A1

Động từ have ở thì hiện tại trong tiếng Anh

To Have - Present

Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.

Tóm tắt nhanh

Ở thì hiện tại đơn, dùng have với I, you, we, they và has với he, she, it: I have a brother — Tôi có một người anh hoặc em trai; She has blue eyes — Cô ấy có đôi mắt xanh. Khi hỏi hoặc phủ định theo cách thông dụng, dùng do/does rồi trở lại have: Does she have a car? — Cô ấy có ô tô không? Cấu trúc have got/has got cũng diễn đạt nghĩa “có”, nhất là trong tiếng Anh-Anh, nhưng dùng cách hỏi và phủ định riêng.

Tổng quan

Động từ have thường xuất hiện ngay từ trình độ A1 vì rất nhiều cuộc trò chuyện cần đến ý “có”: có người thân, có thời gian, có một món đồ hay có triệu chứng gì. Tuy nhiên, từ này không chỉ nói về quyền sở hữu. I have a sister nghĩa là “Tôi có một người chị hoặc em gái”, không phải người nói “sở hữu” người chị ấy. Tương tự, I have a headache là “Tôi bị đau đầu”.

Trong tiếng Việt, từ “có” giữ nguyên dù nói “tôi có”, “cô ấy có” hay “họ có”. Tiếng Anh buộc người nói chọn have hoặc has theo chủ ngữ, tức người hoặc vật được nói đến trong câu. Đây là khác biệt đầu tiên cần luyện thành thói quen. Khác biệt thứ hai là câu hỏi tiếng Anh không chỉ thêm một từ tương đương với “không” ở cuối câu.

Hãy học chắc ba việc trước: chọn đúng have/has, dùng do/does khi hỏi hoặc phủ định, và nhận ra have got. Những cách dùng như have to với nghĩa “phải”, have breakfast với nghĩa “ăn sáng”, hoặc have làm trợ động từ sẽ được tách riêng để không lẫn với nghĩa “có”.

Cấu tạo và cách dùng

1. Chọn have hay has theo chủ ngữ

Thì hiện tại đơn là dạng động từ thường dùng để nói về tình trạng hiện có, sự thật hoặc thói quen. Dạng nguyên mẫu, tức dạng cơ bản chưa thay đổi theo chủ ngữ, là have; trong tên gọi to have, từ to đứng trước dạng cơ bản ấy. Không thêm to khi viết một câu như I have a bike — Tôi có một chiếc xe đạp.

Chủ ngữ tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Dạng khẳng định
I Tôi I have
you Bạn; các bạn you have
he Anh ấy he has
she Cô ấy she has
it Nó; vật hoặc con vật đang nói tới it has
we Chúng tôi; chúng ta we have
they Họ; chúng they have

He, she, it thuộc ngôi thứ ba số ít: đang nói về một người hoặc một vật khác, chứ không phải người nói hay người nghe. Với nhóm này, have đổi thành has, không phải haves.

Quy tắc cũng áp dụng khi chủ ngữ không phải những từ trong bảng:

  • Lan has a motorbike. — Lan có một chiếc xe máy. Một người nên dùng has.
  • My parents have a small shop. — Bố mẹ tôi có một cửa hàng nhỏ. Nhiều người nên dùng have.
  • This room has two windows. — Phòng này có hai cửa sổ. Một căn phòng nên dùng has.

Đừng chọn dạng động từ theo thứ đứng sau nó. Trong ví dụ cuối, “hai cửa sổ” không làm has đổi thành have, vì chủ ngữ vẫn là “phòng này”.

2. Đặt câu hỏi với do và does

Với have mang nghĩa “có”, cách hỏi thông dụng là:

Do/Does + chủ ngữ + have + phần còn lại?

Do và does ở đây là trợ động từ, nghĩa là từ giúp tạo câu hỏi hoặc câu phủ định; chúng không mang nghĩa “làm” như khi đứng một mình.

Câu hỏi tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt
Do I have enough time? Tôi có đủ thời gian không?
Do you have a pen? Bạn có bút không?
Does he have a ticket? Anh ấy có vé không?
Does she have a brother? Cô ấy có anh hoặc em trai không?
Does it have a lid? Nó có nắp không?
Do we have a meeting today? Hôm nay chúng ta có cuộc họp không?
Do they have any questions? Họ có câu hỏi nào không?

