A2

Zaimki względne que i quien w hiszpańskim

Pronombres Relativos: que, quien

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka hiszpański w Settemila Lingue.

W skrócie

Que łączy informację o osobie lub rzeczy z jej nazwą i często odpowiada polskiemu „który”: el libro que leo — „książka, którą czytam”. Nie zmienia formy, niezależnie od rodzaju i liczby. Quien dotyczy osób, ma liczbę mnogą quienes i szczególnie przydaje się po przyimkach: la chica con quien hablé — „dziewczyna, z którą rozmawiałem”. Na początek zapamiętaj: zwykle que, a po przyimku przy osobach quien/quienes.

Na czym to polega?

Zaimki względne to wyrazy, które odsyłają do kogoś lub czegoś i pozwalają dopowiedzieć o tym więcej bez powtarzania nazwy. W zdaniu „Znam kobietę, która tu pracuje” słowo „która” odsyła do kobiety. Fragment „która tu pracuje” to zdanie względne, czyli część wypowiedzi opisująca tę osobę. Hiszpański działa podobnie: Conozco a una mujer que trabaja aquí — „Znam kobietę, która tu pracuje”.

Na poziomie A2 ta konstrukcja bardzo ułatwia codzienną rozmowę. Możesz wskazać konkretny autobus, opisać mieszkanie albo wyjaśnić, o którym koledze mówisz. Zamiast dwóch osobnych zdań dostajesz jedną płynną wypowiedź. Nie musisz też znać specjalistycznej nazwy przedmiotu: wystarczy opisać, do czego służy lub co z nim robisz.

Dla osoby polskojęzycznej największą zmianą jest brak odmiany que. Polskie „który” przybiera postacie „która”, „które”, „których”, „którym” i wiele innych. W hiszpańskim znaczną część tej pracy wykonuje jeden wyraz. Drugą ważną różnicą są przecinki: przed hiszpańskim que nie stawia się ich automatycznie tak jak przed polskim „który”.

Jak budować zdania z que i quien

1. Que zastępuje powtórzoną nazwę

Zobacz, jak połączyć dwie informacje:

  • Tengo un vecino. Mi vecino trabaja de noche. — „Mam sąsiada. Mój sąsiad pracuje nocą”.
  • Tengo un vecino que trabaja de noche. — „Mam sąsiada, który pracuje nocą”.

Que odsyła tutaj do sąsiada. Nie dodajemy po nim jeszcze él — „on” — bo byłoby to niepotrzebne powtórzenie tej samej osoby.

Podobnie można połączyć zdania o rzeczy:

  • Compré una chaqueta. La chaqueta estaba de oferta. — „Kupiłem kurtkę. Kurtka była w promocji”.
  • Compré una chaqueta que estaba de oferta. — „Kupiłem kurtkę, która była w promocji”.

Wyraz, do którego odsyła zaimek, nazywa się poprzednikiem. W tych przykładach to un vecino — „sąsiad” — oraz una chaqueta — „kurtka”. Nie chodzi o osobny element do dopisania: to po prostu nazwa już obecna w zdaniu.

2. Que może odnosić się do osób i rzeczy

Nie wybieraj quien tylko dlatego, że polskie tłumaczenie dotyczy człowieka. Bez przyimka, gdy opis pozwala rozpoznać konkretną osobę, podstawowym wyborem jest que:

  • El hombre que habla es mi padre. — „Mężczyzna, który mówi, to mój ojciec”.
  • El libro que leo es bueno. — „Książka, którą czytam, jest dobra”.

W pierwszym zdaniu mężczyzna wykonuje czynność mówienia. Jest więc podmiotem, czyli tym, kto coś robi. W drugim to ja czytam, a książka jest dopełnieniem bliższym, czyli tym, czego bezpośrednio dotyczy czynność. Que pasuje w obu sytuacjach.

To praktyczna wskazówka: nie trzeba szukać osobnej formy dla polskiego „który” i „którego”, jeśli hiszpańska konstrukcja nie wymaga przyimka. Na przykład el vecino que saluda znaczy „sąsiad, który się wita”, a el vecino que conozco — „sąsiad, którego znam”.

