Werden w czasie teraźniejszym w języku niemieckim
Verb 'werden' im Präsens
Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.
W skrócie
Niemieckie werden oznacza przede wszystkim „stawać się” lub „zostawać”: Ich werde müde to „Robię się zmęczony / zmęczona”, a Er wird Arzt — „On zostaje lekarzem”. W czasie teraźniejszym odmienia się: ich werde, du wirst, er/sie/es wird, wir werden, ihr werdet, sie/Sie werden. Najważniejsze rozróżnienie: sein opisuje stan, a werden — zmianę prowadzącą do nowego stanu.
Na czym polega użycie werden?
O pogodzie, samopoczuciu i planach zawodowych rozmawiamy od początku nauki. Dlatego podstawowe użycie werden pojawia się już na poziomie A1. Ten czasownik, czyli wyraz opisujący czynność lub stan, pozwala powiedzieć, że coś się zmienia: robi się zimno, ktoś zaczyna odczuwać zmęczenie albo zostaje lekarzem. Niemiecka nazwa czasu teraźniejszego to Präsens.
Po polsku nie mamy jednego równie uniwersalnego odpowiednika. W zależności od sytuacji wybieramy „stawać się”, „robić się”, „zostawać”, „rosnąć”, a czasem osobny czasownik, na przykład „ciemnieć”. Es wird dunkel najnaturalniej oddać jako „Robi się ciemno”, nie „To staje się ciemne”. Warto więc uczyć się całych połączeń, zamiast przypisywać każdemu niemieckiemu słowu jeden polski wyraz.
Później poznasz również werden jako czasownik pomocniczy, czyli składnik pomagający tworzyć inne konstrukcje gramatyczne. Wtedy może służyć do mówienia o przyszłości albo o tym, że coś jest wykonywane. Na początek wystarczy jednak opanować odmianę i znaczenie zmiany; dalsze zastosowania znajdziesz w osobnej części poniżej.
Jak tworzyć zdania z werden?
Pełna odmiana w czasie teraźniejszym
Werden jest nieregularne: jego form nie da się wszystkich utworzyć przez proste dodawanie zwykłych końcówek. Szczególnie zapamiętaj du wirst oraz er/sie/es wird — pojawia się w nich i, a nie e.
Zaimek osobowy to słowo zastępujące osobę lub rzecz, na przykład „ja”, „ona”, „my”. W poniższej tabeli zaimki wskazują, do kogo dobieramy formę czasownika.
| Osoba i forma niemiecka | Znaczenie po polsku |
|---|---|
| ich werde | ja staję się / zostaję |
| du wirst | ty stajesz się / zostajesz |
| er wird | on staje się / zostaje |
| sie wird | ona staje się / zostaje |
| es wird | ono staje się; robi się |
| wir werden | my stajemy się / zostajemy |
| ihr werdet | wy stajecie się / zostajecie |
| sie werden | oni, one stają się / zostają |
| Sie werden | pan/pani staje się lub zostaje; państwo stają się lub zostają |
Małe sie może znaczyć „ona” lub „oni/one”. Czasownik pomaga rozpoznać różnicę: sie wird to „ona zostaje”, a sie werden — „oni/one zostają”. Grzecznościowe Sie, pisane wielką literą, zawsze łączy się z werden, nawet jeśli zwracamy się tylko do jednej osoby.
W języku polskim często wystarcza samo „zostaję”. W niemieckim zwykle trzeba podać również podmiot, czyli osobę lub rzecz, o której coś mówimy: Ich werde Ärztin — „Zostaję lekarką”. Samo Werde Ärztin nie jest zwykłym zdaniem oznajmującym „Zostaję lekarką”.
Werden z określeniem cechy lub stanu
Najprostszy schemat to: osoba lub rzecz + odmienione werden + określenie nowego stanu.
Często takim określeniem jest przymiotnik, czyli wyraz nazywający cechę, na przykład „zimny”, „spokojny” lub „zmęczony”.
- Ich werde müde. — Robię się zmęczony / zmęczona.
- Die Suppe wird kalt. — Zupa stygnie.
- Die Kinder werden ruhig. — Dzieci się uspokajają.
Przymiotnik w takim zdaniu nie dostaje końcówki zależnej od rodzaju ani liczby. Po polsku zmieniamy „zmęczony” na „zmęczona” albo „zmęczeni”. Po niemiecku pozostaje müde: Er wird müde — „On robi się zmęczony”; Sie wird müde — „Ona robi się zmęczona”; Wir werden müde — „Robimy się zmęczeni / zmęczone”. Zmienia się czasownik, nie określenie stanu.
Werden z nazwą zawodu lub roli
Po werden może wystąpić także rzeczownik, czyli nazwa osoby, rzeczy lub pojęcia. W tym użyciu mówi on, kim ktoś zostaje.
- Er wird Arzt. — On zostaje lekarzem.
- Sie wird Ingenieurin. — Ona zostaje inżynierką.
- Wir werden Eltern. — Zostajemy rodzicami.
Zwykłą nazwę zawodu podajemy tutaj zazwyczaj bez rodzajnika. Rodzajnik to krótkie słowo stojące przed niemieckim rzeczownikiem, na przykład ein lub der. Nie dodawaj automatycznie ein do zdania Er wird Arzt.
Ważna różnica względem polskiego dotyczy przypadku, czyli formy wyrazu pokazującej jego rolę w zdaniu. Po polsku mówimy „zostaje lekarzem”, używając narzędnika, odpowiadającego tu na pytanie „kim?”. Niemieckie określenie po werden ma natomiast mianownik, czyli formę odpowiadającą na pytania „kto? co?”. Widać to wyraźnie, gdy rzeczownik ma dodatkowy opis: Er wird ein guter Arzt — „On zostanie dobrym lekarzem”. Nie używamy tutaj formy einen guten Arzt.
Miejsce czasownika i pytania
W zwykłym samodzielnym zdaniu oznajmującym odmienione werden stoi na drugim miejscu. Chodzi o drugi składnik zdania, niekoniecznie o drugi wyraz.
- Die Kinder werden langsam müde. — Dzieci powoli robią się zmęczone.
- Am Abend werden die Kinder müde. — Wieczorem dzieci robią się zmęczone.
Jeśli zaczynasz od am Abend — „wieczorem” — czasownik nadal zajmuje drugie miejsce, a podmiot przechodzi za niego.
W pytaniu, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, czasownik stawiamy na początku: Wirst du müde? — „Robisz się zmęczony / zmęczona?”. Gdy pojawia się słowo pytające, stoi ono przed czasownikiem: Wann wird es dunkel? — „Kiedy robi się ciemno?”.
Przeczenie
Przeczenie nicht oznacza „nie” i może negować cechę lub zmianę: Die Suppe wird nicht kalt — „Zupa nie stygnie”. Przed nazwą zawodu bez rodzajnika używamy zwykle kein, czyli przeczenia stosowanego przy rzeczownikach: Er wird kein Arzt — „On nie zostanie lekarzem”.
Nie traktuj jednak położenia nicht jako jednej sztywnej reguły dla wszystkich zdań. Przy dodatkowych określeniach jego miejsce zależy również od tego, co dokładnie chcemy zanegować.
Przykłady w kontekście
Zwróć uwagę, że ten sam niemiecki czasownik tłumaczymy po polsku na kilka sposobów. W przykładach dotyczących planów naturalny polski przekład może mieć czas przyszły, chociaż niemieckie werden ma formę czasu teraźniejszego.
| Po niemiecku | Po polsku | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Es wird kalt. | Robi się zimno. | Zmiana pogody. |
| Ich werde müde. | Robię się zmęczony / zmęczona. | Narastające zmęczenie. |
| Er wird Arzt. | On zostaje lekarzem. | Nazwa zawodu bez rodzajnika. |
| Du wirst ganz rot. | Robisz się cały czerwony / cała czerwona. | Forma drugiej osoby: wirst. |
| Meine Schwester wird bald Mutter. | Moja siostra niedługo zostanie mamą. | Nowa rola życiowa. |
| Wir werden langsam ungeduldig. | Powoli tracimy cierpliwość. | Naturalny przekład zamiast tłumaczenia słowo w słowo. |
| Ihr werdet immer besser. | Idzie wam coraz lepiej. | Forma dla kilku osób, z którymi jesteśmy na ty. |
| Die Tage werden kürzer. | Dni stają się krótsze. | Zmiana długości dni. |
| Wird der Kaffee nicht kalt? | Czy kawa nie stygnie? | Pytanie zaczyna się od czasownika. |
| Wann wird es wieder warm? | Kiedy znów zrobi się ciepło? | Słowo pytające przed czasownikiem. |
| Mir wird schlecht. | Robi mi się niedobrze. | Stałe połączenie dotyczące samopoczucia. |
| Nächste Woche werde ich dreißig. | W przyszłym tygodniu kończę trzydzieści lat. | Werden przy podawaniu osiąganego wieku. |
| Werden Sie auch müde? | Czy pan/pani też robi się zmęczony/zmęczona? | Grzecznościowe Sie z formą werden. |
| Keine Sorge, das wird schon! | Nie martw się, wszystko się ułoży! | Potoczne zapewnienie, że będzie dobrze. |
Najczęstsze błędy
1. Regularna końcówka zamiast formy nieregularnej
- Błędnie: Du werdest müde.
- Poprawnie: Du wirst müde. — Robisz się zmęczony / zmęczona.
- Dlaczego: W zwykłym zdaniu o teraźniejszości potrzebujesz wirst. Forma werdest występuje w innym trybie gramatycznym, ale nie zastępuje wirst w codziennej informacji.
Podobnie Er wird müde — „On robi się zmęczony”, nie Er werdet müde.
2. Mylenie bycia z robieniem się
- Błędnie, jeśli chcesz powiedzieć „Robi się zimno”: Es ist kalt.
- Poprawnie: Es wird kalt. — Robi się zimno.
- Dlaczego: Es ist kalt jest poprawnym niemieckim zdaniem, ale znaczy „Jest zimno”. Sein opisuje stan, werden pokazuje zmianę. Tak samo Ich bin müde to „Jestem zmęczony / zmęczona”, a Ich werde müde — „Robię się zmęczony / zmęczona”.
3. Dodawanie końcówki do określenia stanu
- Błędnie: Die Kinder werden müden.
- Poprawnie: Die Kinder werden müde. — Dzieci robią się zmęczone.
- Dlaczego: Przymiotnik opisujący stan po werden pozostaje bez końcówki. Polski wzór „zmęczone dzieci” lub „dzieci robią się zmęczone” nie przenosi się bezpośrednio na niemiecki.
4. Niewłaściwy przypadek przy nazwie roli
- Błędnie: Er wird einen guten Arzt.
- Poprawnie: Er wird ein guter Arzt. — On zostanie dobrym lekarzem.
- Dlaczego: Określenie tego, kim ktoś zostaje, stoi po werden w mianowniku. Nie jest to osoba, na którą skierowana jest jakaś czynność.
5. Polski szyk po określeniu czasu
- Błędnie: Am Abend ich werde müde.
- Poprawnie: Am Abend werde ich müde. — Wieczorem robię się zmęczony / zmęczona.
- Dlaczego: W niemieckim zdaniu oznajmującym czasownik ma drugie miejsce. Po początkowym określeniu czasu trzeba więc postawić werde, a dopiero potem ich.
6. Pomijanie es w zdaniu o pogodzie
- Błędnie jako pełne, samodzielne zdanie: Wird kalt.
- Poprawnie: Es wird kalt. — Robi się zimno.
- Dlaczego: Polski nie potrzebuje w takim zdaniu odpowiednika „ono”. Niemiecki używa es jako gramatycznego podmiotu. Nie tłumaczymy go tutaj osobnym słowem.
Wskazówki dotyczące użycia
Samopoczucie: ich werde czy mir wird?
Niektórych częstych połączeń warto uczyć się w całości:
- Ich werde müde. — Robię się zmęczony / zmęczona.
- Mir wird kalt. — Robi mi się zimno.
- Mir wird schlecht. — Robi mi się niedobrze.
- Mir wird schwindelig. — Zaczyna mi się kręcić w głowie.
Mir oznacza tutaj „mi” i jest formą celownika, czyli przypadku wskazującego w tych zdaniach osobę odczuwającą zmianę. Nie zamieniaj go dowolnie na ich. Ich werde kalt znaczy raczej „Staję się zimny / zimna”; może dotyczyć fizycznego ochładzania ciała albo, w odpowiednim kontekście, emocjonalnego chłodu. Nie jest zwykłym odpowiednikiem „Robi mi się zimno”.
Gdy mówi kilka osób, nadal używamy wird: Uns wird kalt — „Robi nam się zimno”. Nie dobieramy tu czasownika do uns, bo ten wyraz nie jest podmiotem.
Wiek i stopniowe zmiany
Werden jest naturalne przy osiąganiu określonego wieku: Meine Tochter wird morgen sechs — „Moja córka jutro kończy sześć lat”. Porównaj Sie ist sechs — „Ona ma sześć lat”. Wiek po niemiecku opisujemy więc inaczej niż polskim „mieć”.
Przy stopniowej zmianie często pojawia się immer z formą porównawczą przymiotnika, czyli formą znaczącą „bardziej” lub „mniej” w danej cesze: Es wird immer kälter — „Robi się coraz zimniej”. Samo immer bywa tłumaczone jako „zawsze”, ale w tym połączeniu całość znaczy „coraz”.
Styl wypowiedzi
Podstawowe werden jest neutralne: pasuje do rozmowy, wiadomości i tekstu formalnego. Nie ma potrzeby zastępować go bardziej wyszukanym słowem. Natomiast Das wird schon — „Wszystko się ułoży” — to zwrot szczególnie częsty w rozmowie, gdy chcemy kogoś uspokoić. Jego sens wynika z całej wypowiedzi, nie z dosłownego przekładu każdego wyrazu.
