Wyrażanie upodobań po polsku
Wyrażanie Upodobań
Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka polski w Settemila Lingue.
W skrócie
Lubię służy do mówienia o tym, co sprawia przyjemność: Lubię czytać. Lubię kawę. W zdaniu Podoba mi się Kraków oceniasz miasto, a forma mi wskazuje, kto je tak ocenia. Kocham wyraża miłość lub bardzo silne upodobanie: Kocham cię. Kocham góry.
Na czym polega wyrażanie upodobań?
O jedzeniu, muzyce, ludziach i wolnym czasie rozmawiamy już na poziomie A1. Potrzebujemy wtedy nie tylko słów tak i nie, ale także sposobu, by powiedzieć, co nas cieszy, co nam odpowiada i do czego chętnie wracamy. Trzy przydatne czasowniki, czyli słowa nazywające czynność lub stan, to lubić, podobać się i kochać.
Nie zawsze można je wymienić bez zmiany znaczenia. Lubię Annę mówi o sympatii. Podoba mi się Anna może sugerować, że Anna jest dla mnie atrakcyjna. Kocham Annę wyraża miłość. Podobnie Lubię tę kawiarnię opisuje ogólne upodobanie, a Podoba mi się ta kawiarnia zwraca uwagę na pozytywne wrażenie, na przykład po pierwszej wizycie.
Najważniejsza różnica dotyczy budowy zdania. Przy lubić i kochać zaczynamy od osoby odczuwającej sympatię: Lubię tę piosenkę. Przy podobać się patrzymy na to, co wywołuje dobre wrażenie: Ta piosenka mi się podoba. Nie trzeba jednak za każdym razem zaczynać zdania od tego samego elementu.
Jak budować zdania?
„Lubić” i „kochać” — odmiana
Forma czasownika zmienia się zależnie od tego, o kim mówimy. Poniższa tabela przedstawia czas teraźniejszy, czyli formy używane do opisywania tego, co jest aktualne, także zwyczajów i stałych upodobań.
| Osoba | Lubić | Kochać |
|---|---|---|
| ja | lubię | kocham |
| ty | lubisz | kochasz |
| on, ona, ono | lubi | kocha |
| my | lubimy | kochamy |
| wy | lubicie | kochacie |
| oni, one | lubią | kochają |
Zwykle wystarczy samo Lubię jazz, bez ja. Wyrazy ja, ty, my to zaimki osobowe, czyli słowa zastępujące nazwy osób. Dodajemy je zwłaszcza przy porównaniu: Ja lubię jazz, a ty wolisz rock. Warto zapamiętać pisownię lubię i lubią: te formy mają różne samogłoski na końcu.
„Lubić” z nazwą osoby lub rzeczy
Po lubić można podać rzeczownik, czyli nazwę osoby, rzeczy, miejsca lub zjawiska: Lubię Annę. Lubię herbatę. Lubię Kraków. W takim zdaniu nazwa przyjmuje biernik, czyli formę odpowiadającą tutaj na pytania kogo? co?.
W języku polskim przypadek to forma wyrazu pokazująca jego rolę w zdaniu. Czasem zmiana jest widoczna, a czasem nie:
| Forma podstawowa | Zdanie z „lubić” | Co się zmieniło? |
|---|---|---|
| kawa | Lubię kawę. | Końcowe „-a” zmienia się w „-ę”. |
| polska kuchnia | Lubimy polską kuchnię. | Zmieniają się oba wyrazy. |
| brat | Lubię twojego brata. | Nazwa osoby ma formę „brata”. |
| sport | Lubię sport. | Forma wygląda tak samo jak podstawowa. |
| książki | Lubię książki. | W tym przykładzie forma również się nie zmienia. |
Wyrazy polska i twojego określają rzeczownik. Pierwszy jest przymiotnikiem, czyli słowem opisującym cechę, a drugi wskazuje, o czyjego brata chodzi. Takie określenia dopasowują swoją formę do rzeczownika: polską kuchnię, nie polska kuchnię.