3. Que jest nieodmienne, quien ma liczbę mnogą

Rodzaj gramatyczny, czyli podział form między innymi na męskie i żeńskie, nie zmienia postaci que ani quien. Liczba, czyli rozróżnienie jednej i wielu osób lub rzeczy, ma znaczenie tylko dla quien/quienes.

Konstrukcja hiszpańska Znaczenie po polsku Co warto zauważyć
el chico que estudia chłopak, który się uczy Osoba, liczba pojedyncza.
la chica que estudia dziewczyna, która się uczy Nadal ta sama forma que.
los libros que leo książki, które czytam Que nie ma osobnej liczby mnogiej.
la persona con quien vivo osoba, z którą mieszkam Quien odnosi się do jednej osoby.
las personas con quienes vivo osoby, z którymi mieszkam Quienes odnosi się do wielu osób.

Nie istnieje żeńska forma quiena. Zarówno „mężczyzna, z którym…”, jak i „kobieta, z którą…” mogą zawierać con quien.

4. Po przyimku przy osobach używaj quien lub quienes

Przyimek to krótki wyraz wskazujący relację, na przykład polskie „z”, „dla”, „o” czy „bez”. W hiszpańskim przyimek stoi przed zaimkiem względnym. Dobierasz go do znaczenia i do wyrażenia, którego używasz:

  • hablar con alguien — „rozmawiać z kimś” → la chica con quien hablé — „dziewczyna, z którą rozmawiałem”;
  • trabajar para alguien — „pracować dla kogoś” → la persona para quien trabajo — „osoba, dla której pracuję”;
  • confiar en alguien — „ufać komuś” → los amigos en quienes confío — „przyjaciele, którym ufam”.

Ostatni przykład pokazuje ważną różnicę z polskim. Po polsku „ufać komuś” nie zawiera przyimka, ale po hiszpańsku potrzebne jest en. Nie tłumacz więc przyimków osobno z polskiego zdania: przypomnij sobie całe hiszpańskie połączenie.

Przy rzeczach nie używamy quien. „Narzędzie, za pomocą którego pracuję” to na przykład la herramienta con la que trabajo. Konstrukcja przyimek + el/la/los/las que przyda się również przy osobach; wrócimy do niej w części rozszerzonej.

5. Czasownik musi nadal wskazywać właściwą osobę i liczbę

Nieodmienność que nie oznacza, że reszta zdania też pozostaje bez zmian:

  • El estudiante que vino está aquí. — „Student, który przyszedł, jest tutaj”.
  • Los estudiantes que vinieron están aquí. — „Studenci, którzy przyszli, są tutaj”.

Czasownik, czyli wyraz nazywający czynność lub stan, zmienia się odpowiednio do tego, kto ją wykonuje. W tych zdaniach vino oraz vinieron oznaczają „przyszedł” i „przyszli”. Samo que nie otrzymuje końcówki liczby mnogiej.

Przykłady w kontekście

Poniższe zdania pokazują zarówno krótkie opisy, jak i konstrukcje potrzebne przy rozmowie o pracy, znajomych i codziennych sprawach.

Hiszpański Polski Wskazówka
El hombre que habla es mi padre. Mężczyzna, który mówi, to mój ojciec. Que opisuje osobę wykonującą czynność.
El libro que leo es bueno. Książka, którą czytam, jest dobra. Que odsyła do rzeczy, którą czytam.
La chica con quien hablé trabaja aquí. Dziewczyna, z którą rozmawiałem, pracuje tutaj. Con pochodzi z połączenia hablar con.
Los estudiantes que vinieron dejaron sus mochilas aquí. Studenci, którzy przyszli, zostawili tutaj plecaki. Que nie zmienia formy przy wielu osobach.
¿Dónde está la bolsa que compramos ayer? Gdzie jest torba, którą wczoraj kupiliśmy? Wskazujemy konkretną torbę.
Busco un autobús que va al aeropuerto. Szukam autobusu, który jedzie na lotnisko. Opis dotyczy znanego połączenia.
Las personas con quienes comparto piso son muy tranquilas. Osoby, z którymi dzielę mieszkanie, są bardzo spokojne. Wiele osób: quienes.
Esta es la médica de quien te hablé. To lekarka, o której ci mówiłem. Mówić o kimś to hablar de alguien.
El compañero a quien llamaste está de vacaciones. Kolega, do którego dzwoniłeś, jest na urlopie. Przy osobie po a używamy quien.
La persona para quien preparé el informe llega mañana. Osoba, dla której przygotowałem raport, przyjeżdża jutro. Para wskazuje odbiorcę.
Ana, quien vive en Sevilla, viene a visitarnos. Ana, która mieszka w Sewilli, przyjeżdża nas odwiedzić. Quien bez przyimka dodaje informację między przecinkami.
Los vecinos en quienes confío tienen una copia de la llave. Sąsiedzi, którym ufam, mają kopię klucza. Hiszpańskie confiar wymaga en.

Najczęstsze błędy

1. Wybieranie quien przy każdej osobie

  • Niepoprawnie: La mujer quien vive al lado es profesora.
  • Poprawnie: La mujer que vive al lado es profesora. — „Kobieta, która mieszka obok, jest nauczycielką”.
  • Dlaczego: bez przyimka opis wskazujący, o którą kobietę chodzi, wprowadza tutaj que. Quien nie jest uniwersalnym zamiennikiem que przy osobach.

2. Używanie quien przy rzeczach

  • Niepoprawnie: La herramienta con quien trabajo es nueva.
  • Poprawnie: La herramienta con la que trabajo es nueva. — „Narzędzie, którym pracuję, jest nowe”.
  • Dlaczego: quien/quienes odnosi się do ludzi, nie do przedmiotów. Przy rzeczy po przyimku można użyć odpowiedniej formy el/la/los/las que.

3. Pomijanie liczby mnogiej quienes

  • Niepoprawnie: Las amigas con quien salgo viven cerca.
  • Poprawnie: Las amigas con quienes salgo viven cerca. — „Koleżanki, z którymi wychodzę, mieszkają blisko”.
  • Dlaczego: quien jest pojedyncze, a quienes mnogie. Dotyczy to również sytuacji, gdy opisane osoby mają różną płeć.

4. Powtarzanie osoby lub rzeczy dodatkowym zaimkiem

  • Niepoprawnie: El libro que lo leo es bueno.
  • Poprawnie: El libro que leo es bueno. — „Książka, którą czytam, jest dobra”.
  • Dlaczego: w tym prostym zdaniu que już reprezentuje książkę. Nie dodajemy jeszcze lo, czyli zaimka zastępującego ją jako przedmiot czytania. Podobnie nie mówimy la mujer que ella trabaja aquí, gdy chodzi o „kobietę, która tu pracuje”.

5. Przenoszenie polskiego schematu bez potrzebnego przyimka

  • Niepoprawnie: Los amigos quienes confío viven aquí.
  • Poprawnie: Los amigos en quienes confío viven aquí. — „Przyjaciele, którym ufam, mieszkają tutaj”.
  • Dlaczego: trzeba zachować en z połączenia confiar en alguien — „ufać komuś”. Sam polski kształt „którym” nie podpowiada hiszpańskiej konstrukcji.

6. Stawianie akcentu jak w pytaniu

  • Niepoprawnie: La chica con quién hablé es mi vecina.
  • Poprawnie: La chica con quien hablé es mi vecina. — „Dziewczyna, z którą rozmawiałem, jest moją sąsiadką”.
  • Dlaczego: zaimek względny quien nie ma znaku akcentu. Pytanie ¿Con quién hablaste? — „Z kim rozmawiałeś?” — wymaga natomiast quién. To samo rozróżnienie dotyczy que/qué.

Wskazówki dotyczące użycia

Przecinek nie działa tak jak po polsku

Po polsku zdanie zaczynające się od „który” wydzielamy przecinkami. W hiszpańskim trzeba najpierw sprawdzić, czy opis wybiera konkretną osobę lub grupę, czy tylko dodaje informację.

