Động từ to be ở hiện tại trong tiếng Anh
To Be - Present
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Ở hiện tại, to be có ba dạng: I am, he/she/it is, you/we/they are. Động từ này dùng để giới thiệu, miêu tả, nói tuổi, vị trí và thời gian; trong tiếng Việt, ý tương ứng có thể là “là”, “ở” hoặc không cần từ nối nào: She is tired. — Cô ấy mệt. Muốn phủ định, thêm not sau am/is/are; muốn hỏi có–không, đưa am/is/are lên trước chủ ngữ.
Tổng quan
Đây là kiến thức nền tảng ở trình độ A1, nhưng không chỉ phục vụ câu “Tôi là…”. Khi nói đang ở đâu, hôm nay trời thế nào, ai đó bao nhiêu tuổi hay cửa hàng có mở không, bạn đều rất dễ cần am, is, are. To be là tên gọi thường dùng của động từ; khi đặt câu hiện tại thông thường, phải chọn một trong ba dạng này, không giữ nguyên to be.
Điểm cần điều chỉnh với người nói tiếng Việt là: không thể hiểu to be đơn giản là “là”. Ta nói “Chị ấy bận”, “Tôi ở nhà”, “Con tôi tám tuổi” mà không có “là”, nhưng tiếng Anh vẫn cần động từ: She is busy, I am at home, My child is eight. Ngược lại, không phải câu nào cũng thêm be: “Tôi làm việc ở đây” là I work here, không phải I am work here.
Trong bài này, chủ ngữ là phần cho biết đang nói về ai hoặc cái gì; động từ là từ chỉ hành động hoặc trạng thái. Trước hết, hãy tập nhận ra chủ ngữ và chọn đúng am/is/are. Các cách dùng mở rộng ở cuối bài có thể đọc sau.
Cách dùng và cấu tạo câu
Chọn am, is hay are
Đại từ là từ thay cho tên người hoặc sự vật, chẳng hạn “tôi”, “bạn”, “họ”. Bảng dưới cho thấy dạng be đi với từng đại từ làm chủ ngữ.
| Chủ ngữ | Nghĩa thường gặp | Dạng đầy đủ | Dạng rút gọn |
|---|---|---|---|
| I | tôi | I am | I'm |
| you | bạn, anh, chị; các bạn | you are | you're |
| he | anh ấy, ông ấy | he is | he's |
| she | cô ấy, chị ấy | she is | she's |
| it | nó; sự vật hoặc tình huống đã biết | it is | it's |
| we | chúng tôi, chúng ta | we are | we're |
| they | họ, chúng; những người hoặc vật ấy | they are | they're |
You luôn đi với are, dù đang nói với một người hay nhiều người. Tiếng Anh không đổi dạng động từ theo cách xưng hô như “anh”, “chị”, “cô”, “chú” trong tiếng Việt.
Với tên riêng hoặc danh từ (từ gọi tên người, vật, nơi chốn…), chọn theo số lượng:
- Lan is at work. — Lan đang ở chỗ làm.
- The keys are on the table. — Chùm chìa khóa ở trên bàn. Trong tiếng Anh, keys là dạng số nhiều.
- Lan and Minh are ready. — Lan và Minh đã sẵn sàng.
I luôn viết hoa. Dấu nháy trong I'm, you're, she's đánh dấu phần chữ được lược bớt; nó không phải dấu trang trí và không nên bỏ đi.
Câu khẳng định diễn đạt điều gì?
Mẫu cơ bản là chủ ngữ + am/is/are + phần thông tin phía sau. Phần đó có thể cho biết người ấy là ai, có đặc điểm gì hoặc đang ở đâu.
Giới thiệu, nghề nghiệp, quan hệ:
- She is a doctor. — Cô ấy là bác sĩ.
- We are neighbours. — Chúng tôi là hàng xóm.
Với nghề nghiệp đếm được ở số ít, thường cần a/an, tức từ đứng trước danh từ để chỉ một người hoặc một vật chưa xác định cụ thể: a doctor, an engineer. Không nói She is doctor.
Đặc điểm, cảm xúc, trạng thái:
- I'm hungry. — Tôi đói.
- The room is quiet. — Căn phòng yên tĩnh.
Hungry, quiet là tính từ: từ miêu tả đặc điểm hoặc trạng thái. Tiếng Việt thường đặt tính từ ngay sau người hoặc vật được nói tới; tiếng Anh cần be ở giữa trong kiểu câu này.
Vị trí, quê quán:
- The bathroom is upstairs. — Nhà vệ sinh ở tầng trên.
- I am from Germany. — Tôi đến từ Đức.
Tuổi, giờ, thời tiết:
- My son is six years old. — Con trai tôi sáu tuổi.
- It's nine o'clock. — Bây giờ là chín giờ.
- It's hot today. — Hôm nay trời nóng.
Khi nói tuổi, có thể bỏ years old nếu ngữ cảnh rõ: My son is six. — Con trai tôi sáu tuổi. It trong câu về giờ và thời tiết giữ vị trí chủ ngữ, không nhất thiết chỉ một đồ vật cụ thể.
Câu phủ định
Đặt not ngay sau am/is/are để nói điều gì không đúng.
| Dạng đầy đủ | Dạng rút gọn thường dùng | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| I am not late. | I'm not late. | Tôi không đến muộn. |
| She is not busy. | She isn't busy. / She's not busy. | Cô ấy không bận. |
| It is not cold. | It isn't cold. / It's not cold. | Trời không lạnh. |
| You are not alone. | You aren't alone. / You're not alone. | Bạn không đơn độc. |
| We are not ready. | We aren't ready. / We're not ready. | Chúng tôi chưa sẵn sàng. |
| They are not here. | They aren't here. / They're not here. | Họ không có ở đây. |
Cả she isn't và she's not đều đúng; ý nghĩa cơ bản không đổi. Với I am not, dạng rút gọn thông dụng trong tiếng Anh chuẩn là I'm not, không phải I amn't.
Không thêm do/does để phủ định be: He isn't tired. — Anh ấy không mệt. Không nói He doesn't be tired nếu chỉ muốn diễn đạt trạng thái hiện tại này.
Câu hỏi có–không và câu trả lời ngắn
Đưa am/is/are lên trước chủ ngữ. Không cần thêm một từ tương đương với “có… không” ở cuối câu.
| Câu hỏi | Nghĩa | Trả lời khẳng định / phủ định | Nghĩa câu trả lời |
|---|---|---|---|
| Am I late? | Tôi đến muộn à? | Yes, you are. / No, you aren't. | Đúng, bạn đến muộn. / Không, bạn không muộn. |
| Are you ready? | Bạn sẵn sàng chưa? | Yes, I am. / No, I'm not. | Rồi. / Chưa. |
| Is she your sister? | Cô ấy là chị/em gái bạn à? | Yes, she is. / No, she isn't. | Đúng vậy. / Không phải. |
| Are they at home? | Họ có ở nhà không? | Yes, they are. / No, they aren't. | Có. / Không. |
Đại từ trong câu trả lời phụ thuộc vào người đang trả lời. Khi người khác hỏi Are you…?, bạn trả lời I am, không lặp lại you are để nói về chính mình.
Ở câu trả lời ngắn khẳng định, không rút gọn phần cuối: Yes, I am, không phải Yes, I'm. Câu trả lời phủ định vẫn có thể rút gọn: No, I'm not hoặc No, she isn't.
Câu hỏi có từ để hỏi
Đặt từ để hỏi trước am/is/are + chủ ngữ:
- Where are you? — Bạn đang ở đâu?
- How old is your daughter? — Con gái bạn bao nhiêu tuổi?
- Why is the shop closed? — Tại sao cửa hàng đóng cửa?
- What time is it? — Mấy giờ rồi?
Đừng giữ nguyên trật tự câu kể: khi hỏi trực tiếp “Bạn đang ở đâu?”, dùng Where are you?, không dùng Where you are? Các dạng rút gọn như Where's Lan? — Lan ở đâu? — rất thường gặp trong hội thoại.
Ví dụ trong tình huống thực tế
Các câu dưới đây cho thấy cùng một động từ có thể được dịch thành “là”, “ở”, “đang”, “chưa”, hoặc không cần một từ riêng trong tiếng Việt. Hãy chú ý chức năng của cả câu thay vì cố gán một nghĩa cố định cho be.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| I am from Germany. | Tôi đến từ Đức. | Giới thiệu quê quán hoặc xuất xứ |
| She is a doctor. | Cô ấy là bác sĩ. | Nghề nghiệp số ít có từ chỉ một người phía trước |
| They're tired. | Họ mệt. | Miêu tả trạng thái; dùng dạng rút gọn |
| It's hot today. | Hôm nay trời nóng. | Câu về thời tiết vẫn có chủ ngữ |
| I'm at the bus stop. | Tôi đang ở trạm xe buýt. | Nói vị trí hiện tại |
| Our children are at school. | Các con chúng tôi đang ở trường. | Chủ ngữ số nhiều |
| My mother is sixty. | Mẹ tôi sáu mươi tuổi. | Có thể nói tuổi chỉ bằng số |
| The tickets aren't expensive. | Vé không đắt. | Phủ định một đặc điểm |
| We're not ready yet. | Chúng tôi vẫn chưa sẵn sàng. | Phủ định đi với ý “chưa” |
| Is this seat free? | Chỗ này còn trống không? | Hỏi trước khi ngồi |
| Are you the new manager? | Anh/chị là quản lý mới phải không? | Một người vẫn dùng dạng số nhiều của động từ với đại từ này |
| It's half past seven. | Bây giờ là bảy giờ rưỡi. | Nói giờ |
| Where are my glasses? | Kính của tôi đâu rồi? | Từ chỉ kính mắt có hình thức số nhiều |
| Yes, we are. | Vâng, đúng vậy. | Câu trả lời ngắn; không rút gọn động từ cuối câu |
Những lỗi thường gặp
1. Bỏ động từ trước tính từ hoặc nơi chốn
- Sai: My sister very busy.
- Đúng: My sister is very busy. — Chị tôi rất bận.
- Vì sao: Tiếng Việt không cần “là” trong câu này, nhưng tiếng Anh cần is để nối chủ ngữ với đặc điểm. Tương tự, I am at home — Tôi ở nhà — cần am.
2. Chọn dạng theo nghĩa tiếng Việt thay vì chủ ngữ tiếng Anh
- Sai: You is right.
- Đúng: You are right. — Bạn nói đúng.
- Vì sao: You luôn dùng are, kể cả khi chỉ một người. Với hai tên nối bằng and, thường cũng dùng are: Lan and Mai are here. — Lan và Mai có mặt ở đây.
3. Thêm am/is/are trước mọi động từ
- Sai: I am work in Hanoi.
- Đúng: I work in Hanoi. — Tôi làm việc ở Hà Nội.
- Vì sao: Work đã là động từ chính nói về công việc. Đừng thêm am chỉ vì chủ ngữ là I. Còn I am working — Tôi đang làm việc — là một cấu trúc khác, có dạng -ing.
4. Dùng do/does khi hỏi với be
- Sai: Does she is at home?
- Đúng: Is she at home? — Cô ấy có ở nhà không?
- Vì sao: Be tự đổi vị trí để tạo câu hỏi. Câu phủ định tương ứng là She isn't at home — Cô ấy không ở nhà — chứ không thêm doesn't.
5. Dịch từng chữ khi nói tuổi hoặc cảm giác
- Sai: I have thirty years.
- Đúng: I am thirty years old. — Tôi ba mươi tuổi.
- Vì sao: Tuổi được diễn đạt bằng be, không phải động từ chỉ sở hữu. Cũng cần học nguyên cụm: I'm hungry — Tôi đói; I'm thirsty — Tôi khát. Không ghép máy móc động từ từ một ngôn ngữ khác.
