Wish và if only trong tiếng Anh
Wish and If only
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Dùng wish / if only + dạng quá khứ đơn để ước hiện tại khác đi: I wish I had more time — Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn. Dùng had + dạng phân từ quá khứ để tiếc chuyện đã qua: I wish I had studied harder — Giá mà hồi đó tôi học chăm hơn. Dùng would + động từ nguyên mẫu khi muốn một hành vi hoặc tình hình thay đổi, thường kèm sự bực mình: I wish you wouldn't smoke — Tôi mong bạn đừng hút thuốc nữa. If only thường tha thiết hoặc tiếc nuối hơn wish, gần với “giá mà”, “phải chi”.
Tổng quan
Trong tiếng Việt, “ước gì”, “giá mà” hay “phải chi” có thể đi với cùng một động từ: “Ước gì tôi biết”, “Giá mà hôm qua tôi biết”. Người nghe dựa vào ngữ cảnh và các từ chỉ thời gian để hiểu. Tiếng Anh còn yêu cầu chọn dạng động từ sau wish hoặc if only. Dạng ấy cho biết bạn đang không hài lòng với hiện tại, tiếc quá khứ hay muốn một việc thay đổi.
Đây là điểm ngữ pháp thường được học ở trình độ B2. Nó giúp bạn nói về những điều khá đời thường: muốn có thêm thời gian, tiếc vì đã bỏ lỡ một cơ hội, hoặc khó chịu vì ai đó cứ làm ồn. Không phải câu nào cũng diễn tả một mong ước hoàn toàn bất khả thi; đôi khi điều bạn muốn vẫn có thể thay đổi, nhưng lúc nói, thực tế không như ý.
Điểm dễ nhầm nhất là hình thức quá khứ không phải lúc nào cũng nói về quá khứ. Trong I wish I knew the answer — Ước gì tôi biết câu trả lời — knew nói về điều tôi không biết bây giờ. Hãy xác định thời điểm và ý định trước, rồi mới chọn dạng động từ.
Cấu trúc và cách dùng
Ba lựa chọn chính
Mệnh đề là một cụm có chủ ngữ và động từ; chủ ngữ là người hoặc vật mà câu nói đến. Trong I wish you were here — Ước gì bạn ở đây — phần you were here là mệnh đề nêu điều mong ước.
| Điều muốn diễn đạt | Cấu trúc sau wish / if only | Mốc thực tế |
|---|---|---|
| Ước một tình trạng khác đi | Chủ ngữ + dạng quá khứ đơn | Hiện tại; đôi khi là hoàn cảnh tương lai đã được xem là khó thay đổi |
| Tiếc một việc đã xảy ra hoặc không xảy ra | Chủ ngữ + had + phân từ quá khứ | Quá khứ đã qua |
| Mong một hành vi hoặc tình hình thay đổi | Chủ ngữ + would / wouldn't + động từ nguyên mẫu | Sự thay đổi từ bây giờ trở đi |
| Ước có khả năng hoặc điều kiện làm việc gì | Chủ ngữ + could + động từ nguyên mẫu | Khả năng hoặc cơ hội hiện tại, tương lai |
Động từ nguyên mẫu ở đây là dạng cơ bản không có to, như go, stop, help. Phân từ quá khứ là dạng dùng sau have/had: thường có đuôi -ed như studied, nhưng cũng có dạng bất quy tắc như gone, seen, taken.
Với wish, chủ ngữ của hai phần có thể giống hoặc khác nhau:
- I wish I lived closer. — Ước gì tôi sống gần hơn.
- I wish my parents lived closer. — Ước gì bố mẹ tôi sống gần hơn.
Với if only, đặt điều mong ước ngay sau cụm này: If only my parents lived closer! — Giá mà bố mẹ tôi sống gần hơn!
Ước hiện tại khác đi: dạng quá khứ đơn
Quá khứ đơn là dạng thường dùng để kể việc đã qua, chẳng hạn have → had, know → knew, live → lived. Tuy nhiên, sau wish / if only, dạng này có thể biểu thị một điều trái với thực tế hiện tại.
- I wish I had more time. — Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn. Hiện tôi không có đủ thời gian.
- If only I knew her number! — Giá mà tôi biết số điện thoại của cô ấy! Hiện tôi không biết.
- I wish I didn't work on Saturdays. — Ước gì tôi không phải làm việc vào thứ Bảy. Thực tế tôi có làm.
Trong câu phủ định, dùng didn't + động từ nguyên mẫu, không dùng dạng quá khứ thêm lần nữa: didn't work, không phải didn't worked.
Với động từ be, were dùng được cho mọi chủ ngữ khi nói về điều không có thật:
- If only I were taller! — Giá mà tôi cao hơn!
- I wish she were here. — Ước gì cô ấy có mặt ở đây.
Bạn cũng thường nghe I wish I was… hoặc I wish she was… trong giao tiếp. Đây không phải lúc nào cũng là lỗi. Tuy nhiên, were là lựa chọn an toàn trong bài thi và văn viết trang trọng khi nhấn mạnh điều trái thực tế.
Tiếc quá khứ: had + phân từ quá khứ
Dùng quá khứ hoàn thành — cấu trúc had + phân từ quá khứ — khi sự việc đã kết thúc và bạn muốn nó từng diễn ra khác đi.
- I wish I had studied harder. — Giá mà hồi đó tôi học chăm hơn.
- If only we hadn't missed the last bus! — Giá mà chúng tôi đã không lỡ chuyến xe buýt cuối!
- She wishes she had accepted the offer. — Cô ấy tiếc vì đã không nhận lời đề nghị đó.
Had không đổi theo chủ ngữ. Dạng phủ định là had not, thường viết gọn thành hadn't. Hãy chú ý chiều khẳng định và phủ định: tiếc vì đã làm thì thường ước đã không làm; tiếc vì không làm thì thường ước đã làm.
Đừng thấy had là kết luận ngay câu nói về quá khứ:
- I wish I had a car. — Ước gì tôi có ô tô. Had là động từ “có”; câu nói về hiện tại.
- I wish I had bought a car. — Giá mà hồi đó tôi mua ô tô. Had bought nói về một lựa chọn trong quá khứ.
Mong thay đổi, thường kèm phàn nàn: would
Would + động từ nguyên mẫu sau wish thường hướng tới một sự thay đổi mà người nói mong chờ, nhất là hành vi của người khác. Wouldn't thường dùng khi muốn một hành vi khó chịu chấm dứt.
- I wish you wouldn't smoke. — Tôi mong bạn đừng hút thuốc nữa.
- I wish the neighbours would turn the music down. — Ước gì hàng xóm vặn nhỏ nhạc đi.
- If only the rain would stop! — Giá mà mưa tạnh đi!
Không nhất thiết phải có người cố tình hành động: thời tiết hoặc máy móc cũng dùng được khi người nói bực vì chúng không thay đổi như mong đợi. Tuy vậy, would không phải dấu hiệu chung cho mọi mong ước về tương lai.
So sánh:
- I wish he lived nearby. — Ước gì anh ấy sống gần đây. Trọng tâm là nơi ở hiện tại.
- I wish he would call me. — Ước gì anh ấy gọi cho tôi. Trọng tâm là hành động mình đang chờ anh ấy làm.
Ước có khả năng hoặc điều kiện: could
Dùng could khi vấn đề là “có thể làm được” hoặc “có điều kiện làm”, chứ không phải người khác có chịu thay đổi hay không.
- I wish I could swim. — Ước gì tôi biết bơi.
- I wish I could come to your wedding. — Ước gì tôi có thể đến dự đám cưới của bạn.
Câu thứ hai có thể nói về một đám cưới sắp tới. Người nói muốn đến nhưng đang có trở ngại. Không nên máy móc chọn would chỉ vì thấy sự việc nằm trong tương lai.
Ví dụ trong ngữ cảnh
Các câu dưới đây đi từ tình trạng hiện tại đến chuyện đã qua và những thay đổi người nói đang mong đợi.
| Câu tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| I wish I had more time. | Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn. | Hiện tại thiếu thời gian; had mang nghĩa “có”. |
| If only I were taller! | Giá mà tôi cao hơn! | Điều trái thực tế hiện tại. |
| I wish our flat had a balcony. | Ước gì căn hộ của chúng tôi có ban công. | Muốn tình trạng hiện tại khác đi. |
| I wish I wasn't working this weekend. | Ước gì cuối tuần này tôi không phải làm việc. | Lịch làm việc tương lai đã được sắp xếp. |
| I wish I could join you for dinner. | Ước gì tôi có thể đi ăn tối cùng mọi người. | Muốn tham gia nhưng không có điều kiện. |
| I wish I had studied harder. | Giá mà hồi đó tôi học chăm hơn. | Tiếc việc học trong quá khứ. |
| If only we'd booked a table! | Giá mà lúc nãy chúng ta đặt bàn trước! | Đã không đặt bàn và giờ thấy tiếc. |
| I wish I hadn't sent that message. | Giá mà tôi đã không gửi tin nhắn đó. | Tiếc vì một việc đã làm. |
| She wishes she'd taken a photo of the receipt. | Cô ấy tiếc vì đã không chụp lại hóa đơn. | Tiếc một cơ hội đã bỏ lỡ. |
| I wish you wouldn't smoke. | Tôi mong bạn đừng hút thuốc nữa. | Phàn nàn, muốn hành vi chấm dứt. |
| I wish the driver would slow down. | Ước gì tài xế chạy chậm lại. | Mong người khác thay đổi cách hành động. |
| If only this printer would work! | Giá mà cái máy in này chịu chạy! | Bực vì máy không hoạt động như mong đợi. |
Những lỗi thường gặp
1. Giữ nguyên dạng hiện tại sau wish
- Sai khi muốn nói “Ước gì tôi biết”: I wish I know the answer.
- Đúng: I wish I knew the answer. — Ước gì tôi biết câu trả lời.
- Vì sao: Tiếng Việt không đổi “biết” thành một dạng khác sau “ước gì”, nhưng tiếng Anh cần knew để đánh dấu điều trái thực tế hiện tại.
2. Dùng quá khứ đơn cho một sự hối tiếc đã qua
- Sai với ý tiếc chuyến tàu đã lỡ: I wish I left home earlier yesterday.
- Đúng: I wish I had left home earlier yesterday. — Giá mà hôm qua tôi ra khỏi nhà sớm hơn.
- Vì sao: Bạn muốn sửa lại chuyện hôm qua, nên cần had left. Đừng chỉ dựa vào quy tắc “sau wish dùng quá khứ”. Phải phân biệt hiện tại và quá khứ đã qua.
3. Dùng will theo thói quen dịch “sẽ”
- Sai: I wish you will stop interrupting me.
- Đúng: I wish you would stop interrupting me. — Tôi mong bạn đừng ngắt lời tôi nữa.
- Vì sao: Đây là mong muốn người khác thay đổi hành vi, thường kèm sự khó chịu, không phải dự đoán một việc sẽ xảy ra.
4. Dùng would cho khả năng của chính mình
- Không phù hợp với ý “Ước gì tôi biết bơi”: I wish I would swim.
- Đúng: I wish I could swim. — Ước gì tôi biết bơi.
- Vì sao: Vấn đề là khả năng, nên dùng could. Nếu muốn nói về thói quen hiện tại, có thể dùng I wish I swam more often — Ước gì tôi đi bơi thường xuyên hơn.
5. Đặt to sau would hoặc could
- Sai: I wish I could to help you.
- Đúng: I wish I could help you. — Ước gì tôi có thể giúp bạn.
- Vì sao: Sau could và would trong các cấu trúc này, dùng động từ nguyên mẫu không có to.
6. Dịch từng chữ if only thành một điều kiện thông thường
- Sai với ý “Giá mà tôi có nhiều thời gian hơn”: If only I have more time!
- Đúng: If only I had more time! — Giá mà tôi có nhiều thời gian hơn!
- Vì sao: Ở đây if only mở đầu một lời ước, không phải câu điều kiện về điều có thể xảy ra. Cụm “giá mà” trong tiếng Việt giúp bạn nhớ sắc thái này tốt hơn cách dịch tách rời “nếu” và “chỉ”.
Lưu ý khi sử dụng
Wish nhẹ hơn if only, nhưng vẫn có thể là lời trách
I wish… thường dùng để bộc lộ mong muốn hoặc tiếc nuối. If only… có thể diễn tả cùng nội dung nhưng nghe tha thiết, day dứt hoặc sốt ruột hơn. Dấu chấm than phù hợp khi cảm xúc mạnh, nhưng không bắt buộc.
Đặc biệt, I wish you would… không mặc nhiên là một lời nhờ lịch sự. I wish you would listen to me — Tôi chỉ mong bạn chịu nghe tôi nói — thường cho thấy người nói đã thất vọng. Nếu chỉ muốn nhờ lần đầu, Could you listen for a moment, please? — Bạn nghe tôi nói một lát được không? — thường phù hợp hơn.
Wish và hope không thay thế cho nhau
Tiếng Việt dùng “mong” khá rộng, nên rất dễ nhầm hai từ này. Hope phù hợp khi kết quả vẫn còn mở và người nói mong điều tốt xảy ra; wish trong các mẫu đang học nhấn mạnh khoảng cách giữa mong muốn và thực tế.
- I hope I pass the exam tomorrow. — Tôi mong ngày mai mình thi đỗ. Kết quả vẫn chưa biết.
- I wish I didn't have an exam tomorrow. — Ước gì ngày mai tôi không phải thi. Thực tế lịch thi đã có.
- I hope you enjoyed the meal. — Mong là bạn đã ăn ngon miệng. Bữa ăn đã xong, nhưng người nói chưa biết cảm nhận của người nghe.
Vì vậy, không nên học mẹo “hope là tương lai, wish là quá khứ”. Khác biệt chính nằm ở cách người nói nhìn sự việc, không chỉ ở thời gian.
Dạng rút gọn và từ that
That có thể xuất hiện sau wish mà không làm đổi nghĩa: I wish that I had more time — Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn. Trong giao tiếp, người ta thường bỏ that.
Dạng 'd có thể là had hoặc would. Hãy nhìn phần theo sau:
- I wish I'd known. — Giá mà lúc đó tôi biết. I'd known = I had known; known là phân từ quá khứ.
- I wish you'd call first. — Tôi mong bạn gọi trước. You'd call = you would call; call là động từ nguyên mẫu.
Bản thân wish vẫn đổi theo chủ ngữ: I wish, nhưng she wishes. Dạng động từ trong điều mong ước là một vấn đề riêng.
Mở rộng: những điểm cần hiểu sâu hơn
Không phải cứ có mốc tương lai là dùng would
Dạng quá khứ còn có thể nói về một hoàn cảnh tương lai mà người nói xem là đã được định sẵn hoặc khó thay đổi:
- I wish I didn't have to leave tomorrow. — Ước gì ngày mai tôi không phải đi.
- I wish you were coming with us next week. — Ước gì tuần sau bạn đi cùng chúng tôi.
Câu thứ hai dùng quá khứ tiếp diễn, tức was/were + động từ thêm -ing. Nó nói đến kế hoạch, không có nghĩa chuyến đi đã diễn ra. Cũng có thể dùng dạng này cho việc đang xảy ra: I wish they weren't arguing — Ước gì họ không cãi nhau lúc này.
Hãy phân biệt ba trọng tâm: hoàn cảnh thì dùng dạng quá khứ; khả năng hoặc điều kiện thì dùng could; hành vi hay diễn biến muốn thay đổi thì thường dùng would.
Would không thường dùng để tự ra quyết định
Khi chủ ngữ hai phần cùng chỉ một người, I wish I would… thường không phải lựa chọn tự nhiên để nói một ý định mình có thể chủ động thực hiện. Thay vì dùng nó như “Tôi ước mình sẽ học tối nay”, hãy xác định ý thật sự:
- I wish I had more time to study. — Ước gì tôi có thêm thời gian học. Thiếu thời gian.
- I wish I could concentrate. — Ước gì tôi tập trung được. Gặp khó khăn về khả năng lúc này.
- I wish I didn't put things off. — Ước gì tôi không có thói quen trì hoãn. Không hài lòng với thói quen.
Đây là xu hướng sử dụng, không phải lệnh cấm tuyệt đối mọi câu có cùng chủ ngữ và would. Với người tự học, những cách diễn đạt trên thường rõ nghĩa và an toàn hơn.
Tiếc một khả năng đã không có
Could have + phân từ quá khứ có thể nói về điều mình đã không có khả năng hoặc cơ hội làm:
- I wish I could have stayed longer. — Giá mà lúc đó tôi có thể ở lại lâu hơn.
- I wish I had stayed longer. — Giá mà lúc đó tôi ở lại lâu hơn.
Câu đầu nhấn mạnh trở ngại: có thể tôi phải về vì chuyến xe cuối. Câu sau chỉ tiếc kết quả hoặc quyết định; tự nó không giải thích vì sao tôi về sớm.
Liên hệ với câu điều kiện
Trong câu điều kiện loại hai — câu tưởng tượng một điều khác với hiện tại rồi nêu kết quả — bạn cũng gặp dạng quá khứ mang ý nghĩa không thực:
- If I had more time, I would learn to cook. — Nếu có nhiều thời gian hơn, tôi sẽ học nấu ăn.
- I wish I had more time. — Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn.
Câu đầu nêu cả điều kiện lẫn kết quả; câu sau chỉ bộc lộ mong ước. If only cũng có thể đứng một mình như một lời cảm thán, không cần thêm phần kết quả. Đừng tự động thêm would vào sau if only chỉ vì bạn nhớ nó thường xuất hiện trong câu điều kiện.
Các nghĩa khác của wish
Không phải mọi câu có wish đều tuân theo ba mẫu trái thực tế ở trên:
- We wish you a safe journey. — Chúc bạn thượng lộ bình an.
- I wish to cancel my booking. — Tôi muốn hủy đặt chỗ của mình.
Mẫu thứ nhất là lời chúc. Mẫu wish to + động từ là cách nói trang trọng của “muốn làm gì”, thường gặp trong thư từ hoặc giao dịch. Nó khác với I wish I could cancel my booking — Ước gì tôi có thể hủy đặt chỗ — vốn hàm ý đang có trở ngại.
Gợi ý luyện tập
- Viết từ thực tế sang điều mong ước. Chọn ba điều hiện tại và ba chuyện đã qua. Ví dụ, từ I don't have enough time — Tôi không có đủ thời gian — chuyển thành I wish I had more time — Ước gì tôi có nhiều thời gian hơn. Với chuyện đã qua, buộc mình viết đủ had + phân từ quá khứ.
- Phân loại trước khi điền động từ. Ghi bên cạnh mỗi câu một nhãn: “tình trạng”, “quá khứ”, “thay đổi” hoặc “khả năng”. Nhãn sẽ dẫn bạn tới dạng quá khứ, had + phân từ, would hoặc could, thay vì đoán theo từ “ước”.
- Luyện sắc thái khi nói. Dùng cùng một nội dung với I wish… rồi If only…, đọc thành tiếng và tự dịch sang “ước gì” hoặc “giá mà”. Khi gặp I wish you would…, thử viết thêm một lời nhờ trung tính để cảm nhận vì sao câu gốc có thể nghe như lời trách.
Kiến thức liên quan
- Nền tảng: Câu điều kiện loại hai — giúp hiểu vì sao dạng quá khứ có thể diễn tả một điều trái thực tế hiện tại, thay vì một sự việc đã qua.