  • Mis hermanos que viven en Madrid vienen mañana. — „Moi bracia, którzy mieszkają w Madrycie, przyjeżdżają jutro”. Chodzi o tych braci, którzy mieszkają w Madrycie; inni mogą mieszkać gdzie indziej.
  • Mis hermanos, que viven en Madrid, vienen mañana. — „Moi bracia, którzy mieszkają w Madrycie, przyjeżdżają jutro”. Mowa o całej wskazanej grupie braci, a miejsce zamieszkania jest dodatkową wiadomością.

Polskie tłumaczenia wyglądają podobnie, ale hiszpańskie przecinki zmieniają sposób odczytania zdania. Pierwszy typ to zdanie ograniczające — zawęża zbiór osób lub rzeczy. Drugi to zdanie dopowiadające — dopisuje wiadomość o kimś lub czymś już rozpoznanym.

Que jest neutralne, quien nie zawsze brzmi tak samo

Que jest bardzo częste zarówno w rozmowie, jak i w piśmie. Po przyimku quien/quienes jest poprawne i naturalne, ale usłyszysz też formy z el/la/los/las que. Nie jest to prosty podział na język poprawny i niepoprawny.

Bez przyimka quien w dopowiedzeniu bywa bardziej staranne lub pisane: Marta, quien trabaja conmigo, conoce el problema — „Marta, która ze mną pracuje, zna problem”. W zwykłej rozmowie równie dobrze pasuje tutaj que. Nie trzeba zastępować każdego que bardziej uroczystą formą.

Dla dociekliwych: dalsze zastosowania

Podstawowy schemat A2 wystarczy do wielu rozmów. Poniższe rozróżnienia pomagają jednak zrozumieć autentyczne teksty i nie wyciągać z prostej reguły zbyt daleko idących wniosków.

Quien bez przyimka: dopowiedzenie, a nie zwykły opis wybierający

Quien może odnosić się do wcześniej nazwanej osoby bez przyimka, jeśli wprowadza dopowiedzenie:

  • Mi abuela, quien nació en Valencia, habla valenciano. — „Moja babcia, która urodziła się w Walencji, mówi po walencku”.

Nie przeczy to zasadzie dla początkujących. Różnica leży w rodzaju informacji: nie wybieramy tutaj babci spośród kilku osób na podstawie miejsca urodzenia, lecz dodajemy wiadomość o już wskazanej osobie. Można użyć także que. Przy zwykłym opisie ograniczającym bez przyimka pozostajemy przy que: la profesora que enseña aquí — „nauczycielka, która tu uczy”.

Quien bez nazwanej wcześniej osoby

Czasami quien samo znaczy „ten, kto” lub „ktoś, kto”. Taka konstrukcja nie potrzebuje wyrażonego wcześniej poprzednika:

  • Quien quiera participar debe inscribirse. — „Kto chce wziąć udział, musi się zapisać”.
  • No tengo con quien hablar. — „Nie mam z kim porozmawiać”.
  • Quienes llegan tarde esperan fuera. — „Ci, którzy się spóźniają, czekają na zewnątrz”.

Nie dopisujemy akcentu tylko dlatego, że po polsku występuje „kto” lub „z kim”. Porównaj: No sé con quién hablar — „Nie wiem, z kim porozmawiać”. To pytanie pośrednie, czyli pytanie zawarte w innym zdaniu, dlatego występuje quién ze znakiem akcentu.

Alternatywa: przyimek + el/la/los/las que

Przy osobach często można wybrać jedną z dwóch konstrukcji:

  • la amiga con quien viajo / la amiga con la que viajo — „koleżanka, z którą podróżuję”;
  • los compañeros para quienes cocino / los compañeros para los que cocino — „koledzy, dla których gotuję”.

El, la, los, las to rodzajniki — krótkie wyrazy stojące zwykle przed nazwą osoby lub rzeczy i wskazujące tu jej rodzaj oraz liczbę. W konstrukcji z que dobieramy je do opisywanej nazwy: la amiga, więc con la que; los compañeros, więc para los que. Przy quien rodzajnika nie dodajemy: nie mówimy con la quien.

