Ngữ pháp Tiếng Anh
Khám phá 84 khái niệm ngữ pháp — từ cơ bản đến nâng cao.
Không tìm thấy kết quả
A1 (30)
I, you, he, she, it, we, they là những đại từ nhân xưng làm chủ ngữ: chúng cho biết câu đang nói về ai hoặc cái gì. Trong câu kể thông thường, chúng đứng trước động từ và thường không được bỏ đi, dù người nghe đã hiểu đang nói về ai. You dùng cho cả một người lẫn nhiều người, không đổi theo tuổi tác hay mức độ trang trọng; riêng I luôn viết hoa.
Ở hiện tại, to be có ba dạng: I am, he/she/it is, you/we/they are. Động từ này dùng để giới thiệu, miêu tả, nói tuổi, vị trí và thời gian; trong tiếng Việt, ý tương ứng có thể là “là”, “ở” hoặc không cần từ nối nào: She is tired. — Cô ấy mệt. Muốn phủ định, thêm not sau am/is/are; muốn hỏi có–không, đưa am/is/are lên trước chủ ngữ.
Dùng a/an trước danh từ đếm được số ít khi chưa xác định người hay vật nào; chọn an trước âm nguyên âm, không phải cứ trước chữ cái nguyên âm. Dùng the khi người nghe có thể biết bạn đang nói đến người hay vật nào. Khi nói chung về cả một loại, danh từ số nhiều hoặc danh từ không đếm được thường không có mạo từ: I like dogs — Tôi thích chó.
Trong tiếng Anh, danh từ số ít thường chỉ một người hoặc một vật; danh từ số nhiều chỉ từ hai trở lên. Phần lớn danh từ thêm -s (book → books: sách), một số thêm -es (box → boxes: hộp), đổi -y thành -ies (baby → babies: em bé), hoặc có dạng riêng như child → children (trẻ em). Khác với tiếng Việt, dù đã có số đếm như “hai”, tiếng Anh vẫn phải dùng dạng số nhiều: two books, không phải two book.
Ở thì hiện tại đơn, dùng have với I, you, we, they và has với he, she, it: I have a brother — Tôi có một người anh hoặc em trai; She has blue eyes — Cô ấy có đôi mắt xanh. Khi hỏi hoặc phủ định theo cách thông dụng, dùng do/does rồi trở lại have: Does she have a car? — Cô ấy có ô tô không? Cấu trúc have got/has got cũng diễn đạt nghĩa “có”, nhất là trong tiếng Anh-Anh, nhưng dùng cách hỏi và phủ định riêng.
Thì hiện tại đơn dùng để nói về thói quen, sự thật, tình trạng tương đối ổn định và lịch trình cố định. Trong câu khẳng định với động từ thông thường, dùng dạng gốc sau I, you, we, they, nhưng thêm -s/-es sau he, she, it: I work — tôi làm việc; she works — cô ấy làm việc. Tên gọi “hiện tại” không có nghĩa là cứ việc gì đang diễn ra ngay lúc nói cũng dùng thì này.
Với phần lớn động từ, câu phủ định ở thì hiện tại đơn dùng chủ ngữ + don't/doesn't + động từ dạng gốc: I don't like coffee nghĩa là “Tôi không thích cà phê”. Dùng doesn't với he, she, it hoặc một người, một vật được nói đến; dùng don't với I, you, we, they. Sau doesn't, động từ không thêm -s/-es: She doesn't work — “Cô ấy không làm việc”.
Với động từ thường, câu hỏi hiện tại đơn có dạng Do/Does + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu? Dùng do với I, you, we, they, dùng does với he, she, it; sau does, động từ chính không thêm -s: Does she work here? — Cô ấy làm việc ở đây à? Nếu hỏi nơi chốn, thời gian hoặc thông tin khác, đặt từ hỏi lên đầu: Where do they live? — Họ sống ở đâu?
This và these thường chỉ người hoặc vật ở gần; that và those thường chỉ người hoặc vật ở xa. Dùng this/that cho một người, một vật hoặc một lượng không đếm được; dùng these/those cho nhiều người hoặc vật. Các từ này có thể đứng trước tên sự vật hoặc đứng một mình: This book is mine. — “Quyển sách này là của tôi”; This is mine. — “Cái này là của tôi”.
My, your, his, her, its, our, their đứng trước danh từ để cho biết người hoặc vật được nói đến thuộc về ai, hay có liên hệ với ai: my house là “nhà của tôi”. Chọn từ theo người sở hữu, không theo số lượng đồ vật: her bag là “túi của cô ấy”, còn her bags là “những chiếc túi của cô ấy”. Its chỉ sự sở hữu; it's là dạng viết tắt của it is hoặc it has, không phải từ chỉ sở hữu.
Me, you, him, her, it, us, them là các đại từ tân ngữ: những từ thay cho tên người hoặc vật ở vị trí nhận hành động hay đứng sau giới từ. So sánh She loves him. — “Cô ấy yêu anh ấy”: she chỉ người yêu, còn him chỉ người được yêu. Quy tắc ban đầu rất gọn: dùng I, he, she, we, they khi làm chủ ngữ; dùng me, him, her, us, them khi làm tân ngữ; you và it không đổi dạng.
There is và there are dùng để giới thiệu một người, vật hoặc sự việc đang có, thường tương ứng với “có” trong tiếng Việt. Dùng there is trước danh từ số ít hoặc không đếm được, và there are trước danh từ số nhiều: There is a book on the table. — “Có một quyển sách trên bàn.” Khi hỏi, đổi thành Is there…? / Are there…?; khi phủ định, dùng there isn't / there aren't.
In thường chỉ vị trí bên trong một không gian hoặc khu vực; on chỉ vị trí trên một bề mặt; at coi địa điểm như một điểm đến, điểm hẹn hoặc nơi diễn ra hoạt động. Để nói rõ vị trí tương đối, dùng under (dưới), behind (phía sau), in front of (phía trước), next to (ngay cạnh) và between (giữa các mốc được xác định). Chẳng hạn, The cat is under the table. nghĩa là “Con mèo ở dưới bàn”.
Dùng at với giờ, on với thứ và ngày tháng, in với tháng, năm và khoảng thời gian dài hơn: at 8 o'clock (lúc 8 giờ), on Monday (vào thứ Hai), in January (vào tháng Một). Không thêm các giới từ này trước cụm thời gian bắt đầu bằng this, next, last, every: I'll see you next week. (Tôi sẽ gặp bạn vào tuần sau.) Hãy học riêng các cụm thường gặp như at night (vào ban đêm) và in the morning (vào buổi sáng).
Can + động từ nguyên mẫu không có to diễn tả khả năng hoặc sự cho phép: I can swim. — Tôi biết bơi; You can sit here. — Bạn có thể ngồi ở đây. Can giữ nguyên với mọi người và vật được nói đến; dạng phủ định là can't/cannot. Muốn đặt câu hỏi, đưa can lên đầu: Can I sit here? — Tôi ngồi ở đây được không?
What, where, when, who, why, how lần lượt giúp hỏi về sự vật hoặc thông tin, nơi chốn, thời gian, người, lý do và cách thức. Trong câu hỏi trực tiếp thông thường, từ để hỏi đứng đầu: Where do you live? — Bạn sống ở đâu? Với be, đưa dạng thích hợp của động từ này lên trước người hoặc vật được nói đến: How old are you? — Bạn bao nhiêu tuổi? Riêng khi hỏi ai hoặc cái gì thực hiện hành động, thường không thêm do/does/did: Who called? — Ai đã gọi?
Which hỏi chọn người hoặc vật nào trong những lựa chọn đã biết: Which one do you want? — Bạn muốn cái nào? How many hỏi số lượng với danh từ đếm được ở dạng số nhiều: How many tickets do you need? — Bạn cần mấy vé? How much hỏi lượng không đếm thành từng đơn vị riêng hoặc hỏi giá: How much water do you need? — Bạn cần bao nhiêu nước?; How much is it? — Cái này bao nhiêu tiền?
Số đếm cho biết có bao nhiêu: one, two, three nghĩa là “một, hai, ba”. Từ 21 đến 99, nếu số có cả hàng chục và hàng đơn vị, viết hai phần nối bằng dấu gạch nối: twenty-one (21), fifty-five (55). Số 100 là one hundred; còn khi đọc ngày trong tháng, thường phải chuyển sang số thứ tự như the first (ngày mùng một).
Số thứ tự cho biết một người hoặc vật đứng thứ mấy: first là thứ nhất, second là thứ hai, third là thứ ba. Phần lớn các số còn lại có đuôi -th, nhưng cần nhớ những dạng đổi cách viết như fifth, eighth, ninth, twelfth. Khi viết bằng chữ số, dùng 1st, 2nd, 3rd, 4th; riêng các số kết thúc bằng 11, 12, 13 dùng -th, như 11th, 12th, 13th.
Để nói giờ, dùng It's + giờ: It's three o'clock nghĩa là “Bây giờ là ba giờ đúng”. Có thể đọc theo thứ tự giờ rồi phút như three thirty (3:30), hoặc dùng past cho giờ hơn và to cho giờ kém: half past three là 3:30, còn quarter to four là 3:45. Khi nói một việc diễn ra lúc mấy giờ, dùng at: The meeting is at 9:30 nghĩa là “Cuộc họp diễn ra lúc 9 giờ 30”.
Tên thứ và tên tháng trong tiếng Anh luôn viết hoa chữ đầu: Monday (thứ Hai), July (tháng Bảy). Dùng on với thứ hoặc ngày cụ thể, như on Friday (vào thứ Sáu), và in với tháng, như in July (vào tháng Bảy). Ngày 15 tháng 5 thường viết 15 May theo cách Anh hoặc May 15 theo cách Mỹ; khi đọc phần ngày, dùng số thứ tự: the fifteenth of May hoặc May fifteenth.
Tính từ là từ miêu tả đặc điểm, chẳng hạn small (nhỏ), fast (nhanh) và happy (vui). Trong tiếng Anh, tính từ thường đứng trước danh từ: a small cat (một con mèo nhỏ), hoặc sau động từ be: The cat is small. (Con mèo nhỏ). Tính từ không đổi dạng theo số lượng hay giới tính: a happy boy (một cậu bé vui vẻ), happy girls (những cô bé vui vẻ).
Trạng từ chỉ tần suất cho biết một việc xảy ra thường xuyên đến đâu: always (luôn luôn), usually (thường), often (hay), sometimes (thỉnh thoảng), rarely (hiếm khi), never (không bao giờ). Trong câu kể thông thường, chúng đứng trước động từ chính, nhưng sau các dạng của be: I always drink coffee. — Tôi luôn uống cà phê; She is never late. — Cô ấy không bao giờ đến muộn. Những cụm nói rõ số lần như every day (mỗi ngày), twice a week (hai lần một tuần) thường đứng cuối câu.
Danh từ đếm được chỉ những thứ được xem là từng đơn vị riêng: a book (một quyển sách), two books (hai quyển sách). Danh từ không đếm được chỉ chất, lượng hoặc ý niệm không được đếm trực tiếp trong cách dùng đang xét: water (nước), information (thông tin), advice (lời khuyên). Dùng many với danh từ đếm được số nhiều, much với danh từ không đếm được; muốn đếm nước, hãy thêm đơn vị như two bottles of water (hai chai nước).
Some thường dùng trong câu khẳng định để nói “một ít, một vài”; any thường dùng trong câu hỏi và câu phủ định để hỏi “có chút nào không” hoặc nói “không có chút nào”. Cả hai thường đứng trước danh từ đếm được số nhiều hoặc danh từ không đếm được: some friends — “một vài người bạn”, any money — “chút tiền nào”. Trong lời mời và lời xin, nhờ, câu hỏi thường dùng some: Would you like some coffee? — “Bạn có muốn uống cà phê không?”.
Câu mệnh lệnh tiếng Anh thường bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu không có to, không cần nêu người thực hiện: Open the door. — Mở cửa ra. Muốn nói “đừng”, dùng Don't + động từ; muốn đề nghị cùng làm, dùng Let's + động từ. Thêm please có thể làm lời yêu cầu lịch sự hơn, nhưng giọng nói và hoàn cảnh vẫn rất quan trọng.
And nối thêm ý, but nêu sự đối lập, or đưa ra lựa chọn, so dẫn đến kết quả, còn because giới thiệu lý do. Chẳng hạn, I'm tired, so I'm going to bed. nghĩa là «Tôi mệt nên tôi đi ngủ», còn I'm going to bed because I'm tired. nghĩa là «Tôi đi ngủ vì tôi mệt». Khác với cặp «vì… nên…» quen thuộc trong tiếng Việt, khi viết câu tiếng Anh thông thường, hãy chọn because hoặc so, không dùng cả hai để đánh dấu cùng một quan hệ nguyên nhân–kết quả.
Thì hiện tại tiếp diễn có cấu trúc chủ ngữ + am/is/are + động từ thêm -ing, dùng cho việc đang diễn ra hoặc tình huống tạm thời trong giai đoạn hiện nay. Ví dụ: I am reading a book. — Tôi đang đọc sách. Cấu trúc này còn diễn tả việc đã sắp xếp trong tương lai: They're coming tomorrow. — Ngày mai họ sẽ đến.
Động từ chỉ trạng thái diễn tả điều ta thích, biết, muốn, cần hoặc tin, chứ không mô tả một hành động đang diễn ra. Với các nghĩa này, thường dùng dạng đơn: I like pizza. — Tôi thích pizza; I don't understand. — Tôi không hiểu. Ngay cả khi nói về lúc này, ta vẫn thường không dùng dạng tiếp diễn như I'm liking hay I'm understanding; một số cách dùng đặc biệt sẽ được giải thích riêng ở phần mở rộng.
Để nói một thứ thuộc về ai, tiếng Anh thường đặt người sở hữu trước, thêm 's, rồi đặt thứ được sở hữu sau: John's car nghĩa là “xe của John”. Với danh từ số nhiều đã có s ở cuối, chỉ thêm dấu nháy đơn: my parents' house — “nhà của bố mẹ tôi”; nếu số nhiều không kết thúc bằng s, vẫn thêm 's: the children's toys — “đồ chơi của những đứa trẻ”. Khi nói về bộ phận của đồ vật hoặc một cụm dài, cấu trúc với of thường thuận tiện hơn: the end of the movie — “phần kết của bộ phim”.
A2 (15)
Để kể một việc đã xảy ra trong khoảng thời gian quá khứ đã kết thúc, tiếng Anh thường dùng thì quá khứ đơn; với động từ có quy tắc, dạng khẳng định thường được tạo bằng cách thêm -ed: work → worked. Dạng này không đổi theo người thực hiện: I worked nghĩa là “Tôi đã làm việc”, còn she worked nghĩa là “Cô ấy đã làm việc”. Cần chú ý cách viết như studied, stopped và nhớ rằng khi có did hoặc didn't, động từ chính trở về dạng gốc.
Ở thì quá khứ đơn, động từ bất quy tắc không tạo dạng quá khứ bằng cách thêm -ed: go → went, see → saw, have → had. Trong câu khẳng định thông thường, dạng này dùng như nhau với mọi người thực hiện hành động: I went — tôi đã đi; she went — cô ấy đã đi. Khi có did hoặc didn't, động từ chính trở về dạng nguyên mẫu không có to: Did you go? — bạn có đi không?; I didn't go — tôi không đi; riêng be có cách đặt câu khác.
Với phần lớn động từ, câu phủ định ở quá khứ đơn dùng didn't + động từ nguyên mẫu, còn câu hỏi dùng Did + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu?: I didn't go — “Tôi đã không đi”; Did you go? — “Bạn có đi không?”. Khi đã có did/didn't, động từ chính không mang dạng quá khứ nữa: dùng go, không dùng went. Riêng be thường dùng was/were để phủ định và đặt câu hỏi, không theo mẫu này.
Was và were là hai dạng quá khứ của be: dùng was với I, he, she, it, dùng were với you, we, they. Muốn phủ định, thêm not; muốn hỏi, đưa was/were lên trước chủ ngữ, không thêm did. Khi muốn nói trước đây “có” người hay vật nào đó, dùng there was cho số ít hoặc lượng không đếm được và there were cho số nhiều.
Thì quá khứ tiếp diễn dùng cấu trúc was/were + động từ thêm -ing để diễn tả một việc đang diễn ra ở thời điểm hoặc trong khoảng thời gian quá khứ được nhắc đến. Chẳng hạn, I was sleeping when you called. nghĩa là “Tôi đang ngủ thì bạn gọi.” Dùng was với I, he, she, it và were với you, we, they; khi hỏi, đưa was/were lên trước người hoặc vật được nói đến.
Thì hiện tại hoàn thành đơn có dạng have/has + phân từ quá khứ (dạng thứ ba của động từ, thường gọi là V3). Dùng thì này để nói về trải nghiệm tính đến hiện tại, việc đã xảy ra có ý nghĩa với hiện tại, hoặc sự việc trong khoảng thời gian chưa kết thúc. I have been to Japan nghĩa là “Tôi từng đến Nhật Bản”; câu này không cho biết chuyến đi diễn ra vào năm nào.
Dùng hiện tại hoàn thành khi nhìn một việc đã xảy ra từ thời điểm hiện tại: kết quả còn đáng chú ý, trải nghiệm tính đến nay hoặc việc kéo dài đến bây giờ. Dùng quá khứ đơn khi đặt việc đó vào một thời điểm hay giai đoạn đã kết thúc. So sánh I've lost my keys — “Tôi làm mất chìa khóa rồi”, hiện vẫn chưa tìm thấy — với I lost my keys yesterday — “Hôm qua tôi làm mất chìa khóa”, xác định lúc xảy ra.
Dùng will + động từ nguyên mẫu không có to để dự đoán, quyết định ngay lúc nói, đề nghị giúp đỡ hoặc hứa hẹn: I'll help you. — Tôi sẽ giúp bạn. Will không đổi theo người thực hiện; dạng phủ định là will not, thường rút gọn thành won't. Khi hỏi, đưa will lên trước người thực hiện: Will she come? — Cô ấy có đến không?
Dùng am/is/are + going to + động từ nguyên mẫu để nói về dự định đã có hoặc dự đoán dựa trên dấu hiệu hiện tại. Động từ nguyên mẫu là dạng cơ bản như study (học), buy (mua), không thêm đuôi: I'm going to study medicine. — Tôi định học ngành y. Muốn phủ định, thêm not sau am/is/are; muốn hỏi, đưa am/is/are lên trước người hoặc vật được nói đến.
Để nói một người hoặc vật có đặc điểm nào đó hơn đối tượng khác, tiếng Anh thường dùng tính từ ngắn + -er + than hoặc more + tính từ dài + than: taller than me nghĩa là “cao hơn tôi”, còn more expensive than this one nghĩa là “đắt hơn cái này”. Muốn nói “kém… hơn” hoặc “ít… hơn”, dùng less + tính từ + than, chẳng hạn less expensive than this one là “ít đắt hơn cái này”, tự nhiên hơn trong tiếng Việt là “rẻ hơn cái này”. Một số từ phải học riêng: good → better là “tốt → tốt hơn”, bad → worse là “tệ → tệ hơn”.
So sánh nhất dùng để nói một người hoặc sự vật đứng đầu trong một nhóm về một đặc điểm nào đó: cao nhất, rẻ nhất, thú vị nhất. Với tính từ ngắn, thường dùng the + tính từ thêm -est; với tính từ dài, thường dùng the most + tính từ: the tallest — cao nhất; the most beautiful — đẹp nhất. Một số từ đổi dạng riêng, chẳng hạn good → best — tốt → tốt nhất và bad → worst — tệ → tệ nhất.
Should thường có nghĩa là “nên”, còn must diễn tả “phải” vì có yêu cầu hoặc sự cần thiết rất mạnh. Mustn't là “không được”, trong khi don't have to là “không cần, không bắt buộc” — hai ý hoàn toàn khác nhau. Sau should và must, dùng động từ ở dạng cơ bản, không thêm to: You should rest — “Bạn nên nghỉ ngơi”.
Have to + động từ nguyên mẫu diễn tả điều phải làm, thường do quy định hoặc hoàn cảnh; với he, she, it, dùng has to. Khi hỏi hoặc phủ định ở hiện tại, dùng do/does + have to: Does she have to go? — “Cô ấy có phải đi không?”. Quá khứ dùng had to, nhưng sau did/didn't lại dùng have to. Đặc biệt, don't have to nghĩa là “không cần/không bắt buộc”, chứ không phải “không được”.
Trạng từ chỉ cách thức cho biết một việc được làm như thế nào: She speaks slowly. — Cô ấy nói chậm. Nhiều trạng từ được tạo bằng cách thêm -ly vào tính từ, nhưng có những dạng cần nhớ riêng như good → well, fast → fast, hard → hard. Vị trí dễ dùng nhất là sau động từ hoặc sau cả phần chỉ người, vật chịu tác động: He speaks English well. — Anh ấy nói tiếng Anh giỏi.
Mệnh đề quan hệ là phần đứng sau một danh từ để nói rõ đang nhắc đến người hay vật nào: the woman who lives upstairs nghĩa là “người phụ nữ sống ở tầng trên”. Dùng who cho người, which cho vật và that cho cả hai trong mệnh đề xác định, tức phần thông tin giúp nhận diện đối tượng. Loại mệnh đề này không có dấu phẩy; chỉ được bỏ đại từ quan hệ khi nó không làm chủ ngữ, tức không đảm nhiệm vai trò người hoặc vật thực hiện hành động trong mệnh đề đó.
B1 (13)
Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn dùng have/has been + động từ đuôi -ing để nói về một hoạt động bắt đầu trước đây và kéo dài đến hiện tại, hoặc vừa dừng nhưng còn dấu vết. Câu I've been waiting for an hour nghĩa là “Tôi đã chờ cả tiếng rồi”, nhấn vào khoảng thời gian chờ. Dùng for với độ dài thời gian, since với mốc bắt đầu; không nhất thiết lúc nói hoạt động vẫn đang diễn ra.
Thì quá khứ hoàn thành có dạng had + phân từ quá khứ, dùng để nhìn lại một việc từ một mốc đã qua. Trong I had already eaten when she arrived. — “Khi cô ấy đến, tôi đã ăn rồi”, việc ăn xảy ra trước việc cô ấy đến. Không phải cứ có hai việc trong quá khứ là phải dùng thì này: điều quan trọng là bạn có cần làm rõ việc nào đã xảy ra trước mốc đang kể hay không.
Câu điều kiện loại 1 diễn tả một tình huống có thể xảy ra trong tương lai và kết quả đi kèm: if + hiện tại đơn, will + động từ nguyên mẫu không có to. Ví dụ: If it rains, I'll stay home. — Nếu trời mưa, tôi sẽ ở nhà. Dù nói về tương lai, phần điều kiện sau if thông thường không dùng will; phần kết quả có thể dùng can, might, should hoặc một lời yêu cầu thay cho will.
Câu điều kiện loại 2 dùng để hình dung một tình huống không có thật ở hiện tại hoặc được xem là khó xảy ra trong tương lai: if + quá khứ đơn, would + động từ nguyên mẫu không có to. Ví dụ, If I had money, I would travel. nghĩa là “Nếu có tiền, tôi sẽ đi du lịch”, nhưng người nói đang đặt mình vào một hoàn cảnh giả định. Dạng quá khứ ở đây diễn tả sự xa rời thực tế, không nhất thiết nói về thời gian đã qua.
Dùng may, might, could để nói một việc có thể đúng hoặc có thể xảy ra; dùng must khi có căn cứ để kết luận «chắc hẳn là», và can't khi kết luận «không thể nào là». Chẳng hạn, He must be tired nghĩa là «Anh ấy chắc hẳn mệt», không nhất thiết là «Anh ấy phải mệt». Sau các từ này, động từ giữ nguyên dạng: She might come tomorrow — «Có lẽ ngày mai cô ấy sẽ đến».
Câu bị động đưa người hoặc vật chịu tác động lên đầu câu, với cấu trúc chủ ngữ + be + quá khứ phân từ: The letter was sent yesterday. — Lá thư đã được gửi hôm qua. Dạng của be thay đổi theo thời gian và chủ ngữ; quá khứ phân từ giữ nguyên. Chỉ thêm by + người thực hiện khi thông tin ấy cần thiết, không phải câu bị động nào cũng cần nêu người làm.
Câu trần thuật gián tiếp dùng để kể lại điều ai đó nói, không cần nhắc nguyên văn: He said he was tired. nghĩa là “Anh ấy nói rằng anh ấy mệt”. Khi kể lại bằng said hoặc told, ta thường lùi thì, chẳng hạn am → was, will → would, và điều chỉnh cách gọi người, thời gian, địa điểm theo hoàn cảnh mới. Dùng say + nội dung, nhưng tell + người nghe + nội dung; việc đổi các từ còn lại phụ thuộc vào ý nghĩa, không phải lúc nào cũng đổi máy móc.
Khi kể lại một câu hỏi, dùng ask + if/whether nếu câu trả lời là có hoặc không; nếu câu hỏi có từ để hỏi thì giữ từ ấy. Phần nội dung được kể lại có trật tự như câu kể, không đảo động từ lên trước chủ ngữ: He asked where I lived. — Anh ấy hỏi tôi sống ở đâu. Nếu toàn câu chỉ là lời kể, kết thúc bằng dấu chấm, không dùng dấu hỏi.
Dùng where để nói về nơi một việc diễn ra, when để nói về thời gian và whose + danh từ để diễn đạt quan hệ sở hữu. Mệnh đề quan hệ xác định giúp biết đang nói đến ai hoặc cái gì, còn mệnh đề không xác định chỉ bổ sung thông tin và được ngăn bằng dấu phẩy. Chỉ được bỏ đại từ quan hệ làm tân ngữ trong mệnh đề xác định; không áp dụng cách bỏ này cho whose hoặc cho mệnh đề có dấu phẩy.
Used to + động từ nguyên mẫu diễn tả thói quen hoặc trạng thái trước đây, thường ngầm đối chiếu với hiện tại: I used to live in Paris. — Trước đây tôi sống ở Paris. Would + động từ nguyên mẫu kể những hành động lặp lại trong một giai đoạn quá khứ, không dùng thay used to cho trạng thái kéo dài. Be used to + danh từ hoặc động từ thêm -ing lại mang nghĩa “quen với”: I'm used to working late. — Tôi quen làm việc muộn rồi.
Sau một động từ, không thể tùy ý chọn to + động từ hay động từ thêm -ing: hãy học cả cụm, chẳng hạn want to learn (muốn học) và enjoy learning (thích học). Sau giới từ, nếu dùng động từ thì thường dùng dạng -ing, như interested in learning (quan tâm đến việc học). Một số động từ nhận cả hai dạng nhưng đổi nghĩa: stop smoking là ngừng hút thuốc, còn stop to smoke là dừng việc đang làm để hút thuốc.
Too nói rằng một mức độ vượt quá giới hạn phù hợp: too expensive là “đắt quá”, thường hàm ý không mua được hoặc không muốn mua. Enough nghĩa là “đủ”: đặt sau từ chỉ tính chất hoặc cách thức (old enough, quickly enough), nhưng đặt trước từ chỉ người, vật hoặc lượng (enough money). Muốn nói “quá… nên không thể…” hoặc “đủ… để…”, thêm to + động từ nguyên mẫu: too tired to work = “mệt quá nên không làm việc nổi”; old enough to drive = “đủ tuổi lái xe”.
Cụm động từ kết hợp một động từ với từ ngắn như up, down, on, off, out, in để tạo nghĩa riêng: give up là “từ bỏ”, không phải “cho lên”. Với cụm tách được như turn off, có thể nói turn off the light hoặc turn the light off, nhưng nếu thay “đèn” bằng it thì phải nói turn it off. Với cụm không tách được như look after, giữ nguyên thứ tự: look after her — “chăm sóc cô ấy”.
B2 (10)
Câu điều kiện loại 3 dùng để hình dung một quá khứ khác với điều đã xảy ra: If + chủ ngữ + had + V3, chủ ngữ + would have + V3. Ở đây, chủ ngữ là người hoặc vật được nói đến; V3 là quá khứ phân từ, tức dạng động từ như known, gone, studied. If I had known, I would have told you nghĩa là “Nếu lúc đó tôi biết thì tôi đã nói với bạn rồi”, nhưng thực tế lúc ấy tôi không biết.
Câu điều kiện hỗn hợp nói về một tình huống giả định mà điều kiện và kết quả thuộc hai mốc thời gian khác nhau. Hai kiểu thường gặp là If + had + phân từ quá khứ, would + động từ nguyên mẫu cho điều kiện quá khứ và kết quả hiện tại; và If + dạng quá khứ đơn, would have + phân từ quá khứ cho đặc điểm hiện tại hoặc lâu dài và kết quả quá khứ. Chẳng hạn, If I had studied harder, I would be a doctor now nghĩa là “Nếu hồi đó tôi học chăm hơn thì bây giờ tôi đã là bác sĩ”.
Dùng wish / if only + dạng quá khứ đơn để ước hiện tại khác đi: I wish I had more time — Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn. Dùng had + dạng phân từ quá khứ để tiếc chuyện đã qua: I wish I had studied harder — Giá mà hồi đó tôi học chăm hơn. Dùng would + động từ nguyên mẫu khi muốn một hành vi hoặc tình hình thay đổi, thường kèm sự bực mình: I wish you wouldn't smoke — Tôi mong bạn đừng hút thuốc nữa. If only thường tha thiết hoặc tiếc nuối hơn wish, gần với “giá mà”, “phải chi”.
Để suy đoán về chuyện đã xảy ra, dùng động từ tình thái + have + quá khứ phân từ: must have forgotten là “chắc hẳn đã quên”, might have forgotten là “có thể đã quên”, còn can't have forgotten là “không thể nào đã quên được”. Động từ tình thái là những từ như must, might, can, giúp thể hiện mức độ tin tưởng, khả năng hoặc điều nên làm; quá khứ phân từ là dạng như forgotten, gone, seen. Riêng should have thường diễn tả điều đáng lẽ nên làm, nhưng cũng có thể chỉ một kết quả được mong đợi.
Thì tương lai hoàn thành dùng cấu trúc `will have + quá khứ phân từ` để nói một việc sẽ đã hoàn tất khi đến một mốc trong tương lai. Ví dụ: I will have finished by 5 o'clock. — Chậm nhất đến 5 giờ, tôi sẽ làm xong. Hãy hình dung mình đứng ở mốc tương lai ấy, nhìn lại việc đã hoàn thành; không chỉ nói việc gì sẽ xảy ra.
Thì tương lai tiếp diễn có cấu trúc will be + động từ đuôi -ing, dùng để nhìn một hành động khi nó đang diễn ra tại một thời điểm trong tương lai: At nine tomorrow, I'll be working. — Chín giờ ngày mai, tôi sẽ đang làm việc. Cấu trúc này còn diễn tả hoạt động dự kiến theo lịch trình và hỏi về kế hoạch của người khác: Will you be using the car tonight? — Tối nay bạn có dùng xe không? Điểm cần nhớ không chỉ là “sẽ”, mà là hoạt động đang diễn ra hoặc được dự kiến trong khoảng thời gian ấy.
Câu có hai tân ngữ thường cho phép đưa người nhận hoặc vật được trao lên đầu: She was given a present — “Cô ấy được tặng một món quà”; A present was given to her — “Một món quà được tặng cho cô ấy”. Dùng have/get + vật + quá khứ phân từ khi thu xếp để người khác làm việc gì: I had my car repaired — “Tôi đã mang xe đi sửa”. Còn get + quá khứ phân từ, không có vật đứng giữa, có thể diễn tả một việc xảy đến với chủ thể: The window got broken — “Cửa sổ đã bị vỡ”.
Câu chẻ tách một thông điệp thành hai phần để làm nổi bật thông tin cần nhấn mạnh: It was John who broke the window. — Chính John là người làm vỡ cửa sổ. Dùng It is/was … that/who … khi muốn chỉ rõ người, vật hoặc hoàn cảnh; dùng What … is … khi muốn dẫn người nghe đến điều quan trọng ở cuối câu. So sánh I need a holiday — Tôi cần một kỳ nghỉ — với What I need is a holiday — Điều tôi cần là một kỳ nghỉ.
Mệnh đề phân từ dùng dạng như standing, written hoặc having finished để bổ sung thông tin mà không cần một mệnh đề đầy đủ. Dạng -ing thường mang nghĩa chủ động, phân từ quá khứ thường mang nghĩa bị động hoặc trạng thái, còn having + phân từ quá khứ nhấn mạnh việc đã hoàn tất trước việc khác. Với phần phân từ bổ sung hoàn cảnh cho cả câu, chủ thể được hiểu thường phải trùng với chủ ngữ của mệnh đề chính: Having finished work, I went home. — Làm xong việc, tôi về nhà.
Khi đưa một cụm mang nghĩa phủ định hoặc hạn định như never, rarely, not only, only then lên đầu câu để nhấn mạnh, tiếng Anh thường đặt trợ động từ trước chủ ngữ: Never have I seen such beauty. — Tôi chưa bao giờ thấy vẻ đẹp như thế. Nếu câu chưa có trợ động từ, dùng do, does hoặc did: Little did she know what would happen. — Cô ấy chẳng hề biết chuyện gì sẽ xảy ra. Dù có trật tự giống câu hỏi, đây vẫn là câu kể, không phải câu hỏi.
C1 (8)
Thức giả định là cách dùng dạng động từ để diễn đạt điều được đề nghị, yêu cầu, mong muốn hoặc hình dung, thay vì khẳng định một sự việc có thật. Sau lời đề nghị hay yêu cầu với that, tiếng Anh có thể dùng động từ nguyên mẫu không có to: I suggest that he be careful — Tôi đề nghị anh ấy cẩn thận. Trong giả thiết trái với thực tế, were dùng được với mọi chủ ngữ: If I were you, I would wait — Nếu là bạn, tôi sẽ chờ. Một số cách nói cố định cũng giữ dạng giả định, như if need be — nếu cần.
Be bound to diễn đạt điều gần như chắc chắn; be supposed to nói về điều được yêu cầu hoặc trông đợi; be meant to thường nói về ý định hay công dụng; be to diễn đạt kế hoạch hoặc chỉ thị trang trọng. Would rather nêu lựa chọn ưu tiên, còn had better đưa ra lời khuyên mạnh, thường vì có hậu quả nếu không làm. Điểm cần nhớ về cấu trúc: bốn cụm đầu có to, nhưng sau would rather và had better là động từ nguyên mẫu không có to.
Tiếng Anh thường dùng It is said that… hoặc chủ ngữ + is said to… để thuật lại thông tin mà không nêu rõ người nói: She is said to have left nghĩa là “Nghe nói cô ấy đã rời đi”. Dạng sau to cho biết sự việc diễn ra cùng thời điểm, đang tiếp diễn hay đã xảy ra trước lời tường thuật. Không nên dịch máy móc thành “cô ấy bị nói”: đây là cách trình bày nguồn tin, không phải cách diễn đạt một việc bất lợi cho ai.
Các từ nối lập luận giúp người đọc nhận ra đâu là ý bổ sung, kết quả hay điều trái với dự đoán: furthermore, moreover bổ sung luận cứ; consequently, hence, thus dẫn đến kết quả hoặc kết luận; nevertheless, nonetheless nêu điều vẫn đúng bất chấp ý trước. Notwithstanding và albeit cũng diễn đạt sự nhượng bộ, nhưng có cấu trúc riêng, không thể thay trực tiếp cho mọi từ nghĩa là “tuy nhiên”. Khi nối hai câu hoàn chỉnh bằng những từ như moreover hoặc nevertheless, hãy dùng dấu chấm hoặc dấu chấm phẩy, không chỉ dùng dấu phẩy.
Tiếng Anh tránh lặp bằng cách bỏ phần người nghe đã hiểu hoặc dùng một từ ngắn thay cho phần đó. Khi nói “tôi cũng vậy”, hãy chọn trợ động từ phù hợp: I'm tired. — So am I. (Tôi mệt. — Tôi cũng vậy.); với câu phủ định: I can't swim. — Neither can I. (Tôi không biết bơi. — Tôi cũng không.). Những dạng như I hope so (Tôi hy vọng là vậy), I hope not (Tôi hy vọng là không) và if not (nếu không) thay cho cả một ý đã nêu.
