Thì hiện tại tiếp diễn trong tiếng Anh
Present Continuous
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Thì hiện tại tiếp diễn có cấu trúc chủ ngữ + am/is/are + động từ thêm -ing, dùng cho việc đang diễn ra hoặc tình huống tạm thời trong giai đoạn hiện nay. Ví dụ: I am reading a book. — Tôi đang đọc sách. Cấu trúc này còn diễn tả việc đã sắp xếp trong tương lai: They're coming tomorrow. — Ngày mai họ sẽ đến.
Tổng quan
Trong tiếng Việt, “Tôi đọc sách” có thể chỉ thói quen hoặc việc đang làm, tùy ngữ cảnh; thêm “đang” giúp làm rõ ý thứ hai. Tiếng Anh thường thể hiện sự khác biệt ấy ngay trong dạng động từ: I read every evening. — Tối nào tôi cũng đọc sách; nhưng I am reading now. — Bây giờ tôi đang đọc. Vì vậy, không nên chỉ dịch từng từ rồi giữ nguyên động từ tiếng Anh.
Đây là kiến thức nền tảng ở trình độ A1. Bạn sẽ gặp thì hiện tại tiếp diễn khi gọi điện hỏi người thân đang làm gì, kể về công việc trong tuần, hoặc xác nhận lịch gặp ngày mai. Tên gọi “hiện tại” không có nghĩa là chỉ dùng cho đúng khoảnh khắc nói; người nói còn dùng nó để nhìn một hoạt động như một quá trình đang diễn ra quanh hiện tại.
Với người học nói tiếng Việt, có hai điểm cần tập thành thói quen: không bỏ am/is/are và không coi mọi chữ “đang” đều phải dịch bằng dạng tiếp diễn. Tiếng Anh còn phân biệt hành động với trạng thái như biết, thích, sở hữu. Phần cơ bản dưới đây giúp bạn tạo câu; những trường hợp cần hiểu sâu hơn nằm ở phần mở rộng.
Cấu tạo và cách dùng
1. Chọn am, is hay are
Chủ ngữ là người hoặc vật mà câu đang nói đến. Động từ là từ chỉ hoạt động hoặc trạng thái, chẳng hạn read — đọc, work — làm việc. Trong cấu trúc này, be là trợ động từ, tức từ hỗ trợ tạo dạng ngữ pháp; nó xuất hiện dưới dạng am, is, are theo chủ ngữ, không mang nghĩa “là”.
| Chủ ngữ | Câu đầy đủ và dạng rút gọn | Nghĩa |
|---|---|---|
| Tôi | I am working. / I'm working. | Tôi đang làm việc. |
| Bạn, các bạn | You are working. / You're working. | Bạn đang làm việc. |
| Anh ấy | He is working. / He's working. | Anh ấy đang làm việc. |
| Cô ấy | She is working. / She's working. | Cô ấy đang làm việc. |
| Nó | It is working. / It's working. | Nó đang hoạt động. |
| Chúng tôi, chúng ta | We are working. / We're working. | Chúng tôi đang làm việc. |
| Họ | They are working. / They're working. | Họ đang làm việc. |
Với tên người hoặc cụm từ, chọn tương tự: Lan is working. — Lan đang làm việc; My parents are cooking. — Bố mẹ tôi đang nấu ăn. Một người hoặc một vật thường đi với is; nhiều người hoặc nhiều vật thường đi với are. Riêng I luôn đi với am, còn you luôn đi với are, dù nói với một hay nhiều người.
Phần thêm -ing không thay đổi theo chủ ngữ. Không thêm -s vào đó: She is reading. — Cô ấy đang đọc; không dùng readings để tạo thì này.
2. Câu khẳng định, phủ định và câu hỏi
Câu phủ định thêm not ngay sau am/is/are. Câu hỏi đưa am/is/are lên trước chủ ngữ. Không dùng thêm do/does.
| Kiểu câu | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|
| Khẳng định | You are listening. | Bạn đang nghe. |
| Phủ định | You are not listening. | Bạn không nghe. |
| Hỏi có hay không | Are you listening? | Bạn có đang nghe không? |
| Hỏi việc gì | What are you doing? | Bạn đang làm gì vậy? |
| Hỏi ở đâu | Where is she going? | Cô ấy đang đi đâu? |
| Hỏi ai đang làm | Who is speaking? | Ai đang nói vậy? |
Trong Who is speaking?, who chính là chủ ngữ nên không cần thêm he hay she. Với những câu như “Cô ấy đang gọi cho ai?”, chủ ngữ vẫn là “cô ấy”: Who is she calling?
Các dạng phủ định rút gọn thường gặp là isn't và aren't. Chẳng hạn, She isn't sleeping. và She's not sleeping. đều nghĩa là “Cô ấy không ngủ”. Với I, dùng I'm not: I'm not joking. — Tôi không đùa đâu.
Khi trả lời ngắn, lặp lại đúng dạng be:
| Hỏi và đáp bằng tiếng Anh | Nghĩa |
|---|---|
| Are you studying? — Yes, I am. | Bạn đang học à? — Đúng vậy. |
| Is she driving? — No, she isn't. | Cô ấy đang lái xe à? — Không. |
| Are they waiting? — Yes, they are. | Họ đang đợi à? — Đúng vậy. |
Không rút gọn am/is/are ở cuối câu trả lời khẳng định: dùng Yes, I am., không dùng Yes, I'm.
3. Cách thêm -ing
Dạng gốc là dạng động từ chưa biến đổi, chẳng hạn work hoặc make. Phần lớn động từ chỉ cần thêm -ing, nhưng có một số quy tắc chính tả cần nhớ.
| Quy tắc | Dạng gốc → dạng thêm -ing | Nghĩa của động từ |
|---|---|---|
| Thông thường: thêm -ing | work → working; read → reading | làm việc; đọc |
| Bỏ -e câm ở cuối | make → making; write → writing | làm, tạo; viết |
| Giữ -ee | see → seeing; agree → agreeing | nhìn thấy; đồng ý |
| Đổi -ie thành -y rồi thêm -ing | lie → lying; die → dying | nằm; chết |
| Giữ -y | study → studying; play → playing | học; chơi |
| Gấp đôi phụ âm cuối khi đủ điều kiện | run → running; sit → sitting | chạy; ngồi |
| Không gấp đôi -w, -x, -y | snow → snowing; fix → fixing | tuyết rơi; sửa |
Phụ âm là các âm như /t/, /n/, /p/; nguyên âm là các âm như /a/, /i/, /u/. Để áp dụng quy tắc gấp đôi chữ cuối ở những từ ngắn thường gặp, chú ý mẫu một chữ nguyên âm + một chữ phụ âm ở cuối: sit → sitting, stop → stopping. Không gấp đôi khi có hai chữ phụ âm cuối như help → helping — giúp, hoặc hai chữ nguyên âm trước phụ âm như wait → waiting — đợi.
Với từ nhiều âm tiết, còn phải xét trọng âm, tức âm tiết được đọc nổi bật hơn. Thường gấp đôi khi trọng âm rơi vào âm tiết cuối: begin → beginning — bắt đầu; không gấp đôi trong visit → visiting — thăm, vì trọng âm không nằm ở cuối. Riêng travel → travelling thường dùng trong tiếng Anh Anh; travel → traveling thường dùng trong tiếng Anh Mỹ. Cả hai đều đúng theo biến thể tương ứng.
Quy tắc bỏ -e không áp dụng máy móc cho mọi từ: be → being — là, ở; dye → dyeing — nhuộm. Bạn chỉ cần nhận biết những dạng đặc biệt này khi gặp; trước hết hãy nắm chắc các dạng phổ biến như making, taking, writing.
4. Ba cách dùng nền tảng
Việc đang diễn ra khi nói
Please wait. I'm checking the address. — Bạn chờ một chút nhé. Tôi đang kiểm tra địa chỉ.
Người nói đang thực hiện việc kiểm tra. Các cụm now — bây giờ, right now — ngay lúc này, at the moment — lúc này thường xuất hiện, nhưng không bắt buộc. Ngữ cảnh đã rõ thì không cần thêm từ chỉ thời gian.
Việc tạm thời quanh hiện tại
She's working from home this week. — Tuần này cô ấy làm việc ở nhà.
Câu không khẳng định rằng cô ấy đang ngồi làm việc đúng giây phút nói. Nó cho biết cách làm việc trong tuần này là tình huống đang áp dụng, có thể khác với thông thường. Tương tự, I'm learning to drive. — Tôi đang học lái xe; bạn vẫn có thể nói câu này lúc đang ăn cơm.
Việc đã sắp xếp trong tương lai
We're meeting the landlord tomorrow morning. — Sáng mai chúng tôi sẽ gặp chủ nhà.
Cách dùng này thường gợi một cuộc hẹn hoặc kế hoạch đã thu xếp, chẳng hạn đã thống nhất với người khác, đặt vé hoặc chọn thời gian. “Đã sắp xếp” không đồng nghĩa với “chắc chắn không thể thay đổi”. Nếu chỉ muốn làm gì đó nhưng chưa thu xếp, cấu trúc này có thể khiến người nghe tưởng kế hoạch đã cụ thể hơn thực tế.
Ví dụ trong ngữ cảnh
Bảng dưới kết hợp việc đang xảy ra, giai đoạn tạm thời và lịch hẹn. Bản dịch tiếng Việt không luôn có chữ “đang”: điều quan trọng là giữ đúng ý và thời điểm.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| I am reading a book. | Tôi đang đọc sách. | Hành động đang diễn ra. |
| She's working from home this week. | Tuần này cô ấy làm việc ở nhà. | Tình huống tạm thời. |
| What are you doing? | Bạn đang làm gì vậy? | Đưa trợ động từ lên trước chủ ngữ. |
| They're coming tomorrow. | Ngày mai họ sẽ đến. | Chuyến đến đã được sắp xếp. |
| Please be quiet. The baby is sleeping. | Khẽ thôi nhé. Em bé đang ngủ. | Không cần từ chỉ thời gian vì ngữ cảnh đã rõ. |
| I'm not using the printer. You can use it. | Tôi không dùng máy in đâu. Bạn cứ dùng đi. | Phủ định việc đang diễn ra. |
| Are you waiting for the bus? | Bạn đang đợi xe buýt à? | Câu hỏi có hay không. |
| We're staying with my aunt until Friday. | Chúng tôi ở nhờ nhà dì đến thứ Sáu. | Chỗ ở có giới hạn thời gian. |
| My brother is looking for a new job. | Anh trai tôi đang tìm việc mới. | Quá trình kéo dài quanh hiện tại. |
| The soup is getting cold. | Súp đang nguội dần. | Sự thay đổi đang diễn ra. |
| I'm having lunch with Mai on Saturday. | Thứ Bảy tôi sẽ ăn trưa với Mai. | Cuộc hẹn tương lai. |
| Why are you wearing a coat indoors? | Sao bạn lại mặc áo khoác trong nhà vậy? | Hỏi về tình huống hiện tại. |
Những lỗi thường gặp
1. Bỏ am/is/are vì tiếng Việt không cần từ tương ứng
- Sai: I reading a book.
- Đúng: I am reading a book. — Tôi đang đọc sách.
- Vì sao: Trong câu đầy đủ dùng thì này, dạng -ing cần đi cùng am/is/are. Không dịch riêng am thành “là”; cả cụm am reading mới diễn đạt ý đang đọc.
2. Có trợ động từ nhưng quên -ing hoặc chọn sai dạng be
- Sai: She is work today. / They is working today.
- Đúng: She is working today. — Hôm nay cô ấy đi làm. / They are working today. — Hôm nay họ đi làm.
- Vì sao: Cần kiểm tra hai chỗ riêng: chọn be theo chủ ngữ và thêm -ing vào động từ chính.
3. Thêm do/does khi đặt câu hỏi
- Sai: Do you are studying?
- Đúng: Are you studying? — Bạn đang học à?
- Vì sao: Đã có are làm trợ động từ nên đưa nó lên đầu câu, không thêm do. Với câu hỏi có từ hỏi, dùng What are you studying? — Bạn đang học gì?
4. Dùng dạng tiếp diễn cho mọi thói quen
- Sai khi muốn nói thói quen ổn định: I am taking the bus to work every day.
- Đúng cho ý đó: I take the bus to work every day. — Ngày nào tôi cũng đi làm bằng xe buýt.
- Vì sao: Thói quen thông thường dùng hiện tại đơn, tức dạng diễn tả việc thường xuyên hoặc sự thật nói chung. Câu tiếp diễn vẫn có thể đúng nếu nhấn mạnh một giai đoạn tạm thời: I'm taking the bus to work every day this week. — Tuần này ngày nào tôi cũng đi làm bằng xe buýt.
5. Biến mọi chữ “đang” thành -ing
- Sai trong cách diễn đạt thông thường: I am knowing the answer.
- Đúng: I know the answer. — Tôi biết câu trả lời.
- Vì sao: Know nói về trạng thái biết, thường không dùng ở dạng tiếp diễn. Tiếng Việt có thể nói “Tôi đang cần giúp đỡ”, nhưng tiếng Anh thông thường là I need help., không phải I am needing help.
