Danh từ đếm được và không đếm được trong tiếng Anh
Countable/Uncountable
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Tóm tắt nhanh
Danh từ đếm được chỉ những thứ được xem là từng đơn vị riêng: a book (một quyển sách), two books (hai quyển sách). Danh từ không đếm được chỉ chất, lượng hoặc ý niệm không được đếm trực tiếp trong cách dùng đang xét: water (nước), information (thông tin), advice (lời khuyên). Dùng many với danh từ đếm được số nhiều, much với danh từ không đếm được; muốn đếm nước, hãy thêm đơn vị như two bottles of water (hai chai nước).
Tổng quan
Danh từ là từ gọi tên người, vật, nơi chốn hoặc ý niệm, chẳng hạn “bác sĩ”, “bàn”, “nước”, “kiến thức”. Trong tiếng Anh, cần biết danh từ đang được dùng theo kiểu đếm được hay không đếm được để chọn từ đi kèm và viết câu đúng. Đây là kiến thức nền tảng ở trình độ A1, xuất hiện ngay khi mua sắm, gọi đồ uống hoặc nói mình có gì.
Với người Việt, điểm dễ vướng không phải là hiểu “một” hay “nhiều”, mà là cách mỗi ngôn ngữ chia sự vật thành đơn vị. Tiếng Việt nói “hai quyển sách”, còn tiếng Anh thường đếm trực tiếp two books, không cần một từ tương ứng với “quyển”. Ngược lại, dù có thể nói “hai lời khuyên” trong tiếng Việt, tiếng Anh thông thường phải nói two pieces of advice, chứ không thêm đuôi số nhiều vào advice.
Vì vậy, đừng chỉ hỏi “ngoài đời có đếm được thứ này không?”. Hãy hỏi “tiếng Anh đang dùng từ này với nghĩa gì và đếm theo đơn vị nào?”. Phần đầu trình bày quy tắc dùng hằng ngày; phần mở rộng giải thích vì sao cùng một từ đôi khi thuộc cả hai nhóm.
Cách dùng và quy tắc
1. Danh từ đếm được có dạng số ít và số nhiều
Số ít nghĩa là một đơn vị; số nhiều nghĩa là từ hai đơn vị trở lên. Nhiều danh từ tạo số nhiều bằng đuôi -s hoặc -es, nhưng cũng có dạng bất quy tắc, tức là đổi theo cách riêng.
| Dạng tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Đặc điểm |
|---|---|---|
| a book → two books | một quyển sách → hai quyển sách | Thêm đuôi số nhiều |
| an apple → three apples | một quả táo → ba quả táo | Đếm trực tiếp từng quả |
| a box → four boxes | một cái hộp → bốn cái hộp | Thêm đuôi số nhiều |
| a child → two children | một đứa trẻ → hai đứa trẻ | Dạng số nhiều bất quy tắc |
Danh từ đếm được số ít thông thường không đứng trơ một mình trong câu. Cần một từ như a/an (một, chưa xác định cụ thể), the (người hoặc vật đã xác định), my (của tôi), this (này). A, an, the được gọi là mạo từ, tức những từ đặt trước danh từ để cho biết đối tượng được nói đến đã xác định hay chưa.
- I need a bag. — Tôi cần một cái túi.
- My bag is here. — Túi của tôi ở đây.
- Bags are useful. — Túi rất hữu ích.
Câu cuối nói chung về túi nên dùng số nhiều mà không cần mạo từ. Quy tắc “không đứng một mình” ở trên áp dụng cho danh từ đếm được số ít, không phải mọi danh từ.
2. Danh từ không đếm được không nhận số đếm trực tiếp
Trong cách dùng thông thường, những danh từ này không có dạng số nhiều và không đi trực tiếp với a/an hoặc một số đếm. Nói some water (một ít nước), không nói a water nếu chỉ đang nói về nước như một chất. Cách gọi một suất đồ uống là trường hợp riêng, được giải thích ở phần mở rộng.
