Used to và would trong tiếng Anh
Used to
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Used to + động từ nguyên mẫu diễn tả thói quen hoặc trạng thái trước đây, thường ngầm đối chiếu với hiện tại: I used to live in Paris. — Trước đây tôi sống ở Paris. Would + động từ nguyên mẫu kể những hành động lặp lại trong một giai đoạn quá khứ, không dùng thay used to cho trạng thái kéo dài. Be used to + danh từ hoặc động từ thêm -ing lại mang nghĩa “quen với”: I'm used to working late. — Tôi quen làm việc muộn rồi.
Tổng quan
Khi kể “Hồi nhỏ tôi hay ra sông câu cá” hay “Ngày trước tôi rất sợ chó”, tiếng Việt thường chỉ cần thêm “hồi nhỏ”, “ngày trước”, “hay”. Tiếng Anh có những cấu trúc riêng để làm rõ đây là nếp sinh hoạt cũ hay một tình trạng thuộc về quá khứ. Hai cấu trúc thường gặp từ trình độ B1 là used to và would.
Điểm dễ nhầm với người Việt là “đã từng”, “thường” và “quen” không tương ứng một-một với các cấu trúc này. “Tôi đã từng đến Huế một lần” nói về một trải nghiệm, không phải thói quen nên không thể cứ thấy “đã từng” là dùng used to. Ngược lại, “Tôi quen đường này rồi” nói về sự quen thuộc, cần be used to, dù hình thức nhìn rất giống.
Bạn nên học theo ba ý: trước đây thường làm hoặc từng ở trong một trạng thái, hồi ấy cứ lặp đi lặp lại một hành động, và đã quen với điều gì. Xác định đúng ý trước rồi mới chọn cấu trúc sẽ hiệu quả hơn việc dịch từng từ.
Cấu tạo và cách dùng
1. Used to: thói quen và trạng thái trước đây
Động từ nguyên mẫu là dạng cơ bản chưa biến đổi, chẳng hạn live (sống), go (đi), like (thích). Sau used to, dùng dạng này, không thêm -ed, -s hay -ing.
Cấu trúc không thay đổi theo chủ ngữ — người hoặc vật được nói đến trong câu. Dù là I, she hay they, phần khẳng định vẫn là used to.
| Kiểu câu | Ví dụ tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| Khẳng định: chủ ngữ + used to + động từ nguyên mẫu | I used to walk to work. | Trước đây tôi thường đi bộ đi làm. |
| Phủ định: chủ ngữ + didn't use to + động từ nguyên mẫu | She didn't use to like coffee. | Trước đây cô ấy không thích cà phê. |
| Câu hỏi: Did + chủ ngữ + use to + động từ nguyên mẫu? | Did you use to work here? | Trước đây bạn làm việc ở đây à? |
| Trả lời ngắn khẳng định | Yes, I did. | Đúng vậy. |
| Trả lời ngắn phủ định | No, I didn't. | Không. |
Didn't là dạng rút gọn của did not. Trong phủ định và câu hỏi, did đã đánh dấu quá khứ nên viết use to, không phải used to. Đây là cách viết nên dùng trong bài thi và văn bản đã biên tập.
Used to diễn tả hai nhóm ý:
- Thói quen: I used to buy breakfast at that stall. — Ngày trước tôi thường mua đồ ăn sáng ở quầy đó.
- Trạng thái, tức tình trạng tồn tại trong một khoảng thời gian, không phải một việc xảy ra rồi kết thúc ngay: I used to live in Paris. — Trước đây tôi sống ở Paris.
Các trạng thái có thể là chỗ ở, sở hữu, tình cảm hoặc niềm tin. Ví dụ: She used to have a motorbike. — Trước đây cô ấy có một chiếc xe máy; I used to believe him. — Trước đây tôi tin anh ấy.
Trong cách dùng thông thường, người nghe hiểu tình hình hiện nay đã khác. I used to drink coffee every evening. — Trước đây tối nào tôi cũng uống cà phê — gợi ý rằng giờ tôi không còn uống như vậy nữa. Không nhất thiết phải thêm “nhưng bây giờ thì không” vào mỗi câu.
2. Would: kể lại những việc thường lặp lại
Cấu trúc cơ bản là chủ ngữ + would + động từ nguyên mẫu. Dạng này cũng không đổi theo chủ ngữ.
Would đặc biệt tự nhiên khi đã xác định một giai đoạn trong quá khứ:
When we were children, we would play badminton in the alley after dinner.
Hồi còn nhỏ, chúng tôi thường đánh cầu lông trong ngõ sau bữa tối.
Phần “hồi còn nhỏ” cho người nghe biết đây là chuyện xưa. Nếu đứng riêng, một câu có would có thể được hiểu theo nghĩa khác, chẳng hạn giả định. Vì thế, khi mới học, hãy đặt mốc thời gian trước rồi mới dùng would để kể thói quen.
Với những việc lặp lại rõ ràng, cả hai cách đều được:
- We used to go there every summer. — Trước đây hè nào chúng tôi cũng đến đó.
- We would go there every summer. — Hồi ấy hè nào chúng tôi cũng đến đó.
Câu đầu giới thiệu một thói quen cũ và dễ gợi sự thay đổi. Câu sau hợp với việc nối tiếp một câu chuyện đã có bối cảnh quá khứ.
Không dùng would để thay used to cho một trạng thái kéo dài. “Trước đây tôi có một chiếc xe máy” là I used to have a motorbike., không phải I would have a motorbike. nếu mục đích chỉ là kể sự sở hữu trước kia.
3. Be used to: quen với, không thấy lạ hay khó nữa
Trong cấu trúc này, be được đổi thành am, is, are, was, were tùy người và thời điểm. Sau to là:
- Danh từ — từ gọi tên người, vật hoặc sự việc: the noise (tiếng ồn).
- Đại từ — từ thay cho một người, vật hoặc sự việc đã biết: it (điều đó).
- Danh động từ — dạng động từ thêm -ing, dùng để gọi tên một hoạt động: working late (việc làm muộn).
| Ví dụ tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| I'm used to the noise. | Tôi quen với tiếng ồn rồi. | Theo sau bằng danh từ. |
| She's used to it. | Cô ấy quen với điều đó rồi. | Theo sau bằng đại từ. |
| We're used to getting up early. | Chúng tôi quen dậy sớm rồi. | Hoạt động dùng dạng thêm -ing. |
| I wasn't used to driving on the left. | Lúc ấy tôi chưa quen lái xe bên trái. | Sự quen thuộc được xét ở quá khứ. |
| Are you used to working at night? | Bạn đã quen làm việc ban đêm chưa? | Đưa are lên trước chủ ngữ để hỏi. |
Ở đây, to là giới từ — từ nối điều “quen” với thứ hoặc hoạt động mà ta quen. Vì thế không áp dụng quy tắc “sau to luôn là động từ nguyên mẫu”. Quy tắc ấy chỉ đúng với một số cấu trúc, không phải mọi lần gặp to.
4. Get used to: từ chưa quen thành quen
Be used to nói về trạng thái đã quen; get used to nói về quá trình làm quen. Sau cả hai đều dùng danh từ hoặc dạng -ing.
- I'm getting used to my new schedule. — Tôi đang dần quen với lịch sinh hoạt mới.
- It took me a month to get used to taking the bus. — Tôi mất một tháng để quen với việc đi xe buýt.
- You'll get used to it. — Rồi bạn sẽ quen thôi.
Đừng nhầm “đang dần quen” với “trước đây thường làm”: hai ý này khác nhau dù đều có chữ used.
Ví dụ trong ngữ cảnh
Các ví dụ sau đặt ba cấu trúc cạnh nhau. Hãy chú ý bản dịch “ngày trước”, “hồi ấy thường” và “quen” thay vì chỉ nhìn chữ used.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Ghi chú |
|---|---|---|
| I used to live in Paris. | Trước đây tôi sống ở Paris. | Trạng thái thuộc về quá khứ. |
| She didn't use to like coffee. | Trước đây cô ấy không thích cà phê. | Sau didn't viết use to. |
| Did you use to cycle to school? | Hồi đi học bạn thường đạp xe đến trường à? | Hỏi về thói quen cũ. |
| There used to be a bookshop here. | Trước đây chỗ này có một hiệu sách. | Nơi đó giờ đã khác. |
| My father used to work nights, but now he works during the day. | Bố tôi trước đây thường làm ca đêm, nhưng giờ làm ban ngày. | Nêu rõ sự thay đổi. |
| We would go there every summer. | Hồi ấy hè nào chúng tôi cũng đến đó. | Đặt trong câu chuyện về một giai đoạn đã qua. |
| When I stayed with my aunt, she would leave breakfast on the table before going to work. | Hồi tôi ở nhà cô, cô thường để sẵn đồ ăn sáng trên bàn trước khi đi làm. | Hành động lặp lại trong giai đoạn đã nêu. |
| Every evening, our neighbour would water the plants and chat with us. | Hồi ấy tối nào bác hàng xóm cũng tưới cây rồi trò chuyện với chúng tôi. | Chuỗi hành động quen thuộc trong lời kể. |
| I'm used to working late. | Tôi quen làm việc muộn rồi. | Sự quen thuộc, không phải thói quen đã bỏ. |
| I'm not used to this heat. | Tôi chưa quen với trời nóng thế này. | Sau to là danh từ. |
| Are you used to sharing a kitchen? | Bạn đã quen dùng chung bếp chưa? | Sau to là hoạt động ở dạng -ing. |
| At first, I wasn't used to speaking English on the phone. | Ban đầu tôi chưa quen nói tiếng Anh qua điện thoại. | Chưa quen ở một thời điểm quá khứ. |
| I'm slowly getting used to my new job. | Tôi đang dần quen với công việc mới. | Nhấn mạnh quá trình thích nghi. |
| I used to get up late, but now I'm used to getting up at six. | Trước đây tôi hay dậy muộn, nhưng giờ tôi quen dậy lúc sáu giờ rồi. | Thói quen cũ và sự quen thuộc hiện tại. |
Những lỗi thường gặp
1. Giữ đuôi -d sau did hoặc didn't
- Sai: Did you used to work here?
- Đúng: Did you use to work here? — Trước đây bạn làm việc ở đây à?
- Vì sao: Trong cách viết chuẩn được khuyên dùng, sau did dùng use. Tương tự: I didn't use to drink tea. — Trước đây tôi không uống trà.
2. Dùng would cho trạng thái kéo dài
- Sai với ý định nói về sự sở hữu trước kia: I would own a small shop.
- Đúng: I used to own a small shop. — Trước đây tôi sở hữu một cửa hàng nhỏ.
- Vì sao: Sở hữu là trạng thái, không phải hành động thường lặp lại. Câu có would có thể có nghĩa giả định trong bối cảnh khác, nhưng không diễn đạt đúng ý đang cần.
3. Dùng động từ nguyên mẫu sau be used to
- Sai: I'm used to work late.
- Đúng: I'm used to working late. — Tôi quen làm việc muộn rồi.
- Vì sao: Sau be used to, hoạt động phải ở dạng -ing. Nếu muốn nói “ngày trước thường làm muộn”, dùng I used to work late.
4. Thêm be vào used to chỉ thói quen cũ
- Sai với ý “trước đây”: I am used to live in Paris.
- Đúng: I used to live in Paris. — Trước đây tôi sống ở Paris.
- Vì sao: Cấu trúc chỉ thói quen hoặc trạng thái cũ không có am/is/are. I am used to living in Paris. lại là câu khác: Tôi đã quen với cuộc sống ở Paris.
5. Dùng used to cho một sự kiện duy nhất
- Sai khi nói về một lần duy nhất: I used to miss the bus yesterday.
- Đúng: I missed the bus yesterday. — Hôm qua tôi lỡ xe buýt.
- Vì sao: Một lần lỡ xe cụ thể cần thì quá khứ đơn — cách diễn đạt sự việc xảy ra trong quá khứ. Nếu từng thường xuyên lỡ xe, có thể nói I used to miss the bus a lot. — Trước đây tôi hay bị lỡ xe buýt.
6. Dùng used to để nói thói quen hiện tại
- Sai: I use to walk to work every day.
- Đúng: I usually walk to work. — Tôi thường đi bộ đi làm.
- Vì sao: Used to chỉ thói quen cũ, không có dạng hiện tại use to với nghĩa tương ứng. Thói quen hiện tại thường dùng thì hiện tại đơn kèm usually hoặc often.
Lưu ý khi sử dụng
Used to không chỉ có nghĩa “đã từng”
Tiếng Việt “đã từng” có thể nói về một trải nghiệm duy nhất. Nhưng I used to visit Da Nang. có nghĩa trước đây tôi thường đến Đà Nẵng, không phải tôi đã đến đó đúng một lần. Nếu kể một chuyến đi vào năm đã xác định, dùng I visited Da Nang in 2022. — Tôi đến Đà Nẵng năm 2022.
Tương tự, “Tôi quen đi xe buýt” có thể được hiểu theo nhiều cách trong hội thoại tiếng Việt. Khi viết tiếng Anh, cần tách rõ: thói quen trước kia là I used to take the bus.; hiện nay thấy đi xe buýt rất bình thường là I'm used to taking the bus.
Sắc thái kể chuyện của would
Would thường xuất hiện trong hồi ức, chuyện gia đình và những đoạn kể nếp sinh hoạt xưa. Nó có thể tạo cảm giác người kể đang dựng lại từng cảnh quen thuộc, nhưng không phải lúc nào cũng mang cảm xúc hoài niệm. Used to cũng hoàn toàn tự nhiên trong lời kể, nhất là khi mở đầu và cung cấp bối cảnh.
Would tự nó không khẳng định rõ rằng thói quen đã chấm dứt. Bối cảnh quá khứ cho biết hành động thuộc giai đoạn nào; nếu việc còn tiếp diễn hay không quan trọng, hãy nói rõ.
Phủ định và câu hỏi với would
Để hỏi trung tính về một thói quen cũ, Did you use to…? thường dễ hiểu hơn. Would you…? có thể bị hiểu là lời đề nghị hoặc câu hỏi giả định nếu thiếu bối cảnh.
Cũng không nên mặc định wouldn't là bản phủ định tương đương của used to. He wouldn't eat vegetables. thường có nghĩa “Anh ấy nhất quyết không chịu ăn rau”, nhấn mạnh sự không chịu làm. Nếu chỉ muốn nói trước kia anh ấy không có thói quen ăn rau, He didn't use to eat vegetables. rõ ý hơn.
Cách nói và cách viết
Khi nói nhanh, used to và use to trong các cấu trúc trên nghe rất giống nhau; đừng dựa hoàn toàn vào âm nghe được để đoán có chữ d hay không. Trong văn bản thực tế, bạn có thể gặp didn't used to, nhưng khi tự viết hãy chọn didn't use to và Did … use to …?.
Mở rộng: những điểm cần phân biệt kỹ hơn
1. So với thì quá khứ đơn
Quá khứ đơn có thể diễn tả cả một sự kiện lẫn thói quen; used to và would không bắt buộc chỉ vì có sự lặp lại.
- We visited our grandparents every Sunday. — Hồi ấy chủ nhật nào chúng tôi cũng đến thăm ông bà.
- We used to visit our grandparents every Sunday. — Trước đây chủ nhật nào chúng tôi cũng đến thăm ông bà.
Câu quá khứ đơn tường thuật sự việc. Câu có used to làm nổi bật đây là thói quen thuộc về trước kia. Tương tự, I lived in Paris for two years. — Tôi sống ở Paris hai năm — tập trung vào giai đoạn và thời lượng; I used to live in Paris. tập trung vào việc nơi ở trước đây khác với bây giờ.
2. Vì sao đôi khi vẫn gặp would với have hoặc be?
Không nên học máy móc rằng một động từ nhất định “không bao giờ đi với would”. Điều quyết định là nghĩa trong câu.
When we worked together, we would have lunch at the market. — Hồi làm chung, chúng tôi thường ăn trưa ở chợ.
Ở đây have lunch là hoạt động ăn trưa lặp lại, không phải trạng thái sở hữu. Every winter, the roads would be icy for days. — Hồi ấy mùa đông nào đường sá cũng đóng băng nhiều ngày — mô tả một tình trạng tái diễn theo từng mùa trong lời kể. Những trường hợp này không cho phép thay tùy tiện used to be bằng would be khi nói một trạng thái kéo dài. Với ý “Trước đây tôi nhút nhát”, cách rõ ràng là I used to be shy.
3. Cùng một chữ used, nhưng cấu trúc khác nhau
So sánh ba câu:
- I used to work at night. — Trước đây tôi thường làm ban đêm.
- I'm used to working at night. — Tôi quen làm ban đêm rồi.
- This room is used to store documents. — Phòng này được dùng để lưu trữ tài liệu.
Câu cuối là câu bị động — câu tập trung vào thứ được sử dụng thay vì người sử dụng nó. Is used mang nghĩa “được dùng”; to store chỉ mục đích. Vì vậy, không phải cứ thấy is used to là sau đó bắt buộc có -ing: trước hết phải xem câu mang nghĩa “quen với” hay “được dùng để”.
4. Câu hỏi đuôi và cách lược phần đã biết
Câu hỏi đuôi là phần hỏi ngắn cuối câu để xác nhận thông tin. Với used to, thường dùng did/didn't:
You used to work here, didn't you? — Trước đây bạn làm ở đây, đúng không?
Khi hành động đã rõ, có thể không nhắc lại phần sau used to:
I don't cycle much now, but I used to. — Bây giờ tôi không đạp xe mấy, nhưng trước đây thì có.
Đây là cách tránh lặp từ, không phải một nghĩa mới của used to.
Gợi ý luyện tập
- Viết ba cặp “ngày trước — bây giờ”. Chọn một thói quen, một sở thích và một nơi ở. Dùng used to cho phần trước đây; sau đó đổi một câu thành phủ định và một câu thành câu hỏi. Tự kiểm tra xem sau did/didn't đã bỏ -d ở use chưa.
- Kể lại một buổi tối quen thuộc hồi nhỏ. Mở đầu bằng mốc thời gian, rồi dùng would cho ba hành động lặp lại. Nếu cần nói nhà ở đâu hoặc từng có món đồ gì, quay về used to thay vì cố dùng would trong mọi câu.
- Ghi nhật ký làm quen với điều mới. Viết một câu “chưa quen”, một câu “đang dần quen” và một câu “đã quen”. Dùng lần lượt not be used to, be getting used to và be used to; kiểm tra mọi hoạt động sau to đã chuyển sang dạng -ing chưa.
Kiến thức liên quan
- Nền tảng cần ôn: Thì quá khứ đơn với động từ có quy tắc — giúp phân biệt sự kiện đã xảy ra với thói quen cũ, đồng thời củng cố cách dùng did trong câu hỏi và phủ định.