Dla bardziej zaawansowanych: inne funkcje werden
Na poziomie A1 nie musisz jeszcze samodzielnie tworzyć wszystkich poniższych konstrukcji. Warto jednak wiedzieć, dlaczego wird nie zawsze oznacza „staje się”. Rozstrzygające jest to, co pojawia się dalej w zdaniu.
Werden a mówienie o przyszłości
W konstrukcji Futur I, czyli jednym ze sposobów wyrażania przyszłości, odmienione werden łączy się z bezokolicznikiem — podstawową, nieodmienioną formą czasownika, taką jak kommen „przychodzić”. Ten drugi czasownik stoi na końcu zdania.
- Er wird müde. — On robi się zmęczony. Tutaj werden samo opisuje zmianę.
- Er wird morgen kommen. — On jutro przyjdzie. Tutaj werden pomaga wyrazić przyszłość.
Nie znaczy to, że każda przyszła sytuacja wymaga takiej konstrukcji. Morgen werde ich dreißig — „Jutro kończę trzydzieści lat” — zawiera zwykłe werden w znaczeniu osiągania wieku. Również Morgen komme ich — „Jutro przyjdę” — ma formę czasu teraźniejszego, a przyszłość wynika z określenia „jutro”.
Zdarza się też, że werden z bezokolicznikiem wyraża przypuszczenie o teraźniejszości: Er wird jetzt zu Hause sein — „Pewnie jest teraz w domu”. Nie należy więc mechanicznie tłumaczyć każdej takiej konstrukcji jako zapowiedzi przyszłości.
Werden w stronie biernej
Strona bierna to sposób mówienia, który stawia na pierwszym planie to, co dzieje się z osobą lub rzeczą, zamiast wykonawcy czynności. Die Tür wird geöffnet znaczy „Drzwi są otwierane”. Geöffnet jest imiesłowem czasu przeszłego, nazywanym po niemiecku Partizip II — specjalną formą czasownika używaną między innymi w tej konstrukcji.
Porównaj trzy różne znaczenia:
- Die Tür wird rot. — Drzwi robią się czerwone: zmienia się ich cecha.
- Die Tür wird geöffnet. — Drzwi są otwierane: odbywa się czynność.
- Die Tür ist offen. — Drzwi są otwarte: opisujemy stan.
Właśnie dlatego samo polskie „będzie” nie jest dobrym uniwersalnym tłumaczeniem wird.
Geworden, worden i würde
Gdy później poznasz przeszłość, spotkasz dwa podobne wyrazy. Przy werden znaczącym „stać się” występuje geworden: Es ist kalt geworden — „Zrobiło się zimno”. W złożonej formie przeszłej strony biernej występuje natomiast worden: Die Tür ist geöffnet worden — „Drzwi zostały otwarte”. To nie są swobodne warianty tego samego zdania.
Z kolei würde nie jest formą zwykłego czasu teraźniejszego. Należy do Konjunktiv II, czyli trybu służącego między innymi do wyrażania sytuacji hipotetycznych i uprzejmych próśb: Ich würde gern kommen — „Chętnie bym przyszedł / przyszła”. Na obecnym etapie przede wszystkim odróżniaj wird od würde i nie używaj ich zamiennie.
Jak ćwiczyć?
- Łącz stan ze zmianą. Zapisz pięć par, na przykład Es ist warm — „Jest ciepło” i Es wird warm — „Robi się ciepło”. Potem zrób to samo ze zmęczeniem, ciszą i niecierpliwością. Sprawdzaj, czy naprawdę opisujesz zmianę, czy tylko obecną sytuację.
- Ćwicz odmianę w całych zdaniach. Zacznij od Ich werde müde — „Robię się zmęczony / zmęczona”, a następnie zmieniaj osobę. Szczególnie przećwicz du wirst, er wird i ihr werdet. Do każdego zdania utwórz pytanie, przenosząc czasownik na początek.
- Opisuj trzy codzienne zmiany. Wieczorem zanotuj jedno zdanie o pogodzie, jedno o swoim samopoczuciu i jedno o otoczeniu. Możesz zacząć od Es wird dunkel — „Robi się ciemno”, Ich werde müde — „Robię się zmęczony / zmęczona” oraz Die Wohnung wird ruhig — „W mieszkaniu robi się spokojnie”. Z czasem zmieniaj określenia, zamiast powtarzać zawsze te same przykłady.
Powiązane zagadnienia
- Podstawa: Zaimki osobowe w mianowniku — pomagają dobrać właściwą formę: ich werde, du wirst, wir werden.