Przy rzeczach ten wzór jest szczególnie użyteczny: la silla en la que estoy sentado — „krzesło, na którym siedzę”. Spotkasz też samo que po niektórych przyimkach, na przykład la casa en que vivo — „dom, w którym mieszkam”. Nie oznacza to jednak, że rodzajnik można dowolnie usuwać po każdym przyimku. Na początek bezpieczniej opanować pełny wzór z el/la/los/las que.

A przy osobach: nie każda polska forma „którego” go wymaga

Hiszpańskie a często pojawia się przed konkretną osobą, której dotyczy czynność: Vi a Marta — „Widziałem Martę”. W zdaniu względnym można jednak powiedzieć:

  • La mujer que vi ayer es mi vecina. — „Kobieta, którą wczoraj widziałem, jest moją sąsiadką”.
  • La mujer a quien vi ayer es mi vecina. — „Kobieta, którą wczoraj widziałem, jest moją sąsiadką”.

Obie wersje są poprawne. Nie dodawaj więc a mechanicznie do każdego que odnoszącego się do osoby. Gdy używasz quien w takim opisie ograniczającym, przyimek musi jednak pozostać: a quien, nie samo quien. To inna sytuacja niż przy wymaganym połączeniu confiar en — „ufać”: tam en nie znika.

Lo que: „to, co”, a nie konkretna nazwana rzecz

Gdy odsyłasz do treści lub myśli, a nie do rzeczownika — czyli nazwy osoby, rzeczy lub zjawiska — często potrzebujesz lo que:

  • No entiendo lo que dices. — „Nie rozumiem tego, co mówisz”.
  • Perdió el tren, lo que complicó el viaje. — „Spóźnił się na pociąg, co skomplikowało podróż”.

W drugim przykładzie lo que odsyła do całej wcześniejszej sytuacji. To przydatne rozszerzenie, ale nie zamiennik zwykłego que po nazwanej rzeczy: el mensaje que escribiste — „wiadomość, którą napisałeś”.

Czy opisywana osoba lub rzecz jest znana?

Na dalszym etapie ważny staje się wybór trybu czasownika, czyli sposobu pokazania, czy mówimy o fakcie, czy na przykład o życzeniu lub poszukiwanej możliwości:

  • Busco a una profesora que habla polaco. — „Szukam pewnej nauczycielki, która mówi po polsku”. Chodzi o konkretną osobę, o której to wiem.
  • Busco una profesora que hable polaco. — „Szukam nauczycielki, która mówiłaby po polsku”. Potrzebuję kogoś spełniającego warunek; nie wskazuję znanej osoby.

Hable to forma trybu subjuntivo, używanego między innymi w takich opisach osób dopiero poszukiwanych. Nie trzeba opanowywać tego razem z pierwszymi zdaniami z que, ale warto wiedzieć, że różnica nie wynika z odmiany samego zaimka.

Jak ćwiczyć

  1. Łącz dwie informacje bez powtarzania nazwy. Zacznij od pary Tengo una vecina. Mi vecina trabaja en una farmacia — „Mam sąsiadkę. Moja sąsiadka pracuje w aptece”. Połącz: Tengo una vecina que trabaja en una farmacia — „Mam sąsiadkę, która pracuje w aptece”. Potem zrób to samo z książką, restauracją i autobusem.
  2. Ucz się przyimka razem z całym wyrażeniem. Zapisz hablar con alguien — „rozmawiać z kimś”, hablar de alguien — „mówić o kimś” i confiar en alguien — „ufać komuś”. Do każdego dopisz opis jednej osoby oraz kilku osób. Sprawdź, czy pojawiły się odpowiednio quien i quienes.
  3. Sprawdzaj sens przecinków podczas czytania. Przy zdaniu z que zapytaj: „Czy ten opis mówi, o kogo chodzi, czy tylko coś dopowiada?”. Następnie przetłumacz zdanie na polski, pamiętając, że polska interpunkcja nie musi wyglądać tak samo. To lepszy nawyk niż automatyczne stawianie przecinka przed każdym que.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Zaimki osobowe w funkcji podmiotu po hiszpańskuA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A2

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach