Obwohl i trotzdem — zdania przyzwalające po niemiecku
Konzessivsätze: obwohl, trotzdem
Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.
W skrócie
Obwohl znaczy „chociaż” lub „mimo że” i wprowadza zdanie z odmienionym czasownikiem na końcu: Obwohl es regnet, gehe ich spazieren — „Chociaż pada, idę na spacer”. Trotzdem znaczy „mimo to” i nie zmienia zdania w podrzędne: Es regnet. Trotzdem gehe ich spazieren — „Pada. Mimo to idę na spacer”. Po początkowym trotzdem od razu stoi odmieniony czasownik, a dopiero potem osoba wykonująca czynność.
Na czym polega ta konstrukcja?
Zdanie przyzwalające opisuje sytuację, która mogłaby przeszkodzić w czymś innym, ale tego nie robi. Nie chodzi o udzielanie pozwolenia, choć polska nazwa może to sugerować. Kiedy mówimy „Chociaż jestem zmęczona, nie mogę zasnąć”, wskazujemy rozbieżność między tym, czego można się spodziewać, a rzeczywistością: zmęczenie zwykle ułatwia zasypianie, tutaj jednak tak się nie dzieje.
Na poziomie B1 niemieckie obwohl i trotzdem pozwalają wyrażać takie zależności w rozmowach o pracy, zdrowiu, planach czy codziennych trudnościach. Są bliskie znaczeniowo, ale wymagają innej budowy wypowiedzi. Najważniejsze jest więc nie samo zapamiętanie tłumaczeń, lecz skojarzenie każdego słowa z właściwym miejscem czasownika.
Po polsku szyk jest dość swobodny: „Mimo to on pracuje” oraz „Mimo to pracuje” brzmią naturalnie. Niemiecki nie daje tu takiej dowolności. Pomocna będzie znajomość zdań z weil („ponieważ”) i dass („że”): obwohl działa pod względem szyku tak samo jak te dwa słowa.
Jak budować zdania?
Dwa sposoby przedstawienia tej samej sytuacji
Punktem wyjścia mogą być dwa fakty: pada deszcz i wychodzę na spacer. Zależność między nimi można ująć na dwa sposoby:
- Obwohl es regnet, gehe ich spazieren. — Chociaż pada, idę na spacer.
- Es regnet. Trotzdem gehe ich spazieren. — Pada. Mimo to idę na spacer.
W pierwszej wersji deszcz zostaje przedstawiony jako nieskuteczna przeszkoda. W drugiej najpierw pada informacja o deszczu, a następnie o decyzji podjętej mimo niego. Nie należy przy tym zamieniać miejscami faktów bez zastanowienia. „Chociaż pada, wychodzę” i „Chociaż wychodzę, pada” nie przekazują tej samej myśli.
Obwohl: czasownik na końcu
Obwohl to spójnik, czyli wyraz łączący części wypowiedzi. Wprowadza zdanie podrzędne — część zależną od innego zdania, która tutaj nazywa przeszkodę lub okoliczność niespełniającą oczekiwań. Zdanie główne, czyli część mogąca samodzielnie przekazać wiadomość, mówi o faktycznym rezultacie.
W części z obwohl odmieniony czasownik stoi na końcu. „Odmieniony” oznacza, że jego forma pasuje do osoby i czasu: na przykład bin znaczy „jestem”, a ist — „jest”.
| Wzór w zdaniu niemieckim | Znaczenie | Budowa |
|---|---|---|
| Ich gehe spazieren, obwohl es regnet. | Idę na spacer, chociaż pada. | Część z „chociaż” na końcu; regnet zamyka zdanie. |
| Obwohl es regnet, gehe ich spazieren. | Chociaż pada, idę na spacer. | Część z „chociaż” na początku; po przecinku stoi gehe. |
| Obwohl ich müde bin, kann ich nicht schlafen. | Chociaż jestem zmęczony, nie mogę spać. | Bin zamyka część podrzędną, a kann rozpoczyna główną. |
Możesz więc zacząć od przeszkody albo od rezultatu. W obu wariantach oddziel obie części przecinkiem.
Jeśli część z obwohl stoi pierwsza, zajmuje całe pierwsze miejsce przed czasownikiem zdania głównego. Po przecinku następuje zatem czasownik, a potem podmiot, czyli osoba lub rzecz, o której coś orzekamy:
Obwohl ich wenig Zeit habe, helfe ich dir. — Chociaż mam mało czasu, pomogę ci.
Nie traktuj przecinka jak początku zupełnie nowego zdania i nie dodawaj automatycznie ich przed helfe. Cały początkowy fragment już wypełnia pierwszą pozycję. Niemiecki czasownik w zdaniu oznajmującym zajmuje drugą pozycję, ale niekoniecznie jest drugim wyrazem.
Co zrobić, gdy są dwa elementy czasownikowe?
Zasada dotyczy przede wszystkim czasownika odmienionego. Przy czasowniku modalnym, czyli takim, który wyraża na przykład możliwość lub konieczność, zwykły czasownik pozostaje w formie podstawowej, zwanej bezokolicznikiem:
- Obwohl ich morgen früh aufstehen muss, bleibe ich noch wach. — Chociaż jutro muszę wcześnie wstać, jeszcze nie idę spać.
Końcówka części podrzędnej brzmi aufstehen muss: „wstać” + „muszę”.
W czasie przeszłym Perfekt, tworzonym zwykle z haben lub sein oraz formy typu gearbeitet („pracował/pracowała”), odmienione haben lub sein trafia na koniec:
- Obwohl sie lange gearbeitet hat, ist sie noch fit. — Chociaż długo pracowała, nadal jest w dobrej formie.
- Obwohl der Zug pünktlich angekommen ist, haben wir den Anschluss verpasst. — Chociaż pociąg przyjechał punktualnie, nie zdążyliśmy na przesiadkę.
Przy czasowniku rozdzielnie złożonym, czyli takim, którego początkowa część może w zdaniu głównym stać osobno, po obwohl zapisujesz obie części razem:
- Er steht früh auf. — On wcześnie wstaje.
- Obwohl er früh aufsteht, kommt er oft zu spät. — Chociaż wcześnie wstaje, często się spóźnia.
Trotzdem: zwykły szyk zdania głównego
Trotzdem jest przysłówkiem — tutaj wyrazem, który odnosi treść zdania do wcześniejszej informacji. Znaczy „mimo to”, „pomimo tego”, czasem naturalniej po polsku „a jednak”. Nie wprowadza zdania podrzędnego.
Jeśli trotzdem stoi na początku, zajmuje pierwszą pozycję. Odmieniony czasownik musi znaleźć się bezpośrednio po nim:
Trotzdem arbeitet er. — Mimo to on pracuje.
Można też umieścić trotzdem wewnątrz zdania. W prostym zdaniu z podmiotem na początku otrzymamy:
Er arbeitet trotzdem. — On mimo to pracuje.
Oba warianty są poprawne. W pierwszym wyraźniej zapowiadamy kontrast już na początku. W drugim najpierw wskazujemy osobę, o której mowa.
Jak łączyć wypowiedzi z trotzdem?
Poprzedzający fakt i rezultat można rozdzielić kropką, średnikiem albo przecinkiem:
- Er ist müde. Trotzdem arbeitet er. — Jest zmęczony. Mimo to pracuje.
- Er ist müde; trotzdem arbeitet er. — Jest zmęczony; mimo to pracuje.
- Er ist müde, trotzdem arbeitet er. — Jest zmęczony, mimo to pracuje.
W niemieckim połączenie takich samodzielnych zdań przecinkiem jest dopuszczalne. Kropka jest jednak szczególnie przejrzysta podczas nauki: pomaga pamiętać, że po trotzdem budujesz pełne zdanie główne. Na początku nowego zdania piszesz oczywiście Trotzdem wielką literą.
Przykłady w codziennych sytuacjach
Poniższe zdania pokazują różne osoby, czasy i miejsca czasownika. W polskich tłumaczeniach tam, gdzie potrzebna jest forma rodzaju, wybrano jedną naturalną wersję; niemiecka forma z ich często nie wskazuje płci osoby mówiącej.
| Po niemiecku | Po polsku | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Obwohl es regnet, gehe ich spazieren. | Chociaż pada, idę na spacer. | Po początkowej części podrzędnej stoi gehe. |
| Er ist müde, trotzdem arbeitet er. | Jest zmęczony, mimo to pracuje. | Trotzdem zajmuje pierwsze miejsce w drugim zdaniu. |
| Obwohl ich müde bin, kann ich nicht schlafen. | Chociaż jestem zmęczona, nie mogę zasnąć. | Bin na końcu części podrzędnej. |
| Wir fahren ans Meer, obwohl das Wetter schlecht ist. | Jedziemy nad morze, chociaż pogoda jest zła. | Obwohl może wprowadzać końcową część wypowiedzi. |
| Obwohl die Wohnung klein ist, fühlen wir uns hier wohl. | Chociaż mieszkanie jest małe, dobrze się tu czujemy. | Dwa różne podmioty: mieszkanie i my. |
| Die Tickets waren teuer. Trotzdem war das Konzert ausverkauft. | Bilety były drogie. Mimo to wszystkie bilety na koncert zostały wyprzedane. | Kontrast może dotyczyć przeszłości. |
| Obwohl sie keinen Kaffee getrunken hat, ist sie hellwach. | Chociaż nie piła kawy, jest całkiem rozbudzona. | Hat zamyka część w czasie Perfekt. |
| Ich habe die Anleitung zweimal gelesen. Trotzdem verstehe ich das nicht. | Dwa razy przeczytałem instrukcję. Mimo to tego nie rozumiem. | Części wypowiedzi nie muszą być w tym samym czasie. |
| Obwohl du morgen arbeiten musst, bleibst du so lange auf. | Chociaż jutro musisz pracować, tak długo nie idziesz spać. | Czasownik modalny musst stoi na końcu. |
| Es ist schon spät. Wir rufen sie trotzdem an. | Jest już późno. Mimo to do niej zadzwonimy. | Trotzdem wewnątrz zdania; an pozostaje na końcu. |
| Obwohl er sich gut vorbereitet hatte, war er nervös. | Chociaż dobrze się przygotował, był zdenerwowany. | Przygotowanie nastąpiło wcześniej niż zdenerwowanie. |
| Ich bin mit dem Ergebnis nicht ganz zufrieden. Trotzdem danke ich Ihnen für Ihre Mühe. | Nie jestem całkiem zadowolony z wyniku. Mimo to dziękuję za włożony wysiłek. | Trotzdem pasuje również do uprzejmej wypowiedzi. |
Typowe błędy
1. Polski szyk po obwohl
- Błędnie: Obwohl ich bin müde, arbeite ich weiter.
- Poprawnie: Obwohl ich müde bin, arbeite ich weiter. — Chociaż jestem zmęczony, pracuję dalej.
Polskie „chociaż” nie wymusza przesunięcia „jestem” na koniec. Niemieckie obwohl wymaga natomiast szyku podrzędnego. Zaznacz najpierw odmieniony czasownik i przesuń go na koniec tej części wypowiedzi.
2. Podmiot bezpośrednio po początkowym trotzdem
- Błędnie: Es ist kalt. Trotzdem ich gehe raus.
- Poprawnie: Es ist kalt. Trotzdem gehe ich raus. — Jest zimno. Mimo to wychodzę.
Po polsku „Mimo to ja wychodzę” jest możliwe. Po niemiecku początkowe trotzdem zajęło już pierwszą pozycję, więc następny musi być czasownik gehe.
3. Dwa początki przed czasownikiem zdania głównego
- Błędnie: Obwohl es regnet, ich gehe spazieren.
- Poprawnie: Obwohl es regnet, gehe ich spazieren. — Chociaż pada, idę na spacer.
Cała część obwohl es regnet zajmuje pierwszą pozycję. Przecinek nie zeruje kolejności składników. Bezpośrednio za nim stawiamy gehe, nie ich.
4. Szyk podrzędny po trotzdem
- Błędnie w neutralnym języku standardowym: Trotzdem ich krank bin, komme ich zur Arbeit.
- Poprawnie: Obwohl ich krank bin, komme ich zur Arbeit. — Chociaż jestem chory, przychodzę do pracy.
- Albo: Ich bin krank. Trotzdem komme ich zur Arbeit. — Jestem chory. Mimo to przychodzę do pracy.
Nie traktuj trotzdem jak zwykłego zamiennika obwohl. Użycie trotzdem w znaczeniu „chociaż” bywa spotykane regionalnie lub potocznie, ale nie jest zalecanym wzorem dla neutralnej wypowiedzi standardowej.
5. Mylenie trotzdem i trotz
- Błędnie: Trotzdem des Regens gehen wir spazieren.
- Poprawnie: Trotz des Regens gehen wir spazieren. — Mimo deszczu idziemy na spacer.
- Albo: Es regnet. Trotzdem gehen wir spazieren. — Pada. Mimo to idziemy na spacer.
Trotz to przyimek, czyli słowo łączące się z wyrażeniem takim jak „deszcz” lub „zła pogoda”. Trotzdem odsyła do informacji podanej wcześniej i samo znaczy „mimo to”.
Uwagi o użyciu
Chodzi o niespełnione oczekiwanie, nie dowolną różnicę
Obwohl i trotzdem sygnalizują, że pewien wynik może dziwić w świetle wcześniejszej informacji. Samo zestawienie dwóch odmiennych faktów nie zawsze wystarcza.
Meine Schwester trinkt Tee, aber ich trinke Kaffee. — Moja siostra pije herbatę, ale ja piję kawę.
Tutaj wystarczy aber („ale”). Zwyczaje siostry nie są zwykle przeszkodą w wyborze twojego napoju. Trotzdem sugerowałoby szczególny kontekst, na przykład wspólne postanowienie, by ograniczyć kawę.
Porównaj też przyczynę i nieskuteczną przeszkodę:
- Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause. — Ponieważ jestem chora, zostaję w domu.
- Obwohl ich krank bin, gehe ich zur Arbeit. — Chociaż jestem chora, idę do pracy.
Szyk po obu spójnikach jest taki sam, lecz zależność znaczeniowa zupełnie inna.
Styl mówiony i pisany
Zarówno obwohl, jak i trotzdem są zwyczajne w rozmowie, korespondencji i tekstach pisanych. Trotzdem nie jest samo w sobie mniej formalne. W staranniejszym stylu spotkasz również dennoch („mimo to”, „niemniej jednak”):
Die Aufgabe war schwierig. Dennoch haben wir sie gelöst. — Zadanie było trudne. Niemniej jednak je rozwiązaliśmy.
Dennoch podlega tej samej podstawowej zasadzie szyku co trotzdem: na początku zdania stoi przed odmienionym czasownikiem.
Krótka odpowiedź też potrzebuje kontekstu
Trotzdem może odsyłać do całej poprzedniej wypowiedzi, nie tylko do jednego zdania. W rozmowie pojawia się także jako samodzielna reakcja:
Das ist zu teuer. — Ich kaufe es trotzdem. — To jest za drogie. — I tak to kupię.
Polskie „i tak” bywa tu naturalniejsze niż „mimo to”. Nie znaczy to jednak, że każde polskie „i tak” tłumaczymy jako trotzdem: musi istnieć jakaś przeszkoda lub argument przeciwko działaniu.
Dla bardziej zaawansowanych
Obwohl i trotzdem w jednej wypowiedzi
Możesz spotkać oba słowa razem:
Obwohl es regnet, gehen wir trotzdem spazieren. — Chociaż pada, i tak idziemy na spacer.
Nie jest to sprzeczność gramatyczna. Trotzdem dodatkowo podkreśla, że przeszkoda nie zmienia decyzji. W zwięzłym tekście zwykle wystarczy jeden z tych sygnałów, ale w rozmowie ich połączenie może brzmieć całkiem naturalnie.
Zauważ szyk: po początkowej części z obwohl stoi gehen, a trotzdem znajduje się wewnątrz zdania głównego. Nie stosuj automatycznie polskiego układu „chociaż…, to mimo to…”.
Fakt a przypuszczenie: obwohl i auch wenn
Obwohl zazwyczaj przedstawia okoliczność jako fakt. Auch wenn może znaczyć zarówno „nawet jeśli”, jak i „nawet gdy” lub „chociaż”, zależnie od kontekstu:
- Obwohl es regnet, gehen wir los. — Chociaż pada, ruszamy. Deszcz jest przedstawiony jako fakt.
