İngilizcede Soruların Dolaylı Anlatımı
Reported Questions
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
Bir soruyu dolaylı anlatımla aktarırken ask + if/whether ya da ask + soru sözcüğü kullanılır. Aktarılan bölümde soru sırası değil, özne + fiil sırası vardır: He asked where I lived. — “Nerede yaşadığımı sordu.” Evet-hayır sorularında if veya whether, Türkçedeki “olup olmadığını” anlamını taşır; cümlenin bütünü bir bildirimse sonuna soru işareti konmaz.
Genel bakış
Bir arkadaşınızın ne sorduğunu anlatırken soruyu aynen tekrarlamak zorunda değilsiniz. “Saat kaç?” sözünü doğrudan aktarmak yerine “Saatin kaç olduğunu sordu” diyebilirsiniz. İngilizcede de bu ayrım vardır: doğrudan anlatım, kişinin sözlerini olduğu gibi verir; dolaylı anlatım, sözün içeriğini yeni anlatıcının bakış açısından aktarır. Burada amaç soruya cevap vermek değil, hangi sorunun sorulduğunu anlatmaktır.
B1 düzeyinde öğrenilen bu yapı, iş görüşmelerini özetlerken, telefonda konuşulanları aktarırken veya bir müşteriyle yaşanan konuşmayı anlatırken sık kullanılır. Temel güçlük yalnızca zamanı değiştirmek değildir. Sorunun türünü belirlemek, sözcükleri düz cümle sırasına koymak ve “ben”, “sen”, “burada”, “yarın” gibi ifadeleri yeni duruma göre değerlendirmek gerekir.
Türkçe bilenler için “Nereye gidiyorsun?” → “Nereye gittiğimi sordu” dönüşümü iyi bir başlangıçtır. Ancak Türkçedeki “gittiğimi” gibi ekleri İngilizcede tek bir sözcük karşılamaz. İngilizce, soru sözcüğünden sonra genellikle açık bir özneye, yani eylemi yapanı veya cümlenin kimle ilgili olduğunu belirten sözcüğe ihtiyaç duyar: where I was going. Bu nedenle Türkçe cümlenin sözcüklerini tek tek çevirmek yerine İngilizce yapıyı baştan kurmak daha güvenlidir.
Nasıl kurulur?
1. Önce sorunun türünü belirleyin
Evet veya hayırla cevaplanabilen sorular ile “nerede, neden, ne zaman” gibi belirli bir bilgi isteyen sorular farklı bağlanır. Yan cümle, burada sorunun içeriğini taşıyan ve ana cümleye bağlı olan bölümdür.
| Soru türü | İngilizce yapı ve örnek | Türkçesi |
|---|---|---|
| Evet-hayır sorusu | ask + if/whether + özne + fiil: She asked if I was ready. | Hazır olup olmadığımı sordu. |
| Soru sözcüklü soru | ask + soru sözcüğü + özne + fiil: She asked why I was late. | Neden geç kaldığımı sordu. |
| Sorunun kime yöneltildiği belli | ask + kişi + if/whether veya soru sözcüğü: She asked me where I worked. | Bana nerede çalıştığımı sordu. |
Ask “sormak”, geçmiş biçimi asked ise “sordu” demektir. Kime sorulduğunu belirtmek için me, him, her, us, them gibi biçimler kullanılabilir. Bunlar kişi zamirlerinin nesne biçimleridir; burada sorunun yöneltildiği kişiyi gösterirler. She asked me “Bana sordu” demektir. Türkçedeki “bana” ifadesinde bir ek bulunmasına rağmen İngilizcede bu yapıda me önüne to gelmez.
2. Evet-hayır sorusuna if veya whether ekleyin
Are you coming? — “Geliyor musun?” sorusunu aktarmak için:
- She asked if I was coming. — “Gelip gelmediğimi sordu.”
- She asked whether I was coming. — “Gelip gelmediğimi sordu.”
İki seçenek de bu cümlede doğrudur. If, günlük konuşmada çok yaygındır; whether da normaldir ve seçenekler açıkça karşılaştırıldığında özellikle kullanışlıdır. Buradaki if koşul bildirmez. Türkçeye “eğer geliyorsam” diye çevirmek anlamı bozar: söz konusu olan bir şart değil, sorunun içeriğidir.
Doğrudan soruda soru sözcüğü yoksa dolaylı aktarımda da boşluk bırakamazsınız. “Hazır mısın?” sorusunu aktaran She asked I was ready doğru değildir; araya if veya whether gerekir.
3. Bilgi sorusunda soru sözcüğünü koruyun
Where, when, why, how, what, who gibi soru sözcükleri yeni cümlede kalır. What time “saat kaçta/kaç”, how much “ne kadar”, how long “ne kadar süre” gibi birden fazla sözcükten oluşan soru ifadeleri de bütün olarak korunur.
Where do you live? — “Nerede yaşıyorsun?”
He asked where I lived. — “Nerede yaşadığımı sordu.”
What time is it? — “Saat kaç?”
She asked me what time it was. — “Bana saatin kaç olduğunu sordu.”
Bu yapılarda ayrıca if eklenmez. Soru sözcüğü, iki bölüm arasındaki bağlantıyı zaten kurar.
4. Soru sırasını düz cümle sırasına çevirin
Yardımcı fiil, ana fiille birlikte zaman, olumsuzluk veya soru kurmaya yarayan fiildir. İngilizcede doğrudan sorularda yardımcı fiil çoğunlukla öznenin önüne geçer. Dolaylı aktarılan soruda bu yer değişimi yapılmaz.
| Doğrudan soru | Dolaylı aktarım | Neye dikkat edilmeli? |
|---|---|---|
| Where is the station? | He asked where the station was. | İstasyon anlamındaki özne, fiilden önce gelir. |
| Why are you waiting? | She asked why I was waiting. | Yardımcı fiil öznenin arkasına geçer. |
| Do you work here? | He asked if I worked there. | Soru kuran yardımcı fiil kaldırılır. |
| Where did you buy it? | She asked where I had bought it. | Geçmiş zamanlı soru, düz cümle düzeninde aktarılır. |
| Can you swim? | He asked whether I could swim. | Yetenek bildiren fiil öznenin arkasına gelir. |
Do, does, did yalnızca soru kurmak için kullanılmışsa aktarımda kaldırılır. Ama bunları silmekle yetinmeyin: zaman bilgisini ana fiilde göstermelisiniz. Örneğin Does she work here? — “Burada mı çalışıyor?” sorusu, He asked if she worked there. — “Orada çalışıp çalışmadığını sordu” olur.
Ana fiil “yapmak” anlamındaki do ise o fiil kaybolmaz: What do you do? — “Ne iş yapıyorsun?” → She asked what I did. — “Ne iş yaptığımı sordu.” İlk cümledeki iki do aynı görevi yapmaz.
5. Geçmiş zamanda aktarırken zaman ilişkisini kurun
Aktarma fiili asked gibi geçmiş zamandaysa, sorunun zamanı çoğu zaman geçmişe doğru kayar. Buna zaman geriye kayması, yani anlatılan sözü geçmişteki konuşma anına göre yeniden kurma denir. Aşağıdaki dönüşümler yaygındır; her bağlamda otomatik zorunluluk değildir.
| Doğrudan soru | Geçmiş zamanda aktarım | Aktarımın Türkçesi |
|---|---|---|
| Are you tired? | She asked if I was tired. | Yorgun olup olmadığımı sordu. |
| Do you need help? | He asked if I needed help. | Yardıma ihtiyacım olup olmadığını sordu. |
| Are you working? | She asked if I was working. | Çalışıp çalışmadığımı sordu. |
| Have you finished? | They asked whether we had finished. | Bitirip bitirmediğimizi sordular. |
| Did you book a room? | He asked if I had booked a room. | Oda ayırtıp ayırtmadığımı sordu. |
| Will you call? | She asked whether I would call. | Arayıp aramayacağımı sordu. |
| Can you help? | He asked if I could help. | Yardım edip edemeyeceğimi sordu. |
Had finished gibi yapılar, geçmişteki sorma anından önce tamamlanmış işi anlatır. Would call ise o geçmiş andan bakıldığında daha sonra gerçekleşmesi beklenen aramayı gösterir. Türkçe karşılıklarında her zaman ayrı bir “geçmişin geçmişi” biçimi kullanmayız; İngilizce biçimi Türkçe eklerle bire bir eşleştirmeye çalışmayın.
Had done gibi zaten geçmişin öncesini anlatan yapılar ile could, would, should, might çoğunlukla aynı kalır. Örneğin Should I wait? — “Beklemeli miyim?” sorusu, He asked whether he should wait. — “Bekleyip beklememesi gerektiğini sordu” biçiminde aktarılabilir.
6. Kişiyi, zamanı ve yeri konuşmaya göre ayarlayın
Zamirler, yani kişi adlarının yerine geçen I, you, we gibi sözcükler, ezbere değiştirilmez. Kimin kime seslendiğine bakılır:
- Elif bana Are you free tomorrow? — “Yarın müsait misin?” diye soruyor.
- Ertesi gün bunu anlatıyorum: Elif asked me if I was free the next day. — “Elif bana ertesi gün müsait olup olmadığımı sordu.”
Burada you, beni gösterdiği için I oldu. Elif'in sorusunu başka bir kişiye yönelttiği bir konuşmayı aktarsaydım kişi farklı olurdu. Türkçede “sen” sözcüğünü fiilin ekinden anlayabiliriz; İngilizcede ise özneyi çoğunlukla ayrıca söylememiz gerekir.
Benzer biçimde today “bugün”, tomorrow “yarın”, here “burada” gibi ifadeler; anlatımın günü ve yeri değiştiğinde that day “o gün”, the next day “ertesi gün”, there “orada” olabilir. Aynı gün, aynı yerden aktarım yapılıyorsa değişiklik gerekmeyebilir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde yalnızca biçimi değil, konuşmanın amacını da izleyin. Evet-hayır soruları bir durumun geçerli olup olmadığını, diğerleri ise belirli bir bilgiyi aktarır.
| İngilizce | Türkçesi | Açıklama |
|---|---|---|
| She asked if I was coming. | Gelip gelmediğimi sordu. | Evet-hayır sorusunun aktarımı. |
| He asked where I lived. | Nerede yaşadığımı sordu. | Soru sözcüğünden sonra düz cümle sırası. |
| They asked whether we had finished. | Bitirip bitirmediğimizi sordular. | Bitirme, sorma anından önce gerçekleşmiş olabilir. |
| She asked me what time it was. | Bana saatin kaç olduğunu sordu. | Saat sorusunda fiil öznenin arkasındadır. |
| The receptionist asked whether we needed a taxi. | Resepsiyon görevlisi taksiye ihtiyacımız olup olmadığını sordu. | Bir ihtiyacın olup olmadığını öğrenme. |
| My manager asked why the delivery was late. | Yöneticim teslimatın neden geciktiğini sordu. | Sebep sorusu. |
| Deniz asked how much the repairs would cost. | Deniz tamiratın ne kadar tutacağını sordu. | Geçmişten bakıldığında gelecekteki maliyet. |
| The doctor asked how long I had had the pain. | Doktor ne zamandır ağrım olduğunu sordu. | Ağrının sorma anına kadar sürdüğü süre. |
| My neighbour asked who had left the gate open. | Komşum bahçe kapısını kimin açık bıraktığını sordu. | Eylemi yapan kişi soruluyor. |
| The customer asked whether the price included delivery. | Müşteri teslimatın fiyata dahil olup olmadığını sordu. | Satış görüşmesinde bilgi alma. |
| Ayşe asked which bus went to the airport. | Ayşe havaalanına hangi otobüsün gittiğini sordu. | Otobüsü belirleyen soru ifadesi korunur. |
| The interviewer asked what I was looking for in a new job. | Görüşmeyi yapan kişi yeni bir işte ne aradığımı sordu. | İş görüşmesinin içeriğini aktarma. |
Sık yapılan hatalar
1. Soru sırasını korumak
- Yanlış: She asked where was the station.
- Doğru: She asked where the station was. — “İstasyonun nerede olduğunu sordu.”
- Neden? Aktarılan bölüm bağımsız bir soru değildir. Önce “istasyon” anlamındaki özne, sonra fiil gelir.
2. Soru kuran yardımcı fiili bırakmak
- Yanlış: He asked where did I live.
- Doğru: He asked where I lived. — “Nerede yaşadığımı sordu.”
- Neden? Did ile soru kurmaya artık gerek yoktur. Burada yaşamın daha önceki bir dönemini özellikle vurgulayan bağlamlarda where I had lived de kullanılabilir; seçim zaman ilişkisine bağlıdır.
3. Evet-hayır sorusunda bağlantıyı unutmak
- Yanlış: They asked we were ready.
- Doğru: They asked if we were ready. — “Hazır olup olmadığımızı sordular.”
- Neden? Soru sözcüğü bulunmadığı için if ya da whether gerekir. Bildirim aktarmada kullanılan that burada bunların yerine geçmez.
4. Soru sözcüğüne gereksiz if eklemek
- Yanlış: She asked if why I was leaving.
- Doğru: She asked why I was leaving. — “Neden ayrıldığımı sordu.”
- Neden? Why zaten hangi bilginin sorulduğunu gösterir. İki bağlantı biçimini üst üste kullanmayın.
5. Türkçedeki “bana” yapısını sözcüğü sözcüğüne çevirmek
- Yanlış: He asked to me whether I needed help.
- Doğru: He asked me whether I needed help. — “Bana yardıma ihtiyacım olup olmadığını sordu.”
- Neden? Soruyu yönelttiğiniz kişi doğrudan ask fiilinin ardından gelir; önüne to eklenmez.
6. Bildirim cümlesini soru işaretiyle bitirmek
- Yanlış: She asked when the meeting started?
- Doğru: She asked when the meeting started. — “Toplantının ne zaman başladığını sordu.”
- Neden? Cümlenin bütünü bir soru sormuyor; daha önce sorulan soruyu bildiriyor. Noktalama kararını yalnızca içerideki soru anlamına göre vermeyin.
Kullanım notları
Aktarma fiili her zaman geçmişte değildir
Ask fiili şimdiki veya geniş zamanda kullanılıyorsa sırf dolaylı anlatım var diye zamanı geriye kaydırmayın:
- She wants to know where you live. — “Nerede yaşadığını öğrenmek istiyor.”
- He is asking whether the room is available. — “Odanın müsait olup olmadığını soruyor.”
Burada da düz cümle sırası geçerlidir. Başlangıçtaki fiil değişse bile aktarılan soru bölümünün temel düzeni değişmez. Want to know “bilmek/öğrenmek istemek”, wonder ise bağlama göre “merak etmek” anlamına gelir. Ancak bu ifadeler her zaman gerçekten yüksek sesle bir soru sorulduğunu belirtmez.
Hâlâ geçerli bilgilerde zaman korunabilir
Geçmişte sorulmuş bir soru, bugün de geçerli bir durumla ilgiliyse şimdiki zaman korunabilir:
The visitor asked where the museum is. — “Ziyaretçi müzenin nerede olduğunu sordu.”
Müzenin yeri hâlâ aynıysa bu kullanım doğaldır. Where the museum was da olağan bir geçmiş zaman aktarımıdır; müzenin artık orada olmadığı anlamını tek başına vermez. Öğrenirken geçmiş zamanlı aktarım kalıbını oturtmak yararlıdır, fakat gerçek kullanımda anlatıcının mevcut duruma nasıl baktığını da hesaba katın.
Bilgi sormak ile ricada bulunmak farklıdır
Can you open the window? — “Pencereyi açabilir misin?” çoğu durumda yetenek sorusu değil, ricadır. Bu niyeti aktarırken şu yapı doğaldır:
She asked me to open the window. — “Benden pencereyi açmamı istedi.”
She asked if I could open the window. — “Pencereyi açıp açamayacağımı sordu” da dil bilgisi bakımından doğrudur; daha çok imkânı veya yapabilme durumunu sorgulamayı öne çıkarabilir. Dolaylı anlatımda yalnızca sözcükleri değil, kişinin ne yapmak istediğini de aktarın.