6. Rút gọn sai chỗ hoặc nhầm dấu nháy
- Sai: Yes, she's.
- Đúng: Yes, she is. — Vâng, đúng vậy.
- Vì sao: Không rút gọn is ở cuối câu trả lời ngắn khẳng định. Ngoài ra, it's có thể là dạng rút gọn của it is, còn its chỉ sự sở hữu: Its colour is blue. — Màu của nó là màu xanh dương.
Lưu ý khi sử dụng
Dạng đầy đủ không phải lúc nào cũng trang trọng
I'm, you're, we're rất tự nhiên trong giao tiếp và văn viết thân mật. Văn bản trang trọng thường ưu tiên dạng đầy đủ, nhưng dạng đầy đủ cũng được dùng trong hội thoại khi cần nhấn mạnh hoặc đính chính:
- I'm not angry. I am worried. — Tôi không giận. Tôi thực sự lo lắng.
Khi nhấn mạnh, người nói có thể đọc rõ am/is/are. Khi không nhấn mạnh, chúng thường được đọc nhẹ; vì thế nghe hiểu dạng rút gọn quan trọng không kém việc viết đúng.
Không rút gọn khi động từ đứng cuối một cụm cần được giữ rõ
Ngoài câu trả lời ngắn, quy tắc này còn gặp ở câu như I don't know where she is. — Tôi không biết cô ấy ở đâu. Không viết I don't know where she's để kết thúc câu. Nhưng She's at home — Cô ấy ở nhà — hoàn toàn đúng vì phía sau còn thông tin.
Miêu tả người và đồ vật không làm đổi tính từ
So sánh He is tired — Anh ấy mệt — với They are tired — Họ mệt. Động từ đổi từ is thành are, còn tired giữ nguyên. Không thêm -s vào tính từ vì chủ ngữ có nhiều người.
Trong giao tiếp, đôi khi bạn nghe câu rút ngắn như You okay? — Bạn ổn chứ? Đây là lối lược bỏ trong hội thoại thân mật, không phải mẫu nên dùng làm nền tảng khi mới học. Câu đầy đủ an toàn là Are you okay?
Mở rộng: những điểm có thể học sau
Phần này giúp nhận diện các cấu trúc sẽ gặp ở trình độ cao hơn. Chưa cần học thuộc tất cả trước khi dùng thành thạo am/is/are trong câu đơn giản.
Be làm động từ chính và làm trợ động từ
Trong She is tired — Cô ấy mệt — is nối người với trạng thái. Nhưng be còn làm trợ động từ: động từ hỗ trợ một động từ khác để tạo cấu trúc ngữ pháp.
- Hiện tại tiếp diễn (diễn tả hoạt động đang diễn ra và một số tình huống liên quan): She is cooking. — Cô ấy đang nấu ăn. Cấu trúc là am/is/are + động từ có đuôi -ing.
- Câu bị động (đưa người hoặc vật chịu tác động lên làm chủ ngữ): The rooms are cleaned every day. — Các phòng được dọn mỗi ngày. Sau are là quá khứ phân từ, tức dạng động từ dùng trong cấu trúc này; ở đây là cleaned.
Không nên thấy is rồi tự động dịch là “đang”. She is a teacher nghĩa là “Cô ấy là giáo viên”, không phải “Cô ấy đang là một giáo viên” trong cách nói trung tính.
Đặc điểm thường thấy và cách cư xử lúc này
Be thường không dùng ở dạng tiếp diễn để nói danh tính, tuổi hay vị trí. Tuy vậy, is being/are being có thể miêu tả cách cư xử mang tính tạm thời:
- He is rude. — Anh ấy thô lỗ; câu này có thể là nhận xét chung về con người anh ấy.
- He is being rude. — Anh ấy đang cư xử thô lỗ; câu này tập trung vào hành vi lúc này.
Không suy ra rằng mọi trạng thái tạm thời đều cần being. “Tôi đang mệt” vẫn thường là I'm tired, không phải I'm being tired.
Giới thiệu sự hiện diện và chỉ vị trí là hai việc khác nhau
- There is a pharmacy near here. — Có một hiệu thuốc gần đây.
- The pharmacy is near the station. — Hiệu thuốc ở gần nhà ga.
There is/there are dùng để thông báo có ai hoặc cái gì. Câu với một chủ ngữ đã xác định, như the pharmacy, thường cho biết người hoặc vật đó ở đâu. Đừng dịch mọi câu “có” bằng be: I have a car — Tôi có một chiếc ô tô — nói sự sở hữu.
Chủ ngữ đặc biệt và sự hòa hợp
Sự hòa hợp nghĩa là chọn dạng động từ phù hợp với chủ ngữ. Không phải lúc nào số lượng ngoài đời cũng trùng với hình thức ngữ pháp:
- The news is good. — Tin tức tốt lành. News đi với is dù có chữ s ở cuối.
- My trousers are wet. — Quần dài của tôi bị ướt. Trousers đi với are; nhưng This pair of trousers is wet — Chiếc quần dài này bị ướt — dùng is theo từ pair.
They cũng có thể chỉ một người khi chưa biết giới tính hoặc khi đó là đại từ người ấy sử dụng. Động từ vẫn là are: Alex is here. They're in the kitchen. — Alex đến rồi. Người ấy đang ở trong bếp.
Đuôi câu hỏi và những dạng dễ hiểu nhầm
Câu hỏi đuôi là phần hỏi ngắn thêm vào cuối để xin xác nhận. Với I am, dạng phủ định thông dụng là aren't I?: I'm next, aren't I? — Đến lượt tôi tiếp theo, đúng không? Đây là trường hợp đặc biệt, không có nghĩa câu kể phải đổi thành I are.
Cuối cùng, 's không phải lúc nào cũng là is. She's tired — Cô ấy mệt — có she is; She's finished her work — Cô ấy đã làm xong việc — có she has. Cần nhìn phần phía sau, nhất là khi học các thì khác.
Gợi ý luyện tập
- Viết một đoạn giới thiệu có năm loại thông tin. Nêu tên, nghề nghiệp, quê quán, tuổi và trạng thái hiện tại. Chẳng hạn: I'm Linh. I'm an accountant. I'm from Hue. I'm twenty-eight. I'm tired today. — Tôi là Linh. Tôi là kế toán. Tôi đến từ Huế. Tôi hai mươi tám tuổi. Hôm nay tôi mệt. Sau đó thay chủ ngữ bằng một người khác và đổi động từ cho phù hợp.
- Biến một câu thành ba dạng. Từ The shop is open — Cửa hàng đang mở — tạo The shop isn't open — Cửa hàng không mở — và Is the shop open? — Cửa hàng có mở không? Tập thêm câu trả lời Yes, it is hoặc No, it isn't. Lặp lại với chủ ngữ số nhiều để buộc mình dùng are.
- Tự kiểm tra thói quen từ tiếng Việt. Viết năm câu có tính từ hoặc nơi chốn, như “Tôi bận”, “Chìa khóa ở trên bàn”. Khi chuyển sang tiếng Anh, khoanh tròn chủ ngữ rồi kiểm tra đã có am/is/are chưa. Với câu có hành động như “Tôi uống trà”, kiểm tra ngược lại: có vô tình thêm be không?
Các chủ điểm liên quan
- Nền tảng: Đại từ làm chủ ngữ — nhận diện người hoặc vật được nói tới để chọn đúng dạng động từ.
- Học tiếp: Cấu trúc diễn tả có người hoặc vật — phân biệt giới thiệu sự hiện diện với nói vị trí.
- Học tiếp: Thì hiện tại tiếp diễn — kết hợp động từ này với dạng có đuôi -ing.
- Chuyển sang quá khứ: Hai dạng quá khứ của động từ này — nói danh tính, trạng thái và vị trí ở thời điểm trước hiện tại.
- Đọc thêm ở trình độ cao: Lược bỏ và thay thế — hiểu vì sao câu trả lời có thể ngắn và khi nào không được rút gọn.