C1

Lược bỏ và thay thế trong tiếng Anh

Ellipsis and Substitution

Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.

Tóm tắt nhanh

Tiếng Anh tránh lặp bằng cách bỏ phần người nghe đã hiểu hoặc dùng một từ ngắn thay cho phần đó. Khi nói “tôi cũng vậy”, hãy chọn trợ động từ phù hợp: I'm tired. — So am I. (Tôi mệt. — Tôi cũng vậy.); với câu phủ định: I can't swim. — Neither can I. (Tôi không biết bơi. — Tôi cũng không.). Những dạng như I hope so (Tôi hy vọng là vậy), I hope not (Tôi hy vọng là không) và if not (nếu không) thay cho cả một ý đã nêu.

Tổng quan

Trong tiếng Việt, khi được hỏi “Đã gửi hồ sơ chưa?”, ta có thể đáp “Rồi” mà không nhắc lại người gửi hay hồ sơ. Tiếng Anh cũng rút gọn, nhưng thường cần giữ lại một từ làm điểm tựa về ngữ pháp: Have you sent the documents? — Yes, I have. (Bạn đã gửi hồ sơ chưa? — Rồi.) Không phải cứ bỏ được trong tiếng Việt là có thể bỏ y hệt trong tiếng Anh.

Lược bỏ là không nói lại những từ vẫn có thể khôi phục từ ngữ cảnh. Thay thế là dùng một từ hay cụm từ ngắn đứng vào chỗ phần đã biết. Chẳng hạn, I can help, but she can't (Tôi có thể giúp, nhưng cô ấy thì không) lược phần “giúp” sau can't; còn Please do so (Xin hãy làm như vậy) dùng do so để nhắc lại một hành động.

Ở trình độ C1, điều quan trọng không chỉ là biết vài câu đáp ngắn mà còn là kiểm soát phần nào được hiểu ngầm, chọn đúng trợ động từ và tránh làm câu mơ hồ. Các mẫu dưới đây xuất hiện trong trò chuyện, thư công việc và văn bản hướng dẫn, với mức độ trang trọng khác nhau.

Cách dùng và cấu tạo

1. Giữ trợ động từ, bỏ phần đã biết

Trợ động từ là những từ đi cùng động từ chính để tạo câu hỏi, phủ định hoặc thể hiện thời gian, khả năng: chẳng hạn be, have, do, can, will. Động từ chính là từ nêu hành động hay trạng thái trọng tâm. Khi phần sau đã rõ, ta thường chỉ giữ trợ động từ đầu tiên.

Câu tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Phần được hiểu ngầm
I can drive, but my brother can't. Tôi biết lái xe, nhưng anh trai tôi thì không. Biết lái xe
She hasn't replied, but I have. Cô ấy chưa trả lời, còn tôi thì rồi. Đã trả lời
They were waiting, and we were too. Họ đang đợi, và chúng tôi cũng vậy. Đang đợi
I didn't complain, but he did. Tôi không phàn nàn, nhưng anh ấy có. Đã phàn nàn

Nếu câu đầy đủ không có sẵn trợ động từ, dùng do, does hoặc did. Cần chọn theo thời gian và chủ ngữ (người hoặc vật mà câu đang nói đến), không phải theo từ cuối cùng của câu trước:

  • Mai works from home, and her parents do too. — Mai làm việc tại nhà, và bố mẹ cô ấy cũng vậy.
  • I liked the first version, but Lan didn't. — Tôi thích bản đầu tiên, nhưng Lan thì không.

Với be mang nghĩa “là/ở/đang trong trạng thái nào”, giữ chính dạng của be: I'm ready, but he isn't. — Tôi sẵn sàng rồi, nhưng anh ấy thì chưa. Không thay isn't bằng doesn't.

2. Nói “cũng vậy” bằng so và neither

Hai mẫu chính là:

  • So + trợ động từ + chủ ngữ: cũng đúng với người hoặc vật khác, sau một ý khẳng định.
  • Neither/Nor + trợ động từ + chủ ngữ: cũng không đúng với người hoặc vật khác, sau một ý phủ định.

Đây là đảo ngữ, tức đưa trợ động từ lên trước chủ ngữ. Hình thức giống trật tự câu hỏi nhưng câu vẫn là một lời khẳng định, không phải câu hỏi.

Câu tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Cách chọn
I'm tired. — So am I. Tôi mệt. — Tôi cũng vậy. Giữ động từ chỉ trạng thái
She can swim, and so can I. Cô ấy biết bơi, và tôi cũng biết. Giữ từ chỉ khả năng
I enjoy cooking. — So does my husband. Tôi thích nấu ăn. — Chồng tôi cũng vậy. Hiện tại, chủ ngữ số ít
We left early. — So did they. Chúng tôi về sớm. — Họ cũng vậy. Quá khứ
I haven't finished. — Neither have I. Tôi chưa xong. — Tôi cũng chưa. Ý phủ định
He can't come, and neither can she. Anh ấy không đến được, và cô ấy cũng không. Không thêm từ phủ định nữa

Neither đã mang nghĩa phủ định nên không dùng Neither don't I. Dạng đúng là Neither do I — “Tôi cũng không”.

Có thể giữ trật tự thông thường và dùng too sau câu khẳng định hoặc either sau câu phủ định:

  • She enjoyed it, and I did too. — Cô ấy thích điều đó, và tôi cũng vậy.
  • She didn't enjoy it, and I didn't either. — Cô ấy không thích điều đó, và tôi cũng không.

Lưu ý: đây là cùng có một trải nghiệm hay đặc điểm, không nhất thiết là “đồng ý với quan điểm”. Nếu người kia nói I'm exhausted (Tôi kiệt sức rồi), đáp So am I nghĩa là bản thân cũng kiệt sức, chứ không phải xác nhận người kia đang mệt.

3. Dùng do so để nhắc lại một hành động

Do so thường thay cho một hành động vừa được nhắc đến, nhất là trong văn viết. Do thay đổi dạng theo cấu trúc câu: does so, did so, has done so.

  • Please save your work before closing the program. If you have already done so, you can leave. — Hãy lưu công việc trước khi đóng chương trình. Nếu đã làm việc đó rồi, bạn có thể ra về.
  • She promised to contact the supplier and did so that afternoon. — Cô ấy hứa liên hệ với nhà cung cấp và đã làm như vậy ngay chiều hôm đó.

Đừng coi do so là từ thay thế dùng được với mọi động từ. Nó hợp nhất khi nhắc đến hành động, nhất là hành động có chủ ý. Với trạng thái như biết một câu trả lời, nên dùng trợ động từ đơn thuần: She knows the answer, and I do too. — Cô ấy biết câu trả lời, và tôi cũng biết. Không dùng I do so too trong nghĩa này.

Cũng cần phân biệt did so với did too: trong She called, and I did too (Cô ấy gọi, và tôi cũng gọi), did giữ lại phần ngữ pháp còn too thêm nghĩa “cũng”. Không cần ghép cả hai mẫu thành một cụm dài hơn.

4. Dùng so hoặc not thay cho cả một ý

Ở đây, so không có nghĩa “rất” hay “vì thế”; nó thay cho nội dung đã được nêu hoặc hỏi. Mệnh đề là một cụm có chủ ngữ và phần nói về chủ ngữ đó; so có thể giúp tránh nhắc lại cả mệnh đề.

Cách đáp Nghĩa tiếng Việt Điểm cần nhớ
I think so. Tôi nghĩ là vậy. Cho rằng ý trước đúng
I don't think so. Tôi không nghĩ vậy. Cách phủ định thông dụng
I believe so. Tôi tin là vậy. Nhận định có phần trang trọng hơn
I suppose so. Chắc là vậy. Có thể thể hiện sự miễn cưỡng hoặc chưa chắc
I hope so. Tôi hy vọng là vậy. Mong ý trước đúng
I hope not. Tôi hy vọng là không. Mong ý trước không đúng
I'm afraid so. Tiếc là đúng vậy. Xác nhận điều không mong muốn
I'm afraid not. Rất tiếc là không. Báo một câu trả lời bất lợi

Không phải động từ nào cũng đi với so theo cách này. Để nói “Tôi biết”, dùng I know, không dùng I know so làm câu đáp thông thường. Để nói “Tôi hy vọng là không”, dạng tự nhiên là I hope not, không phải I don't hope so.

Đặc biệt, so không tự biến câu trước thành ý khẳng định. Trong They aren't cancelling the trip, are they? — I hope so, người đáp có thể đang mong rằng họ không hủy chuyến đi. Khi câu hỏi phủ định dễ gây hiểu nhầm, nên nói rõ: I hope they aren't. — Tôi hy vọng họ không hủy.

5. Rút gọn bằng if so và if not

If so nghĩa là “nếu đúng là như vậy”; if not nghĩa là “nếu không phải vậy”. Cả hai dựa vào một nội dung đã rõ:

  • The road may be closed. If so, we should leave earlier. — Đường có thể bị đóng. Nếu vậy, chúng ta nên đi sớm hơn.
  • Have you booked a table? If not, I'll call the restaurant. — Bạn đã đặt bàn chưa? Nếu chưa, tôi sẽ gọi nhà hàng.

Khi dịch sang tiếng Việt, if not có thể là “nếu không”, “nếu chưa” hoặc “nếu không phải”, tùy ý đang được nhắc lại. Đừng chỉ học một nghĩa tiếng Việt cố định.

6. Bỏ phần sau to và thay danh từ bằng one/ones

To + dạng nguyên mẫu là cấu trúc có to rồi đến dạng cơ bản của động từ, chẳng hạn to leave — “rời đi”. Khi hành động đã rõ, đôi khi chỉ cần giữ to:

  • I'd like to stay, but I don't have to. — Tôi muốn ở lại, nhưng tôi không bắt buộc phải ở lại.
  • You can join us if you want to. — Bạn có thể đi cùng nếu muốn.

Với danh từ (từ gọi tên người, vật hoặc sự việc), dùng one cho một vật và ones cho nhiều vật, khi đó là những vật đếm được:

  • This pen doesn't work. Can I borrow another one? — Bút này không viết được. Tôi mượn một chiếc khác nhé?
  • The blue shoes are cheaper than the black ones. — Đôi giày xanh rẻ hơn đôi màu đen.

Không dùng one thay một lượng chất lỏng hay vật chất không đếm được trong nghĩa đang nói. This coffee is cold. I'll get some fresh coffee. — Cà phê này nguội rồi. Tôi sẽ lấy ít cà phê mới. Khi gọi a coffee là một cốc cà phê, ta đang dùng nghĩa đếm được khác.

Ví dụ trong ngữ cảnh

Các ví dụ sau cho thấy cùng một ý “cũng vậy”, “làm vậy” hoặc “nếu không” có thể cần những cấu trúc khác nhau.

Tiếng Anh Tiếng Việt Ghi chú
A: I'm tired. B: So am I. A: Tôi mệt. B: Tôi cũng vậy. Cùng có một trạng thái
She can swim, and so can I. Cô ấy biết bơi, và tôi cũng biết. Giữ từ chỉ khả năng
Minh took the night bus, and I did too. Minh đi xe khách đêm, và tôi cũng vậy. Nhắc lại hành động trong quá khứ
I can't open the attachment. — Neither can she. Tôi không mở được tệp đính kèm. — Cô ấy cũng không. Cùng không làm được
Have you checked the figures? — Yes, I have. Bạn đã kiểm tra các số liệu chưa? — Rồi. Bỏ phần hành động đã rõ
I thought the shop would be open, but it wasn't. Tôi tưởng cửa hàng sẽ mở, nhưng không phải vậy. Nhắc lại trạng thái mở cửa
Guests must register online. Please do so by Friday. Khách phải đăng ký trực tuyến. Xin hãy hoàn tất việc đó chậm nhất vào thứ Sáu. Nhắc lại một yêu cầu
Will the repairs be finished today? — I hope so. Việc sửa chữa sẽ xong hôm nay chứ? — Tôi hy vọng là vậy. Mong câu trả lời là có
Is the station closed? — I don't think so. Nhà ga đóng cửa à? — Tôi không nghĩ vậy. Cho rằng thông tin không đúng
Will we need to pay again? — I hope not. Chúng ta sẽ phải trả tiền lần nữa à? — Tôi hy vọng là không. Mong việc đó không xảy ra
The last train may have left. If so, we should take a taxi. Chuyến tàu cuối có lẽ đã đi rồi. Nếu vậy, chúng ta nên đi taxi. Điều kiện dựa trên nhận định trước
Can you finish by noon? If not, tell me now. Bạn có thể làm xong trước trưa không? Nếu không, hãy nói ngay nhé. Đưa ra phương án khi không đáp ứng được
I haven't applied yet, but I intend to. Tôi chưa nộp đơn, nhưng tôi định sẽ nộp. Giữ lại từ trước hành động bị lược
These chairs are uncomfortable. Let's try the other ones. Những chiếc ghế này ngồi không thoải mái. Hãy thử những chiếc còn lại. Thay danh từ số nhiều

Những lỗi thường gặp

1. Dùng một trợ động từ cho mọi câu “tôi cũng vậy”

  • Sai: I'm hungry. — So do I.
  • Đúng: I'm hungry. — So am I. — Tôi đói. — Tôi cũng vậy.
  • Vì sao: Câu trước dùng be, nên câu sau cũng cần dạng thích hợp của be. Tiếng Việt chỉ cần “cũng vậy”, nhưng tiếng Anh buộc người nói chú ý đến cấu trúc của ý trước.

2. Không đảo trật tự khi muốn nói “tôi cũng”

  • Sai trong ý định này: She likes it. — So I do.
  • Đúng: She likes it. — So do I. — Cô ấy thích điều đó. — Tôi cũng vậy.
  • Vì sao: Mẫu thêm một người cùng có đặc điểm cần trợ động từ đứng trước chủ ngữ. So I do có nghĩa khác, được giải thích ở phần nâng cao.

3. Phủ định hai lần với neither

  • Sai: I don't eat meat. — Neither don't I.
  • Đúng: I don't eat meat. — Neither do I. — Tôi không ăn thịt. — Tôi cũng không.
  • Vì sao: Bản thân neither đã thể hiện nghĩa phủ định. Nếu giữ trật tự thông thường, có thể nói I don't either — Tôi cũng không.

4. Gắn so vào bất cứ động từ nào

  • Sai: Is the office closed? — I know so.
  • Đúng: Is the office closed? — Yes, I know it is. — Văn phòng đóng cửa à? — Vâng, tôi biết là đóng cửa.
  • Vì sao: Dạng thay thế bằng so chỉ đi với một số động từ nhất định. Hãy học theo cụm, không suy ra chỉ từ nghĩa “biết/nghĩ/hy vọng” trong tiếng Việt.

5. Dùng sai dạng phủ định của hope

  • Không tự nhiên với nghĩa “mong là không”: Will it rain? — I don't hope so.
  • Đúng: Will it rain? — I hope not. — Trời sẽ mưa à? — Tôi hy vọng là không.
  • Vì sao: Ta đang hy vọng một điều không xảy ra, không phải phủ nhận rằng mình có hy vọng.

6. Bỏ phần mang thông tin mới

  • Không diễn đạt được ý muốn nói: Lan ordered tea, and Minh did too, nếu Minh thực ra gọi cà phê.
  • Đúng: Lan ordered tea, and Minh ordered coffee. — Lan gọi trà, còn Minh gọi cà phê.
  • Vì sao: Did too khiến người nghe hiểu Minh cũng gọi trà. Chỉ lược phần thực sự có thể được hiểu lại; không bỏ luôn chi tiết tạo ra sự đối lập.

Lưu ý khi sử dụng

Trong trò chuyện, Me too (Tôi cũng vậy) và Me neither (Tôi cũng không) rất thường gặp như câu đáp độc lập. Khi cần thể hiện cấu trúc rõ ràng hoặc viết trang trọng hơn, dùng So do I / Neither do I với trợ động từ phù hợp. Không nên cho rằng câu đáp ngắn trong giao tiếp là sai chỉ vì không có đủ cấu trúc của một câu hoàn chỉnh.

Trong hướng dẫn và thư công việc, do so khá tiện vì nối lại một hành động mà không lặp câu dài. Trong trò chuyện thân mật, do it hoặc chỉ trợ động từ thường nhẹ nhàng hơn. Please do so nghĩa là “Xin hãy làm như vậy”, nhưng dùng liên tục có thể khiến lời nói giống văn bản hành chính.

Ở cuối câu đáp khẳng định, trợ động từ thường được giữ nguyên dạng đầy đủ: Yes, I am — Vâng, đúng vậy; không dùng Yes, I'm như một câu đáp kết thúc ở đó. Tương tự, nói She said she'd come, and she has — Cô ấy nói sẽ đến, và cô ấy đã đến; không kết thúc câu này bằng she's. Dạng phủ định rút gọn như I haven't vẫn có thể đứng cuối câu.

Ngữ cảnh quyết định ý nghĩa. If not có thể ngắn gọn nhưng dễ mơ hồ khi câu trước chứa nhiều điều kiện. Trong thông báo quan trọng, hãy nhắc lại điều kiện cụ thể thay vì để người đọc đoán. Mục đích là bớt lặp mà vẫn rõ, không phải rút ngắn bằng mọi giá.

Mở rộng và cách dùng nâng cao

So do I khác so I do

Hai cấu trúc chỉ đổi vị trí từ nhưng khác chức năng:

  • You look tired. — So I do! — Trông bạn mệt đấy. — Đúng là tôi trông mệt thật!
  • I'm tired. — So am I. — Tôi mệt. — Tôi cũng vậy.

So + chủ ngữ + trợ động từ xác nhận hoặc chợt nhận ra một điều vừa được nói về chính người đó. So + trợ động từ + chủ ngữ đưa thêm một người hoặc vật vào cùng tình trạng. Đừng sửa mọi trường hợp So I do thành So do I; trước tiên phải xem người nói định xác nhận hay so sánh.

Giữ nhiều hơn một trợ động từ khi cần rõ nghĩa

Không phải lúc nào cũng chỉ được giữ một từ. Với chuỗi trợ động từ, ta có thể giữ thêm phần giúp người nghe hiểu đúng:

  • Has the parcel been delivered? — It may have been. — Bưu kiện đã được giao chưa? — Có thể đã được giao rồi.
  • She should have called, but she hasn't. — Lẽ ra cô ấy nên gọi, nhưng cô ấy vẫn chưa gọi.

Ở ví dụ thứ hai, trợ động từ không sao chép nguyên mẫu should của câu trước. Người nói chọn hasn't để nêu thực tế “đến giờ chưa gọi”. Khi hai phần khác nhau về thời gian hay thái độ, phải chọn cấu trúc theo điều muốn nói, không chỉ nhìn hình thức câu trước.

Lược bỏ trong hai vế song song

Ngoài trợ động từ, có thể bỏ động từ ở vế sau khi hai vế có cấu trúc tương ứng:

Lan ordered tea, and Minh coffee. — Lan gọi trà, còn Minh gọi cà phê.

Động từ ordered được hiểu lại trước coffee. Cách này gọn và thường hợp văn viết, nhưng nếu câu dài hoặc cấu trúc không cân xứng, nên lặp động từ để dễ đọc. Khác với Minh did too, ở đây vẫn giữ đồ uống khác nhau nên không làm mất ý đối lập.

Không phải lúc nào cũng bỏ được be

Trong mẫu có to, đôi khi cần giữ thêm be, nhất là khi nói về trạng thái:

She isn't as confident as she used to be. — Cô ấy không còn tự tin như trước.

Cấu trúc used to nói về điều từng đúng trong quá khứ nhưng nay đã khác. Với ví dụ này, giữ be là lựa chọn tự nhiên, rõ ràng. Đừng biến nguyên tắc “có thể dừng ở to” thành quy tắc xóa mọi từ đứng sau nó.

Do so, do it và do that không hoàn toàn giống nhau

  • He said he would apologise, and he did so. — Anh ấy nói sẽ xin lỗi và đã làm như vậy. Cách kể trung tính, thường gặp trong văn viết.
  • The form is ready. Please sign it. Can you do it now? — Mẫu đơn đã sẵn sàng. Xin hãy ký. Bạn làm ngay được không? Tập trung vào việc cần hoàn thành.
  • Don't send your password by email. If you do that, someone could steal it. — Đừng gửi mật khẩu qua thư điện tử. Nếu làm thế, người khác có thể đánh cắp nó. That chỉ rõ hành động đang bị cảnh báo.

Ba dạng có vùng sử dụng chồng lấn, nhưng không nên thay thế máy móc. Do so thường dựa vào hành động đã được nói bằng lời; do that còn có thể chỉ một hành động đang được nhìn thấy.

One không đơn giản là “một”

Trong the red one — “cái màu đỏ”, one thay tên của vật, chứ không nhấn mạnh số lượng. Một số từ đã có thể đứng độc lập nên không cần thêm one: I prefer yours — Tôi thích cái của bạn hơn, không phải I prefer your one trong cách dùng trung tính thông thường. Với số nhiều, cũng có thể nói I'll take two — Tôi sẽ lấy hai cái, không cần two ones.

Gợi ý luyện tập

  1. Luyện theo ba bước: xác định ý, tìm trợ động từ, đổi chủ ngữ. Với She works late — Cô ấy làm việc muộn, thử đáp “Tôi cũng vậy”: So do I. Với She has finished — Cô ấy đã xong, đáp So have I. Đổi cả sang phủ định và kiểm tra xem có cần dùng neither không.
  2. Rút gọn rồi khôi phục lại. Viết I wanted to call, but I forgot to — Tôi đã định gọi nhưng quên mất. Sau đó tự nói rõ phần bị bỏ là “gọi điện”. Nếu có hai cách hiểu khác nhau, sửa câu hoặc nhắc lại phần quan trọng. Cách luyện này giúp phát hiện câu ngắn nhưng mơ hồ.
  3. Tập ba câu đáp cho một tình huống. Với câu hỏi Will the train be on time? — Tàu sẽ đến đúng giờ chứ?, lần lượt thử I think so — Tôi nghĩ là có; I hope so — Tôi mong là có; và I'm afraid not — Rất tiếc là không. Chú ý khác biệt giữa nhận định, mong muốn và báo tin không thuận lợi.

Các chủ điểm liên quan

  • Kiến thức nền: Động từ “to be” ở hiện tại — nắm chắc các dạng “am”, “is”, “are” để tạo câu đáp về trạng thái và chọn đúng trợ động từ trong cấu trúc “cũng vậy”.

Điều kiện tiên quyết

Động từ to be ở hiện tại trong tiếng AnhA1

Thêm khái niệm C1