Liczby, godziny i daty w języku niemieckim
Zahlen und Uhrzeit
Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.
W skrócie
W niemieckich liczbach od 21 do 99 najpierw podaje się jedności, a potem dziesiątki: einundzwanzig to 21, dosłownie „jeden i dwadzieścia”. Es ist halb drei znaczy „Jest wpół do trzeciej”, czyli 2.30 — tak samo jak po polsku. Przy ustalaniu terminu używaj um z godziną, am z dniem tygodnia lub datą, a im z miesiącem: um acht — o ósmej, am Montag — w poniedziałek, im Mai — w maju.
Podstawowe informacje
Liczby i określenia czasu pojawiają się niemal od pierwszej rozmowy: przy płaceniu, podawaniu numeru telefonu, kupowaniu biletu i umawianiu wizyty. Na poziomie A1 warto opanować je razem, ponieważ znajomość samych liczb nie wystarczy, by poprawnie odczytać godzinę czy powiedzieć, którego dnia odbędzie się spotkanie.
Dla osoby polskojęzycznej część systemu jest znajoma. Dzień w dacie poprzedza miesiąc, a halb drei odpowiada polskiemu „wpół do trzeciej”. Najwięcej uwagi wymagają odwrócona kolejność w liczbach dwucyfrowych, niemieckie nazwy dni i miesięcy oraz krótkie wyrazy stojące przed określeniem czasu. Poniżej najpierw znajdziesz podstawowe wzory, a dalej także różnice regionalne i dokładniejsze zasady dotyczące dat.
Jak tworzyć liczby i określenia czasu
Liczby od 0 do 20
Liczebniki główne to wyrazy odpowiadające na pytanie „ile?”, na przykład „dwa” lub „dziesięć”. Pierwszych trzynastu form trzeba nauczyć się osobno. W liczbach od 13 do 19 zwykle rozpoznasz końcówkę -zehn, ale zwróć uwagę na skrócone formy sechzehn i siebzehn.
| Liczba | Po niemiecku | Po polsku |
|---|---|---|
| 0 | null | zero |
| 1 | eins | jeden |
| 2 | zwei | dwa |
| 3 | drei | trzy |
| 4 | vier | cztery |
| 5 | fünf | pięć |
| 6 | sechs | sześć |
| 7 | sieben | siedem |
| 8 | acht | osiem |
| 9 | neun | dziewięć |
| 10 | zehn | dziesięć |
| 11 | elf | jedenaście |
| 12 | zwölf | dwanaście |
| 13 | dreizehn | trzynaście |
| 14 | vierzehn | czternaście |
| 15 | fünfzehn | piętnaście |
| 16 | sechzehn | szesnaście |
| 17 | siebzehn | siedemnaście |
| 18 | achtzehn | osiemnaście |
| 19 | neunzehn | dziewiętnaście |
| 20 | zwanzig | dwadzieścia |
Eins służy do liczenia i nazywania samej liczby: eins, zwei, drei — „jeden, dwa, trzy”. Przed nazwą rzeczy potrzebujesz odpowiedniej formy ein: ein Euro — „jedno euro”, eine Stunde — „jedna godzina”. Jej postać zależy od rodzaju gramatycznego, czyli grupy, do której należy dana nazwa, oraz od miejsca tej nazwy w zdaniu: Ich habe einen Euro — „Mam jedno euro”.
W przeciwieństwie do polszczyzny liczby od dwóch wzwyż w zwykłych połączeniach nie zmieniają formy: zwei Tage — „dwa dni”, mit zwei Kindern — „z dwojgiem dzieci”. Zmieniać się może natomiast forma wyrazu oznaczającego liczoną rzecz.