Daha ileri kullanım
If ve whether arasındaki önemli ayrımlar
Basit bir soruyu ask ile aktarırken iki sözcük çoğunlukla birbirinin yerine geçer. Ancak her yapıda eşdeğer değildirler.
| İngilizce | Türkçesi | Kullanım ayrıntısı |
|---|---|---|
| She asked whether I wanted tea or coffee. | Çay mı kahve mi istediğimi sordu. | Açık seçeneklerde özellikle kullanışlıdır; burada diğer bağlantı da mümkündür. |
| He asked whether or not we agreed. | Aynı fikirde olup olmadığımızı sordu. | Olumsuz seçenek bağlantının hemen arkasına gelebilir. |
| He asked if we agreed or not. | Aynı fikirde olup olmadığımızı sordu. | Bu bağlantıyla olumsuz seçenek sona yerleştirilir. |
| She asked whether to wait. | Bekleyip beklememesi gerektiğini sordu. | Kişi bağlamdan anlaşılıyorsa fiilin yalın biçiminden önce kullanılabilir. |
Whether to wait yapısındaki to wait, mastarlı bir yapıdır; fiili kişi ve zaman eki olmadan, to ile verir. Standart İngilizcede aynı anlam için if to wait denmez. Beklemesi söz konusu olan kişi belirsizse tam cümle daha açıktır: She asked whether she should wait. — “Bekleyip beklememesi gerektiğini sordu.”
Bir edattan, yani sözcükler arasında ilişki kuran about gibi bir sözcükten sonra da whether kullanılır: They talked about whether the office should close. — “Ofisin kapanması gerekip gerekmediği hakkında konuştular.” Bu artık doğrudan ask ile soru aktarımı değildir, ancak iki bağlantının sınırını gösterir.
Who veya what zaten özneyse sıra görünürde değişmez
Bazı sorularda aranan bilgi, eylemi yapan kişinin kendisidir:
- Who called? — “Kim aradı?”
- She asked who had called. — “Kimin aradığını sordu.”
Burada who zaten öznedir. Bu nedenle arkasına ayrıca he veya she eklenmez. Buna karşılık Who did you call? — “Kimi aradın?” sorusunda arayan kişi you, aranan kişi ise who ile sorulur. Aktarım She asked who I had called. — “Kimi aradığımı sordu” olur. Türkçedeki “kim/kimi” ayrımı, İngilizcede hangi öğenin özne olduğunu bulmanıza yardımcı olabilir.
Dolaylı soru içeren cümlenin bütünü soru olabilir
Temel kural “aktarılan soruya soru işareti koymayın”dır. Ancak cümlenin bütünü gerçekten bir soruysa sonuna soru işareti gelir:
- Could you tell me where the station is? — “İstasyonun nerede olduğunu söyleyebilir misiniz?”
- Did she ask where the station was? — “İstasyonun nerede olduğunu sordu mu?”
İlk örnek geçmiş bir konuşmayı aktarmıyor; kibarca bilgi istiyor. İkinci örnek bir soru sorulup sorulmadığını soruyor. Her ikisinde de iç bölüm düz cümle sırasındadır. Dış bölümün soru olması, içeride yeniden soru sırası kurmayı gerektirmez.
Çalışma önerileri
- Önce yalnızca yapıya odaklanın. Beş evet-hayır sorusu ve beş soru sözcüklü soru yazın. İlk grubu if/whether, ikinci grubu kendi soru sözcüğüyle aktarın. Her aktarılan bölümde özneyi ve fiili işaretleyin; özne fiilden önce mi kontrol edin.
- Aynı konuşmayı iki farklı kişi olarak anlatın. Örneğin birinin size ne zaman döneceğinizi sorduğunu düşünün. Önce bunu kendiniz aktarın, sonra konuşmaya tanık olan başka birinin ağzından yazın. Böylece “sen her zaman ben olur” gibi yanıltıcı ezberler yerine kişilerin gerçek karşılığını takip edersiniz.
- Kısa bir görüşme özeti hazırlayın. Doktor, resepsiyon veya iş görüşmesi bağlamında dört soru seçip ertesi gün anlatıyormuş gibi yazın. Kontrol sırası şu olsun: soru türü, bağlantı, sözcük sırası, kişi, zaman ve yer, son olarak noktalama. Bir hata bulduğunuzda tüm cümleyi yeniden çevirmek yerine ilgili adımı düzeltin.
İlgili konular
- Ön bilgi: İngilizcede bildirim cümlelerinin dolaylı anlatımı — aktarma fiillerini, zaman geriye kaymasını ve kişi değişikliklerini sorularla birlikte anlamak için temel oluşturur.