A1

Động từ chỉ trạng thái trong tiếng Anh

Stative Verbs

Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.

Tóm tắt nhanh

Động từ chỉ trạng thái diễn tả điều ta thích, biết, muốn, cần hoặc tin, chứ không mô tả một hành động đang diễn ra. Với các nghĩa này, thường dùng dạng đơn: I like pizza. — Tôi thích pizza; I don't understand. — Tôi không hiểu. Ngay cả khi nói về lúc này, ta vẫn thường không dùng dạng tiếp diễn như I'm liking hay I'm understanding; một số cách dùng đặc biệt sẽ được giải thích riêng ở phần mở rộng.

Tổng quan

Trong tiếng Việt, ta nói “Tôi biết”, “Tôi cần giúp đỡ” hay “Tôi thích món này” mà không phải đổi hình thức của từ “biết”, “cần”, “thích”. Sang tiếng Anh, bạn cần chọn cách chia động từ. Điểm dễ nhầm là: một điều đúng ngay lúc nói chưa chắc đã được diễn đạt bằng thì tiếp diễn.

Ở trình độ A1, hãy phân biệt trạng thái — tình trạng, cảm nhận hoặc sự hiểu biết của một người — với hành động — việc người đó đang thực hiện. She knows the answer. nghĩa là “Cô ấy biết câu trả lời”, còn She is writing the answer. nghĩa là “Cô ấy đang viết câu trả lời”. Câu thứ nhất nói về điều cô ấy biết; câu thứ hai cho thấy một việc đang diễn ra.

Đây là quy tắc hữu ích khi giới thiệu sở thích, gọi món, nhờ giúp đỡ hoặc trao đổi trong công việc. Trước hết, bạn chỉ cần nắm chắc nhóm từ thông dụng và cách đặt câu. Sau đó mới tìm hiểu vì sao cùng một từ như think hoặc have lại có lúc dùng được ở dạng tiếp diễn.

Cách dùng và cách đặt câu

1. Nhận diện nghĩa trạng thái

Động từ là từ diễn tả hành động hoặc trạng thái, như “ăn”, “biết”, “muốn”. Các nhóm dưới đây thường diễn tả trạng thái nên không dùng ở thì tiếp diễn trong nghĩa được ghi trong bảng.

Động từ tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt
like, love, hate thích, yêu hoặc rất thích, ghét
prefer thích hơn
want, need muốn, cần
know biết, quen biết
believe tin
understand hiểu
remember nhớ
seem có vẻ

Đừng hiểu “trạng thái” là điều kéo dài mãi mãi. I need help now. — “Bây giờ tôi cần giúp đỡ” — có thể chỉ đúng trong vài phút. Tuy vậy, need vẫn nói về nhu cầu, không phải một hành động đang được thực hiện, nên dùng need, không dùng am needing trong cách nói thông thường.

Cũng không nên chỉ nhìn xem hoạt động có thể quan sát bằng mắt hay không. Think có thể diễn tả việc suy nghĩ đang diễn ra dù ta không nhìn thấy quá trình đó. Điều quyết định là nghĩa của động từ trong câu, không phải khả năng nhìn thấy nó.

2. Dùng thì hiện tại đơn cho trạng thái hiện tại

Thì hiện tại đơn là cách chia thường dùng để nói về sự thật, thói quen và trạng thái hiện tại. Chủ ngữ là người hoặc vật mà câu đang nói đến, chẳng hạn I — tôi, she — cô ấy. Với he, she, it, động từ thường thêm -s hoặc -es trong câu khẳng định, tức câu xác nhận một điều.

Bảng sau dùng like — thích — làm mẫu. You có thể chỉ một người hoặc nhiều người tùy tình huống.

Câu tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt
I like tea. Tôi thích trà.
You like tea. Bạn thích trà.
He likes tea. Anh ấy thích trà.
She likes tea. Cô ấy thích trà.
It likes milk. Nó thích sữa.
We like tea. Chúng tôi thích trà.
They like tea. Họ thích trà.

Cách chia tương tự áp dụng với want → wants, need → needs, know → knows, believe → believes, understand → understands, remember → remembers, seem → seems và prefer → prefers. Chẳng hạn, He wants a new car. — “Anh ấy muốn một chiếc ô tô mới.” Không có is đứng trước wants.

3. Đặt câu phủ định và câu hỏi

Câu phủ định nói rằng điều gì đó không đúng hoặc không xảy ra. Với các động từ thông thường trong bài này, dùng don't hoặc doesn't ở hiện tại đơn. Khi đặt câu hỏi, dùng Do hoặc Does trước chủ ngữ. Đây là những trợ động từ, tức những từ giúp tạo cấu trúc phủ định hoặc câu hỏi.

Sau does và doesn't, dùng dạng nguyên mẫu không có to — hình thức cơ bản của động từ, như know, không phải knows.

Mẫu câu tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Điều cần nhớ
I don't understand. Tôi không hiểu. Dùng với tôi, bạn, chúng tôi, họ
She doesn't understand. Cô ấy không hiểu. Không thêm đuôi vào động từ sau trợ động từ
Do you know Lan? Bạn có quen Lan không? Đưa trợ động từ lên đầu câu hỏi
Does he need help? Anh ấy có cần giúp đỡ không? Dùng dạng cơ bản của động từ
Yes, he does. Có, anh ấy cần. Câu trả lời ngắn dùng lại trợ động từ
No, he doesn't. Không, anh ấy không cần. Không cần lặp lại cả câu

Trong tiếng Việt, “Bạn có biết không?” không đòi hỏi từ “biết” thay đổi. Trong tiếng Anh, bạn phải chọn do hay does theo chủ ngữ. Hãy học cả cụm Does she know…?, đừng ghép từng từ từ tiếng Việt sang.

4. Phân biệt với thì hiện tại tiếp diễn

Thì hiện tại tiếp diễn thường diễn tả việc đang diễn ra quanh lúc nói, với cấu trúc am/is/are + động từ thêm -ing. So sánh hai câu cùng liên quan đến bữa trưa:

  • I'm eating pizza. — Tôi đang ăn pizza. Đây là hành động đang diễn ra.
  • I like pizza. — Tôi thích pizza. Đây là sở thích, kể cả khi tôi nói câu này trong lúc đang ăn.

“Bây giờ” không tự động kéo theo dạng tiếp diễn:

  • I understand now. — Bây giờ tôi hiểu rồi.
  • She wants to leave now. — Bây giờ cô ấy muốn về.

Tiếng Việt có thể dùng “đang” để nhấn mạnh một tình trạng nhất thời, như “Tôi đang cần tiền”. Khi diễn đạt bằng tiếng Anh, hãy chọn I need money. Không nên coi mọi chữ “đang” là tín hiệu phải dùng am/is/are + -ing.

Ví dụ trong tình huống thực tế

Các câu dưới đây dùng cách nói phổ biến, phù hợp để bắt đầu luyện giao tiếp. Hãy chú ý cả câu khẳng định, phủ định và câu hỏi.

Câu tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Điểm cần chú ý
I like pizza. Tôi thích pizza. Nói về sở thích
She knows the answer. Cô ấy biết câu trả lời. Có đuôi chỉ ngôi ở câu khẳng định
I don't understand. Tôi không hiểu. Phủ định của trạng thái hiểu
He wants a new car. Anh ấy muốn một chiếc ô tô mới. Mong muốn, không phải hành động
We need two tickets for tonight. Chúng tôi cần hai vé cho tối nay. Nhu cầu gắn với một dịp cụ thể
Do you remember my brother? Bạn có nhớ anh trai tôi không? Câu hỏi về trí nhớ
I believe you. Tôi tin bạn. Bày tỏ sự tin tưởng
This bag seems heavy. Chiếc túi này có vẻ nặng. Nêu ấn tượng về sự vật
My parents love this song. Bố mẹ tôi rất thích bài hát này. Diễn tả tình cảm hoặc sự yêu thích
She hates waiting in long queues. Cô ấy ghét phải xếp hàng lâu. Động từ chỉ cảm xúc vẫn ở dạng đơn
I prefer tea to coffee. Tôi thích trà hơn cà phê. So sánh hai lựa chọn
Does your phone need a new battery? Điện thoại của bạn có cần pin mới không? Sau trợ động từ là dạng cơ bản
I don't know his address. Tôi không biết địa chỉ của anh ấy. Không dùng dạng tiếp diễn
Now I understand the problem. Bây giờ tôi hiểu vấn đề rồi. Nói về hiện tại vẫn dùng dạng đơn

Những lỗi thường gặp

1. Dùng dạng tiếp diễn chỉ vì có ý “lúc này”

  • Sai trong nghĩa thông thường: I'm needing your help now.
  • Đúng: I need your help now. — Bây giờ tôi cần bạn giúp.
  • Vì sao: Need diễn tả nhu cầu. Từ now không làm nhu cầu trở thành hành động.

2. Thêm động từ “be” trước động từ chỉ trạng thái

  • Sai: She is knows the answer.
  • Đúng: She knows the answer. — Cô ấy biết câu trả lời.
  • Vì sao: Know tự làm động từ chính của câu. Không thêm is chỉ vì câu đang miêu tả một tình trạng.

3. Giữ đuôi “-s” sau “doesn't”

  • Sai: He doesn't wants a new car.
  • Đúng: He doesn't want a new car. — Anh ấy không muốn một chiếc ô tô mới.
  • Vì sao: Doesn't đã mang phần chia theo chủ ngữ; want trở về dạng cơ bản. Quy tắc tương tự áp dụng trong câu hỏi: Does he want a new car? — Anh ấy có muốn một chiếc ô tô mới không?

4. Dùng “are” để hỏi về sở thích

  • Sai: Are you like this song?
  • Đúng: Do you like this song? — Bạn có thích bài hát này không?
  • Vì sao: Like ở đây là động từ “thích”, nên câu hỏi hiện tại đơn cần do, không phải are.

5. Cấm mọi dạng “-ing” xuất hiện sau động từ chỉ trạng thái

  • Nhầm lẫn: Cho rằng I love cooking. là sai vì có cooking.
  • Đúng: I love cooking. — Tôi rất thích nấu ăn.
  • Vì sao: Love vẫn ở dạng đơn. Cooking gọi tên hoạt động nấu ăn được yêu thích; nó không tạo thành thì tiếp diễn của love. Hạn chế trong bài này liên quan đến am/is/are loving, không phải tất cả những từ kết thúc bằng -ing trong câu.

Lưu ý khi giao tiếp

“Muốn” không phải lúc nào cũng nên nói thẳng

I want a coffee. — “Tôi muốn một ly cà phê” — đúng ngữ pháp, nhưng tùy giọng nói và hoàn cảnh có thể hơi thẳng. Khi gọi món hoặc nhờ phục vụ, có thể dùng I'd like a coffee, please. — “Cho tôi một ly cà phê, làm ơn.”

I'd like là dạng rút gọn của I would like, thường dùng để bày tỏ mong muốn lịch sự. Không cần chuyển want sang tiếp diễn để làm câu nhẹ nhàng hơn.

Cẩn thận với “nhớ” trong tiếng Việt

Remember thường là “nhớ được, còn nhớ trong đầu”: I remember your name. — “Tôi nhớ tên bạn.” Còn “Tôi nhớ bạn” với ý muốn gặp lại người ấy thường là I miss you. Hai nghĩa “nhớ” này không nên thay thế cho nhau chỉ vì tiếng Việt dùng cùng một từ.

Không hiểu khác với không nghe rõ

I don't understand. — “Tôi không hiểu” — nói về ý nghĩa. Nếu vấn đề là âm thanh quá nhỏ, I can't hear you. — “Tôi không nghe rõ bạn nói” — phù hợp hơn. Chọn câu theo vấn đề thật sự sẽ giúp người đối diện biết nên giải thích lại hay nói to hơn.

Mở rộng: khi nào dạng tiếp diễn vẫn xuất hiện?

Nếu mới học, bạn chưa cần vận dụng hết phần này. Quy tắc an toàn vẫn là dùng dạng đơn với like, want, need, know, believe, understand trong nghĩa thông thường. Tuy nhiên, “thường không dùng” không có nghĩa là một danh sách cấm tuyệt đối: nghĩa và cách người nói nhìn sự việc có thể thay đổi.

1. Cùng một động từ nhưng chuyển từ trạng thái sang hành động

Câu tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Cách hiểu
I think this is a good idea. Tôi nghĩ đây là một ý hay. Nêu ý kiến hoặc nhận định
I'm thinking about your offer. Tôi đang cân nhắc lời đề nghị của bạn. Quá trình suy nghĩ đang diễn ra
She has a small car. Cô ấy có một chiếc ô tô nhỏ. Sở hữu
She's having lunch. Cô ấy đang ăn trưa. Thực hiện một hoạt động
The soup tastes salty. Món súp có vị mặn. Miêu tả vị của món ăn
The cook is tasting the soup. Người đầu bếp đang nếm súp. Chủ động nếm thử
I see what you mean. Tôi hiểu ý bạn. Nhận ra hoặc hiểu
I'm seeing the doctor tomorrow. Ngày mai tôi có hẹn khám bác sĩ. Cuộc hẹn đã được sắp xếp

Không nên học rằng think, have, taste, see “luôn luôn chỉ trạng thái”. Hãy học theo cặp nghĩa + mẫu câu. Chẳng hạn, sự sở hữu trong have a car khác với hoạt động trong have lunch; chỉ đổi hình thức mà không xét nghĩa sẽ dẫn đến lỗi.

2. Tình cảm được nhìn như một trải nghiệm hiện thời

Trong lời nói thân mật hoặc quảng cáo, có thể gặp I'm loving this music! — “Tôi đang rất thích nhạc này!” Người nói muốn nhấn mạnh cảm giác thích thú đang trải nghiệm, chứ không chỉ nêu một sở thích ổn định.

Điều đó không làm cho I love this music. — “Tôi rất thích nhạc này” — trở nên sai hoặc kém tự nhiên. Với bài tập cơ bản và cách diễn đạt trung tính, dạng đơn vẫn là lựa chọn chắc chắn. Cũng không nên suy rộng rằng nếu love dùng được như vậy thì know hay belong — “thuộc về” — đều có thể chuyển sang tiếp diễn theo cùng cách.

3. Hiểu dần hoặc nhớ ra từng chút

I'm understanding more of the conversation now. — “Bây giờ tôi đang hiểu được nhiều phần hơn trong cuộc trò chuyện” — có thể dùng khi nhấn mạnh sự tiến triển. Tương tự, I'm remembering more details now. — “Bây giờ tôi đang nhớ ra thêm nhiều chi tiết” — diễn tả những chi tiết lần lượt trở lại trong trí nhớ.

Đây không phải lý do để thay mọi câu I understand bằng I'm understanding. Nếu chỉ muốn nói “Tôi hiểu rồi”, hãy dùng I understand now. Sự khác biệt nằm ở chỗ một câu nêu trạng thái đã hiểu, còn câu kia nhấn mạnh quá trình đang phát triển.

4. Tính chất và cách cư xử nhất thời với “be”

So sánh He is rude. — “Anh ấy thô lỗ” — với He is being rude. — “Anh ấy đang cư xử thô lỗ”. Câu sau tập trung vào cách cư xử trong tình huống hiện tại, không nhất thiết kết luận về con người đó nói chung.

Dạng is being không áp dụng cho mọi tình trạng tạm thời. He is tired today. — “Hôm nay anh ấy mệt” — vẫn là cách nói thông thường; không dùng He is being tired chỉ vì tình trạng mệt sẽ qua đi.

5. Trạng thái ở quá khứ và kéo dài đến hiện tại

Động từ chỉ trạng thái không bị giới hạn ở hiện tại đơn. I knew the answer yesterday. — “Hôm qua tôi biết câu trả lời” — dùng dạng quá khứ. Khi nói “Tôi quen cô ấy được năm năm rồi”, dùng I've known her for five years.

Câu cuối dùng thì hiện tại hoàn thành, với have/has + dạng phân từ quá khứ — hình thức động từ dùng trong cấu trúc hoàn thành, ở đây là known. Trạng thái quen biết bắt đầu trong quá khứ và vẫn đúng đến hiện tại. Không dùng I've been knowing her for five years trong cách nói chuẩn thông thường. Việc một trạng thái kéo dài không buộc ta phải chọn dạng hoàn thành tiếp diễn.

Gợi ý luyện tập

  1. Viết lại năm câu có chữ “đang” trong tiếng Việt. Chọn những câu như “Tôi đang cần nghỉ”, “Tôi đang ăn cơm”, “Tôi đang muốn đổi việc”. Trước khi viết tiếng Anh, tự hỏi: đây là hành động đang làm hay nhu cầu, mong muốn? Với “Tôi đang cần nghỉ”, dùng I need a rest.
  2. Luyện một ý theo ba cách. Từ She knows the answer. — “Cô ấy biết câu trả lời”, viết She doesn't know the answer. — “Cô ấy không biết câu trả lời”, rồi Does she know the answer? — “Cô ấy có biết câu trả lời không?”. Làm tương tự với “muốn”, “cần”, “thích” để quen việc bỏ đuôi sau does.
  3. Ghi ngoại lệ thành cặp, không ghi riêng một từ. Đặt I think you're right. — “Tôi nghĩ bạn đúng” — cạnh I'm thinking about it. — “Tôi đang suy nghĩ về việc đó”. Mỗi khi gặp dạng tiếp diễn bất ngờ, ghi thêm nghĩa và hoàn cảnh sử dụng. Nhờ vậy, ngoại lệ không làm bạn mất chắc quy tắc cơ bản.

Kiến thức liên quan

  • Thì hiện tại tiếp diễn — Ôn cấu trúc am/is/are + động từ thêm -ing để phân biệt hành động đang diễn ra với trạng thái hiện tại.

Điều kiện tiên quyết

Thì hiện tại tiếp diễn trong tiếng AnhA1

Thêm khái niệm A1