6. Viết sai dạng -ing
- Sai: She is writeing. / He is runing.
- Đúng: She is writing. — Cô ấy đang viết. / He is running. — Anh ấy đang chạy.
- Vì sao: Write bỏ -e câm; run gấp đôi n. Hãy học dạng gốc và dạng -ing thành một cặp thay vì chỉ nhớ lời mô tả quy tắc.
Lưu ý khi sử dụng
Không chọn thì chỉ bằng một từ chỉ thời gian
Now không tự động buộc câu phải ở hiện tại tiếp diễn: I understand now. — Giờ thì tôi hiểu rồi. Ngược lại, câu She's cooking. — Cô ấy đang nấu ăn, hoàn toàn đủ nghĩa dù không có now.
Hãy hỏi: “Đây là hoạt động đang diễn ra, một giai đoạn tạm thời, hay trạng thái và thói quen nói chung?” Cụm từ chỉ thời gian giúp hiểu ý, chứ không thay thế việc xét nghĩa.
Dạng rút gọn không phải là cách nói sai hoặc thiếu lịch sự
I'm, she's, we're rất tự nhiên trong hội thoại, tin nhắn và nhiều loại thư từ. Dạng đầy đủ thường xuất hiện trong văn bản trang trọng hoặc khi muốn nhấn mạnh: I am listening. — Tôi có nghe mà. Bản thân thì hiện tại tiếp diễn không mang sắc thái thân mật hay trang trọng; cách dùng từ và ngữ cảnh quyết định điều đó.
Phân biệt lịch hẹn, ý định và lịch trình
| Cách nói | Nghĩa | Cách nhìn sự việc |
|---|---|---|
| I'm meeting the dentist at ten tomorrow. | Mai tôi có hẹn với nha sĩ lúc mười giờ. | Cuộc hẹn đã thu xếp. |
| I'm going to book a dental appointment. | Tôi định đặt lịch khám răng. | Ý định làm việc đó. |
| The clinic opens at eight tomorrow. | Ngày mai phòng khám mở cửa lúc tám giờ. | Giờ mở cửa theo lịch. |
Các cách diễn đạt tương lai có thể chồng lấn, không phải ba “ngăn” tuyệt đối. Tuy nhiên, hiện tại tiếp diễn thường nhấn vào sự thu xếp; be going to nhấn vào ý định hoặc dự đoán có căn cứ; hiện tại đơn thường dùng cho lịch trình. Không dùng hiện tại tiếp diễn như một cách chung để dự báo thời tiết: với ý “Nhìn những đám mây kia, trời sắp mưa”, dùng It's going to rain., không dùng It's raining tomorrow. làm mẫu cho người mới học.
Mở rộng: những cách dùng nên biết sau phần cơ bản
Bạn chưa cần chủ động dùng hết những cấu trúc sau ở A1. Chúng giúp giải thích vì sao cùng một động từ đôi khi có dạng tiếp diễn, đôi khi không.
Động từ chỉ trạng thái có thể đổi nghĩa
Động từ chỉ trạng thái diễn tả tình trạng, cảm nhận, suy nghĩ hoặc sự sở hữu, thay vì một hoạt động đang tiến hành. Những từ như know — biết, believe — tin, own — sở hữu thường không dùng ở dạng tiếp diễn trong nghĩa thông thường. Nhưng không nên học thành quy tắc “từ này không bao giờ có -ing”: một số từ có nghĩa hoạt động khác.
| Ví dụ | Nghĩa | Sự khác biệt |
|---|---|---|
| I think this is a good idea. | Tôi nghĩ đây là ý hay. | Nêu ý kiến. |
| I'm thinking about your offer. | Tôi đang cân nhắc đề nghị của bạn. | Hoạt động suy nghĩ. |
| She has a car. | Cô ấy có ô tô. | Sự sở hữu. |
| She's having lunch. | Cô ấy đang ăn trưa. | Hoạt động, không phải sở hữu. |
| I see what you mean. | Tôi hiểu ý bạn. | Hiểu một điều. |
| I'm seeing the doctor tomorrow. | Mai tôi có hẹn khám với bác sĩ. | Gặp ai theo lịch hẹn. |
Với cảm giác như feel, đôi khi cả hai dạng đều tự nhiên: I feel better. và I'm feeling better. đều có thể là “Tôi thấy khỏe hơn rồi”; dạng tiếp diễn làm nổi bật tình trạng hiện thời. Những cách nói như I'm loving it. — Tôi đang rất thích điều này, có thể xuất hiện trong quảng cáo hoặc lời nói đầy cảm xúc. Với người mới học, I love it. vẫn là lựa chọn trung tính, an toàn hơn.
