpowiedzi są naturalne

Na pytanie o miejsce często wystarczy jeden wyraz: Wo ist die Garderobe? — Unten. — „Gdzie jest szatnia? — Na dole”. Można też łączyć określenia: hier unten — „tu na dole”, da hinten — „tam z tyłu”, dort rechts — „tam po prawej”.

W mowie i piśmie spotkasz zarówno vorne, jak i vorn. Obie formy są poprawne i oznaczają „z przodu”: Bitte vorne einsteigen. — „Proszę wsiadać z przodu”. Wariant vorn może wystąpić w tym samym znaczeniu.

Nie każde „da” wskazuje fizyczne miejsce

Bist du da? może znaczyć „Jesteś tam?” albo po prostu „Jesteś?” — na przykład podczas rozmowy telefonicznej. Anna ist schon da. to „Anna już jest”, czyli przybyła i jest obecna. Podobnie Ich bin gleich da. — „Zaraz będę” — zapowiada szybkie dotarcie na miejsce.

Nie tłumacz więc każdego da mechanicznie jako „tam”. Najpierw ustal, czy chodzi o wskazanie położenia, obecność czy przybycie.

Krok dalej — rozróżnienia na później

Na początek wystarczą podstawowe formy z pierwszej tabeli i kierunki z nach. Poniższe rozróżnienia przydadzą się przy słuchaniu rozmów i czytaniu bardziej szczegółowych opisów.

„Woher?” — skąd?

Obok Wo? i Wohin? występuje Woher? — „Skąd?”. Wskazuje punkt wyjścia lub źródło. Z poznanymi określeniami miejsca często łączy się von:

Po niemiecku Po polsku
von oben z góry
von unten z dołu
von links z lewej strony
von rechts z prawej strony
von draußen z zewnątrz
von drinnen ze środka
von dort stamtąd

Von draußen kommt kalte Luft herein. — „Z zewnątrz wpada do środka zimne powietrze”. Wyrażenie von draußen mówi o źródle, a herein dodatkowo pokazuje ruch do wnętrza.

„Hin” i „her” — kierunek względem mówiącego

W podstawowym ujęciu hin wskazuje ruch od mówiącego w stronę celu, a her — ku mówiącemu. Stąd Geh dorthin! — „Idź tam!” i Komm hierher! — „Chodź tutaj!”. W rzeczywistym użyciu punktem odniesienia może być też miejsce przyjęte w opowieści, a nie aktualne położenie osoby mówiącej.

Warto rozpoznawać również następujące pary:

Formy niemieckie Znaczenie Podstawowe rozróżnienie
hinein / herein do środka Ruch od punktu odniesienia / w jego stronę.
hinaus / heraus na zewnątrz Ruch od punktu odniesienia / w jego stronę.
hinauf / herauf w górę Ruch od punktu odniesienia / w jego stronę.
hinunter / herunter w dół Ruch od punktu odniesienia / w jego stronę.

Osoba czekająca w mieszkaniu może powiedzieć Komm herein! — „Wejdź!”. Forma rein, jak w Komm rein! — „Wejdź!”, jest bardzo częsta w codziennych rozmowach i nie pokazuje tak wyraźnie różnicy między hin a her. Podobnie usłyszysz raus — „na zewnątrz”, rauf — „w górę” i runter — „w dół”. W starannym opisie drogi pełne formy bywają precyzyjniejsze.

„Links” a „linke”, „oben” a „obere”

Links to „po lewej”, a linke może opisywać samą rzecz jako „lewą”. Ta druga forma jest przymiotnikiem, czyli wyrazem określającym cechę rzeczy, i dostaje końcówkę zależną od otoczenia:

  • Die Tür ist links. — „Drzwi są po lewej”.
  • Nimm die linke Tür. — „Wybierz lewe drzwi”.
  • Das Regal steht oben. — „Regał stoi na górze”.
  • Das Buch liegt im oberen Regal. — „Książka leży na górnym regale”.

Nie dodawaj końcówek do links, rechts czy oben, gdy używasz ich jako samodzielnych określeń miejsca. Formy linke, rechte, obere i untere należą do innego wzoru.

Miejsce poza dosłowną przestrzenią

W tekście oben może znaczyć „powyżej”, a unten — „poniżej”: Die Adresse steht unten. — „Adres podano poniżej”. Nie chodzi wtedy o piętro, lecz o układ strony.

Hier i da mogą wskazywać moment lub punkt rozumowania: Hier beginnt das Problem. — „W tym miejscu zaczyna się problem”. Ponadto da bywa spójnikiem, czyli wyrazem łączącym części wypowiedzi, o znaczeniu „ponieważ”: Da es regnet, bleiben wir drinnen. — „Ponieważ pada, zostajemy w środku”. To już inne użycie niż przysłówek miejsca; rozpoznasz je po całej konstrukcji zdania.

Jak ćwiczyć

  1. Opisz własny pokój z jednego miejsca. Ułóż sześć zdań, na przykład Die Lampe ist links. — „Lampa jest po lewej”. Następnie przejdź na drugą stronę pokoju i sprawdź, które określenia trzeba zmienić. To ćwiczy także świadome wybieranie punktu widzenia.
  2. Buduj pary „gdzie — dokąd”. Zestawiaj Wir sind draußen. — „Jesteśmy na zewnątrz” z Wir gehen nach draußen. — „Wychodzimy na zewnątrz”. Potem zrób podobne pary z oben, unten i drinnen. Przed wyborem formy zawsze zadaj sobie właściwe pytanie.
  3. Narysuj prosty plan budynku. Zaznacz wejście, kasę i toalety, a potem nagraj krótką instrukcję: Der Eingang ist rechts. Geh nach links. Die Toiletten sind hinten. — „Wejście jest po prawej. Idź w lewo. Toalety są z tyłu”. Odsłuchaj nagranie, sprawdzając kierunki i pozycję czasownika.

Powiązane zagadnienia

  • Pytania ze słowem pytającym — pomagają rozróżniać pytania o miejsce, cel i pochodzenie.
  • Szyk w zdaniu głównym — wyjaśnia, dlaczego po początkowym określeniu miejsca następuje czasownik.
  • Przyimki miejsca — przydają się, gdy zamiast „tam” chcesz powiedzieć „na stole”, „obok drzwi” lub „za domem”.
  • Przyimki z dwoma przypadkami — pokazują dalsze zastosowanie różnicy między położeniem a celem ruchu. Przypadek to forma wyrazu wskazująca jego rolę w zdaniu.

Więcej koncepcji A1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach