Số thứ tự trong tiếng Anh
Ordinal Numbers
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Số thứ tự cho biết một người hoặc vật đứng thứ mấy: first là thứ nhất, second là thứ hai, third là thứ ba. Phần lớn các số còn lại có đuôi -th, nhưng cần nhớ những dạng đổi cách viết như fifth, eighth, ninth, twelfth. Khi viết bằng chữ số, dùng 1st, 2nd, 3rd, 4th; riêng các số kết thúc bằng 11, 12, 13 dùng -th, như 11th, 12th, 13th.
Tổng quan
Khi đặt vé, đọc lịch hay tìm tầng trong một tòa nhà, bạn cần phân biệt có bao nhiêu với đứng thứ mấy. Số đếm như one, two, three trả lời câu hỏi về số lượng. Số thứ tự như first, second, third chỉ vị trí trong một dãy, một cuộc đua hoặc một chuỗi sự việc. So sánh three days — ba ngày — với the third day — ngày thứ ba: hai cụm này không cùng nghĩa.
Đây là kiến thức được học từ trình độ A1, đặc biệt hữu ích khi nói về ngày tháng, sinh nhật, tầng nhà và thứ hạng. Tiếng Việt thường đặt “thứ” trước số, nhưng tiếng Anh không dùng một từ cố định tương đương rồi giữ nguyên số đếm. Bạn phải đổi chính dạng của số: “hai” là two, còn “thứ hai” là second, không phải two.
Một khác biệt nữa là trật tự từ. Tiếng Việt nói “ngày đầu tiên”, “lần thứ hai”; tiếng Anh thường đặt số thứ tự trước danh từ, tức từ gọi tên người, vật hoặc sự việc: the first day, the second time. Các quy tắc nền tảng dưới đây giúp bạn dùng được ngay; những cách dùng ít gặp hơn nằm ở phần mở rộng cuối bài.
Cách tạo và dùng số thứ tự
1. Các dạng từ 1 đến 20
Ba số đầu tiên phải học riêng. Từ số 4 trở đi, đuôi -th rất phổ biến, nhưng không phải lúc nào cũng chỉ cần ghép thêm hai chữ cái này.
| Dạng viết bằng số | Dạng viết bằng chữ | Nghĩa |
|---|---|---|
| 1st | first | thứ nhất, đầu tiên |
| 2nd | second | thứ hai |
| 3rd | third | thứ ba |
| 4th | fourth | thứ tư |
| 5th | fifth | thứ năm |
| 6th | sixth | thứ sáu |
| 7th | seventh | thứ bảy |
| 8th | eighth | thứ tám |
| 9th | ninth | thứ chín |
| 10th | tenth | thứ mười |
| 11th | eleventh | thứ mười một |
| 12th | twelfth | thứ mười hai |
| 13th | thirteenth | thứ mười ba |
| 14th | fourteenth | thứ mười bốn |
| 15th | fifteenth | thứ mười lăm |
| 16th | sixteenth | thứ mười sáu |
| 17th | seventeenth | thứ mười bảy |
| 18th | eighteenth | thứ mười tám |
| 19th | nineteenth | thứ mười chín |
| 20th | twentieth | thứ hai mươi |
Chú ý bốn dạng dễ viết sai:
- five → fifth: đổi phần cuối -ve thành -f rồi thêm -th.
- eight → eighth: chỉ có một chữ t trong dạng hoàn chỉnh.
- nine → ninth: bỏ e trước khi thêm -th.
- twelve → twelfth: đổi phần cuối -ve thành -f rồi thêm -th.
Trong tiếng Việt, “thứ hai”, “thứ ba” còn là tên ngày trong tuần. Tiếng Anh không dùng second và third làm tên ngày: “thứ Hai” là Monday, “thứ Ba” là Tuesday. The second day chỉ “ngày thứ hai” trong một chuỗi ngày, không nhất thiết là thứ Hai.
2. Các số tròn chục và số ghép
Với số tròn chục kết thúc bằng -y, đổi -y thành -ieth.
| Số đếm | Số thứ tự | Nghĩa |
|---|---|---|
| twenty | twentieth | thứ hai mươi |
| thirty | thirtieth | thứ ba mươi |
| forty | fortieth | thứ bốn mươi |
| fifty | fiftieth | thứ năm mươi |
| sixty | sixtieth | thứ sáu mươi |
| seventy | seventieth | thứ bảy mươi |
| eighty | eightieth | thứ tám mươi |
| ninety | ninetieth | thứ chín mươi |
Với số ghép, chỉ phần cuối đổi sang số thứ tự. Khi viết bằng chữ, dùng dấu gạch nối trong các số ghép từ 21 đến 99 không tròn chục:
- twenty-one → twenty-first: thứ hai mươi mốt.
- twenty-two → twenty-second: thứ hai mươi hai.
- thirty-three → thirty-third: thứ ba mươi ba.
- forty-five → forty-fifth: thứ bốn mươi lăm.
- ninety-nine → ninety-ninth: thứ chín mươi chín.
Vì vậy, “thứ hai mươi mốt” là twenty-first, không phải twentieth-first. Phần twenty vẫn là số đếm vì còn một phần số phía sau.
3. Chọn đuôi khi viết bằng chữ số
Đuôi viết tắt lấy từ dạng viết bằng chữ: first → 1st, second → 2nd, third → 3rd, fourth → 4th. Với số lớn hơn, hãy nhìn hai chữ số cuối trước, rồi mới nhìn chữ số cuối.
| Quy tắc | Ví dụ |
|---|---|
| Kết thúc bằng 11, 12 hoặc 13: dùng -th | 11th, 12th, 13th, 111th, 112th, 113th |
| Nếu không thuộc nhóm trên, tận cùng là 1: dùng -st | 1st, 21st, 31st, 101st |
| Nếu không thuộc nhóm trên, tận cùng là 2: dùng -nd | 2nd, 22nd, 32nd, 102nd |
| Nếu không thuộc nhóm trên, tận cùng là 3: dùng -rd | 3rd, 23rd, 33rd, 103rd |
| Các trường hợp còn lại: dùng -th | 4th, 20th, 45th, 100th |
Đuôi viết liền với số: 21st, không phải 21 st. Chữ nhỏ đưa lên cao trong một số kiểu trình bày chỉ là lựa chọn định dạng; dạng chữ thường trên cùng dòng vẫn hoàn toàn bình thường.
4. Vị trí trong cụm từ và cách dùng the
Mẫu thường gặp là the + số thứ tự + danh từ:
- the first day: ngày đầu tiên.
- the second floor: tầng thứ hai theo cách đánh số tại nơi đó.
- the third question: câu hỏi thứ ba.
The là mạo từ xác định, tức từ đứng trước danh từ để cho biết ta đang nói đến đối tượng cụ thể. Trong một dãy đã xác định, the first question là câu hỏi ở vị trí đầu tiên, nên thường có the.
Tuy nhiên, không phải cứ có số thứ tự là phải thêm the. Nếu đã có my, your, her để chỉ “của tôi, của bạn, của cô ấy”, không thêm the nữa:
- my first job: công việc đầu tiên của tôi.
- her second visit: lần ghé thăm thứ hai của cô ấy.
Khi nói thứ hạng sau come hoặc finish, thường không có the: She came third. — Cô ấy về thứ ba. Ngược lại, She was the third person to arrive. — Cô ấy là người thứ ba đến nơi — có một cụm chỉ người cụ thể nên dùng the.
5. Cách đọc ngày tháng
Tiếng Việt đọc ngày theo số đếm: “ngày năm tháng năm”. Trong tiếng Anh, phần ngày thường được đọc bằng số thứ tự, dù trên giấy không có đuôi.
| Cách viết | Cách đọc thông dụng | Nghĩa |
|---|---|---|
| May 5th | May fifth | ngày 5 tháng 5 |
| May 5 | May fifth | ngày 5 tháng 5 |
| 5 May | the fifth of May | ngày 5 tháng 5 |
| 21 June | the twenty-first of June | ngày 21 tháng 6 |
| June 21 | June twenty-first | ngày 21 tháng 6 |
Cách đặt tháng trước ngày phổ biến ở Mỹ; cách đặt ngày trước tháng phổ biến ở Anh. Với kiểu tháng trước ngày, bạn cũng có thể nghe May the fifth. Điều quan trọng là nhận ra fifth vẫn là số thứ tự dù có hoặc không có the trong cách đọc đó.
Để nói việc gì diễn ra vào một ngày cụ thể, thường dùng on: The meeting is on May 5th. — Cuộc họp diễn ra vào ngày 5 tháng 5. Khi viết theo kiểu trang trọng, nhiều quy chuẩn trình bày chọn 5 May hoặc May 5 thay vì thêm đuôi; cách đọc bằng số thứ tự không vì thế mà đổi thành số đếm.
Ví dụ trong tình huống thực tế
Các câu sau minh họa việc xếp thứ tự, nói về trải nghiệm và đọc ngày. Với tầng nhà, hãy luôn kiểm tra quy ước đánh số tại nơi bạn đang đến.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| Today is the first day of the course. | Hôm nay là ngày đầu tiên của khóa học. | Chỉ vị trí trong một chuỗi ngày. |
| The lift stops on the second floor. | Thang máy dừng ở tầng được đánh số 2. | Tầng thực tế phụ thuộc quy ước địa phương. |
| Our appointment is on May 5th. | Lịch hẹn của chúng ta là vào ngày 5 tháng 5. | Đọc phần ngày là fifth. |
| She came third in the race. | Cô ấy về thứ ba trong cuộc đua. | Không thêm the trước thứ hạng này. |
| Please read the fourth paragraph. | Vui lòng đọc đoạn văn thứ tư. | Số thứ tự đứng trước từ chỉ đoạn văn. |
| This is my fifth visit to Hanoi. | Đây là lần thứ năm tôi đến Hà Nội. | Có my nên không thêm the. |
| Their office is on the eighth floor. | Văn phòng của họ ở tầng được đánh số 8. | Dạng đúng là eighth. |
| Take the ninth bus from this list. | Hãy chọn chuyến xe buýt thứ chín trong danh sách này. | Là vị trí trong danh sách, không phải tuyến số 9. |
| We live on the twelfth floor. | Chúng tôi sống ở tầng được đánh số 12. | Dạng bất quy tắc twelfth. |
| It's her twenty-first birthday today. | Hôm nay là sinh nhật lần thứ 21 của cô ấy. | Chỉ phần cuối của số ghép đổi dạng. |
| This is the second time I've called. | Đây là lần thứ hai tôi gọi điện. | Dùng số thứ tự để đếm số lần trải nghiệm. |
| He finished in first place. | Anh ấy kết thúc ở vị trí thứ nhất. | Cụm in first place không cần the. |
Những lỗi thường gặp
1. Dùng số đếm thay cho số thứ tự
- Sai: This is my two visit.
- Đúng: This is my second visit. — Đây là lần ghé thăm thứ hai của tôi.
- Vì sao: Bạn đang nói lần ghé thăm đứng thứ mấy, không phải có bao nhiêu lần. “Hai lần ghé thăm” mới là two visits.
2. