Czasownik wissen w języku niemieckim — czas teraźniejszy
Verb 'wissen' im Präsens
Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.
W skrócie
Niemieckie wissen znaczy „wiedzieć”: mieć informację, znać odpowiedź lub być świadomym jakiegoś faktu. W czasie teraźniejszym odmienia się nieregularnie: ich weiß, du weißt, er/sie/es weiß, wir wissen, ihr wisst, sie/Sie wissen. Najbardziej przydatne zdanie na początek to Ich weiß es nicht. — „Nie wiem”.
Co warto wiedzieć na początek
Czasownik to wyraz, który mówi o czynności, stanie lub zdarzeniu, np. „czytać”, „spać”, „wiedzieć”. Niemieckie wissen przydaje się wszędzie tam, gdzie rozmawiamy o informacjach: pytamy o godzinę odjazdu, mówimy, że znamy odpowiedź, albo przyznajemy, że czegoś nie wiemy. Już na poziomie A1 warto opanować kilka całych zdań z tym czasownikiem, nawet jeśli dłuższe wypowiedzi pojawią się dopiero później.
Dla osoby polskojęzycznej dobrym punktem wyjścia jest rozróżnienie „wiedzieć” i „znać”. Zdanie „Wiem, gdzie jest dworzec” wymaga zwykle wissen. Natomiast „Znam tę osobę” wymaga kennen. Nie jest to jednak mechaniczna zamiana słów: po polsku mówimy „znać odpowiedź”, a po niemiecku możemy powiedzieć die Antwort wissen. Ważniejsze od polskiego czasownika jest więc to, czy chodzi o informację, czy o znajomość osoby, miejsca lub rzeczy.
Druga ważna różnica dotyczy budowy zdania. Po polsku wystarczy powiedzieć „Wiem” albo „Nie wiemy”, bo końcówka wskazuje osobę. Po niemiecku zwykle trzeba wskazać ją osobnym wyrazem: ich weiß — „wiem”, wir wissen nicht — „nie wiemy”. Dalej najpierw poznasz odmianę i proste zdania, a dopiero potem bardziej rozbudowane konstrukcje.
Jak odmieniać wissen i budować zdania
Pełna odmiana w czasie teraźniejszym
Bezokolicznik, czyli podstawowa forma czasownika podawana w słowniku, to wissen. Niemiecka nazwa czasu teraźniejszego to Präsens. Używamy go tutaj do mówienia o tym, co ktoś wie teraz lub ogólnie.
| Osoba | Forma czasownika | Znaczenie po polsku |
|---|---|---|
| ich | weiß | ja wiem |
| du | weißt | ty wiesz |
| er / sie / es | weiß | on wie / ona wie / ono wie |
| wir | wissen | my wiemy |
| ihr | wisst | wy wiecie |
| sie | wissen | oni / one wiedzą |
| Sie | wissen | pan / pani wie; państwo wiedzą |
W liczbie pojedynczej, czyli gdy chodzi o jedną osobę, występuje weiß-. W liczbie mnogiej, czyli przy kilku osobach, wraca wiss-. Forma grzecznościowa Sie również łączy się z wissen, niezależnie od tego, czy zwracasz się do jednej osoby, czy do kilku.
Zwróć uwagę na dwa odstępstwa od odmiany regularnej:
- ich weiß nie ma zwykłej końcówki -e;
- er weiß, sie weiß i es weiß nie mają zwykłej końcówki -t.
Formy dla „ja” oraz „on/ona/ono” są zatem identyczne. W wyrażeniu du weißt zapisujemy tylko jedno s w końcowym połączeniu ßt. Nie tworzymy formy weißst.
Pisownia i wymowa
W formie weiß połączenie ei wymawia się w przybliżeniu jak polskie „aj”. Znak ß oznacza tu dźwięk podobny do polskiego „s”, a nie „b”. Formy weiß i wissen różnią się więc nie tylko pisownią, ale też samogłoską.
W standardowej pisowni używanej w Niemczech i Austrii piszemy weiß, weißt. W Szwajcarii zamiast ß stosuje się ss, dlatego spotkasz weiss, weisst. To różnica zasad pisowni, nie inna odmiana czasownika. Na początku najlepiej konsekwentnie ćwiczyć jeden wariant.
Zdanie oznajmujące: czasownik na drugim miejscu
Zdanie oznajmujące, czyli takie, w którym przekazujemy informację, ma odmieniony czasownik na drugim miejscu. Podmiot, czyli osoba lub rzecz, o której coś mówimy, może stać przed nim albo zaraz po nim.
- Ich weiß die Antwort. — „Znam odpowiedź”.
- Jetzt weiß ich die Antwort. — „Teraz znam odpowiedź”.
„Drugie miejsce” oznacza drugi element zdania, a nie zawsze drugi wyraz. Jeśli na początku znajduje się dłuższe określenie, czasownik nadal stoi bezpośrednio po nim:
- Seit heute weiß ich es. — „Wiem o tym od dzisiaj”.
W drugim i trzecim przykładzie nie zostawiamy ich przed czasownikiem. Początkowe jetzt albo seit heute zajmuje już pierwsze miejsce, więc dalej następuje weiß ich.
Pytania: najpierw czasownik albo słowo pytające
Pytanie, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, zaczynamy od odmienionego czasownika:
- Weißt du das? — „Wiesz o tym?”.
- Wissen Sie das? — „Czy pan/pani o tym wie?”.
Jeśli pytamy „co?”, „kto?” albo „skąd?”, na początku stawiamy odpowiednie słowo pytające:
- Was weißt du? — „Co wiesz?”.
- Wer weiß das? — „Kto o tym wie?”.
- Woher wisst ihr das? — „Skąd o tym wiecie?”.
W ostatnim pytaniu występuje ihr wisst, ponieważ zwracamy się do kilku osób, z którymi jesteśmy na ty.
Przeczenie i krótkie odpowiedzi
Najprostszy sposób powiedzenia „Nie wiem” to Ich weiß es nicht. Wyraz es odnosi się do informacji, o którą chodzi. Po polsku często go nie tłumaczymy. Gdy kontekst jest oczywisty, naturalne jest też krótsze Ich weiß nicht.
Porównaj dwa przydatne zdania:
- Ich weiß es nicht. — „Nie wiem”.
- Ich weiß nichts. — „Nic nie wiem”.
Nicht przeczy tu posiadaniu konkretnej informacji, a nichts znaczy „nic”. Nie łączymy ich ze sobą tylko dlatego, że polskie „nic nie wiem” zawiera dwa wyrazy przeczące. Niemieckie Ich weiß nichts jest już pełnym przeczeniem.
W odpowiedzi możesz też powiedzieć Ich weiß. — „Wiem”, albo Das weiß ich. — „To wiem”. Drugi wariant wyraźniej wskazuje na konkretną informację i zależnie od tonu może brzmieć jak spokojne potwierdzenie albo zniecierpliwiona reakcja.
Przykłady w codziennych sytuacjach
Poniższe zdania obejmują odmianę, pytania i typowe sposoby wskazywania tego, co wiemy. W dłuższych przykładach zwróć na razie uwagę przede wszystkim na wyróżnioną formę wissen.
| Po niemiecku | Po polsku | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Ich weiß es nicht. | Nie wiem. | Neutralna odpowiedź, gdy nie masz danej informacji. |
| Weißt du, wo er ist? | Wiesz, gdzie on jest? | Pytanie o to, czy rozmówca zna czyjeś miejsce pobytu. |
| Sie weiß alles. | Ona wie wszystko. | Sie oznacza tu „ona”, bo czasownik ma formę weiß. |
| Wir wissen die Antwort. | Znamy odpowiedź. | Polska konstrukcja ze „znać”, niemiecka z wissen. |
| Wisst ihr, wann der Zug abfährt? | Wiecie, kiedy odjeżdża pociąg? | Pytanie do kilku osób, z którymi jesteśmy na ty. |
| Die Kinder wissen das schon. | Dzieci już o tym wiedzą. | Zamiast wyrazu sie podmiotem może być nazwa grupy. |
| Wissen Sie, wo die Apotheke ist? | Czy wie pan/pani, gdzie jest apteka? | Grzeczne pytanie do nieznajomej osoby. |
| Jetzt weiß ich, was du meinst. | Teraz wiem, co masz na myśli. | Po jetzt następuje czasownik, a dopiero potem ich. |
| Ich weiß nicht, ob der Laden heute offen ist. | Nie wiem, czy sklep jest dziś otwarty. | Ob wprowadza informację, której nie jesteśmy pewni. |
| Du weißt, dass ich morgen arbeite. | Wiesz, że jutro pracuję. | Dass wprowadza treść znanego faktu. |
| Weiß dein Bruder davon? | Czy twój brat o tym wie? | Dein Bruder wymaga formy takiej jak er. |
| Das weiß ich noch nicht. | Tego jeszcze nie wiem. | Noch nicht oznacza „jeszcze nie”. |
| Weißt du noch, wie die Straße heißt? | Pamiętasz jeszcze, jak nazywa się ta ulica? | W tym kontekście pytanie o wiedzę odpowiada polskiemu „pamiętasz?”. |
Warto zauważyć, że tłumaczenie nie zawsze zachowuje ten sam polski czasownik. Niemieckie wissen może odpowiadać polskiemu „wiedzieć”, „znać”, a czasem „pamiętać”. Decyduje znaczenie całej wypowiedzi.
Najczęstsze błędy
1. Odmiana według wzoru czasowników regularnych
- Błędnie: Ich wisse die Antwort.
- Poprawnie: Ich weiß die Antwort. — „Znam odpowiedź”.
- Dlaczego: w zwykłym zdaniu o obecnej wiedzy forma dla ich brzmi weiß. Nie wystarczy odciąć -en od wissen i dodać -e. Forma wisse pojawia się w innym zastosowaniu, opisanym dalej, ale nie zastępuje tutaj weiß.
2. Dodawanie końcówki do formy dla „on/ona/ono”
- Błędnie: Er weißt das.
- Poprawnie: Er weiß das. — „On o tym wie”.
- Dlaczego: weißt pasuje do du. Przy er, sie, es używamy weiß, bez -t. Pomaga zapamiętanie pary: ich weiß — er weiß.
3. Mylenie „wiedzieć” ze znajomością osoby
- Błędnie: Ich weiß deinen Bruder.
- Poprawnie: Ich kenne deinen Bruder. — „Znam twojego brata”.
- Dlaczego: znajomość osoby wyrażamy za pomocą kennen. Czasownik wissen służy do mówienia o informacjach, np. Ich weiß, wo dein Bruder wohnt. — „Wiem, gdzie mieszka twój brat”.
4. Pomijanie osoby tak jak po polsku
- Błędnie w neutralnym, pełnym zdaniu: Weiß es nicht.
- Poprawnie: Ich weiß es nicht. — „Nie wiem”.
- Dlaczego: niemieckie pełne zdanie zwykle wymaga podmiotu. W swobodnej rozmowie można usłyszeć skróty, ale nie warto traktować ich jako podstawowego wzoru do pisania.
5. Przenoszenie polskiego podwójnego przeczenia
- Błędnie w standardowym niemieckim: Ich weiß nichts nicht.
- Poprawnie: Ich weiß nichts. — „Nic nie wiem”.
- Dlaczego: nichts już znaczy „nic”. Nie dodajemy drugiego przeczenia na wzór polskiego zdania.
6. Pozostawianie szyku zwykłego pytania w środku zdania
- Błędnie: Weißt du, wo ist er?
- Poprawnie: Weißt du, wo er ist? — „Wiesz, gdzie on jest?”.
- Dlaczego: po wo mamy tutaj pytanie włączone w większe zdanie. W tej części odmieniony czasownik przechodzi na koniec. Samodzielne pytanie brzmi natomiast Wo ist er? — „Gdzie on jest?”.
Uwagi o użyciu
Wissen a kennen: informacja czy znajomość?
Podstawowa różnica jest zbliżona do polskiej pary „wiedzieć — znać”, ale granica nie zawsze przebiega dokładnie tak samo. Zapamiętuj krótkie połączenia, nie tylko pojedyncze tłumaczenia.
| Po niemiecku | Po polsku | Znaczenie |
|---|---|---|
| Ich weiß, wo der Bahnhof ist. | Wiem, gdzie jest dworzec. | Mam informację o położeniu. |
| Ich kenne den Bahnhof. | Znam ten dworzec. | Jest mi znany, np. już tam byłem. |
| Ich weiß die Antwort. | Znam odpowiedź. | Potrafię podać potrzebną informację. |
| Ich kenne die Antwort. | Znam odpowiedź. | Odpowiedź jest mi znana; tutaj możliwe jest również kennen. |
Nie ucz się zatem zasady „po wissen nigdy nie stoi nazwa rzeczy”. Połączenia die Antwort wissen — „znać odpowiedź” i den Weg wissen — „wiedzieć, jak dojść lub dojechać” są poprawne. O wyborze czasownika rozstrzygają znaczenie i zwyczaj językowy.
Wiedza to nie umiejętność
Polskie „wiem, jak to zrobić” może dotyczyć znajomości sposobu wykonania czynności. Po niemiecku powiesz wtedy:
- Ich weiß, wie das geht. — „Wiem, jak to się robi”.
Jeśli jednak po prostu umiesz coś robić, najczęściej potrzebujesz können:
- Ich kann schwimmen. — „Umiem pływać”.
Nie twórz konstrukcji Ich weiß schwimmen na oznaczenie umiejętności pływania. Samo wissen nie działa jak können.
Jak powiedzieć „nie wiem” uprzejmie?
Ich weiß es nicht jest neutralne, ale w kontakcie z nieznajomą osobą można złagodzić odpowiedź:
- Das weiß ich leider nicht. — „Niestety tego nie wiem”.
- Ich weiß es nicht genau. — „Nie wiem dokładnie”.
- Ich weiß es noch nicht. — „Jeszcze nie wiem”.
Każde zdanie przekazuje coś innego: brak informacji, niepewność albo oczekiwanie, że informacja pojawi się później. Z kolei krótkie Weiß ich nicht. — „Nie wiem” — jest częste w rozmowie, ale zależnie od tonu może brzmieć zdawkowo. Jego szyk nie jest dobrym punktem wyjścia do nauki pełnych zdań.
Dla chętnych: dłuższe zdania i późniejsze zastosowania
Na poziomie A1 wystarczy sprawna odmiana oraz kilka krótkich pytań i odpowiedzi. Poniższe konstrukcje warto na razie rozpoznawać; nie musisz od razu samodzielnie używać wszystkich.
Co wiemy: dass, ob i słowa pytające
Po wissen często występuje zdanie podrzędne, czyli część wypowiedzi zależna od innej części i uzupełniająca jej sens. Tutaj wyjaśnia ono, co ktoś wie albo czego nie wie. Oddzielamy je przecinkiem, a odmieniony czasownik stawiamy na końcu tej części.
- Ich weiß, dass sie heute kommt. — „Wiem, że ona dzisiaj przyjdzie”.
- Ich weiß nicht, ob sie heute kommt. — „Nie wiem, czy ona dzisiaj przyjdzie”.
- Ich weiß, wann sie kommt. — „Wiem, kiedy ona przyjdzie”.
Dass oznacza „że” i wprowadza treść informacji. Ob oznacza „czy” i wprowadza kwestię, którą można rozstrzygnąć odpowiedzią „tak” albo „nie”. Wann, wo, warum, wie odpowiadają odpowiednio „kiedy, gdzie, dlaczego, jak”.
Dla polskiego ucznia największą nowością jest nie sam wybór „że” lub „czy”, lecz końcowe położenie czasownika. Porównaj Wann kommt sie? — „Kiedy ona przyjdzie?” z Ich weiß, wann sie kommt. — „Wiem, kiedy ona przyjdzie”.