Khi đã có does, động từ phía sau dùng have, không dùng has. Có thể hiểu đơn giản rằng does đã thể hiện sự thay đổi theo chủ ngữ rồi.

Trả lời ngắn bằng chính trợ động từ trong câu hỏi:

  • Do you have a pen? — Yes, I do. / No, I don't. — Bạn có bút không? — Có. / Không.
  • Does she have a car? — Yes, she does. / No, she doesn't. — Cô ấy có ô tô không? — Có. / Không.

Để hỏi “có bao nhiêu”, đặt cụm từ hỏi ở đầu: How many children do they have? — Họ có mấy người con?

3. Tạo câu phủ định với don't và doesn't

Câu phủ định là câu nói điều gì đó không đúng hoặc không có. Cấu trúc cơ bản là:

Chủ ngữ + do not/does not + have + phần còn lại.

Trong giao tiếp, do not thường rút gọn thành don't, còn does not thành doesn't.

  • I don't have a car. — Tôi không có ô tô.
  • She doesn't have much free time. — Cô ấy không có nhiều thời gian rảnh.
  • We don't have any milk. — Chúng tôi không còn sữa.

Sau doesn't vẫn là have. Dạng đầy đủ như She does not have a car đúng và thường được dùng khi muốn viết trang trọng hơn hoặc nhấn mạnh lời phủ định.

4. Diễn đạt nghĩa “có” bằng have got

Have got và has got thường có cùng nghĩa với have và has khi nói về đồ vật, quan hệ gia đình, đặc điểm hoặc tình trạng hiện tại:

  • I have got a brother. — Tôi có một người anh hoặc em trai.
  • She has got blue eyes. — Cô ấy có đôi mắt xanh.

Trong những câu này, đừng dịch riêng got thành “đã nhận được”. Cả cụm mang nghĩa “có” ở hiện tại.

Cách tạo câu hỏi và phủ định khác với cách dùng do/does ở trên:

Loại câu Ví dụ tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt
Khẳng định You have got a key. Bạn có chìa khóa.
Phủ định You haven't got a key. Bạn không có chìa khóa.
Câu hỏi Have you got a key? Bạn có chìa khóa không?
Khẳng định She has got a key. Cô ấy có chìa khóa.
Phủ định She hasn't got a key. Cô ấy không có chìa khóa.
Câu hỏi Has she got a key? Cô ấy có chìa khóa không?

Haven't là dạng rút gọn của have not; hasn't là dạng rút gọn của has not. Với mẫu này, đưa have/has lên trước chủ ngữ khi hỏi, không thêm do/does.

Hai cặp sau đều đúng, nhưng không được trộn hai cách tạo câu:

  • Do you have a key? — Yes, I do. — Bạn có chìa khóa không? — Có.
  • Have you got a key? — Yes, I have. — Bạn có chìa khóa không? — Có.

Nếu trả lời phủ định cho câu thứ hai, dùng No, I haven't — Không. Không cần lặp lại got trong câu trả lời ngắn.

5. Các dạng viết tắt thường gặp

Dấu nháy trong những dạng sau cho biết một phần của have/has đã được lược bỏ. Bảng dùng got để minh họa rõ nghĩa “có”.

Dạng đầy đủ Dạng rút gọn Nghĩa tiếng Việt
I have got a key. I've got a key. Tôi có chìa khóa.
You have got a key. You've got a key. Bạn có chìa khóa.
He has got a key. He's got a key. Anh ấy có chìa khóa.
She has got a key. She's got a key. Cô ấy có chìa khóa.
It has got a lid. It's got a lid. Nó có nắp.
We have got a key. We've got a key. Chúng ta có chìa khóa.
They have got a key. They've got a key. Họ có chìa khóa.

Không nên từ bảng này suy ra rằng lúc nào cũng rút gọn have được. Khi mới học, hãy viết I have a key hoặc I've got a key — Tôi có chìa khóa. Dạng I've a key có xuất hiện trong một số cách dùng tiếng Anh-Anh, nhưng không phải lựa chọn trung tính phổ biến ở mọi nơi.

Ngoài ra, he's, she's, it's có thể chứa has hoặc is. She's got a car nghĩa là “Cô ấy có ô tô”, trong đó 's = has; còn She's tired nghĩa là “Cô ấy mệt”, trong đó 's = is. Cần nhìn phần phía sau, không chỉ nhìn dạng viết tắt.

Ví dụ trong ngữ cảnh

Các câu dưới đây đi từ nghĩa “có” đến hai cách dùng thường gặp khác: hoạt động hằng ngày và sự cần thiết.

Tiếng Anh Tiếng Việt Điểm cần chú ý
I have a brother. Tôi có một người anh hoặc em trai. Tiếng Anh không cho biết người đó lớn hay nhỏ tuổi hơn.
She has blue eyes. Cô ấy có đôi mắt xanh. Miêu tả đặc điểm ngoại hình.
They've got a new car. Họ có một chiếc ô tô mới. Dạng rút gọn khi nói về sở hữu.
He has to work today. Hôm nay anh ấy phải làm việc. Có thêm to work, nghĩa chuyển thành “phải làm việc”.
We have a meeting at nine. Chúng ta có cuộc họp lúc chín giờ. Nói về lịch làm việc.
My phone has a good camera. Điện thoại của tôi có camera tốt. Chủ ngữ là một đồ vật.
Do you have a charger? Bạn có bộ sạc không? Câu hỏi dùng do.
Does this bus have Wi-Fi? Xe buýt này có Wi-Fi không? Sau does dùng have.
I don't have any cash. Tôi không có tiền mặt. Phủ định bằng don't have.
Has your sister got a job? Chị hoặc em gái bạn có việc làm chưa? Đảo has lên đầu trong mẫu có got.
We haven't got much time. Chúng ta không có nhiều thời gian. Phủ định của have got.
I have a headache. Tôi bị đau đầu. Tiếng Việt thường dùng “bị”, không dịch cứng thành “có”.
They have lunch at home. Họ ăn trưa ở nhà. Have diễn đạt hoạt động ăn uống.
She doesn't have to come early. Cô ấy không cần đến sớm. Không có nghĩa là cô ấy bị cấm đến sớm.

Những lỗi thường gặp

1. Giữ nguyên have với he hoặc she

  • Sai: She have two children.
  • Đúng: She has two children. — Cô ấy có hai người con.
  • Vì sao: Tiếng Việt không đổi từ “có” theo người được nói đến, nhưng tiếng Anh đổi have thành has với chủ ngữ này.

2. Giữ has sau does hoặc doesn't

  • Sai: Does he has a car?
  • Đúng: Does he have a car? — Anh ấy có ô tô không?
  • Vì sao: Sau does và doesn't, dùng dạng cơ bản have. Quy tắc tương tự áp dụng cho He doesn't have a car — Anh ấy không có ô tô.

3. Ghép lẫn hai cách đặt câu hỏi

  • Sai: Do you have got a pen?
  • Đúng: Do you have a pen? hoặc Have you got a pen? — Bạn có bút không?
  • Vì sao: Chọn một trong hai hệ thống: do + have, hoặc đảo have trong mẫu have got. Không chồng cả hai lên nhau.

4. Thêm be trước have

  • Sai: I am have a headache.
  • Đúng: I have a headache. — Tôi bị đau đầu.
  • Vì sao: Trong câu này, have đã là động từ chính, tức từ diễn đạt nội dung trung tâm của câu. Không cần thêm am. Cũng đừng dùng have cho mọi trạng thái: “Tôi đói” là I am hungry, không phải I have hungry.

5. Dùng have để nói tuổi theo nghĩa “có”

  • Sai: I have twenty years. khi muốn nói tuổi.
  • Đúng: I am twenty years old. — Tôi hai mươi tuổi.
  • Vì sao: Tiếng Anh dùng be khi nói tuổi. Đừng mở rộng nghĩa “có” của have sang mọi ý liên quan đến bản thân.