Z kochać postępujemy podobnie: Kocham moją rodzinę. Kocham to miasto. Nie należy jednak traktować tego czasownika jako neutralnego zamiennika lubić: jest znacznie mocniejszy.
„Lubić” z nazwą czynności
Jeżeli chcesz powiedzieć, co chętnie robisz, użyj schematu lubić + bezokolicznik. Bezokolicznik to podstawowa forma czasownika, która nie wskazuje osoby, na przykład czytać, gotować, chodzić.
- Lubię czytać.
- Lubisz gotować?
- Lubimy chodzić po górach.
- Nie lubią wcześnie wstawać.
Odmieniamy tylko lubić. Drugi czasownik pozostaje w formie podstawowej: lubię czytać, nie lubię czytam. Konstrukcja jest wygodna, bo można do niej dołączać kolejne informacje: Lubię czytać wieczorem w pociągu.
Można też powiedzieć Kocham tańczyć albo Kocham podróżować. Takie zdania są emocjonalne: mówią o pasji, nie tylko o przyjemnym zajęciu.
Przeczenie — „nie lubię”
Gdy zaprzeczamy zdaniu z nazwą osoby lub rzeczy, po nie lubić używamy dopełniacza, czyli formy odpowiadającej tu na pytania kogo? czego?:
| Zdanie twierdzące | Przeczenie |
|---|---|
| Lubię kawę. | Nie lubię kawy. |
| Lubię deszcz. | Nie lubię deszczu. |
| Lubię tę piosenkę. | Nie lubię tej piosenki. |
| Lubię głośne imprezy. | Nie lubię głośnych imprez. |
Nie wystarczy więc dodać nie do Lubię kawę. Trzeba również zmienić kawę na kawy. Ta zasada działa też przy kochać: Kocham tę osobę — Nie kocham tej osoby.
Przy bezokoliczniku nie ma takiej zmiany: Lubię pływać — Nie lubię pływać. Jeżeli jednak w dalszej części zdania jest rzeczownik, może zmienić formę: Lubię pić kawę — Nie lubię pić kawy. Ten dłuższy schemat warto ćwiczyć dopiero po opanowaniu krótszych zdań.
„Podobać się” — inny punkt widzenia
W zdaniu Podoba mi się Kraków to Kraków jest podmiotem, czyli elementem, do którego dopasowujemy formę czasownika. Osobę oceniającą wskazujemy osobno: mi, czyli mnie.
Podstawowy schemat brzmi: coś podoba się komuś. Nie pytamy tutaj kogo lubię?, lecz co podoba się komu?
Osoba przyjmuje celownik, czyli formę odpowiadającą na pytanie komu?. Najczęściej przydadzą się takie wyrażenia:
| Kto ocenia? | Forma przy „podobać się” | Przykład |
|---|---|---|
| ja | mi / mnie | Podoba mi się ten park. |
| ty | ci / tobie | Podoba ci się ten park? |
| on | mu / jemu | Podoba mu się ten park. |
| ona | jej | Podoba jej się ten park. |
| my | nam | Podoba nam się ten park. |
| wy | wam | Podoba wam się ten park? |
| oni, one | im | Podoba im się ten park. |
Można również użyć imienia lub innej nazwy osoby: Annie podoba się ten park. Mojej siostrze podoba się ten park. Formy Annie i siostrze odpowiadają na pytanie komu?.
Słowo się jest stałą częścią tego czasownika. Nie znaczy tu, że ktoś robi coś sam sobie. Ucz się całego połączenia podobać się, a nie samego podobać.
„Podoba się” czy „podobają się”?