- Auch wenn es morgen regnet, gehen wir los. — Nawet jeśli jutro będzie padać, ruszamy. Deszcz jest możliwą przyszłą okolicznością.
Nie należy jednak przyjmować, że auch wenn zawsze mówi o czymś niepewnym. W zdaniu Auch wenn ich müde bin, höre ich dir zu — „Chociaż jestem zmęczony, słucham cię” — zmęczenie może być rzeczywiste. Odczytanie wynika z sytuacji, nie tylko ze spójnika.
Konstrukcja z trotz zamiast całego zdania
W bardziej zwięzłych tekstach całe zdanie z obwohl można czasem zastąpić wyrażeniem z trotz:
- Obwohl es stark regnet, findet das Spiel statt. — Chociaż mocno pada, mecz się odbędzie.
- Trotz des starken Regens findet das Spiel statt. — Mimo silnego deszczu mecz się odbędzie.
Po trotz w starannym języku standardowym zwykle występuje dopełniacz, czyli przypadek wyrażany po polsku między innymi pytaniami „kogo? czego?”. Widać go tutaj w des starken Regens. W potocznych i regionalnych odmianach niemieckiego spotyka się również inne formy, zwłaszcza celownik, ale na początek warto utrwalić wzór trotz des Regens.
Taka zamiana wymaga przebudowania wypowiedzi, a nie tylko podmiany słowa. Trzeba też zachować sens: zamiana bardziej rozbudowanego zdania na krótkie wyrażenie może usunąć informację o osobie lub czasie.
Dalsze warianty i potoczne dopowiedzenia
Obgleich i obschon również znaczą „chociaż” i wymagają szyku podrzędnego. Są bardziej książkowe lub formalne niż codzienne obwohl:
Obgleich die Kosten gestiegen sind, bleibt der Preis unverändert. — Chociaż koszty wzrosły, cena pozostaje bez zmian.
W spontanicznej mowie obwohl może natomiast wprowadzać poprawkę do wcześniejszej myśli. Po pauzie usłyszysz wtedy czasem szyk zdania głównego:
Ich komme morgen. Obwohl — ich habe da schon einen Termin. — Przyjdę jutro. Chociaż… mam już wtedy umówione spotkanie.
To dopowiedzenie koryguje zamiar, a nie tworzy zwykłego zdania przyzwalającego. Warto umieć je rozpoznać, ale nie używaj go jako uzasadnienia dla szyku obwohl ich bin… w zwykłym zdaniu pisanym.
Jak ćwiczyć?
- Zapisuj tę samą myśl w dwóch wersjach. Zacznij od pary Ich bin müde. Ich lerne weiter. — „Jestem zmęczona. Uczę się dalej”. Utwórz Obwohl ich müde bin, lerne ich weiter oraz Ich bin müde. Trotzdem lerne ich weiter. Powtórz to z deszczem, brakiem czasu i wysoką ceną. W każdej parze zachowaj tę samą przeszkodę i ten sam rezultat.
- Podkreślaj czasowniki i przesuwaj części zdania. Przekształć Ich fahre mit dem Rad, obwohl es kalt ist — „Jadę rowerem, chociaż jest zimno” — w Obwohl es kalt ist, fahre ich mit dem Rad. Sprawdź dwa miejsca: ist na końcu części podrzędnej oraz fahre bezpośrednio po przecinku. Następnie zrób to samo ze zdaniem zawierającym muss albo hat.
- Dopisuj prawdziwe kontrasty ze swojego dnia. Zapisz trzy sytuacje w rodzaju „Nie miałem ochoty, ale jednak poszedłem” i wybierz między obwohl a trotzdem. Przy sprawdzaniu nie pytaj tylko „czy słowo pasuje?”, lecz także „gdzie jest odmieniony czasownik?”. To zwykle pozwala szybko znaleźć błąd.
Powiązane zagadnienia
- Warto znać wcześniej: Zdania podrzędne z weil i dass — utrwalają szyk z czasownikiem na końcu, potrzebny również po obwohl.