6. Hiểu nhầm phủ định của have to

  • Sai về nghĩa: Dùng You don't have to park here để nói “Bạn không được đỗ xe ở đây”.
  • Đúng: You mustn't park here. — Bạn không được đỗ xe ở đây.
  • Vì sao: You don't have to park here nghĩa là “Bạn không bắt buộc phải đỗ xe ở đây”; bạn vẫn có thể chọn đỗ nếu nơi đó cho phép. Don't have to bỏ sự bắt buộc, không tạo lệnh cấm.

Lưu ý khi sử dụng

Tiếng Anh-Anh và tiếng Anh-Mỹ

Have got rất thường gặp trong lời nói tiếng Anh-Anh. Trong tiếng Anh-Mỹ, have với do/does là lựa chọn rất thông dụng, nhưng have got cũng được dùng và hiểu rộng rãi. Đây là khác biệt về xu hướng, không phải ranh giới đúng–sai giữa hai vùng.

Trong văn bản trang trọng, dạng đầy đủ như The apartment has two bedrooms — Căn hộ có hai phòng ngủ — thường phù hợp hơn cách nói rút gọn với got. Khi trò chuyện, It's got two bedrooms — Nó có hai phòng ngủ — lại tự nhiên.

Bạn cũng có thể gặp Have you any questions? — Bạn có câu hỏi nào không? — trong một số cách dùng trang trọng hoặc tiếng Anh-Anh. Người mới học nên ưu tiên Do you have any questions?, vì mẫu này phổ biến và dễ áp dụng hơn. Không nên từ mẫu đặc biệt đó suy ra rằng mọi câu hỏi với have đều chỉ cần đảo từ.

“Có” ở đây là sở hữu hay tồn tại?

Tiếng Việt dùng “có” cho cả “Tôi có một chiếc bàn” lẫn “Có một chiếc bàn trong phòng”. Tiếng Anh tách hai ý này:

  • I have a desk. — Tôi có một chiếc bàn làm việc.
  • There is a desk in the room. — Có một chiếc bàn làm việc trong phòng.

Câu đầu nói về thứ gắn với một người; câu sau giới thiệu sự hiện diện của một vật ở một nơi. Tránh dịch câu sau thành Have a desk in the room khi không có chủ ngữ rõ ràng.

Không phải lúc nào have cũng dịch là “có”

Một số cụm thông dụng diễn đạt hoạt động: have breakfast — ăn sáng; have a shower — tắm vòi sen; have a rest — nghỉ ngơi. Với nghĩa hoạt động, không thay máy móc bằng have got.

I have breakfast at seven nghĩa là “Tôi ăn sáng lúc bảy giờ”. I've got breakfast có thể nói rằng người nói đã có sẵn bữa sáng, chứ không diễn đạt cùng thói quen ăn sáng ấy. Khi hỏi về thói quen, dùng What time do you have breakfast? — Bạn ăn sáng lúc mấy giờ?

Mở rộng: những điểm học sau phần cơ bản

Nếu mới bắt đầu, chỉ cần ghi nhớ hai mẫu nghĩa “có” đã học. Các điểm dưới đây giúp bạn hiểu vì sao cùng một từ have lại xuất hiện trong nhiều kiểu câu khác nhau.

Have to mang nghĩa “phải”

Have/has to + động từ dạng cơ bản nói về việc cần làm hoặc phải làm:

  • I have to leave now. — Bây giờ tôi phải đi.
  • He has to work today. — Hôm nay anh ấy phải làm việc.
  • Does she have to wear a uniform? — Cô ấy có phải mặc đồng phục không?

Trong has to work, phần to work không phải một món đồ hay điều mà ai đó “có”. Cả mẫu diễn đạt sự bắt buộc. Câu hỏi và phủ định vẫn dùng do/does: He doesn't have to work today — Hôm nay anh ấy không cần làm việc.

Trong lời nói, bạn còn gặp I've got to go — Tôi phải đi rồi. Have got to cũng diễn đạt sự cần thiết, nhưng cần phân biệt I've got a car — Tôi có ô tô — với I've got to drive — Tôi phải lái xe. Phần sau got quyết định cách hiểu.

Sở hữu và hoạt động khác nhau khi dùng dạng tiếp diễn

Thì hiện tại tiếp diễn dùng am/is/are + động từ thêm -ing, thường để nói việc đang diễn ra. Khi have diễn đạt sở hữu thông thường, không dùng dạng này:

  • I have a car. — Tôi có ô tô.
  • Không dùng I am having a car để diễn đạt cùng ý đó.

Nhưng khi have diễn đạt một hoạt động, dạng tiếp diễn lại tự nhiên: I'm having lunch — Tôi đang ăn trưa; She's having a shower — Cô ấy đang tắm vòi sen.

Đây là khác biệt về nghĩa của động từ, không phải quy tắc “have không bao giờ thêm -ing”.

Have còn là trợ động từ của thì hiện tại hoàn thành

Ở trình độ A2, bạn sẽ gặp thì hiện tại hoàn thành, một dạng dùng have/has để nối chuyện đã xảy ra với hiện tại. Sau have/has lúc này là phân từ quá khứ, tức một dạng động từ như finished hoặc seen:

  • I've finished my work. — Tôi đã làm xong việc.
  • She has seen this film. — Cô ấy đã xem bộ phim này.

Trong các câu đó, have/has không có nghĩa “có”. Nó là trợ động từ. Vì thế, Has she finished? — Cô ấy làm xong chưa? — không có do/does, và She hasn't finished — Cô ấy chưa làm xong — là cách phủ định bình thường.

Bạn thậm chí sẽ gặp I've had lunch — Tôi đã ăn trưa rồi. Have đầu câu giúp tạo thì; had là dạng phân từ quá khứ của động từ chính have, ở đây mang nghĩa “ăn”. Chưa cần dùng thành thạo ngay, nhưng nhận ra hai vai trò sẽ giúp tránh nhầm.

Nhấn mạnh và câu hỏi tìm người

Trong câu khẳng định, đôi khi người nói thêm do/does để khẳng định hoặc đính chính: She does have a car — Cô ấy có ô tô thật mà. Sau does vẫn dùng have.

Cũng cần phân biệt câu hỏi thông thường với câu hỏi mà từ hỏi chính là chủ ngữ:

  • Who has the key? — Ai giữ chìa khóa?
  • What does she have? — Cô ấy có gì?

Ở câu đầu, who là người đang được hỏi đến nên không cần thêm does theo mẫu hỏi thông thường. Ở câu sau, chủ ngữ đã có là she; điều cần tìm là thứ cô ấy có, nên dùng does she have.

Gợi ý luyện tập

  1. Đổi người, giữ nguyên nội dung. Viết I have a bike — Tôi có xe đạp; rồi đổi thành She has a bike — Cô ấy có xe đạp; và My friends have bikes — Bạn bè tôi có xe đạp. Gạch dưới chủ ngữ trước khi chọn động từ để không bị phần sau câu làm phân tâm.
  2. Luyện theo hai bộ riêng biệt. Với bộ thứ nhất, viết You have a key → Do you have a key? → You don't have a key — Bạn có chìa khóa → Bạn có chìa khóa không? → Bạn không có chìa khóa. Với bộ thứ hai, viết You've got a key → Have you got a key? → You haven't got a key, cùng các nghĩa tương ứng. Đọc từng bộ thành tiếng, chưa trộn chúng khi đang làm quen.
  3. Phân loại theo nghĩa trước khi dịch. Chọn năm câu về cuộc sống của bạn, chẳng hạn có thời gian, có người thân, ăn sáng, đang ăn trưa, phải đi làm. Xác định câu nào nói về tình trạng, hoạt động hay sự bắt buộc rồi mới viết tiếng Anh. Cách này hữu ích hơn việc mặc định mọi chữ “có” đều là have, hoặc mọi have đều là “có”.

Các chủ điểm liên quan

  • Nền tảng: Đại từ làm chủ ngữ — Nhận biết những từ thay cho người hoặc vật ở vị trí chủ ngữ để chọn đúng have và has.
  • Bước tiếp theo: Thì hiện tại hoàn thành đơn — Tìm hiểu cách have/has làm trợ động từ, khác với nghĩa “có” trong bài này.

Điều kiện tiên quyết

Đại từ nhân xưng làm chủ ngữ trong tiếng AnhA1

Các khái niệm xây dựng trên khái niệm này

Thêm khái niệm A1

Khái niệm này trong các ngôn ngữ khác

So sánh qua tất cả ngôn ngữ