Dziesiątki i liczby dwucyfrowe
| Liczba | Po niemiecku | Po polsku |
|---|---|---|
| 20 | zwanzig | dwadzieścia |
| 30 | dreißig | trzydzieści |
| 40 | vierzig | czterdzieści |
| 50 | fünfzig | pięćdziesiąt |
| 60 | sechzig | sześćdziesiąt |
| 70 | siebzig | siedemdziesiąt |
| 80 | achtzig | osiemdziesiąt |
| 90 | neunzig | dziewięćdziesiąt |
Liczby z jednościami tworzysz według wzoru jedności + und + dziesiątki. Całość zapisujesz jako jeden wyraz:
- einundzwanzig — dwadzieścia jeden;
- vierunddreißig — trzydzieści cztery;
- sechsundfünfzig — pięćdziesiąt sześć;
- neunundneunzig — dziewięćdziesiąt dziewięć.
W złożeniu 21 używa się ein-, nie eins-. Zauważ też, że skrócenie w sechzig nie przechodzi na człon jedności: 66 to sechsundsechzig — „sześćdziesiąt sześć”. Przy słuchaniu najlepiej od razu łączyć oba człony w jedną liczbę, zamiast zapisywać pierwszą usłyszaną cyfrę po lewej stronie.
Setki, tysiące i większe liczby
Hundert to sto, a tausend — tysiąc. Zarówno hundert, jak i einhundert oznaczają 100; podobnie tausend i eintausend oznaczają 1000. Najpierw wypowiada się większe części liczby, ale końcowe liczby dwucyfrowe nadal mają jedności przed dziesiątkami.
| Liczba | Po niemiecku | Po polsku |
|---|---|---|
| 100 | hundert | sto |
| 101 | hunderteins | sto jeden |
| 125 | hundertfünfundzwanzig | sto dwadzieścia pięć |
| 300 | dreihundert | trzysta |
| 1000 | tausend | tysiąc |
| 2026 | zweitausendsechsundzwanzig | dwa tysiące dwadzieścia sześć |
| 1 000 000 | eine Million | milion |
| 2 000 000 | zwei Millionen | dwa miliony |
Liczebniki poniżej miliona zapisuje się słownie łącznie i małą literą. Million jest już rzeczownikiem, czyli wyrazem nazywającym coś, dlatego ma wielką literę i liczbę mnogą Millionen. Podobnie eine Milliarde oznacza „miliard”.
Pytanie o godzinę i zapis oficjalny
O aktualną godzinę zapytasz Wie spät ist es? lub Wie viel Uhr ist es? — oba pytania znaczą „Która jest godzina?”. O porę wydarzenia pytasz Um wie viel Uhr beginnt der Kurs? — „O której godzinie zaczyna się kurs?”.
W rozkładach jazdy, komunikatach i przy precyzyjnym ustalaniu terminów wygodny jest system 24-godzinny. Kolejność jest prosta: godzina + Uhr + minuty.
| Po niemiecku | Po polsku | Objaśnienie |
|---|---|---|
| Es ist acht Uhr. | Jest ósma. | Pełna godzina. |
| Es ist acht Uhr fünf. | Jest ósma pięć. | 8.05; bez dodatkowego zera w wymowie. |
| Es ist vierzehn Uhr dreißig. | Jest czternasta trzydzieści. | 14.30, zapis 24-godzinny. |
| Der Zug fährt um siebzehn Uhr zwanzig ab. | Pociąg odjeżdża o siedemnastej dwadzieścia. | Godzinę odjazdu poprzedza um. |
Przy pierwszej godzinie mówisz ein Uhr, ale bez Uhr: Es ist eins — „Jest pierwsza”. W piśmie spotkasz między innymi 14:30 Uhr oraz 14.30 Uhr. Do podania dokładnego terminu wystarczy wybrać jeden czytelny, konsekwentny zapis.
Godziny w codziennej rozmowie
W swobodnej rozmowie często używa się godzin od 1 do 12 oraz wyrazów nach — „po”, vor — „przed, za” i halb — „wpół do”.
| Godzina | Po niemiecku | Po polsku |
|---|---|---|
| 2.05 | fünf nach zwei | pięć po drugiej |
| 2.15 | Viertel nach zwei | kwadrans po drugiej |
| 2.30 | halb drei | wpół do trzeciej |
| 2.45 | Viertel vor drei | za kwadrans trzecia |
| 2.50 | zehn vor drei | za dziesięć trzecia |
| 2.25 | fünf vor halb drei | za pięć wpół do trzeciej |
| 2.35 | fünf nach halb drei | pięć po wpół do trzeciej |
Najważniejsza wskazówka: po halb występuje godzina, która dopiero nadejdzie. Polski zwrot „wpół do” działa tak samo, więc można oprzeć się na tej intuicji. Początkującemu wystarczą nach, vor i halb; konstrukcje z minutami przed połową godziny i po niej warto najpierw nauczyć się rozpoznawać.
Samo halb drei może oznaczać 2.30 albo 14.30. Zwykle rozstrzyga to sytuacja, a w razie potrzeby można dodać nachts — „w nocy” lub nachmittags — „po południu”.
Dni tygodnia
Nazwy dni tygodnia zapisuje się wielką literą, inaczej niż w polszczyźnie.
| Po niemiecku | Po polsku |
|---|---|
| Montag | poniedziałek |
| Dienstag | wtorek |
| Mittwoch | środa |
| Donnerstag | czwartek |
| Freitag | piątek |
| Samstag | sobota |
| Sonntag | niedziela |
Gdy mówisz, w jaki dzień coś się wydarzy, użyj am: am Mittwoch — „w środę”. Samo am Montag może dotyczyć najbliższego poniedziałku albo poniedziałku ustalonego w rozmowie. Jeśli chcesz wyraźnie powiedzieć „w każdy poniedziałek”, przyda się jeden Montag lub montags. Forma montags jest przysłówkiem, czyli wyrazem określającym okoliczności czynności, tutaj jej powtarzalny termin, i ma małą literę.
Przydatne są również heute — „dzisiaj”, morgen — „jutro” i gestern — „wczoraj”. Nie dodaje się przed nimi am: Wir kommen morgen — „Przyjdziemy jutro”.
Miesiące i pory dnia
| Po niemiecku | Po polsku |
|---|---|
| Januar | styczeń |
| Februar | luty |
| März | marzec |
| April | kwiecień |
| Mai | maj |
| Juni | czerwiec |
| Juli | lipiec |
| August | sierpień |
| September | wrzesień |
| Oktober | październik |
| November | listopad |
| Dezember | grudzień |
Nazwy miesięcy również mają wielką literę. Odpowiednikiem polskiego „w maju” jest im Mai, a „w grudniu” — im Dezember. Tego samego im używa się z porami roku: im Sommer — „latem”, im Winter — „zimą”.
Dla pór dnia zapamiętaj osobne połączenia: am Morgen — „rano”, am Vormittag — „przed południem”, am Mittag — „w południe”, am Nachmittag — „po południu”, am Abend — „wieczorem”, ale in der Nacht — „w nocy”. Połączenie dnia tygodnia z porą dnia można zapisać łącznie: am Montagabend — „w poniedziałek wieczorem”.
Daty i podstawowe liczebniki porządkowe
W dacie niemieckiej dzień podaje się za pomocą liczebnika porządkowego, czyli wyrazu wskazującego miejsce w kolejności: „pierwszy”, „drugi”, „trzeci”. Na początek rozróżnij dwa pytania:
- Welches Datum ist heute? — „Który dzisiaj jest?” Odpowiedź: Heute ist der dritte Mai — „Dzisiaj jest trzeci maja”.
- Wann ist der Termin? — „Kiedy jest spotkanie?” Odpowiedź: Der Termin ist am dritten Mai — „Spotkanie jest trzeciego maja”.
W pierwszym wzorze występuje der dritte, w drugim am dritten. Nie jest to dowolna zamiana: niemiecki zmienia końcówkę zależnie od konstrukcji zdania. Na A1 najpraktyczniej nauczyć się od razu całych połączeń.
| Dzień miesiąca | Przy podawaniu dzisiejszej daty | Przy wskazywaniu terminu | Znaczenie terminu |
|---|---|---|---|
| 1. | der erste Mai | am ersten Mai | pierwszego maja |
| 2. | der zweite Mai | am zweiten Mai | drugiego maja |
| 3. | der dritte Mai | am dritten Mai | trzeciego maja |
| 7. | der siebte Mai | am siebten Mai | siódmego maja |
| 8. | der achte Mai | am achten Mai | ósmego maja |
| 20. | der zwanzigste Mai | am zwanzigsten Mai | dwudziestego maja |
| 21. | der einundzwanzigste Mai | am einundzwanzigsten Mai | dwudziestego pierwszego maja |
| 31. | der einunddreißigste Mai | am einunddreißigsten Mai | trzydziestego pierwszego maja |
Dla dni od 1 do 19 podstawą jest zwykle zakończenie -te, a od 20 — -ste. Osobno zapamiętaj zwłaszcza erste — „pierwszy”, dritte — „trzeci”, siebte — „siódmy” i achte — „ósmy”.
Kropka po cyfrze oznacza liczebnik porządkowy: am 3. Mai czytamy am dritten Mai. Zapis 03.05.2026 oznacza 3 maja 2026 roku. Nazwy miesiąca nie odmieniamy tak jak polskiego „maj — maja”: w obu niemieckich wzorach pozostaje Mai. Rok można dodać bez osobnego przyimka: am dritten Mai zweitausendsechsundzwanzig — „trzeciego maja dwa tysiące dwudziestego szóstego roku”.
Przykłady w codziennych sytuacjach
W zdaniach poniżej zobaczysz, jak połączyć liczby z cenami, podróżą i ustalaniem terminów. Zwracaj uwagę nie tylko na samą liczbę, lecz także na wyraz bezpośrednio przed nią.
| Po niemiecku | Po polsku | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|
| Ich habe zwanzig Euro. | Mam dwadzieścia euro. | Po liczbie nazwa waluty ma tu formę Euro. |
| Zwei Fahrkarten kosten achtzehn Euro. | Dwa bilety kosztują osiemnaście euro. | Liczba rzeczy i łączna cena. |
| Meine Schwester ist einunddreißig Jahre alt. | Moja siostra ma trzydzieści jeden lat. | Wiek podajemy z ist … Jahre alt. |
| Es ist halb drei. | Jest wpół do trzeciej. | 2.30 albo 14.30, zależnie od sytuacji. |
| Der Kurs beginnt um Viertel nach sechs. | Kurs zaczyna się kwadrans po szóstej. | Um wskazuje porę rozpoczęcia. |
| Wir treffen uns am Donnerstag um neunzehn Uhr. | Spotykamy się w czwartek o dziewiętnastej. | Dzień z am, godzina z um. |
| Heute ist der dritte Mai. | Dzisiaj jest trzeci maja. | Podanie dzisiejszej daty. |
| Mein Geburtstag ist am achten November. | Mam urodziny ósmego listopada. | Termin z końcówką -en. |
| Im Februar fahren wir nach Berlin. | W lutym jedziemy do Berlina. | Miesiąc z im. |
| Die Apotheke ist von neun bis achtzehn Uhr geöffnet. | Apteka jest otwarta od dziewiątej do osiemnastej. | Przedział godzin z von … bis …. |
| Die Fahrt dauert zwei Stunden. | Podróż trwa dwie godziny. | Czas trwania, nie pora na zegarze. |
| Montags arbeite ich zu Hause. | W poniedziałki pracuję w domu. | Powtarzalny termin zapisany małą literą. |
| Morgen um acht habe ich einen Termin. | Jutro o ósmej mam umówioną wizytę. | Przed morgen nie ma am. |
| Am Samstagvormittag kaufen wir ein. | W sobotę przed południem robimy zakupy. | Dzień i pora dnia tworzą jeden wyraz. |
Najczęstsze błędy
1. Polska kolejność członów w liczbie
- Błędnie: zwanzigeins jako 21.
- Poprawnie: einundzwanzig — dwadzieścia jeden.
- Dlaczego: w liczbach od 21 do 99 jedności stoją przed dziesiątkami, a między nimi pojawia się und. Nie zapomnij też o formie ein- zamiast eins-.
2. Niewłaściwa końcówka przy pierwszej godzinie
- Błędnie: Es ist eins Uhr.
- Poprawnie: Es ist ein Uhr. — Jest pierwsza.
- Dlaczego: przed Uhr występuje ein. Samodzielna odpowiedź Es ist eins również jest poprawna.
3. Dosłowne tłumaczenie „w poniedziałek”
- Błędnie: Wir kommen im Montag.
- Poprawnie: Wir kommen am Montag. — Przyjedziemy w poniedziałek.
- Dlaczego: polskie „w” nie ma jednego niemieckiego odpowiednika. Dzień wymaga tu am, miesiąc — im, a konkretna godzina — um.
4. Brak końcówki w dacie z „am”
- Błędnie: Der Termin ist am dritte Mai.
- Poprawnie: Der Termin ist am dritten Mai. — Spotkanie jest trzeciego maja.
- Dlaczego: po am forma liczebnika w takim wyrażeniu kończy się na -en. Zestawiaj w pamięci der dritte Mai z am dritten Mai.
5. Mylenie godziny z czasem trwania
- Błędnie: Die Fahrt dauert zwei Uhr.
- Poprawnie: Die Fahrt dauert zwei Stunden. — Podróż trwa dwie godziny.
- Dlaczego: Uhr służy do wskazywania godziny na zegarze. Do mierzenia czasu potrzebujesz Stunde — „godzina”, w liczbie mnogiej Stunden.
6. Małe litery w nazwach kalendarzowych
- Błędnie: am montag im mai.
- Poprawnie: am Montag im Mai — w poniedziałek w maju.
- Dlaczego: nazwy dni i miesięcy są niemieckimi rzeczownikami i mają wielką literę. Nie myl ich z formami oznaczającymi regularność, takimi jak montags — „w poniedziałki”.
Uwagi o użyciu
Ceny, ułamki dziesiętne i numery telefonu
Przy kwotach niemiecki, podobnie jak polski, używa przecinka dziesiętnego. 3,50 € można odczytać drei Euro fünfzig — „trzy euro pięćdziesiąt centów”, a w rozmowie przy kasie także drei fünfzig. Po liczbie w zwykłym podawaniu kwoty występuje Euro, nie Euros: zwanzig Euro — „dwadzieścia euro”.
Liczbę dziesiętną odczytuje się z Komma, czyli „przecinek”: zwei Komma fünf — „dwa przecinek pięć”. Poszczególne cyfry po przecinku można czytać oddzielnie: null Komma null fünf — „zero przecinek zero pięć”. Numer telefonu również najbezpieczniej podawać cyfra po cyfrze, zachowując początkowe zero. W rozmowie telefonicznej możesz usłyszeć zwo zamiast zwei — „dwa”; taka forma pomaga odróżnić tę liczbę od drei — „trzy”.
Kiedy warto unikać skrótowych określeń godziny
W rozmowie ze znajomymi um acht — „o ósmej” — zwykle wystarcza. Przy bilecie, rezerwacji czy wizycie lepiej doprecyzować, czy chodzi o rano, czy wieczór, albo od razu użyć systemu 24-godzinnego. Um zwanzig Uhr jednoznacznie znaczy „o dwudziestej”.
Wyraz Samstag jest szeroko zrozumiały, ale w części Niemiec usłyszysz także Sonnabend — również „sobota”. W Austrii na styczeń często mówi się Jänner, zamiast Januar. To warianty regionalne, a nie dodatkowe dni lub miesiące do zapamiętania.
Dla dociekliwych — poza podstawami
Poniższe rozróżnienia przydadzą się z czasem. Nie musisz jeszcze swobodnie tworzyć wszystkich tych konstrukcji, ale warto wiedzieć, dlaczego spotyka się różne formy tej samej liczby lub daty.
Regionalne „viertel drei” i „dreiviertel drei”
W niektórych regionach używa się systemu, w którym podaje się, jaka część nadchodzącej godziny już minęła:
- viertel drei — 2.15, czyli kwadrans po drugiej;
- halb drei — 2.30, czyli wpół do trzeciej;
- dreiviertel drei — 2.45, czyli za kwadrans trzecia.
Samo viertel drei nie oznacza tego samego co Viertel vor drei: pierwsze wskazuje 2.15, drugie 2.45. Nie są to formy jednakowo rozpowszechnione w całym obszarze niemieckojęzycznym. Jeśli chcesz uniknąć nieporozumienia, podaj dokładną godzinę w systemie 24-godzinnym.
Dlaczego „am dritten”, ale „der dritte”?
Am jest połączeniem an dem. W tej konstrukcji występuje celownik, czyli przypadek — forma wyrazu zależna od jego roli w zdaniu. Liczebnik porządkowy zachowuje się podobnie do przymiotnika, czyli wyrazu opisującego cechę, i otrzymuje odpowiednią końcówkę. Stąd am dritten Mai — „trzeciego maja”.
Możesz też usłyszeć Wir haben heute den dritten Mai — „Dzisiaj mamy trzeci maja”. Forma den dritten wynika z innej budowy zdania: po haben data występuje w bierniku, czyli przypadku określającym tutaj to, co „mamy”. Na początku wystarczy rozpoznawać trzy całe wzory: Heute ist der dritte Mai, Wir haben den dritten Mai oraz am dritten Mai.
Odczytywanie lat
Lata od 1100 do 1999 często czyta się jako liczbę setek: 1998 to zwykle neunzehnhundertachtundneunzig — „tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiąt osiem”. Rok 2000 to zweitausend, a 2026 — zweitausendsechsundzwanzig. W niemieckim sam rok odczytuje się jak liczbę główną, inaczej niż w polskim „w dwa tysiące dwudziestym szóstym”.
Gdy podajesz tylko rok, najprościej powiedzieć 2026 bez przyimka albo im Jahr 2026 — „w roku 2026”. Forma in 2026 także pojawia się we współczesnym użyciu, zwłaszcza w tekstach gospodarczych i prognozach; nie jest jednak potrzebna do opanowania podstawowego wzoru.
Punkt w czasie a długość okresu
Polskie „godzina” i „za” obejmują kilka różnych znaczeń. W niemieckim warto od początku rozdzielać następujące konstrukcje:
| Po niemiecku | Po polsku | Znaczenie |
|---|---|---|
| Wir beginnen um drei Uhr. | Zaczynamy o trzeciej. | Konkretny punkt na zegarze. |
| Wir arbeiten drei Stunden. | Pracujemy trzy godziny. | Długość pracy. |
| Wir beginnen in einer Stunde. | Zaczynamy za godzinę. | Czas pozostały do początku. |
| Ich warte seit einer Stunde. | Czekam od godziny. | Czekanie zaczęło się wcześniej i nadal trwa. |
| Es ist zehn vor drei. | Jest za dziesięć trzecia. | Liczba minut do pełnej godziny. |
W ostatnim zdaniu vor dotyczy tarczy zegara. Nie zastępuje in, gdy chcesz powiedzieć, że coś wydarzy się za określony czas: „za dziesięć minut” to in zehn Minuten.
Jak ćwiczyć
- Łącz słuchanie z zapisem cyfr. Wybierz dziesięć liczb między 21 a 99, wypowiedz je, a później zapisz ze słuchu. Szczególnie porównuj pary 24 i 42, 36 i 63. Zawsze sprawdzaj obie cyfry, nie tylko znajome zakończenie.
- Opisz własny tydzień. Zapisz trzy rzeczywiste terminy, łącząc dzień z godziną, na przykład am Dienstag um acht Uhr — „we wtorek o ósmej”. Dodaj jedną datę z am i jeden miesiąc z im. Dzięki temu ćwiczysz całe połączenia, a nie same nazwy.
- Odczytuj zegar na dwa sposoby. Dla 14.30 powiedz vierzehn Uhr dreißig oraz halb drei. Następnie ułóż osobne zdanie o długości zajęć, np. Der Kurs dauert zwei Stunden — „Kurs trwa dwie godziny”. Tak utrwalisz różnicę między Uhr i Stunden.
Powiązane zagadnienia
- Kolejny krok: Liczebniki porządkowe — pełniejsze zasady tworzenia form takich jak „pierwszy” i „dwudziesty”, ich końcówki oraz zastosowania poza datami.