A2

Stopniowanie przymiotników w języku polskim

Stopniowanie Przymiotników

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka polski w Settemila Lingue.

W skrócie

Stopniowanie pozwala porównywać cechy: tani — tańszy — najtańszy, dobry — lepszy — najlepszy. Stopień wyższy tworzymy zwykle za pomocą -szy, -ejszy albo słowa bardziej, a najwyższy — przez dodanie naj- do formy wyższej: najtańszy, najbardziej interesujący. W porównaniach używamy między innymi konstrukcji tańszy niż ten i tańszy od tego.

Do czego służy stopniowanie?

Przymiotnik, czyli wyraz nazywający cechę osoby lub rzeczy, odpowiada zwykle na pytania jaki? jaka? jakie?: wysoki budynek, spokojna okolica, wygodne krzesło. Stopniowanie pokazuje, że tej samej cechy może być mniej lub więcej. Przydaje się podczas zakupów, szukania mieszkania, opisywania ludzi czy wybierania najlepszej drogi do pracy.

Na poziomie A2 najważniejsze jest rozróżnienie trzech stopni: równego (mały), wyższego (mniejszy) i najwyższego (najmniejszy). Nazwa „stopień wyższy” oznacza większe nasilenie wskazanej cechy, niekoniecznie coś lepszego: droższy znaczy, że cena jest wyższa, a gorszy — że jakość jest niższa.

Najpierw warto opanować częste formy i proste zdania: Ten pokój jest większy niż tamten. Dalsze części artykułu pokazują, jak dobierać końcówki, odmieniać przymiotniki oraz rozumieć porównania, które nie dotyczą dwóch konkretnych przedmiotów.

Jak tworzyć i łączyć formy?

Trzy stopnie

Stopień równy nazywa cechę bez porównania. Stopień wyższy wskazuje większe nasilenie cechy w stosunku do czegoś innego. Stopień najwyższy wyróżnia największe nasilenie cechy w danej grupie.

Stopień równy Stopień wyższy Stopień najwyższy
tani tańszy najtańszy
młody młodszy najmłodszy
ciepły cieplejszy najcieplejszy
ważny ważniejszy najważniejszy
interesujący bardziej interesujący najbardziej interesujący

W zdaniu To najtańszy bilet grupa porównywanych biletów może wynikać z rozmowy. Nie trzeba za każdym razem dodawać ze wszystkich dostępnych biletów.

Stopniowanie proste: -szy i -ejszy

Stopniowanie proste polega na zmianie samego przymiotnika. Elementy -szy i -ejszy nazywa się przyrostkami, czyli cząstkami służącymi do tworzenia nowych form. Nie wystarczy jednak dopisać ich do całego słowa: młody zmienia się w młodszy, a nie w „młodyszy”.

W wielu częstych przymiotnikach występuje -szy. Czasem zachodzi też wymiana głosek, czyli zmiana dźwięków i odpowiadających im liter: tani — tańszy, drogi — droższy. Formy z -ejszy często pojawiają się tam, gdzie po usunięciu końcówki zostałaby trudna do wymówienia grupa spółgłosek: ładny — ładniejszy, ważny — ważniejszy. To pomocna wskazówka, ale nie niezawodny algorytm.

Forma podstawowa Stopień wyższy Co warto zauważyć
stary starszy Usuwamy końcowe „-y”.
młody młodszy Formę warto zapamiętać w całości.
tani tańszy „n” zmienia się w „ń”.
drogi droższy „g” zmienia się w „ż”.
prosty prostszy Nie dodajemy dodatkowego „e”.
ładny ładniejszy Pojawia się „-ejszy” oraz zapis „ni”.
ciepły cieplejszy Forma z „-ejszy”.
łatwy łatwiejszy Forma z „-ejszy”.