Mệnh đề danh từ là một cụm có cấu trúc câu, thường có chủ ngữ và động từ, nhưng cả cụm đảm nhiệm một vị trí thường dành cho danh từ: What matters is your health. — Điều quan trọng là sức khỏe của bạn. Dùng that để đưa vào một nhận định, whether/if để nêu điều chưa rõ đúng hay không, và các từ như what, who, how để chỉ nội dung cần biết hoặc điều được nói đến. Khi mệnh đề diễn đạt một câu hỏi gián tiếp, giữ trật tự kể thông thường: I know where she lives. — Tôi biết cô ấy sống ở đâu.
Trong tiếng Anh, những cách nói như tend to, appear to, may và to some extent giúp giới hạn một nhận định cho phù hợp với bằng chứng. Chẳng hạn, The results suggest that the method may be useful nghĩa là “Kết quả gợi ý rằng phương pháp này có thể hữu ích”, chứ chưa khẳng định chắc chắn. Cần phân biệt việc giảm độ chắc chắn, giảm mức độ và thu hẹp phạm vi: ba việc này không thay thế cho nhau.
Các cụm như come up with, put up with và get away with cần được học cả cụm vì nghĩa không phải là phép cộng nghĩa từng từ. Với bảy cụm trong bài, phần chỉ người, vật hoặc việc được nói tới đứng sau giới từ cuối, không chen vào giữa các thành phần. Nếu phần đó là một hành động, thường dùng dạng -ing: We're looking forward to seeing you — Chúng tôi rất mong được gặp bạn.
C2 (8)
Văn chương tiếng Anh thường dùng những dạng động từ quen thuộc theo cách có chủ ý: hiện tại có thể kể chuyện đã xảy ra, còn dạng hoàn thành tiếp diễn có thể kéo người đọc nhìn về một quãng thời gian từ tương lai. Những dạng cổ như thou, hath, doth tạo giọng xưa, nhưng không phải cứ viết trang trọng là dùng chúng. Điều cần nắm là điểm nhìn thời gian và hiệu quả giọng văn, chứ không phải một bộ “thì văn chương” hoàn toàn riêng.
Tiếng Anh pháp lý còn giữ những từ như hereby (bằng văn bản hoặc hành vi này), thereof (của điều đó) và notwithstanding (bất chấp, không phụ thuộc vào). Văn bản cổ còn dùng thou, thee, thy và các dạng động từ như art, hast, doth. Mục tiêu chính là nhận ra quan hệ nghĩa và sắc thái của chúng, không phải đưa chúng vào mọi email trang trọng.
Tiếng Anh có nhiều biến thể ngữ pháp: Have you got a pen? và Do you have a pen? đều có nghĩa là “Bạn có bút không?”. Một số khác biệt thuộc cách dùng chuẩn ở Anh hoặc Mỹ; những cách nói như ain't hay innit lại gắn với hội thoại thân mật hoặc những cộng đồng cụ thể. Mục tiêu không phải là bắt chước mọi cách nói, mà là hiểu đúng ý người nói và chọn cách diễn đạt phù hợp với hoàn cảnh.
Biện pháp tu từ là cách lựa chọn và sắp xếp lời nói để tạo sức nhấn, gợi cảm xúc hoặc làm ý tưởng dễ nhớ, chứ không chỉ truyền thông tin. Trong tiếng Anh, câu hỏi có thể ngầm khẳng định, phủ định có thể khen nhẹ, còn các phần câu cân xứng có thể làm nổi bật sự đối lập. Muốn hiểu đúng, hãy đọc cả tình huống và giọng điệu: Not bad có thể là “khá đấy”, nhưng không phải lúc nào cũng là lời khen nhiệt tình.
Văn viết học thuật và trang trọng ưu tiên lập luận rõ ràng, từ ngữ chính xác và mức độ khẳng định phù hợp với bằng chứng. Câu bị động, cách diễn đạt thận trọng và danh từ hóa giúp tổ chức thông tin, nhưng không phải câu nào cũng cần dùng chúng. Viết trang trọng không có nghĩa là viết dài, tránh hoàn toàn từ I hoặc thay mọi từ quen thuộc bằng từ khó.
Thành ngữ là cụm từ có nghĩa chung không thể suy ra chỉ bằng cách ghép nghĩa từng từ. Chẳng hạn, the ball is in your court nghĩa là “giờ đến lượt bạn quyết định hoặc hành động”, không phải thông báo về một quả bóng. Hãy học cả cụm cùng tình huống sử dụng: phần hình ảnh thường cố định, nhưng động từ và những từ chỉ người có thể thay đổi theo câu.
Kết hợp từ là những từ thường đi cùng nhau theo thói quen sử dụng của người nói: make a decision (đưa ra quyết định), heavy rain (mưa to), pose a threat (gây ra mối đe dọa). Không thể thay một từ bằng từ gần nghĩa chỉ vì bản dịch tiếng Việt vẫn hợp lý. Muốn dùng tự nhiên, hãy học cả cụm, kèm nghĩa, hoàn cảnh và cấu trúc đi sau, thay vì học từng từ rời.
Chuyển đổi văn phong là điều chỉnh cách diễn đạt theo người nhận, mục đích và hoàn cảnh, chứ không chỉ thay từ thông dụng bằng từ trang trọng. We will commence at nine (Chúng tôi sẽ bắt đầu lúc chín giờ) hợp với một thông báo nghi thức; We start at nine truyền đạt cùng thông tin một cách trung tính. Khi chưa rõ mức độ thân mật, cách nói rõ ràng, lịch sự và trung tính thường là lựa chọn an toàn nhất.