Forma zależy od tego, co oceniamy, a nie od liczby oceniających osób:
| Przykład | Zasada |
|---|---|
| Podoba mi się ten obraz. | Jeden obraz: „podoba się”. |
| Podoba nam się ten obraz. | Nadal jeden obraz, choć ocenia go kilka osób. |
| Podobają mi się te obrazy. | Kilka obrazów: „podobają się”. |
| Podobają nam się te obrazy. | Kilka obrazów i kilka oceniających osób. |
W tych przykładach ten obraz i te obrazy są w mianowniku, czyli podstawowej formie odpowiadającej na pytania kto? co?. Przeczenie tego nie zmienia: Nie podoba mi się ten obraz. Nie podobają mi się te obrazy. To ważna różnica wobec Nie lubię tego obrazu.
Przykłady w codziennych sytuacjach
Ponieważ przykłady i objaśnienia są po polsku, druga kolumna podaje ich sens prostszymi słowami, zamiast powtarzać identyczne zdanie.
| Zdanie | Sens prostszymi słowami | Sytuacja lub wskazówka |
|---|---|---|
| Lubię czytać. | Czytanie sprawia mi przyjemność. | Rozmowa o wolnym czasie. |
| Podoba mi się Kraków. | Kraków robi na mnie dobre wrażenie. | Opinia o mieście. |
| Lubimy polską kuchnię. | Chętnie jemy polskie potrawy. | Ogólne upodobanie. |
| Nie lubię deszczu. | Deszcz nie sprawia mi przyjemności. | Dopełniacz po przeczeniu. |
| Lubisz swojego sąsiada? | Czy czujesz sympatię do sąsiada? | Pytanie o relację z człowiekiem. |
| Marta lubi gotować dla przyjaciół. | Marta chętnie przygotowuje posiłki dla znajomych. | „Lubi” z bezokolicznikiem. |
| Nie lubimy jeść w pośpiechu. | Wolimy mieć czas na spokojny posiłek. | Przeczenie z nazwą czynności. |
| Podoba ci się moja nowa kurtka? | Czy dobrze oceniasz moją nową kurtkę? | Pytanie o wygląd. |
| Podobają nam się te zdjęcia. | Uważamy te zdjęcia za udane. | Liczba mnoga: „podobają”. |
| Mojej mamie podoba się ten pomysł. | Mama uważa ten pomysł za dobry. | Nie chodzi tylko o wygląd. |
| Nie podoba mi się ten hałas. | Ten hałas mi przeszkadza. | Negatywna ocena sytuacji. |
| Kocham moją rodzinę. | Czuję do rodziny wielką miłość. | Silna więź z ludźmi. |
| Kocham podróżować pociągiem. | Podróże pociągiem są moją wielką pasją. | Emocjonalna wypowiedź o zajęciu. |
| Lubię tę restaurację, ale nie podoba mi się jej nowy wystrój. | Chętnie tam bywam, lecz źle oceniam nowe wnętrze. | Dwie oceny mogą się różnić. |
Najczęstsze błędy
1. Łączenie dwóch odmienionych czasowników
- Niepoprawnie: Lubię czytam wieczorem.
- Poprawnie: Lubię czytać wieczorem.
- Dlaczego: Przy nazwie ulubionej czynności po lubić potrzebny jest bezokolicznik. Osobę pokazuje już forma lubię.
2. Biernik po „nie lubię”
- Niepoprawnie: Nie lubię tę zupę.
- Poprawnie: Nie lubię tej zupy.
- Dlaczego: W tym przeczeniu używamy dopełniacza. Zmienia się zarówno nazwa potrawy, jak i wskazujące ją słowo ta.
3. Osoba oceniająca w niewłaściwej formie
- Niepoprawnie: Ja podoba się ten film.
- Poprawnie: Podoba mi się ten film.
- Dlaczego: Trzeba wskazać, komu podoba się film. Używamy mi lub mocniej zaakcentowanego mnie, nie ja.
4. Brak „się”
- Niepoprawnie: Podoba mi ten pomysł.
- Poprawnie: Podoba mi się ten pomysł.
- Dlaczego: Się należy do czasownika podobać się. Nie pomijamy go nawet wtedy, gdy z kontekstu wiadomo, o czyją opinię chodzi.
5. Brak dopasowania do liczby rzeczy
- Niepoprawnie: Podoba mi się te buty.
- Poprawnie: Podobają mi się te buty.
- Dlaczego: Buty to liczba mnoga, czyli forma oznaczająca więcej niż jedną sztukę. Potrzebna jest forma podobają, niezależnie od tego, że ocenia jedna osoba.
6. Mylenie sympatii z atrakcyjnością
- Nieodpowiednio, jeśli chodzi tylko o sympatię: Podoba mi się mój kolega.
- Jasno i neutralnie: Lubię mojego kolegę.
- Dlaczego: Pierwsze zdanie jest gramatycznie poprawne, ale może zostać odebrane jako informacja o zainteresowaniu uczuciowym. Wybór czasownika wpływa na sens wypowiedzi.
Jak mówić naturalnie?
Stałe upodobanie a pierwsze wrażenie
Lubić często dotyczy tego, co znamy i co regularnie daje nam przyjemność: Lubię tę dzielnicę, często tu spaceruję. Podobać się dobrze pasuje do reakcji na coś oglądanego lub ocenianego: Podoba mi się ta dzielnica, choć jestem tu pierwszy raz.
To nie jest jednak sztywny podział na „zawsze” i „teraz”. Można od lat mówić Podoba mi się Kraków, a po pierwszym spotkaniu stwierdzić Lubię tego człowieka. Podobać się nie ogranicza się też do urody czy wyglądu: Podoba mi się twój sposób myślenia jest zupełnie naturalne.
Siła uczucia i uprzejmość
Bardzo lubię wyraża wyraźne upodobanie bez tak silnej deklaracji jak kocham. Można jeszcze powiedzieć uwielbiam: Uwielbiam tę zupę. To mocne, często entuzjastyczne określenie. Z kolei nie przepadam za tą zupą łagodzi negatywną opinię; jest gotowym zwrotem z inną budową niż nie lubię.
W zwykłej rozmowie Kocham kawę bywa przesadnym, żartobliwym wyrazem zachwytu. Kocham cię skierowane do człowieka jest dużo poważniejsze. Nie należy zakładać, że w każdym kontekście kochać oznacza po prostu kolejny stopień na skali smaku.
Pytania i krótkie odpowiedzi
Pytanie można utworzyć samą intonacją, czyli zmianą melodii głosu: Lubisz herbatę? Można także dodać czy: Czy podoba ci się ten lokal? W pytaniu Co lubisz robić? prosimy o nazwę czynności, a w Co ci się podoba? — o wskazanie czegoś ocenianego pozytywnie.
Na Lubisz kawę? odpowiemy Tak, lubię albo Nie, nie lubię. Na Podoba ci się tutaj? pasuje Tak, podoba mi się lub Nie bardzo. Zdanie Podoba mi się tutaj opisuje ogólne wrażenie z miejsca i nie wymaga podawania konkretnej rzeczy.
W uprzejmej rozmowie używamy form Czy lubi pani kawę? i Czy podoba się panu ten pokój?. Wyrazy pan i pani również przyjmują odpowiednią formę: panu, pani odpowiadają tu na pytanie komu?.
Dla dociekliwych — poza podstawami
Poniższe rozróżnienia przydadzą się później. Na początek wystarczy swobodnie używać schematów lubię coś robić, lubię tę rzecz i podoba mi się ta rzecz.
„Mi” czy „mnie”, „ci” czy „tobie”?
Krótsze formy mi, ci, mu są zwykle nieakcentowane, czyli nie wyróżniamy ich głosem. Używamy ich w neutralnym zdaniu: Podoba mi się ta piosenka. Pełniejsze formy mnie, tobie, jemu służą między innymi do przeciwstawienia opinii: Mnie się podoba, ale tobie nie.
Na początku samodzielnej wypowiedzi bezpiecznie używać formy pełnej: Mnie się ten pomysł podoba. W starannej polszczyźnie nie zaczynamy takiego zdania od Mi się..., choć można to usłyszeć w swobodnej mowie. Nie wyciągaj jednak wniosku, że mnie jest zawsze lepsze od mi: neutralne Podoba mi się ten pomysł jest w pełni poprawne.