Wissen von i etwas über jemanden wissen
Możemy mówić nie tylko o samym fakcie, ale też o wiedzy na jakiś temat:
- Weißt du von dem Treffen? — „Wiesz o tym spotkaniu?”.
- Ich weiß viel über diese Stadt. — „Dużo wiem o tym mieście”.
- Davon weiß ich nichts. — „Nic o tym nie wiem”.
Pierwsza konstrukcja dotyczy świadomości, że spotkanie jest planowane lub się odbywa. Druga opisuje zasób informacji o mieście. Davon znaczy tu „o tym” i pozwala uniknąć powtarzania całej nazwy sprawy.
Kilka zwrotów, które usłyszysz w rozmowie
Weißt du, … może nie być prawdziwym pytaniem sprawdzającym wiedzę. Czasem służy do rozpoczęcia wyjaśnienia lub zwrócenia uwagi rozmówcy:
- Weißt du, ich habe heute keine Zeit. — „Wiesz, dzisiaj nie mam czasu”.
Zwrot Wer weiß? — „Kto wie?” — wyraża niepewność. Natomiast Soweit ich weiß, ist sie noch im Büro. znaczy „O ile wiem, ona jest jeszcze w biurze”. To zastrzeżenie: mówca przekazuje posiadaną informację, ale nie daje pełnej gwarancji jej aktualności.
Gdy spotkasz wisse, wüsste albo wusste
W odmianie teraźniejszej poznanej w tym artykule używamy ich weiß. W innych konstrukcjach zobaczysz podobne, lecz odrębne formy:
- Er sagt, er wisse nichts davon. — „Mówi, że nic o tym nie wie”. Forma wisse należy tu do Konjunktiv I, czyli sposobu przytaczania cudzych wypowiedzi, częstego w tekstach informacyjnych.
- Wenn ich das wüsste! — „Gdybym to wiedział / wiedziała!”. Forma wüsste należy do Konjunktiv II, czyli sposobu wyrażania m.in. wyobrażonych sytuacji i życzeń.
- Das wusste ich nicht. — „Tego nie wiedziałem / nie wiedziałam”. Forma wusste odnosi się tu do przeszłości.
Nie są to wymienne warianty weiß. Warto rozpoznawać różnice, zwłaszcza literę ü w wüsste, ale ich pełne użycie należy do dalszej nauki.
Istnieje też bardziej zaawansowana konstrukcja wissen z zu i bezokolicznikiem, np. Sie weiß sich zu helfen. — „Ona umie sobie poradzić”. To utrwalony sposób wyrażania zaradności lub umiejętnego działania. Nie zmienia on początkującej zasady: zwykłe „umiem pływać” nadal brzmi Ich kann schwimmen.
Jak ćwiczyć
Łącz odmianę z jedną informacją. Zacznij od Ich weiß die Antwort — „Znam odpowiedź” — i zmieniaj osobę: du weißt, er weiß, wir wissen, ihr wisst, sie wissen. Potem układaj pytania. Dzięki temu ćwiczysz jednocześnie formę i szyk, zamiast tylko recytować tabelę.
Rozdziel „wiedzieć”, „znać” i „umieć”. Przygotuj trzy polskie zdania z własnego życia, np. „Wiem, gdzie jest apteka”, „Znam tę ulicę”, „Umiem pływać”. Ułóż je po niemiecku, wybierając odpowiednio wissen, kennen, können. Zawsze sprawdzaj znaczenie całego zdania, nie pojedynczego polskiego słowa.
Zamieniaj pytania w informacje o wiedzy. Połącz Wo ist er? — „Gdzie on jest?” — z początkiem Ich weiß nicht… — „Nie wiem…”. Wynik to Ich weiß nicht, wo er ist. — „Nie wiem, gdzie on jest”. Podkreśl końcowy czasownik. Na początek wystarczą trzy takie przekształcenia ze słowami „gdzie”, „kiedy” i „jak”.
Powiązane zagadnienia
- Podstawa: Czasowniki regularne w czasie teraźniejszym — poznaj zwykłe końcówki odmiany, aby łatwiej zauważyć, co wyróżnia wissen.