Đại từ tân ngữ trong tiếng Anh
Object Pronouns
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Me, you, him, her, it, us, them là các đại từ tân ngữ: những từ thay cho tên người hoặc vật ở vị trí nhận hành động hay đứng sau giới từ. So sánh She loves him. — “Cô ấy yêu anh ấy”: she chỉ người yêu, còn him chỉ người được yêu. Quy tắc ban đầu rất gọn: dùng I, he, she, we, they khi làm chủ ngữ; dùng me, him, her, us, them khi làm tân ngữ; you và it không đổi dạng.
Tổng quan
Trong tiếng Việt, “tôi” có thể xuất hiện ở cả “Tôi gọi Lan” và “Lan gọi tôi” mà không đổi hình thức. Tiếng Anh thì khác: I call Lan. — “Tôi gọi Lan”, nhưng Lan calls me. — “Lan gọi tôi”. Đây là điểm quan trọng ở trình độ A1: không chỉ chọn đúng người được nhắc đến, mà còn phải chọn đúng dạng từ theo vai trò trong câu.
Đại từ là từ thay cho một người, vật hoặc điều đã biết; danh từ là từ gọi tên người, vật, sự việc, chẳng hạn “Lan”, “chiếc điện thoại”. Thay vì lặp tên liên tục, ta dùng đại từ: I know Lan. I work with her. — “Tôi quen Lan. Tôi làm việc cùng cô ấy”. Người nghe cần hiểu her đang chỉ Lan, chứ không phải một người nữ khác.
Các từ này xuất hiện trong những việc rất quen thuộc: nhờ ai giúp, gọi điện, gửi ảnh, chờ bạn bè hay hỏi món đồ để ở đâu. Đừng cố dịch từng đại từ bằng một từ tiếng Việt cố định. You có thể là “bạn”, “anh”, “chị” hoặc “các bạn”; us có thể là “chúng tôi” hoặc “chúng ta”, tùy người nói đang tính cả người nghe hay không.
Cách dùng và vị trí trong câu
Đối chiếu hai nhóm đại từ
Chủ ngữ là thành phần cho biết câu đang nói về ai hoặc cái gì; với câu hành động đơn giản, đó thường là người làm việc ấy. Tân ngữ là thành phần mà động từ tác động đến hoặc hướng đến. Hãy học hai nhóm theo cặp, thay vì học thành hai danh sách rời nhau.
| Dạng chủ ngữ | Dạng tân ngữ | Cách hiểu thường gặp của dạng tân ngữ |
|---|---|---|
| I | me | tôi, mình |
| you | you | bạn, anh, chị; các bạn |
| he | him | anh ấy, ông ấy, cậu ấy |
| she | her | cô ấy, bà ấy, chị ấy |
| it | it | nó; vật hoặc điều đang được nói đến |
| we | us | chúng tôi, chúng ta |
| they | them | họ; những người hoặc vật ấy |
Chỉ I luôn viết hoa, kể cả ở giữa câu. Me không cần viết hoa trừ khi đứng đầu câu. Các dạng này không đổi theo thời gian: him vẫn là him dù câu nói về hôm nay hay hôm qua.
Trong He helps me. — “Anh ấy giúp tôi”, he làm chủ ngữ, me làm tân ngữ. Đổi hướng hành động thì đổi cả dạng: I help him. — “Tôi giúp anh ấy”. Không phải người nam lúc nào cũng dùng he, và người nói lúc nào cũng dùng I.
Sau động từ
Động từ là từ diễn tả hành động hoặc trạng thái, như “gọi”, “biết”, “thích”. Trong câu thông thường, đại từ tân ngữ nằm sau động từ cần nó:
- Please call me. — Làm ơn gọi cho tôi.
- We know them. — Chúng tôi quen họ.
- I can't hear you. — Tôi không nghe rõ bạn nói.
Ở câu phủ định hoặc câu hỏi, vẫn giữ đại từ tân ngữ sau động từ chính: Do you know her? — “Bạn có quen cô ấy không?” You là chủ ngữ của câu hỏi, còn her vẫn là người được hỏi đến.
Không phải cứ từ nào đứng sau động từ cũng là tân ngữ. Chẳng hạn She is tired. — “Cô ấy mệt”: tired diễn tả trạng thái của cô ấy, không phải một người nhận hành động. Hãy dựa vào vai trò trong câu, không chỉ nhìn vị trí.
Sau giới từ
Giới từ là từ nối một người hoặc vật với phần khác của câu, thường biểu thị quan hệ như “với”, “cho”, “về”, “sau”. Sau các giới từ tiếng Anh như with, for, to, about, after, dùng dạng tân ngữ:
- Come with us. — Đi cùng chúng tôi nhé.
- This message is for you. — Tin nhắn này dành cho bạn.
- Tell me about him. — Kể cho tôi nghe về anh ấy đi.
Đừng dịch máy móc giới từ từ tiếng Việt sang tiếng Anh. Ta nói “nghe tôi” nhưng tiếng Anh là Listen to me.; “nhìn họ” là Look at them. Hãy học cả cụm listen to — “nghe” và look at — “nhìn”, rồi đặt đại từ sau giới từ của cụm đó.
Một cụm bắt đầu bằng giới từ có thể nằm đầu câu: For me, this is enough. — “Với tôi, thế này là đủ”. Me vẫn đúng vì đi sau for, dù cả cụm xuất hiện trước chủ ngữ.
Khi có người nhận và vật được đưa
Với động từ như give — “đưa, tặng” hoặc send — “gửi”, câu có thể nhắc cả vật lẫn người nhận. Tân ngữ trực tiếp là vật được đưa hoặc gửi; tân ngữ gián tiếp là người nhận vật đó.
- She gave me the key. — Cô ấy đưa tôi chiếc chìa khóa.
- She gave the key to me. — Cô ấy đưa chiếc chìa khóa cho tôi.
Khi thay “chiếc chìa khóa” bằng it, cách dùng dễ áp dụng nhất là She gave it to me. — “Cô ấy đưa nó cho tôi”. Tương tự, I gave it to them. — “Tôi đã đưa nó cho họ”: it chỉ vật, them chỉ người nhận.
Với hai đại từ, người mới học nên chọn it/them + to + người nhận. Một số vùng có cách sắp xếp khác, nhưng Give it to me. — “Đưa nó cho tôi” là lựa chọn trung tính, dùng được rộng rãi.
Chọn theo đối tượng, không theo từ dịch tiếng Việt
Dùng it cho một vật hoặc con vật khi không nhấn mạnh giới tính; dùng them cho nhiều người hoặc nhiều vật. Không dùng him chỉ vì một vật được gọi là “anh chàng” trong cách nói đùa tiếng Việt.
- Where's my phone? I can't find it. — Điện thoại của tôi đâu rồi? Tôi không tìm thấy nó.
- These shoes are nice. I'll take them. — Đôi giày này đẹp đấy. Tôi lấy đôi này.
Với thú cưng đã biết giới tính, him hoặc her cũng rất tự nhiên: This is my cat, Luna. I love her. — “Đây là mèo Luna của tôi. Tôi yêu nó”. Tiếng Anh chọn đại từ theo cách nhìn về đối tượng trong ngữ cảnh, còn bản dịch tiếng Việt có thể vẫn dùng “nó”.
Ví dụ trong tình huống thực tế
Các bản dịch dưới đây chọn cách xưng hô phù hợp với tình huống. Khi giao tiếp, có thể đổi “bạn” thành “anh”, “chị” hoặc cách gọi tự nhiên khác mà dạng tiếng Anh không nhất thiết thay đổi.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| She loves him. | Cô ấy yêu anh ấy. | Hai người có vai trò khác nhau. |
| Can you help me? | Bạn giúp tôi được không? | Người cần được giúp là người nói. |
| I gave it to them. | Tôi đã đưa nó cho họ. | Vật đứng trước, người nhận đứng sau giới từ. |
| He's waiting for us. | Anh ấy đang chờ chúng ta. | Đại từ đứng sau giới từ chỉ đối tượng được chờ. |
| Please send her the address. | Làm ơn gửi địa chỉ cho cô ấy. | Người nhận đứng trước vật được gửi. |
| I can't find my glasses. Have you seen them? | Tôi không tìm thấy kính. Bạn có thấy không? | Từ chỉ kính trong tiếng Anh có dạng số nhiều. |
| This seat is free. You can take it. | Chỗ này còn trống. Bạn ngồi đi. | Đại từ thay cho chỗ ngồi đã nhắc đến. |
| We don't know him very well. | Chúng tôi không quen anh ấy lắm. | Câu phủ định không làm đổi dạng tân ngữ. |
| The children are outside. Can you call them? | Bọn trẻ đang ở ngoài. Bạn gọi chúng vào được không? | Thay cho nhiều người. |
| Is this parcel for me? | Bưu kiện này gửi cho tôi à? | Dùng dạng tân ngữ sau giới từ. |
| I'll meet you at the station. | Tôi sẽ gặp bạn ở nhà ga. | Cùng một dạng cho một hoặc nhiều người nghe. |
| Don't worry about us. | Đừng lo cho chúng tôi. | Không chuyển sang dạng chủ ngữ sau giới từ. |
Những lỗi thường gặp
1. Giữ nguyên dạng chủ ngữ vì tiếng Việt không đổi từ
- Sai: Can you help I?
- Đúng: Can you help me? — Bạn giúp tôi được không?
- Vì sao: Người nói là đối tượng được giúp, nên dùng me. Trong tiếng Việt, “tôi” không đổi dạng; thói quen này dễ dẫn đến việc giữ nguyên I trong tiếng Anh.
2. Dùng dạng chủ ngữ sau giới từ
- Sai: This gift is for she.
- Đúng: This gift is for her. — Món quà này dành cho cô ấy.
- Vì sao: Sau for phải dùng her. Ngay cả khi bỏ qua phần đầu và chỉ nói For her. — “Cho cô ấy”, dạng đại từ vẫn không đổi.
3. Thêm giới từ không cần thiết
- Sai: Please call to me tonight.
- Đúng: Please call me tonight. — Tối nay gọi điện cho tôi nhé.
- Vì sao: Khi call có nghĩa là “gọi điện”, nó nhận tân ngữ trực tiếp, không có to. Từ “cho” trong bản dịch tiếng Việt không đồng nghĩa với việc tiếng Anh luôn cần to.
4. Đặt hai đại từ theo thứ tự không phù hợp với cách dùng trung tính
- Nên tránh khi mới học: Give me it.
- Nên dùng: Give it to me. — Đưa nó cho tôi.
- Vì sao: Give me the book. — “Đưa tôi cuốn sách” rất bình thường, nhưng khi vật cũng được thay bằng đại từ, it + to + me là mẫu an toàn hơn. Cách thứ nhất có xuất hiện trong một số biến thể tiếng Anh, không phải lựa chọn phù hợp cho mọi ngữ cảnh.
5. Lặp cả tên lẫn đại từ cho cùng một tân ngữ
- Sai trong câu trung tính: I know Lan her.
- Đúng: I know Lan. — Tôi quen Lan.
- Hoặc: I know her. — Tôi quen cô ấy.
- Vì sao: Đại từ thay cho tên, không gắn thêm vào sau tên. Tiếng Việt có thể nói “Lan ấy à, tôi quen cô ấy”, nhưng tiếng Anh cần một cấu trúc tách biệt nếu muốn đưa tên ra làm đề tài.
6. Nhầm tân ngữ với sở hữu
- Sai nếu muốn nói “Tôi thích cô ấy”: I like hers.
- Đúng: I like her. — Tôi thích cô ấy.
- Vì sao: Hers mang nghĩa “của cô ấy”, không thay cho người được thích. Riêng her có hai cách dùng: I like her. — “Tôi thích cô ấy”, nhưng I like her bag. — “Tôi thích túi của cô ấy”. Trong câu thứ hai, her đứng trước tên đồ vật để chỉ người sở hữu.
Lưu ý khi giao tiếp
Xưng hô và mức độ lịch sự
Các dạng you hay me tự chúng không cho biết tuổi tác hoặc vai vế như “cháu”, “cô”, “anh”, “em” trong tiếng Việt. Can you help me? có thể được hiểu là “Anh giúp em được không?” hoặc “Bạn giúp tôi được không?”. Muốn lịch sự hơn, điều chỉnh cả lời nhờ: Could you help me, please? — “Anh/chị vui lòng giúp tôi được không?”, chứ không đổi me sang một dạng kính ngữ.
Us cũng không phân biệt sẵn “chúng tôi” với “chúng ta”. Come with us. có thể dịch là “Đi cùng chúng tôi nhé”; còn This will help us. có thể là “Việc này sẽ giúp chúng ta” nếu người nghe cũng thuộc nhóm được giúp. Cần dựa vào tình huống, không chỉ tra bảng từ.
Đại từ phải có đối tượng rõ ràng
Mai spoke to Lan. I called her later. — “Mai đã nói chuyện với Lan. Sau đó tôi gọi cho cô ấy”. Her có thể khiến người nghe băn khoăn: Mai hay Lan? Đúng dạng ngữ pháp chưa đủ; nếu có hai người cùng có thể được nhắc đến, hãy lặp tên: I called Lan later. — “Sau đó tôi gọi cho Lan”.
Nghe dạng nhẹ nhưng học dạng đầy đủ
Khi không được nhấn mạnh, him, her, them thường được đọc nhẹ; âm đầu của him hoặc her có thể rất khó nghe trong lời nói liền mạch. Khi tương phản, đại từ lại được nhấn rõ: I asked him, not her. — “Tôi hỏi anh ấy, không phải cô ấy”. Người mới học nên viết dạng chuẩn, nghe theo cả cụm và không cố bắt chước mọi cách nói rút gọn.
Mở rộng sau phần cơ bản
Chưa cần thuộc hết phần này ở A1. Khi đã vững bảng đại từ và vị trí sau động từ, giới từ, hãy đọc tiếp để hiểu những câu có vẻ không theo quy tắc ban đầu.
Câu trả lời ngắn và sau động từ chỉ sự đồng nhất
Trong hội thoại, dạng tân ngữ thường xuất hiện khi đại từ đứng riêng:
- Who wants coffee? — Me! — Ai muốn uống cà phê? — Tôi!
- Who's at the door? — It's me. — Ai ở cửa vậy? — Tôi đây.
Ở đây, me không phải người “nhận hành động” theo cách giải thích đơn giản lúc đầu. Nó là dạng thường dùng trong câu trả lời ngắn hoặc sau be — động từ dùng để nói ai là ai, cái gì là cái gì. It is I. cũng có thể gặp, nhưng rất trang trọng hoặc mang sắc thái văn chương; It's me tự nhiên hơn trong giao tiếp hằng ngày.
Ghép với một người khác
Khi hai người cùng là tân ngữ, mỗi đại từ vẫn phải đúng dạng:
- She invited Nam and me. — Cô ấy mời Nam và tôi.
- This is between you and me. — Chuyện này chỉ giữa bạn và tôi thôi.
Để kiểm tra, tạm bỏ người còn lại: She invited me. — “Cô ấy mời tôi”. Không dùng I chỉ vì nghĩ and I nghe lịch sự hơn. Ngược lại, khi cả nhóm là chủ ngữ, dùng Nam and I work together. — “Nam và tôi làm việc cùng nhau”.
Sau từ so sánh
Than dùng khi so sánh hơn. Trong giao tiếp, She's taller than me. — “Cô ấy cao hơn tôi” rất phổ biến. Nếu viết rõ cả phần câu được so sánh, dùng She's taller than I am. — “Cô ấy cao hơn tôi”. Cách thứ hai phù hợp khi muốn diễn đạt đầy đủ, rõ ràng; không cần coi cách thứ nhất là sai trong mọi tình huống.
Đôi khi cách viết đầy đủ còn giúp tránh hai nghĩa. He likes her more than me. có thể là “Anh ấy thích cô ấy hơn thích tôi” hoặc “Anh ấy thích cô ấy hơn mức tôi thích cô ấy”. Để rõ nghĩa, chọn He likes her more than he likes me. cho nghĩa thứ nhất, hoặc He likes her more than I do. cho nghĩa thứ hai.
Khi người làm và người nhận là cùng một người
Đại từ phản thân là từ chỉ hành động quay lại chính người làm, như myself — “chính tôi, bản thân tôi”. So sánh:
- I saw him in the mirror. — Tôi thấy anh ấy trong gương.
- I saw myself in the mirror. — Tôi thấy mình trong gương.
Không dùng me thay myself trong câu thứ hai nếu muốn nói người trong gương chính là mình. Tuy nhiên, cũng không thay me bằng myself chỉ để nghe trang trọng: Please contact me. — “Vui lòng liên hệ với tôi” là lời nhắn thông thường, đúng và tự nhiên.
Khi một người được gọi bằng đại từ trung tính
Them không chỉ dùng cho nhiều người. Nó còn là dạng tân ngữ tương ứng với they khi nói về một người chưa rõ giới tính, không cần nêu giới tính, hoặc người dùng bộ đại từ này:
Someone left a bag here. Can you find them? — “Có người để quên túi ở đây. Bạn tìm người đó giúp được không?”
Đây là cách dùng thông dụng, kể cả trong văn viết hiện đại. Tiếng Việt thường dịch là “người đó”, chứ không dịch thành “họ” theo nghĩa bắt buộc có nhiều người. Nếu biết người đang nói đến dùng đại từ nào, hãy dùng dạng tương ứng.
Đại từ trong cụm động từ
Cụm động từ là động từ đi cùng một từ ngắn để tạo nghĩa riêng, chẳng hạn turn off — “tắt”. Với cụm tách được như vậy, đại từ tân ngữ phải nằm giữa hai phần:
- Turn off the light. / Turn the light off. — Tắt đèn đi.
- Turn it off. — Tắt nó đi.
- Không dùng Turn off it. trong nghĩa này.
Không áp dụng quy tắc này cho mọi cụm. Look after her. — “Chăm sóc cô ấy” giữ her ở sau after. Hãy học vị trí đại từ cùng từng cụm, thay vì suy ra rằng cứ có hai từ là được tách.
Cách luyện tập
- Đổi vai trong năm cặp câu. Bắt đầu bằng She knows me. — “Cô ấy quen tôi”, rồi đổi thành I know her. — “Tôi quen cô ấy”. Với mỗi câu, tự hỏi ai là người biết, ai là người được biết. Cách này tập đúng điểm khác biệt với tiếng Việt: đại từ có thể phải đổi dạng khi đổi vai.
- Thay tên và đồ vật bằng đại từ. Viết I sent the photos to Lan. — “Tôi đã gửi ảnh cho Lan”, rồi rút thành I sent them to her. — “Tôi đã gửi chúng cho cô ấy”. Kiểm tra riêng vật là một hay nhiều và người nhận được gọi bằng đại từ nào.
- Luyện ba chỗ trống mỗi ngày. Thử Please help __. — “Làm ơn giúp tôi”; Come with __. — “Đi cùng chúng tôi nhé”; I can't find my keys. Have you seen __? — “Tôi không tìm thấy chìa khóa. Bạn có thấy không?”. Đáp án lần lượt là me, us, them. Sau đó thay nhân vật và đồ vật để tạo câu của riêng mình.
Trước khi chuyển sang phần mở rộng, chỉ cần chắc ba điều: chọn đúng người hoặc vật, phân biệt vai trò chủ ngữ với tân ngữ, và dùng dạng tân ngữ sau giới từ.
Kiến thức liên quan
- Nên học trước: Đại từ chủ ngữ — đối chiếu người thực hiện hành động với người hoặc vật mà hành động hướng đến; đây là nền tảng để phân biệt các cặp như I/me, he/him, we/us.