Cách dùng some và any trong tiếng Anh
Some and Any
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Some thường dùng trong câu khẳng định để nói “một ít, một vài”; any thường dùng trong câu hỏi và câu phủ định để hỏi “có chút nào không” hoặc nói “không có chút nào”. Cả hai thường đứng trước danh từ đếm được số nhiều hoặc danh từ không đếm được: some friends — “một vài người bạn”, any money — “chút tiền nào”. Trong lời mời và lời xin, nhờ, câu hỏi thường dùng some: Would you like some coffee? — “Bạn có muốn uống cà phê không?”.
Tổng quan
Khi đi chợ, mời khách uống nước hay hỏi đồng nghiệp có thắc mắc gì không, bạn thường cần nói đến một lượng chưa xác định. Some và any giúp diễn đạt điều đó mà không cần đưa ra con số. Đây là kiến thức nền tảng ở trình độ A1, nhưng lựa chọn giữa hai từ còn cho thấy người nói đang hỏi một cách trung lập, chờ đợi câu trả lời đồng ý hay cho phép chọn tùy ý.
Với người nói tiếng Việt, khó khăn không chỉ nằm ở việc nhớ “khẳng định dùng từ nào”. Tiếng Việt có thể nói rất tự nhiên “Tôi có tiền”, “Bạn có tiền không?”, “Tôi không có tiền”, không cần thêm từ chỉ lượng. Trong tiếng Anh, những từ như some và any thường giúp làm rõ rằng ta đang nói về một lượng tiền trong tình huống cụ thể. Tuy nhiên, không phải cứ thấy “một ít” hay “nào” trong tiếng Việt là luôn dịch bằng một từ cố định.
Hãy học quy tắc cơ bản trước, rồi đọc phần mở rộng khi đã quen. Điều quan trọng là hiểu ý định của câu, không chỉ nhìn dấu hỏi hay từ phủ định.
Quy tắc và cách dùng
1. Xác định loại danh từ đi sau
Danh từ là từ gọi tên người, vật, chất hoặc ý niệm, chẳng hạn friend — “người bạn”, water — “nước”. Danh từ đếm được là loại có thể đếm từng đơn vị; danh từ không đếm được chỉ chất hoặc khái niệm mà tiếng Anh thường không đếm trực tiếp bằng số.
Ở cách dùng chỉ lượng cơ bản, some và any đi với:
| Loại danh từ | Cụm từ tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|
| Đếm được số nhiều | some apples | một vài quả táo |
| Đếm được số nhiều | any questions | câu hỏi nào |
| Không đếm được | some water | một ít nước |
| Không đếm được | any money | chút tiền nào |
Số nhiều nghĩa là nói đến nhiều hơn một đơn vị; trong tiếng Anh, nhiều danh từ thêm đuôi -s, như apple → apples — “quả táo → những quả táo”. Some và any không đổi hình thức theo danh từ.
Không dùng some apple để nói “một quả táo” trong cách dùng thông thường này. Hãy dùng an apple — “một quả táo”, hoặc some apples — “một vài quả táo”. Riêng some apple có thể chỉ “một ít táo” khi đang nói về táo đã cắt hoặc nghiền, tức là xem nó như một lượng thực phẩm.
Lưu ý cách phân loại của tiếng Anh, không suy từ tiếng Việt: money — “tiền”, information — “thông tin” và advice — “lời khuyên” đều không đếm được trong cách dùng thông thường. Vì vậy, dùng some information — “một ít thông tin”, không thêm -s.
2. Dùng some khi khẳng định có một lượng nào đó
Câu khẳng định là câu xác nhận một điều, không phủ nhận điều đó. Khi muốn nói có, cần, mua hoặc làm một số thứ mà không nêu lượng chính xác, thường dùng some.
- I have some friends. — Tôi có một vài người bạn.
- We need some rice. — Chúng ta cần một ít gạo.
Some không có nghĩa chính xác là “rất ít”. Nó chỉ cho biết lượng không được nêu rõ; tùy tình huống, bản dịch có thể là “một ít”, “một vài”, “một số”, hoặc không cần dịch thành từ riêng. Ví dụ, I bought some vegetables có thể dịch tự nhiên là “Tôi mua ít rau”.
3. Dùng any trong câu phủ định
Câu phủ định là câu nói điều gì đó không có hoặc không xảy ra. Với not, thường dùng any để nói không có dù chỉ một chút hoặc một đơn vị nào trong phạm vi đang nói.
- I don't have any money. — Tôi không có tiền.
- There aren't any clean cups. — Không còn cái cốc sạch nào.
Bản thân any không có nghĩa là “không”. Ý phủ định đến từ don't, isn't, aren't hoặc từ phủ định khác trong câu. Vì thế, any money không phải lúc nào cũng dịch là “không có tiền”.
4. Dùng any khi hỏi xem có hay không
Khi chưa biết có thứ mình hỏi hay không, any là lựa chọn thường gặp:
- Do you have any cash? — Bạn có tiền mặt không?
- Are there any questions? — Có câu hỏi nào không?
Ở đây người nói hỏi về sự tồn tại hoặc sẵn có, không nhất thiết đã nghĩ rằng câu trả lời sẽ là “có”. Any dùng được với danh từ số nhiều dù chỉ cần một thứ cũng đủ: câu hỏi về câu hỏi ở trên không đòi hỏi phải có từ hai câu hỏi trở lên mới trả lời “có”.
5. Dùng some trong lời mời, lời xin và khi dự đoán câu trả lời là có
Không phải mọi câu có dấu hỏi đều dùng any. Nếu đang mời người khác một thứ hoặc xin một lượng mình cần, some rất tự nhiên:
- Would you like some coffee? — Bạn có muốn uống cà phê không?
- Could I have some water, please? — Cho tôi xin ít nước được không ạ?
Trong lời mời, người nói thường có sẵn thứ đó để mời. Trong lời xin, người nói muốn nhận được thứ đó. Some phù hợp với cách hướng cuộc nói chuyện về một lượng có thể cung cấp, chứ không chỉ kiểm tra xem thứ đó có tồn tại hay không.
Ngoài lời mời và lời xin, some cũng xuất hiện khi có căn cứ để nghĩ câu trả lời là “có”. So sánh:
- Have you got any bread? — Bạn có bánh mì không? Người nói chưa biết có hay không.
- Have you got some bread? — Bạn có bánh mì chứ? Người nói có thể nghĩ là có, chẳng hạn vì vừa thấy túi đồ đi chợ.
Đây là khác biệt về cách nhìn tình huống, không phải công thức tuyệt đối. Câu dùng some không có nghĩa người nghe buộc phải đồng ý.
Ví dụ trong ngữ cảnh
Các câu dưới đây cho thấy cùng một từ tiếng Việt như “có”, “ít” hoặc “nào” có thể tương ứng với những cách diễn đạt khác nhau trong tiếng Anh.
| Câu tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| I have some friends. | Tôi có một vài người bạn. | Khẳng định với danh từ đếm được số nhiều. |
| We bought some vegetables for dinner. | Chúng tôi mua ít rau cho bữa tối. | Một lượng không nêu cụ thể. |
| There is some soup in the fridge. | Trong tủ lạnh có ít súp. | Danh từ không đếm được. |
| I don't have any money. | Tôi không có tiền. | Phủ định hoàn toàn lượng tiền đang nói đến. |
| We don't need any more chairs. | Chúng ta không cần thêm ghế nào nữa. | Nói về lượng bổ sung. |
| There isn't any milk left. | Không còn chút sữa nào. | Phủ định với danh từ không đếm được. |
| Are there any questions? | Có câu hỏi nào không? | Câu hỏi trung lập. |
| Does this shop sell any English books? | Cửa hàng này có bán sách tiếng Anh không? | Hỏi xem có loại hàng đó hay không. |
| Would you like some coffee? | Bạn có muốn uống cà phê không? | Lời mời dùng từ chỉ lượng khẳng định. |
| Could you lend me some money? | Bạn cho tôi mượn ít tiền được không? | Lời nhờ, không chỉ kiểm tra khả năng. |
| Can I have some more rice, please? | Cho tôi xin thêm ít cơm được không ạ? | Xin thêm một lượng. |
| Did you buy some eggs? I need two for the cake. | Bạn có mua trứng chứ? Tôi cần hai quả để làm bánh. | Người nói hy vọng hoặc nghĩ là có mua. |
Những lỗi thường gặp
1. Dùng any để chỉ lượng trong câu khẳng định thông thường
- Sai với ý “Tôi có một ít sữa”: I have any milk.
- Đúng: I have some milk. — Tôi có một ít sữa.
- Vì sao: Khi chỉ xác nhận có một lượng nào đó, dùng some. Any trong câu khẳng định có những nghĩa khác, được trình bày ở phần mở rộng.
2. Giữ some khi muốn phủ định hoàn toàn
- Không phù hợp với ý “Tôi chẳng có đồng nào”: I don't have some money.
- Đúng: I don't have any money. — Tôi không có tiền.
- Vì sao: Muốn nói lượng bằng không thì dùng not … any. Not … some có thể mang ý đối chiếu trong ngữ cảnh đặc biệt, nhưng không phải cách nói thông thường cho ý này.
3. Nghĩ rằng lời mời bắt buộc dùng any vì là câu hỏi
- Không tự nhiên bằng trong lời mời thông thường: Would you like any tea?
- Nên dùng: Would you like some tea? — Bạn có muốn uống trà không?
- Vì sao: Đây là lời mời một thức uống, không đơn thuần là hỏi có tồn tại thứ gì không. Câu dùng any không nhất thiết sai, nhưng có thể phù hợp hơn khi hỏi xem người kia có muốn chút trà nào hay không, chẳng hạn khi họ đã từ chối các món khác.
4. Dùng danh từ đếm được số ít để nói “một vài”
- Sai với ý “Tôi cần vài cái ghế”: I need some chair.
- Đúng: I need some chairs. — Tôi cần vài cái ghế.
- Vì sao: Với nghĩa chỉ một số lượng không xác định, danh từ đếm được cần ở số nhiều. Nếu chỉ cần một cái, nói I need a chair — “Tôi cần một cái ghế”.
5. Thêm đuôi số nhiều vào danh từ không đếm được
- Sai: Do you have any informations?
- Đúng: Do you have any information? — Bạn có thông tin gì không?
- Vì sao: Trong tiếng Anh thông thường, information không có dạng số nhiều. Có thể nói some pieces of information — “một số thông tin”, nếu muốn tách thành từng mục.
6. Cho rằng any tự mang nghĩa phủ định
- Sai: I have any questions. nếu muốn nói “Tôi không có câu hỏi nào”.
- Đúng: I don't have any questions. — Tôi không có câu hỏi nào.
- Vì sao: Cần có thành phần phủ định. Một cách khác là I have no questions — “Tôi không có câu hỏi nào”; không ghép thêm not vào mẫu này trong tiếng Anh chuẩn.
Lưu ý khi sử dụng
Không cần dịch từng chữ sang tiếng Việt
Do you have any children? thường dịch là “Bạn có con chưa?” hoặc “Bạn có con không?”, chứ không phải “Bạn có bất kỳ đứa con nào không?”. Dịch any thành “bất kỳ” ở mọi nơi dễ khiến câu tiếng Việt thiếu tự nhiên và làm lẫn hai nghĩa khác nhau của từ này.
Tương tự, Would you like some water? thường chỉ cần hiểu là “Bạn uống nước không?”. Tiếng Việt không nhất thiết phải có chữ “ít”, dù câu tiếng Anh dùng some.
Some không phải dấu hiệu lịch sự duy nhất
Trong lời nhờ, some là lựa chọn tự nhiên, nhưng mức độ lịch sự còn phụ thuộc cả mẫu câu và giọng nói. Give me some water — “Đưa tôi ít nước” vẫn có thể nghe như ra lệnh. Could I have some water, please? — “Cho tôi xin ít nước được không ạ?” mềm hơn nhờ toàn bộ cách diễn đạt, không chỉ nhờ some.
Đôi khi không cần dùng từ nào
Không phải câu tiếng Anh nào có danh từ số nhiều hoặc danh từ không đếm được cũng cần some hay any:
- I like coffee. — Tôi thích cà phê: nói về sở thích nói chung.
- I'd like some coffee. — Tôi muốn uống một ít cà phê: muốn một lượng trong lúc này.
- Do you have children? — Bạn có con không?: câu hỏi thông thường về gia đình.
Thêm any vào câu hỏi về con cái vẫn đúng, nhưng không bắt buộc. Hãy phân biệt “đang nói về một loại nói chung” với “đang nói đến một lượng trong tình huống cụ thể”, thay vì tự động chèn từ.
Mở rộng: những cách dùng ngoài quy tắc cơ bản
Nếu mới học A1, bạn chưa cần vận dụng hết phần này. Tuy vậy, các cách dùng sau khá thường gặp và giải thích vì sao quy tắc “khẳng định dùng some, câu hỏi và phủ định dùng any” không bao quát mọi trường hợp.
1. Any có nghĩa “bất kỳ, cái nào cũng được”
Khi nói lựa chọn không bị giới hạn, any có thể dùng trong câu khẳng định và đi với danh từ đếm được số ít:
- You can take any seat. — Bạn ngồi chỗ nào cũng được.
- Any student can join. — Sinh viên nào cũng có thể tham gia.
- Call me at any time. — Bạn gọi cho tôi lúc nào cũng được.
Đây không phải nghĩa “một ít”. Người nói muốn nhấn mạnh rằng không có chỗ ngồi, sinh viên hay thời điểm nào bị loại ra trong phạm vi đang xét. Vì thế, quy tắc dùng danh từ số nhiều ở phần đầu không áp dụng máy móc cho nghĩa này.
2. Any trong điều kiện và với những từ mang ý phủ định
Câu điều kiện là câu nêu một tình huống và điều sẽ xảy ra nếu tình huống đó có thật. Sau if — “nếu”, thường gặp any dù không có not:
- If you have any questions, email me. — Nếu có câu hỏi gì, bạn hãy gửi thư cho tôi.
Some vẫn có thể xuất hiện trong điều kiện khi người nói nghĩ đến một lượng cụ thể hoặc thấy khả năng đó có thật. Vì vậy, if không bắt buộc phải đi với any.
Những từ vốn đã mang ý phủ định cũng thường đi với any:
- She never gives me any advice. — Cô ấy chẳng bao giờ cho tôi lời khuyên nào.
- There is hardly any milk left. — Gần như không còn sữa.
- We left without any luggage. — Chúng tôi ra đi mà không mang theo hành lý.
Never nghĩa là “không bao giờ”, hardly any là “hầu như không có”, còn without là “không có”. Các câu này cho thấy cần hiểu nghĩa cả câu, không chỉ tìm chữ not.
3. Some of và any of: nói đến một phần của nhóm đã xác định
Khi nói đến một phần của một nhóm cụ thể, dùng some of hoặc any of trước những từ như the — chỉ nhóm đã xác định, my — “của tôi”, these — “những cái này”:
- Some of my friends live abroad. — Một số người bạn của tôi sống ở nước ngoài.
- Did you read any of these books? — Bạn đã đọc cuốn nào trong số những cuốn sách này chưa?
So sánh some friends — “một vài người bạn”, với some of my friends — “một số người trong nhóm bạn của tôi”. Không nói some my friends.
Với đại từ — từ thay cho tên người hoặc vật đã biết — cũng dùng of: some of them — “một số người trong họ”, any of it — “chút nào trong số đó”.
4. Some và any có thể đứng một mình
Nếu người nghe đã biết thứ đang nói đến, có thể bỏ danh từ phía sau:
- Would you like some rice? — Yes, please. I'd like some. — Bạn ăn cơm không? — Có, cho tôi xin một ít.
- Have you got any eggs? — No, I haven't got any. — Bạn có trứng không? — Không, tôi không có quả nào.
Cách này tránh lặp lại danh từ, không làm thay đổi quy tắc lựa chọn some hay any.
5. Phủ định có some đôi khi nói “không phải tất cả”
Vị trí và phạm vi phủ định có thể thay đổi ý nghĩa:
- I didn't answer any questions. — Tôi không trả lời câu hỏi nào.
- There were some questions I didn't answer. — Có một số câu hỏi tôi không trả lời.
Ở câu thứ hai, some khẳng định có một nhóm câu hỏi; chỉ việc trả lời nhóm đó bị phủ định. Đừng đổi mọi some thành any chỉ vì trong cùng câu có didn't. Hãy xác định điều gì đang bị phủ nhận.
6. Some với danh từ số ít hoặc con số
Ngoài nghĩa chỉ lượng cơ bản, some có thể đứng trước danh từ đếm được số ít để chỉ một người hay vật không xác định rõ:
- Some man called while you were out. — Có một người đàn ông nào đó gọi đến khi bạn vắng nhà.
Cách nói này có thể tạo cảm giác người nói không biết hoặc không muốn xác định người đó; không nên dùng thay cho a/an trong mọi câu.
Trước một con số, some còn có thể mang nghĩa “khoảng”, thường gặp trong văn viết hoặc lời tường thuật:
- Some fifty people attended. — Khoảng năm mươi người đã tham dự.
Trong giao tiếp hằng ngày, about fifty people — “khoảng năm mươi người” thường là cách diễn đạt dễ dùng hơn.
7. Các từ ghép quen thuộc
Quy tắc tương tự giúp hiểu something — “thứ gì đó”, anything — “thứ gì, bất cứ thứ gì”, someone — “ai đó” và anyone — “ai, bất cứ ai”:
- Would you like something to drink? — Bạn có muốn uống gì không?
- I didn't buy anything. — Tôi không mua gì cả.
- Anyone can make a mistake. — Ai cũng có thể mắc lỗi.
Những từ này viết liền, không thêm danh từ ngay sau như với some water — “một ít nước”. Các từ chỉ người hoặc vật này thường đi với dạng động từ số ít: Someone is here — “Có ai đó ở đây”.
Gợi ý luyện tập
- Dùng đồ có sẵn trong nhà để luyện ba dạng câu. Chọn gạo, sữa, trứng và cốc. Với trứng, thử nói We have some eggs — “Nhà mình có ít trứng”; We don't have any eggs — “Nhà mình không có trứng”; Do we have any eggs? — “Nhà mình có trứng không?”. Đổi sang sữa và nhớ dùng danh từ không đếm được.
- Tách câu hỏi kiểm tra khỏi lời mời hoặc lời xin. Viết ba tình huống: gọi điện hỏi cửa hàng có gạo không, mời khách uống trà, xin đồng nghiệp ít giấy. Chọn từ dựa trên mục đích câu nói, rồi đọc cả câu thành tiếng. Đừng chỉ dựa vào dấu hỏi.
- Luyện phân biệt hai nghĩa của any. Đặt cạnh nhau Do you have any pens? — “Bạn có bút không?” và You can use any pen — “Bạn dùng cây bút nào cũng được”. Tự giải thích vì sao câu đầu hỏi xem có, còn câu sau cho phép chọn tùy ý; sau đó thay bút bằng ghế hoặc sách.
Kiến thức liên quan
- Nên học trước: Danh từ đếm được và không đếm được — giúp chọn đúng dạng danh từ sau some và any, đồng thời tránh những lỗi như thêm đuôi số nhiều vào từ chỉ tiền hoặc thông tin.