Một số nhóm quen thuộc:
- Chất lỏng và nguyên liệu: water (nước), milk (sữa), rice (gạo/cơm), sugar (đường).
- Thông tin và ý niệm: information (thông tin), advice (lời khuyên), knowledge (kiến thức).
- Những từ gom nhiều vật thành một khối chung: furniture (đồ nội thất), luggage (hành lý), equipment (thiết bị).
- Một số từ rất thường gặp: money (tiền), homework (bài tập về nhà), bread (bánh mì).
Hạt gạo vẫn đếm được ngoài đời, nhưng rice không được đếm trực tiếp trong nghĩa thông thường. Tiền cũng vậy: money không đếm được, còn coins (những đồng xu) và dollars (đô la) là các đơn vị đếm được.
3. Chọn từ chỉ lượng theo nhóm danh từ
Từ chỉ lượng là từ hoặc cụm từ cho biết có bao nhiêu, nhiều hay ít. Đây là bảng cần dùng nhiều nhất:
| Cách dùng | Cụm tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| Hỏi số lượng đơn vị | how many apples | bao nhiêu quả táo |
| Hỏi lượng | how much water | bao nhiêu nước |
| Nhiều đơn vị | many books | nhiều quyển sách |
| Lượng lớn | much money | nhiều tiền |
| Một vài đơn vị | a few chairs | một vài cái ghế |
| Một lượng nhỏ | a little milk | một ít sữa |
| Một số đơn vị | some eggs | một ít trứng |
| Một lượng không xác định | some rice | một ít gạo |
| Nhiều, dùng được với cả hai nhóm | a lot of apples / a lot of water | nhiều táo / nhiều nước |
| Đủ, dùng được với cả hai nhóm | enough chairs / enough space | đủ ghế / đủ chỗ |
Some và any dùng được với danh từ đếm được số nhiều và danh từ không đếm được. Quy tắc ban đầu: thường dùng some trong câu khẳng định, any trong câu hỏi và câu phủ định, tức câu nói “không”.
- We have some eggs. — Chúng tôi có một ít trứng.
- Do you have any milk? — Bạn có sữa không?
- We don't have any rice. — Chúng tôi không có gạo.
Trong lời mời hoặc yêu cầu, some rất tự nhiên: Would you like some tea? — Bạn có muốn uống chút trà không? Vì vậy, không nên học thành quy tắc cứng “cứ có dấu hỏi là dùng any”.
4. Thêm đơn vị khi muốn đếm chính xác
Mẫu thường gặp là số đếm + đơn vị + of + danh từ không đếm được. Đuôi số nhiều nằm ở từ chỉ đơn vị, không nằm ở tên chất hay ý niệm phía sau.
| Cụm tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Đơn vị được đếm |
|---|---|---|
| two glasses of water | hai cốc nước | Cốc |
| three bottles of milk | ba chai sữa | Chai |
| two slices of bread | hai lát bánh mì | Lát |
| a kilo of rice | một kilôgam gạo | Khối lượng |
| two pieces of advice | hai lời khuyên | Từng lời khuyên |
| three pieces of information | ba thông tin | Từng thông tin |
| two items of furniture | hai món đồ nội thất | Từng món đồ |
Cách này khá gần với thói quen nói “một cốc nước”, “hai lát bánh mì” trong tiếng Việt. Tuy nhiên, đừng áp dụng máy móc một đơn vị cho mọi thứ: “mẩu thông tin” có thể giúp nhớ cấu trúc, nhưng bản dịch tự nhiên của three pieces of information thường chỉ là “ba thông tin”.
5. Chọn dạng động từ phù hợp
Động từ là từ diễn tả hành động hoặc trạng thái. Khi danh từ làm chủ ngữ — phần cho biết ai hoặc cái gì được nói đến — dạng động từ cần phù hợp với danh từ đó.
- The apple is fresh. — Quả táo còn tươi.
- The apples are fresh. — Những quả táo còn tươi.
- The milk is fresh. — Sữa còn tươi.
- The information is useful. — Thông tin này hữu ích.
Danh từ không đếm được thường đi với dạng động từ số ít, dù nghĩa tiếng Việt có thể gợi đến nhiều thứ. Với cụm có đơn vị, hãy nhìn đơn vị ấy: There is a bottle of water. — Có một chai nước; There are two bottles of water. — Có hai chai nước.
Ví dụ trong ngữ cảnh
Những câu sau đi từ hỏi mua đồ ăn đến trao đổi công việc. Các câu hỏi ngắn như How many apples? hoàn toàn tự nhiên khi người nghe đã hiểu đang hỏi chuyện gì.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điều cần chú ý |
|---|---|---|
| I need some water. | Tôi cần một ít nước. | Nước không được đếm trực tiếp |
| How many apples? | Bao nhiêu quả táo? | Táo là những đơn vị riêng |
| How much money? | Bao nhiêu tiền? | Hỏi lượng tiền |
| I have some information. | Tôi có một ít thông tin. | Không thêm đuôi số nhiều |
| There is an apple in my bag. | Có một quả táo trong túi tôi. | Một đơn vị, dùng mạo từ |
| We need a few eggs for dinner. | Chúng ta cần vài quả trứng cho bữa tối. | Một vài đơn vị đếm được |
| There isn't much milk left. | Không còn nhiều sữa. | Dùng để nói lượng còn lại |
| Do you have any bread? | Bạn có bánh mì không? | Hỏi về bánh mì nói chung |
| Please buy two bottles of water. | Bạn mua giúp hai chai nước nhé. | Đếm chai chứ không đếm nước |
| The furniture is quite old. | Đồ nội thất khá cũ rồi. | Cả nhóm đồ đi với dạng số ít |
| These chairs are comfortable. | Những chiếc ghế này ngồi thoải mái. | Những chiếc ghế riêng lẻ là số nhiều |
| Can you give me a piece of advice? | Bạn có thể cho tôi một lời khuyên không? | Thêm đơn vị cho một lời khuyên |
| We have a lot of homework tonight. | Tối nay chúng tôi có nhiều bài tập về nhà. | Không dùng dạng số nhiều |
| Would you like some tea? | Bạn uống chút trà nhé? | Lời mời thường dùng từ chỉ một lượng không xác định |
Những lỗi thường gặp
1. Thêm đuôi số nhiều vì tiếng Việt có thể nói “các”
- Sai: I need some informations.
- Đúng: I need some information. — Tôi cần một ít thông tin.
- Vì sao: Information không đếm được trong nghĩa này. Muốn nhấn mạnh ba thông tin riêng, dùng three pieces of information (ba thông tin).
Tương tự, tránh advices, furnitures, equipments khi nói lời khuyên, đồ nội thất và thiết bị nói chung.
2. Dùng “một” là tự động thêm mạo từ
- Sai: She gave me an advice.
- Đúng: She gave me a piece of advice. — Cô ấy cho tôi một lời khuyên.
- Vì sao: A/an không đứng trực tiếp trước advice. Nếu không cần nhấn mạnh chỉ có một lời khuyên, có thể nói She gave me some advice. — Cô ấy cho tôi vài lời khuyên.
3. Nhầm từ hỏi vì đều dịch là “bao nhiêu”
- Sai: How many money do you need?
- Đúng: How much money do you need? — Bạn cần bao nhiêu tiền?
- Vì sao: Chọn theo danh từ tiếng Anh, không theo bản dịch. How many dollars do you need? — Bạn cần bao nhiêu đô la? — lại đúng vì đang đếm đơn vị tiền tệ.
4. Bỏ từ đi kèm danh từ đếm được số ít
- Sai: I bought book.
- Đúng: I bought a book. — Tôi đã mua một quyển sách.
- Vì sao: Trong câu thông thường này, danh từ đếm được số ít cần từ đi kèm. Tiếng Việt có thể nói “tôi mua sách” mà chưa cho biết số lượng; tiếng Anh cần chọn rõ a book (một quyển sách) hoặc books (nhiều quyển sách), tùy ý định.
5. Chọn động từ số nhiều cho một nhóm đồ không đếm được
- Sai: The luggage are heavy.
- Đúng: The luggage is heavy. — Hành lý nặng.
- Vì sao: Luggage không đếm được dù có thể gồm nhiều chiếc vali. Nếu muốn nói từng chiếc, dùng The suitcases are heavy. — Những chiếc vali nặng.
6. Quên số nhiều ở từ chỉ đơn vị
- Sai: We need two bottle of water.
- Đúng: We need two bottles of water. — Chúng ta cần hai chai nước.
- Vì sao: Có hai chai nên bottle phải thành bottles; water giữ nguyên.
Lưu ý khi sử dụng
Trong lời nói hằng ngày, cách nói “nhiều” nào tự nhiên hơn?
Many và much đều đúng nhóm danh từ của chúng, nhưng không phải lúc nào cũng là lựa chọn thường gặp nhất. Trong câu khẳng định thân mật, a lot of thường tự nhiên hơn, nhất là thay cho much đứng một mình trước danh từ.
- We have a lot of time. — Chúng ta có nhiều thời gian.
- We don't have much time. — Chúng ta không có nhiều thời gian.
- Do you have many friends here? — Bạn có nhiều bạn ở đây không?
Many vẫn thường xuất hiện trong câu khẳng định, đặc biệt ở văn viết: Many people work from home. — Nhiều người làm việc tại nhà. Các cụm too much (quá nhiều) và so much (nhiều đến vậy) cũng rất tự nhiên trong câu khẳng định.
Có và không có mạo từ tạo khác biệt về thái độ
A few và a little nhấn mạnh vẫn có một số hoặc một lượng để dùng. Few và little thường gợi ý ít quá, gần như không có.
- We have a few eggs. — Chúng ta có vài quả trứng.
- We have few eggs. — Chúng ta chẳng có mấy trứng.
- We have a little time. — Chúng ta vẫn có chút thời gian.
- We have little time. — Chúng ta còn rất ít thời gian.
Đây không phải một số lượng cố định: “vài” là đủ hay thiếu còn tùy tình huống. Trong lời nói thân mật, cách diễn đạt “không nhiều” thường dễ dùng hơn khi muốn nhấn mạnh sự thiếu hụt.
Không đếm được không có nghĩa là không dùng được mạo từ xác định
The dùng được với cả hai nhóm khi người nghe biết rõ đang nói đến thứ nào:
- Water is essential. — Nước rất thiết yếu.
- The water in this bottle is cold. — Nước trong chai này lạnh.
Câu thứ nhất nói chung về nước; câu thứ hai chỉ lượng nước cụ thể. Có hay không có the là chuyện xác định đối tượng, khác với chuyện đếm được hay không.
Mở rộng: một từ có thể đổi cách đếm theo nghĩa
Người mới học chưa cần nhớ hết phần này. Trước hết, hãy dùng chắc những cặp như many apples (nhiều quả táo), much water (nhiều nước), some advice (một ít lời khuyên). Sau đó, học cách đếm cùng với từng nghĩa của từ, thay vì gắn nhãn cố định cho cả từ.
Chất hoặc hoạt động nói chung và từng vật hoặc sự việc riêng
| Câu tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Sự khác biệt |
|---|---|---|
| I don't eat chicken. | Tôi không ăn thịt gà. | Thịt, không đếm được |
| They keep three chickens. | Họ nuôi ba con gà. | Từng con vật, đếm được |
| I need some paper. | Tôi cần một ít giấy. | Vật liệu, không đếm được |
| I bought a paper. | Tôi mua một tờ báo. | Một tờ báo, đếm được |
| There is some hair on your coat. | Có tóc dính trên áo khoác của bạn. | Tóc như một lượng, không đếm được |
| I found two hairs in my soup. | Tôi thấy hai sợi tóc trong bát súp. | Từng sợi tóc, đếm được |
| We don't have much time. | Chúng ta không có nhiều thời gian. | Khoảng thời gian có sẵn |
| I've called three times. | Tôi đã gọi ba lần. | Số lần xảy ra |
| She has a lot of experience. | Cô ấy có nhiều kinh nghiệm. | Kinh nghiệm tích lũy |
| It was an interesting experience. | Đó là một trải nghiệm thú vị. | Một trải nghiệm riêng |
Tương tự, work với nghĩa công việc thường không đếm được: I have a lot of work. — Tôi có nhiều việc. Nhưng a job là một công việc hoặc vị trí cụ thể: I have a new job. — Tôi có việc làm mới. Đừng mặc định “nhiều việc” phải là works; dạng này có những nghĩa riêng, chẳng hạn các tác phẩm nghệ thuật.
Khi gọi đồ uống hoặc nói về các loại
Ở quán cà phê, Two coffees, please. — Cho tôi hai ly cà phê — là cách nói tự nhiên. Người nghe hiểu đang đếm hai suất, không phải đếm chất cà phê. Tương tự, tùy ngữ cảnh có thể nghe a water với nghĩa một chai hoặc một cốc nước. Người mới học có thể dùng a bottle of water để nói rõ ý.
Dạng số nhiều đôi khi chỉ các loại khác nhau: The shop sells several cheeses. — Cửa hàng bán vài loại phô mai. Điều này không có nghĩa rằng cứ danh từ không đếm được nào cũng tùy ý thêm đuôi số nhiều. Những dạng chỉ loại hoặc nghĩa chuyên biệt cần được học theo ngữ cảnh; trong giao tiếp thông thường vẫn không dùng informations hay advices.
Đừng chỉ nhìn đuôi chữ
News (tin tức) kết thúc bằng -s nhưng không phải danh từ số nhiều: The news is good. — Tin tốt đấy. Ngược lại, một số danh từ thường dùng ở dạng số nhiều, như trousers (quần dài), không thuộc nhóm không đếm được: These trousers are new. — Chiếc quần dài này mới. Muốn đếm, nói two pairs of trousers — hai chiếc quần dài.
Khi tra từ điển cho người học, ký hiệu C thường chỉ danh từ đếm được và U chỉ danh từ không đếm được. Một mục có cả hai ký hiệu là lời nhắc phải đọc ví dụ để chọn đúng nghĩa.
Gợi ý luyện tập
- Ghi từ theo cụm, không ghi từ đơn. Chia một trang vở thành hai cột, rồi ghi an apple / two apples — một quả táo / hai quả táo — ở một bên; some rice / a kilo of rice — một ít gạo / một kilôgam gạo — ở bên kia. Với những từ dễ nhầm như advice, luôn ghi cả cụm có đơn vị.
- Tự hỏi khi chuẩn bị mua sắm. Viết năm câu hỏi dựa trên đồ đang có trong bếp. Chẳng hạn How many eggs do we need? — Chúng ta cần bao nhiêu quả trứng? — và How much milk do we need? — Chúng ta cần bao nhiêu sữa? Sau đó trả lời bằng số đếm hoặc một đơn vị cụ thể.
- Tập sửa câu và giải thích lý do. Thử sửa two breads, many homework và an information nếu muốn nói hai lát bánh mì, nhiều bài tập về nhà và một thông tin. Đáp án phù hợp là two slices of bread, a lot of homework và a piece of information. Mỗi lần sửa, hãy tự nói rõ đang đổi đơn vị, đổi từ chỉ lượng hay bỏ đuôi số nhiều.
Các chủ điểm liên quan
- Nên học trước: Danh từ số ít và số nhiều — nắm cách chuyển từ một đơn vị sang nhiều đơn vị, kể cả những dạng không thêm đuôi thông thường.
- Học tiếp: Cách dùng từ chỉ lượng some và any — chọn cách nói một lượng không xác định trong câu khẳng định, câu hỏi, câu phủ định và lời mời.