Kolejność wyrazów
Poprawne są zarówno Podoba mi się ten film, jak i Ten film mi się podoba. Pierwsze zdanie łatwo wprowadza ocenę, a drugie często nawiązuje do filmu, o którym już rozmawiamy. Można też powiedzieć Ten film podoba mi się bardziej niż poprzedni.
Nie warto uczyć się jednej kolejności jako jedynej poprawnej. Na początku najlepiej utrwalać całe naturalne połączenia, zwłaszcza podoba mi się i podobają mi się. Unikniesz wtedy przypadkowego pomijania krótkich wyrazów.
Inne czasy i zmiana upodobania
W czasie przeszłym, gdy mówimy o wcześniejszej sytuacji, forma podobać się nadal zależy od ocenianego elementu:
- Podobał mi się film.
- Podobała mi się wystawa.
- Podobało mi się przedstawienie.
- Podobały mi się zdjęcia.
- Podobali mi się aktorzy.
Różnice podobał, podobała, podobało wynikają z rodzaju gramatycznego, czyli klasy wyrazu wpływającej na formy innych słów. W liczbie mnogiej odróżniamy też na przykład aktorzy — podobali od zdjęcia — podobały. Forma mi nie zmienia się zależnie od płci osoby oceniającej.
W zdaniu Lubiłam tę piosenkę lub Lubiłem tę piosenkę końcówka odnosi się natomiast do osoby, która ją lubiła. Przyszłość można wyrazić zdaniami Będę lubić tę pracę i Ten film będzie ci się podobać.
Polubić oznacza początek sympatii: Na początku nie znałam sąsiadów, ale szybko ich polubiłam. Spodobać się wskazuje pojawienie się pozytywnego wrażenia: Od razu spodobał mi się ten pokój. Takie formy nie zastępują neutralnej informacji o trwającym upodobaniu: Lubię sąsiadów. Podoba mi się ten pokój.
Całe sytuacje i wybór między możliwościami
Przedmiotem oceny może być cała sytuacja: Lubię, kiedy w domu jest cicho albo Nie podoba mi się, że zmieniasz plany bez uprzedzenia. Słowa kiedy i że wprowadzają tu dalszą część zdania, która opisuje, co lubimy lub oceniamy. Zwróć uwagę na przecinek.
Jeżeli porównujesz dwie możliwości, przydatne jest wolę: Lubię kawę, ale wolę herbatę. Wolę nie znaczy, że kawy nie lubię — wskazuje jedynie mój wybór. W przeczeniu warto też odróżnić Nie lubię kawy, które wyraża niechęć, od Nie bardzo lubię kawę, które zwykle brzmi łagodniej.
Jak ćwiczyć?
- Przerabiaj zdania w pary. Zapisz pięć rzeczy, które lubisz, a potem utwórz przeczenia: Lubię mocną kawę — Nie lubię mocnej kawy. Podkreśl wszystkie zmienione końcówki, nie tylko końcówkę rzeczownika.
- Zmieniaj osobę i liczbę niezależnie. Ćwicz serię: Podoba mi się ten kubek — Podoba nam się ten kubek — Podobają nam się te kubki. Za każdym razem zapytaj: komu? oraz co?. Dzięki temu nie pomylisz roli osoby z rolą ocenianej rzeczy.
- Opisz prawdziwe zdjęcie lub miejsce. Napisz po jednym zdaniu z lubię, podoba mi się i kocham. Niech każde ma sens w twojej sytuacji. Następnie zadaj komuś dwa pytania, na przykład Lubisz tu przychodzić? i Podoba ci się nowy wystrój?.
Powiązane zagadnienia
- Przygotowanie: Koniugacja II — formy na „-ę”, „-isz/-ysz” — pomaga utrwalić odmianę czasowników, w tym formy lubię, lubisz, lubią.