Przyrostki -ki, -oki, -eki w wielu przymiotnikach znikają podczas stopniowania. Dlatego mamy krótki — krótszy, szybki — szybszy, szeroki — szerszy, daleki — dalszy. Nie jest to jednak reguła pozwalająca bezbłędnie przewidzieć każdą formę: wysoki — wyższy i lekki — lżejszy wymagają dodatkowych zmian. Najlepiej uczyć się całych par, a przy nowym słowie sprawdzać formę w słowniku.

Najczęstsze formy nieregularne

Formy nieregularne nie wynikają z prostego dodania przyrostka. W codziennej polszczyźnie są bardzo częste, dlatego warto poznać je od razu.

Stopień równy Stopień wyższy Stopień najwyższy
dobry lepszy najlepszy
zły gorszy najgorszy
duży większy największy
mały mniejszy najmniejszy

Mówimy więc lepszy pomysł, nie „dobrzejszy pomysł”, oraz większy stół, nie „duższy stół”. Podobnie jak przy regularnych formach, stopień najwyższy tworzymy od już gotowego stopnia wyższego.

Stopniowanie opisowe: bardziej i najbardziej

Stopniowanie opisowe polega na dodaniu osobnego wyrazu przed przymiotnikiem:

  • interesujący — bardziej interesujący — najbardziej interesujący;
  • skomplikowany — bardziej skomplikowany — najbardziej skomplikowany;
  • znany — bardziej znany — najbardziej znany.

Ten sposób jest szczególnie przydatny przy wielu dłuższych przymiotnikach oraz formach takich jak interesujący czy skomplikowany. Nie istnieje jednak polska reguła, według której każde długie słowo musi być stopniowane opisowo: odpowiedzialny — odpowiedzialniejszy to poprawna para.

Gdy forma prosta jest powszechna, zwykle brzmi najnaturalniej: tańszy bilet, lepszy wynik, ważniejsza sprawa. W niektórych przymiotnikach spotyka się oba sposoby, na przykład uprzejmiejszy i bardziej uprzejmy. Wybór może zależeć od rytmu zdania, nacisku i zwyczaju językowego. Początkującemu najłatwiej trzymać się najczęstszej formy.

Nie łączymy obu sposobów naraz: bardziej ciekawy lub ciekawszy, ale nie „bardziej ciekawszy”.

Stopień najwyższy i pisownia naj-

W stopniowaniu prostym naj- piszemy łącznie z formą wyższą: starszy — najstarszy, ważniejszy — najważniejszy. Nie dodajemy go bezpośrednio do formy podstawowej: nie „najważny”, lecz najważniejszy.

W stopniowaniu opisowym otrzymujemy najbardziej + przymiotnik: najbardziej wygodny. Słowo najbardziej zapisujemy łącznie, ale następny przymiotnik pozostaje osobnym wyrazem.

Końcówka musi pasować do opisywanej osoby lub rzeczy

Stopień wyższy i najwyższy nadal są przymiotnikami. Muszą pasować do rzeczownika, czyli wyrazu nazywającego osobę, rzecz lub zjawisko. Oznacza to zgodność rodzaju (ten, ta, to), liczby (jeden lub wiele) i przypadka, czyli formy wskazującej rolę wyrazu w zdaniu.

Kogo lub co opisujemy? Stopień wyższy Stopień najwyższy
ten pokój większy pokój największy pokój
ta kuchnia większa kuchnia największa kuchnia
to okno większe okno największe okno
te pokoje większe pokoje największe pokoje
ci chłopcy starsi chłopcy najstarsi chłopcy
ci pracownicy lepsi pracownicy najlepsi pracownicy

W liczbie mnogiej osobne formy mają grupy określane jako męskoosobowe, czyli obejmujące mężczyzn: lepsi pracownicy, starsi bracia. Z innymi grupami używamy form takich jak lepsze pracownice, starsze siostry, większe domy.

Końcówki zmieniają się również w środku zdania: Szukam tańszego mieszkania, Przyglądam się nowszemu modelowi, Rozmawiam z najlepszą kandydatką. W konstrukcji opisowej odmienia się przymiotnik, ale nie słowo bardziej: bardziej interesująca książka, o bardziej interesującej książce.

Niż i od: dwa sposoby porównania

Najprościej zapamiętać dwa pełne wzory:

  • Ona jest starsza niż ja.
  • Ona jest starsza ode mnie.

Po od używamy dopełniacza, czyli formy znanej z pytań kogo? czego?: od brata, od siostry, od tego modelu. Przed mnie zwykle występuje rozszerzona postać ode: ode mnie.

Słowo niż nie narzuca dopełniacza. W prostych zdaniach z jest mówimy wyższy niż brat, starsza niż ja. W bardziej rozbudowanych zdaniach forma po niż zależy od tego, co porównujemy: Wolę rozmawiać z kimś starszym niż ze mną. Nie należy więc uczyć się zasady „po niż zawsze forma podstawowa”.

Zwykle nie stawiamy przecinka przed krótkim porównaniem: Ten bilet jest tańszy niż tamten. Przecinek pojawia się, gdy niż wprowadza zdanie z osobową formą czasownika, czyli taką, która wskazuje wykonawcę lub czas: Ten bilet jest tańszy, niż przypuszczałem.

Przykłady w codziennych sytuacjach

Ponieważ uczysz się polskiego z objaśnień po polsku, zamiast powtarzać zdanie jako tłumaczenie, poniżej znajdziesz proste objaśnienie jego sensu.

Przykład Sens prostszymi słowami Na co zwrócić uwagę
Ten plecak jest lżejszy od mojego. Mój plecak waży więcej. „Lekki — lżejszy”; po „od” forma „mojego”.
Ona jest starsza niż ja. Ma więcej lat niż ja. Forma żeńska „starsza”.
Potrzebujemy większego stołu. Obecny stół jest za mały. „Duży — większy”; końcówka „-ego”.
Wybierzmy krótszą trasę. Pojedźmy drogą o mniejszej długości. „Krótki — krótszy”.
Ten przepis jest prostszy niż poprzedni. Poprzedni przepis był trudniejszy. Porównanie dwóch przepisów.
Mieszkanie na parterze jest tańsze. Kosztuje mniej niż drugie oglądane mieszkanie. Drugi element porównania wynika z rozmowy.
To jest najlepsze. Wybieram właśnie to, a nie pozostałe możliwości. Forma „najlepsze” może wystąpić bez rzeczownika.
To najbardziej interesujący punkt programu. Ten punkt ciekawi mnie najbardziej. Stopniowanie opisowe.
Ta książka jest bardziej interesująca niż film. Książka bardziej mnie zaciekawiła. „Bardziej” i żeńska forma przymiotnika.
Nowi pracownicy są młodsi od nas. Mają mniej lat niż my. Forma męskoosobowa „młodsi”.
To najmniejszy pokój w całym mieszkaniu. Wszystkie pozostałe pokoje są większe. Wskazana grupa porównania.
Dzisiejsza zupa jest mniej słona niż wczorajsza. Dziś sól jest słabiej wyczuwalna. Mniejsze nasilenie tej samej cechy.

Najczęstsze błędy

1. Podwójne stopniowanie

  • Niepoprawnie: To bardziej tańszy bilet.
  • Poprawnie: To tańszy bilet.
  • Dlaczego: forma tańszy już wyraża stopień wyższy. Jeśli chcesz podkreślić różnicę, powiedz dużo tańszy lub znacznie tańszy.

2. Pomijanie nieregularnej formy

  • Niepoprawnie: Mam dobrzejszy pomysł.
  • Poprawnie: Mam lepszy pomysł.
  • Dlaczego: przymiotnik dobry ma nieregularny stopień wyższy lepszy. Nie tworzymy go przez dodanie „-ejszy”.

3. Dodawanie naj- do stopnia równego

  • Niepoprawnie: To najduży pokój.
  • Poprawnie: To największy pokój.
  • Dlaczego: najpierw potrzebujemy formy większy, a dopiero potem dodajemy naj-.