Sự thay đổi và việc lặp lại gây cảm xúc
Prices are rising. — Giá cả đang tăng. Ở đây, người nói nhìn một xu hướng như quá trình chưa kết thúc, không phải hành động chỉ diễn ra trước mắt.
Dùng với always — luôn luôn, dạng tiếp diễn có thể thể hiện thái độ trước hành động lặp lại: You're always losing your keys! — Bạn cứ làm mất chìa khóa suốt! Câu thường có sắc thái bực mình, nhưng cũng có thể là lời khen: She's always helping other people. — Cô ấy lúc nào cũng giúp đỡ người khác. Vì vậy, không nên hiểu rằng always đi với tiếp diễn thì nhất thiết là chê trách.
Hành vi nhất thời với being
He is rude. — Anh ấy thô lỗ, thường được hiểu là nhận xét về tính cách. He is being rude. — Anh ấy đang cư xử thô lỗ, tập trung vào hành vi trong tình huống này.
Being là dạng -ing của be. Cách dùng này hợp với hành vi có thể biểu hiện nhất thời, không áp dụng tùy tiện cho mọi đặc điểm. Chẳng hạn, với ý “Anh ấy cao”, dùng He is tall., không dùng He is being tall.
Dạng bị động và những cấu trúc có -ing khác
Bị động là cách đặt người hoặc vật chịu tác động vào vị trí chủ ngữ. Hiện tại tiếp diễn bị động có mẫu am/is/are + being + quá khứ phân từ. Quá khứ phân từ là một dạng động từ, thường có đuôi -ed hoặc một dạng riêng như written của write.
The road is being repaired. — Con đường đang được sửa chữa. Ở đây, việc sửa đang diễn ra, nhưng câu tập trung vào con đường chứ không nêu người sửa.
Cuối cùng, không phải cứ có -ing là hiện tại tiếp diễn. Swimming is good exercise. — Bơi lội là hoạt động rèn luyện tốt; từ swimming gọi tên hoạt động. Walking home, I called Mai. — Trên đường đi bộ về nhà, tôi gọi cho Mai; cụm mở đầu bổ sung hoàn cảnh. Muốn nhận diện thì hiện tại tiếp diễn, hãy tìm cả am/is/are lẫn động từ -ing và xét vai trò của chúng trong câu.
Gợi ý luyện tập
- Tả việc trước mắt rồi đổi thành câu hỏi và phủ định. Nhìn quanh và viết ba câu như My sister is cooking. — Chị tôi đang nấu ăn. Sau đó đổi: Is my sister cooking? — Chị tôi đang nấu ăn à?; My sister isn't cooking. — Chị tôi không nấu ăn. Kiểm tra đủ hai phần be và -ing ở từng câu.
- Viết theo cặp “thông thường — tuần này”. Chẳng hạn: I usually work at the office, but I'm working from home this week. — Tôi thường làm ở văn phòng, nhưng tuần này tôi làm ở nhà. Tự viết thêm hai cặp về việc đi lại hoặc chỗ ở để tập chọn thì theo ý nghĩa, thay vì chỉ tìm chữ “đang”.
- Kết hợp luyện chính tả với lịch thật của mình. Tự viết dạng -ing của make, sit, study, lie, rồi đối chiếu: making, sitting, studying, lying. Sau đó ghi hai cuộc hẹn đã sắp xếp, ví dụ I'm meeting Lan on Sunday. — Chủ nhật tôi có hẹn gặp Lan. Đừng dùng ví dụ lịch hẹn nếu mới chỉ có ý định chưa thu xếp.
Các chủ điểm liên quan
- Ôn nền tảng: Động từ be ở hiện tại — nắm chắc cách chọn am, is, are trước khi ghép với dạng -ing.
- Tránh dùng tiếp diễn quá mức: Động từ chỉ trạng thái — hiểu vì sao biết, thích hoặc sở hữu thường diễn đạt khác với hoạt động đang diễn ra.
- So sánh cách nói về tương lai: Diễn tả tương lai với going to — phân biệt ý định, dự đoán và việc đã thu xếp.
- Đọc thêm khi đã vững: Mệnh đề phân từ — tìm hiểu các cụm dùng dạng động từ để bổ sung thông tin, trong đó dạng -ing không tự nó tạo thì hiện tại tiếp diễn.