Đại từ nhân xưng làm chủ ngữ trong tiếng Anh
Subject Pronouns
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
I, you, he, she, it, we, they là những đại từ nhân xưng làm chủ ngữ: chúng cho biết câu đang nói về ai hoặc cái gì. Trong câu kể thông thường, chúng đứng trước động từ và thường không được bỏ đi, dù người nghe đã hiểu đang nói về ai. You dùng cho cả một người lẫn nhiều người, không đổi theo tuổi tác hay mức độ trang trọng; riêng I luôn viết hoa.
Tổng quan
Đại từ là từ dùng thay cho tên người, vật hoặc một nhóm đã được nhắc đến. Chủ ngữ là thành phần cho biết ai hoặc cái gì thực hiện hành động, có đặc điểm hay ở trong trạng thái được nói đến. Trong câu Lan is tired. — “Lan mệt”, tên Lan là chủ ngữ. Có thể thay tên bằng she: She is tired. — “Cô ấy mệt”. Đây là kiến thức nền tảng ở trình độ A1, cần dùng ngay khi giới thiệu bản thân và nói về cuộc sống hằng ngày.
Người Việt thường xưng hô bằng những từ như “tôi”, “mình”, “con”, “em”, “anh”, “chị”. Một người có thể thay cách tự xưng tùy người đối diện, nhưng trong tiếng Anh, người ấy vẫn dùng I khi nói về bản thân và you khi nói trực tiếp với người nghe. Vì vậy, đừng tìm một từ tiếng Anh cố định tương ứng với từng cách xưng hô tiếng Việt.
Một khác biệt nữa là tiếng Việt có thể nói “Biết rồi” hoặc “Đang chờ xe” khi ngữ cảnh đã rõ. Trong câu tiếng Anh đầy đủ, thường phải nêu chủ ngữ: I know. — “Tôi biết rồi”; I am waiting for the bus. — “Tôi đang chờ xe buýt”. Hãy nắm quy tắc này trước; những trường hợp được lược bỏ sẽ được tách riêng ở phần mở rộng.
Cách dùng và quy tắc cơ bản
Bảy dạng cần nhớ
Ngôi là cách phân biệt người nói, người nghe và người hoặc vật được nói tới. Số ít chỉ một người hoặc vật; số nhiều chỉ từ hai trở lên. Tuy nhiên, như phần sau sẽ giải thích, they còn có thể chỉ một người.
| Đại từ tiếng Anh | Cách hiểu trong tiếng Việt | Phạm vi dùng cơ bản |
|---|---|---|
| I | tôi, mình, em, con… | Người nói tự nói về bản thân |
| you | bạn, anh, chị, ông, bà; các bạn… | Người hoặc những người đang được nói chuyện trực tiếp |
| he | anh ấy, ông ấy, cậu ấy… | Một người dùng đại từ này, thường là nam |
| she | cô ấy, bà ấy, chị ấy… | Một người dùng đại từ này, thường là nữ |
| it | nó; vật hoặc sự việc đó | Một vật, sự việc; con vật khi không cần nêu giới tính |
| we | chúng tôi, chúng ta, bọn mình… | Người nói cùng ít nhất một người khác |
| they | họ, chúng, các vật đó | Nhiều người hoặc vật; cũng có cách dùng cho một người |
Các cách dịch chỉ giúp hiểu nghĩa, không phải cặp từ tương đương tuyệt đối. He không tự cho biết người đó lớn hay nhỏ tuổi hơn mình. They có thể thay cho cả người lẫn vật, nên không phải lúc nào cũng dịch là “họ”.
Đặt đại từ trước động từ trong câu kể
Động từ là từ chỉ hành động hoặc trạng thái, như work — “làm việc”, know — “biết”, be — “là, ở, có trạng thái nào đó”. Mẫu cơ bản là chủ ngữ + động từ + phần còn lại:
- I work here. — Tôi làm việc ở đây.
- She knows the address. — Cô ấy biết địa chỉ.
- We are ready. — Chúng tôi đã sẵn sàng.
Không thêm động từ be trước mọi động từ khác. “Tôi làm việc ở đây” là I work here, không phải I am work here. Ngược lại, với những câu nêu đặc điểm như “Cô ấy mệt”, tiếng Anh cần be: She is tired.
Đại từ cũng không đứng thêm ngay sau tên để cùng làm một chủ ngữ trong câu trung tính: Lan is tired hoặc She is tired, không viết Lan she is tired. Cách đưa tên ra đầu rồi nhắc lại trong lời nói có sắc thái riêng, không phải mẫu nên học ở bước đầu.
Chọn dạng động từ theo chủ ngữ
Trong tiếng Việt, “tôi làm”, “cô ấy làm”, “họ làm” đều giữ nguyên “làm”. Tiếng Anh đôi khi đổi dạng động từ theo chủ ngữ. Bảng dưới dùng thì hiện tại đơn, tức cách nói thông thường về thói quen hoặc sự thật.
| Chủ ngữ | Dạng hiện tại của be | Dạng hiện tại của have | Ví dụ với work |
|---|---|---|---|
| I | am | have | I work. |
| you | are | have | You work. |
| he | is | has | He works. |
| she | is | has | She works. |
| it | is | has | It works. |
| we | are | have | We work. |
| they | are | have | They work. |
Have nghĩa là “có”; work có thể là “làm việc”, hoặc “hoạt động” khi nói về máy móc. Điểm cần nhớ là he, she, it đi với is, has và thường làm động từ khác thêm -s hoặc -es trong câu khẳng định ở hiện tại đơn. Quy tắc thêm đuôi này không áp dụng cho mọi cấu trúc: She can swim. — “Cô ấy biết bơi”, chứ không thêm -s vào swim sau can.
Trong câu hỏi, vị trí có thể thay đổi: Are you ready? — “Bạn sẵn sàng chưa?”; Does she work here? — “Cô ấy có làm việc ở đây không?”. Dù không còn đứng đầu câu, you và she vẫn là chủ ngữ. Sau does, dùng work, không dùng works.
Phân biệt vai trò, không chỉ nhìn nghĩa tiếng Việt
Tân ngữ là thành phần nhận tác động của hành động hoặc đứng sau giới từ, chẳng hạn “tôi” trong “Lan gọi tôi”. Giới từ là từ nối như with — “với”, for — “cho”. Một số đại từ tiếng Anh đổi dạng khi chuyển từ chủ ngữ sang tân ngữ:
- I call her. — Tôi gọi cô ấy.
- She calls me. — Cô ấy gọi tôi.
Cùng là “tôi”, nhưng làm chủ ngữ thì dùng I, còn ở vị trí nhận cuộc gọi thì dùng me. Các cặp tương ứng là I/me, he/him, she/her, we/us, they/them; you và it giữ nguyên dạng. Cũng đừng nhầm với các từ chỉ sở hữu như my — “của tôi”, their — “của họ”: My phone is here. nghĩa là “Điện thoại của tôi ở đây”; my không thay cho I.
Ví dụ trong tình huống thực tế
Đọc theo tình huống để chọn đại từ, thay vì dịch từng từ xưng hô. Những bản dịch dưới đây dùng cách gọi tự nhiên trong tiếng Việt; cùng một câu tiếng Anh có thể có cách dịch khác nếu quan hệ giữa người nói và người nghe thay đổi.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điều cần chú ý |
|---|---|---|
| I am a student. | Tôi là sinh viên. | Người nói giới thiệu bản thân |
| She is from London. | Cô ấy đến từ Luân Đôn. | Nói về một người, không phải nói trực tiếp với người đó |
| They live in New York. | Họ sống ở New York. | Nhiều người được nhắc tới |
| We are happy. | Chúng tôi rất vui. | Người nói cùng những người khác |
| You are very kind, Mrs Brown. | Bà thật tốt bụng, bà Brown ạ. | Nói với người lớn tuổi vẫn dùng cùng đại từ |
| You are all welcome here. | Tất cả các bạn đều được chào đón ở đây. | Ngữ cảnh chỉ rõ người nghe là một nhóm |
| He takes the bus to work. | Anh ấy đi xe buýt đến chỗ làm. | Động từ thêm đuôi khi nói về thói quen của một người |
| The shop is small, but it is busy. | Cửa hàng nhỏ nhưng đông khách. | Đại từ thay cho cửa hàng |
| These shoes are new. They are very comfortable. | Đôi giày này mới mua. Chúng đi rất êm. | Dùng dạng số nhiều cho các vật |
| We can discuss it after lunch. | Chúng ta có thể bàn việc đó sau bữa trưa. | Nhóm ở đây gồm cả người nghe |
| It is raining outside. | Ngoài trời đang mưa. | Chủ ngữ cần có dù không chỉ một vật cụ thể |
| Do you need a receipt? | Anh có cần hóa đơn không? | Đại từ vẫn là chủ ngữ trong câu hỏi |
| Someone left a bag. They may come back for it. | Có người để quên túi. Có thể người đó sẽ quay lại lấy. | Đại từ chỉ một người chưa xác định rõ |
Những lỗi thường gặp
1. Bỏ chủ ngữ theo thói quen nói tiếng Việt
- Sai trong câu kể đầy đủ: Am tired.
- Đúng: I am tired. — Tôi mệt.
- Vì sao: Trong tiếng Việt, người nghe có thể tự hiểu “mệt” là người nói mệt. Tiếng Anh chuẩn thường cần nêu rõ chủ ngữ. Một vài kiểu nhắn tin có thể lược bỏ, nhưng không nên lấy đó làm mẫu viết câu cơ bản.
2. Dùng một vật rồi vẫn thay bằng đại từ số nhiều
- Sai: My phone is old. They still work.
- Đúng: My phone is old. It still works. — Điện thoại của tôi cũ rồi. Nó vẫn hoạt động.
- Vì sao: Đang nói về một chiếc điện thoại nên dùng it; động từ cũng chuyển thành works. Nếu là nhiều điện thoại, dùng they work. Không được hiểu rằng they chỉ dùng cho người.
3. Dùng dạng tân ngữ làm chủ ngữ
- Sai trong văn viết chuẩn: Me and Lan work together.
- Đúng: Lan and I work together. — Lan và tôi làm việc cùng nhau.
- Vì sao: Cả nhóm là chủ ngữ nên cần I, không phải me. Thử bỏ tên Lan: I work mới là mẫu đúng. Đặt tên người khác trước I cũng là cách diễn đạt thông thường, lịch sự.
4. Chọn động từ theo số người ngoài đời thay vì theo đại từ
- Sai: You is my teacher.
- Đúng: You are my teacher. — Cô là giáo viên của em.
- Vì sao: Dù chỉ nói với một cô giáo, you vẫn đi với are. Tương tự, they đi với are ngay cả khi được dùng để chỉ một người.
5. Viết thường đại từ chỉ bản thân
- Sai: My sister and i live here.
- Đúng: My sister and I live here. — Chị gái và tôi sống ở đây.
- Vì sao: I luôn viết hoa, kể cả giữa câu. Các đại từ khác chỉ viết hoa khi ở đầu câu hoặc khi quy tắc trình bày riêng yêu cầu.
6. Thêm chủ ngữ hai lần khi chuyển từ tên sang đại từ
- Sai trong câu kể trung tính: My brother he is a nurse.
- Đúng: My brother is a nurse. — Anh trai tôi là điều dưỡng.
- Hoặc: He is a nurse. — Anh ấy là điều dưỡng.
- Vì sao: Tên gọi hoặc đại từ đã đủ làm chủ ngữ. Không cần đặt cả hai liền nhau theo mẫu này.
Lưu ý khi giao tiếp
Không cần đổi đại từ theo tuổi tác hoặc địa vị
You không tự mang nghĩa suồng sã. Có thể nói Could you help me, please? — “Anh/chị có thể giúp tôi được không ạ?” với người lạ. Sự lịch sự thể hiện qua cách đặt lời đề nghị, giọng nói và cách gọi người đối diện, chứ không nhờ đổi you sang một đại từ khác.
Tương tự, I không có nghĩa lúc nào cũng phải dịch là “tôi”. Một đứa trẻ nói I am hungry. có thể được dịch tự nhiên là “Con đói rồi”. Không dùng he hoặc she để nói trực tiếp với người nghe chỉ vì tiếng Việt đang gọi người ấy là “anh”, “chị”.
Phân biệt “chúng tôi” và “chúng ta” bằng ngữ cảnh
Tiếng Anh dùng we cho cả nhóm có người nghe lẫn nhóm không có người nghe. We are leaving now. có thể là “Chúng tôi đi bây giờ đây” hoặc “Chúng ta đi bây giờ nhé”, tùy tình huống. Khi cần rõ ràng, có thể nói You and I can go together. — “Bạn và tôi có thể đi cùng nhau”.
Dùng đại từ phù hợp với người được nói tới
Với người cụ thể, nên dùng đại từ mà người ấy sử dụng. Không dùng it để thay tên một người chỉ vì chưa biết giới tính; thường có thể dùng they. Với thú cưng mà người nói biết rõ, he hoặc she rất thường gặp: Our cat is hungry. She wants food. — “Mèo nhà tôi đói rồi. Nó muốn ăn”. It phù hợp khi nói về con vật mà không xác định hoặc không nhấn mạnh giới tính.
Dạng rút gọn rất phổ biến
Khi nói và viết thân mật, thường gặp I'm, you're, he's, she's, it's, we're, they're. Chẳng hạn, We're ready. nghĩa là “Chúng tôi đã sẵn sàng”, tương đương We are ready. Dấu nháy đánh dấu phần đã lược bớt; đại từ vẫn có mặt trong dạng rút gọn. Riêng he's, she's, it's có thể chứa is hoặc has tùy cấu trúc, nên cần đọc cả câu, không chỉ nhìn đại từ.
Mở rộng: những cách dùng sẽ gặp về sau
Phần này không cần học thuộc ngay ở A1. Mục tiêu là hiểu vì sao một số câu thực tế khác với quy tắc đơn giản đã học.
Dùng they để nói về một người
They không chỉ có nghĩa số nhiều. Khi chưa biết người đó là ai hoặc không cần nêu giới tính, tiếng Anh thường dùng they thay vì đoán he hay she:
- If someone calls, tell them I am busy. — Nếu có ai gọi, hãy nói với người đó là tôi đang bận.
- Alex is here. They are waiting outside. — Alex đến rồi. Alex đang đợi bên ngoài.
Ở ví dụ thứ hai, ngữ cảnh có thể cho biết Alex dùng đại từ they. Dù chỉ một người, vẫn nói they are, they have, they work. Không đổi thành they is. Cách dùng này phổ biến cả trong giao tiếp lẫn nhiều loại văn viết hiện đại.
It không phải lúc nào cũng có nghĩa “nó”
Tiếng Anh cần chủ ngữ trong những câu nói về thời tiết, thời gian hoặc khoảng cách:
- It is cold today. — Hôm nay trời lạnh.
- It is half past six. — Bây giờ là sáu giờ rưỡi.
- It is two kilometres to the station. — Từ đây đến ga là hai ki-lô-mét.
Ở đây, it là chủ ngữ hình thức: từ được đặt vào vị trí chủ ngữ cho câu đủ cấu trúc, chứ không thay cho một vật đã nhắc trước. Không dịch máy móc thành “nó”. Cũng gặp It is nice to meet you. — “Rất vui được gặp bạn”, trong đó điều được đánh giá là việc gặp người nghe.
Có một cách dùng cần nhận ra khi xác định người: Who is it? — It's me. nghĩa là “Ai đấy? — Tôi đây”. Dù đang nói về người, cấu trúc nhận diện này vẫn dùng it; nó không có nghĩa là có thể tùy ý gọi người khác bằng it trong câu thông thường.
Khi nào có thể không nhắc lại chủ ngữ?
Khi hai hành động cùng chung một chủ ngữ và được nối với nhau, thường không cần lặp đại từ: She gets up early and makes breakfast. — “Cô ấy dậy sớm và làm bữa sáng”. Chủ ngữ she áp dụng cho cả hai hành động.
Câu mệnh lệnh, tức câu yêu cầu hoặc hướng dẫn ai làm gì, thường không nêu you: Please sit down. — “Mời ngồi”; Don't worry. — “Đừng lo”. Đây là cấu trúc riêng, không phải bằng chứng cho việc được bỏ chủ ngữ ở mọi câu.
Trong tin nhắn thân mật có thể gặp Hope you're well. — “Mong bạn vẫn khỏe”, lược I ở đầu. Khi học viết thư trang trọng hoặc làm bài, dùng câu đầy đủ I hope you're well sẽ an toàn hơn.
Đại từ nhấn mạnh sự đối lập và chỉ người nói chung
Tiếng Anh không cần bỏ đại từ để câu nghe tự nhiên. Khi nhấn giọng vào đại từ, người nói có thể tạo sự đối lập: I like it, but he doesn't. — “Tôi thì thích, nhưng anh ấy thì không”. Chính giọng nhấn và ngữ cảnh cho biết sắc thái, không phải hình thức đại từ mới.
You còn có thể chỉ bất kỳ ai trong một hoàn cảnh: You need a ticket to enter. — “Muốn vào thì phải có vé”. Câu này không nhất thiết nhắm riêng người nghe. They đôi khi chỉ một nhóm không nêu tên, như bên quản lý: They are repairing the road. — “Người ta đang sửa đường”. Khi tự viết, hãy bảo đảm người đọc hiểu nhóm được nhắc tới, nhất là trong văn bản cần chính xác.
Dạng đại từ có thể thay đổi theo vị trí và lối nói
Sau be, câu trả lời tự nhiên thường dùng dạng như me: It's me. — “Tôi đây”; khi trả lời ngắn cũng thường nói Me too. — “Tôi cũng vậy”. Không vì thế mà dùng Me work here làm câu kể chuẩn.
Trong phép so sánh, She is taller than me. và She is taller than I am. đều có nghĩa “Cô ấy cao hơn tôi”. Cách thứ hai giữ cả chủ ngữ và động từ, rõ cấu trúc hơn. Quy tắc “chủ ngữ dùng I” vẫn đúng, nhưng không có nghĩa mọi chỗ tiếng Việt dịch là “tôi” đều phải dùng I.
Gợi ý luyện tập
- Đổi tên thành đại từ rồi kiểm tra động từ. Viết năm câu về người và đồ vật quanh mình. Chẳng hạn: Lan works here. She works here. — “Lan làm việc ở đây. Cô ấy làm việc ở đây”. Sau đó đổi sang hai người: Lan and Mai work here. They work here. — “Lan và Mai làm việc ở đây. Họ làm việc ở đây”. Nhìn cả đại từ lẫn đuôi động từ.
- Luyện theo quan hệ xưng hô tiếng Việt. Viết ba câu “Con mệt”, “Em mệt”, “Tôi mệt” với cùng một người đang tự nói về mình. Cả ba đều có thể là I am tired. Tiếp theo, tưởng tượng nói với một người bạn rồi với một nhóm: đại từ you vẫn giữ nguyên.
- Đọc lại đoạn tự giới thiệu để tìm chủ ngữ bị thiếu. Với mỗi câu kể, hỏi “Ai hoặc cái gì đang được nói đến?”. Sau đó kiểm tra có cần I, you, he, she, it, we, they hay tên cụ thể không. Đặc biệt chú ý câu về cảm giác và thời tiết, vì tiếng Việt thường không diễn đạt chủ ngữ giống tiếng Anh.
Các chủ điểm liên quan
- Động từ be ở hiện tại — ghép đại từ với am, is, are khi giới thiệu và mô tả.
- Động từ have ở hiện tại — phân biệt have và has theo chủ ngữ.
- Thì hiện tại đơn — dùng đại từ trong câu khẳng định, phủ định và câu hỏi về thói quen.
- Tính từ sở hữu — phân biệt từ chỉ người nói với từ cho biết một vật thuộc về ai.
- Đại từ tân ngữ — biết khi nào chuyển từ I, he, she, we, they sang dạng tương ứng.
- Mệnh đề quan hệ với who, which, that — học thêm cách gắn phần giải thích vào tên người hoặc vật, tránh lặp đại từ không cần thiết.