4. Zła forma po od

  • Niepoprawnie: Ten model jest nowszy od tamten.
  • Poprawnie: Ten model jest nowszy od tamtego.
  • Dlaczego: po od potrzebny jest dopełniacz. Można też zmienić całą konstrukcję: nowszy niż tamten.

5. Brak zgodności z rzeczownikiem

  • Niepoprawnie: Ta walizka jest cięższy.
  • Poprawnie: Ta walizka jest cięższa.
  • Dlaczego: walizka wymaga formy żeńskiej. Stopniowanie nie usuwa obowiązku dobierania końcówek.

6. Mylenie cechy z opisem czynności

  • Niepoprawnie: To krzesło jest wygodniej.
  • Poprawnie: To krzesło jest wygodniejsze.
  • Dlaczego: opisujemy cechę krzesła, więc potrzebujemy przymiotnika. Forma wygodniej to przysłówek, czyli wyraz opisujący między innymi sposób działania: Na tym krześle siedzi się wygodniej.

Uwagi o użyciu

Mniej i najmniej nie oznaczają tego samego co przeciwna cecha

Możemy mówić o słabszym nasileniu cechy: mniej wygodny fotel, najmniej wygodny fotel. Jest to często nazywane stopniowaniem w dół. Konstrukcja mniej + przymiotnik w stopniu równym nie wymaga szukania specjalnej formy.

Ta odpowiedź jest mniej dobra może być zrozumiałe, ale zwykle naturalniej powiemy Ta odpowiedź jest gorsza. Inaczej bywa, gdy zależy nam na ostrożnym tonie: mniej korzystna oferta może zabrzmieć łagodniej niż gorsza oferta. Z kolei mniej zły to nie to samo co gorszy: oznacza coś łagodniejszego, mniej niekorzystnego.

Porównanie nie musi być wypowiedziane w całości

W sklepie można zapytać: Czy jest większy rozmiar? Wiadomo, że chodzi o rozmiar większy od właśnie oglądanego. Podobnie Dziś czuję się lepiej odsyła zwykle do wcześniejszego samopoczucia, chociaż lepiej jest tu przysłówkiem, nie przymiotnikiem.

Warto oddzielać formy, które łatwo pomylić: dobry — lepszy — najlepszy opisuje na przykład wynik, a dobrze — lepiej — najlepiej opisuje sposób wykonania: lepszy wynik, ale lepiej wykonane zadanie.

Jak mocna jest różnica?

Przed stopniem wyższym naturalnie występują określenia trochę, nieco, dużo, znacznie: trochę starszy, nieco tańsza, znacznie wygodniejsze. Nie mówimy zwykle „bardzo lepszy”; wybieramy dużo lepszy albo wracamy do stopnia równego: bardzo dobry.

Stopień najwyższy można wzmocnić słowem zdecydowanie: To zdecydowanie najlepszy pomysł ze wszystkich. Różnica między dobry a najlepszy jest istotna: coś może być najlepsze w słabej grupie, a mimo to nie być szczególnie dobre.

Dla dociekliwych: poza podstawową regułą

Poniższe rozróżnienia nie są konieczne do pierwszych rozmów na poziomie A2. Pomagają jednak rozumieć bardziej precyzyjne opisy i świadomie wybierać formy.

Nie każdy przymiotnik zwykle się stopniuje

Najłatwiej stopniują się cechy, które można sobie wyobrazić na skali: ciepły, szybki, spokojny. Przymiotniki określające materiał, pochodzenie lub przynależność zwykle nie tworzą takiej skali: drewniany stół, polski paszport, wczorajsza gazeta.

Nie oznacza to bezwzględnego zakazu. Wyrażenie bardziej polski charakter potrawy może dotyczyć tego, jak mocno potrawa kojarzy się z polską tradycją, a nie kraju wydania dokumentu. Stopniowanie staje się możliwe, gdy zmienia się sens przymiotnika. Podobnie żartobliwe bardziej drewniana gra aktorska odnosi się do sztywności gry, nie do materiału.

Przy słowach takich jak idealny czy jedyny warto zapytać, co dokładnie chcemy powiedzieć. W precyzyjnym opisie lepiej napisać bliższy ideałowi niż bardziej idealny, a zamiast stopniować jedyny — przebudować zdanie. W reklamie i mowie potocznej granice bywają luźniejsze, ale nie każda efektowna forma nadaje się do rzeczowego tekstu.

Grupa porównania i różnica mierzalna

Stopień najwyższy można uzupełnić różnymi wyrażeniami: najlepszy w klasie, najstarsza z sióstr, najciekawsze spośród tych zdjęć. Grupa powinna być jasna. Zdanie To najlepszy hotel bez kontekstu może być tylko mocną opinią, natomiast To najlepszy hotel spośród trzech, które sprawdziliśmy wyznacza konkretny zakres oceny.

Różnicę można też zmierzyć: o dwa lata starszy, o dziesięć złotych tańszy, o pięć centymetrów wyższa. Połączenie dwa razy większy bywa interpretowane niejednoznacznie, zwłaszcza gdy nie wiadomo, czy chodzi o długość, powierzchnię, czy objętość. W instrukcji lub umowie lepiej podać dokładne wymiary.

Coraz i im… tym…

Coraz + stopień wyższy pokazuje zmianę w czasie: Dni są coraz krótsze, Oferta staje się coraz bardziej atrakcyjna. Nie porównujemy dwóch nazwanych rzeczy, tylko kolejne etapy zmiany.

Konstrukcja im… tym… wiąże dwie zmiany: Im starszy budynek, tym droższy remont. Oznacza to, że wraz ze wzrostem wieku budynku rosną przewidywane koszty remontu. Przed tym stawiamy przecinek.

Starszy nie zawsze znaczy po prostu „mający więcej lat”

W nazwach stanowisk, takich jak starszy specjalista, forma wyższa może wskazywać rangę zawodową, nie wiek pracownika. Z kolei wyższa szkoła czy wyższe wykształcenie to utrwalone określenia, których nie należy rozumieć wyłącznie jako porównania wysokości. Takich połączeń warto uczyć się w całości.

Równość cech też jest porównaniem

Jeśli nie ma różnicy, używamy stopnia równego: Ten pokój jest tak samo duży jak tamten, Ona jest równie cierpliwa jak jej brat. Samo tak duży jak również pozwala porównać wielkość. Nie potrzebujemy wtedy form większy ani największy.

Jak ćwiczyć?

  1. Ucz się trójek z konkretnym rzeczownikiem. Zapisz tani bilet — tańszy bilet — najtańszy bilet, a potem zmień rzeczownik: tania kawa — tańsza kawa — najtańsza kawa. Tak ćwiczysz jednocześnie stopniowanie i końcówki. Osobną listę przeznacz na dobry, zły, duży, mały.
  2. Porównaj dwie prawdziwe oferty. Wybierz mieszkania, bilety lub telefony. Ułóż po jednym zdaniu z niż i od: Ten telefon jest droższy niż tamten. Ten telefon jest droższy od tamtego. Dodaj jedną zaletę w stopniu najwyższym i określ grupę porównania.
  3. Zrób krótką samokontrolę. Uzupełnij: Ta torba jest… (lekki) od mojej. To… (dobry, stopień najwyższy) rozwiązanie. Ten tekst jest… (ciekawy, stopień wyższy). Odpowiedzi: lżejsza, najlepsze oraz ciekawszy albo bardziej ciekawy. Na końcu sprawdź, czy nie połączyłeś dwóch sposobów stopniowania i czy końcówka pasuje do opisywanego słowa.

Powiązane zagadnienia

  • Najpierw: Zgodność przymiotników — jak dopasować formy typu większy, większa, większe do rzeczownika i roli w zdaniu.
  • Następny krok: Stopniowanie przysłówków — czym różnią się lepszy i lepiej, szybszy i szybciej oraz jak porównywać sposób wykonywania czynności.

Wymagania wstępne

Zgodność przymiotników w języku polskimA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A2

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach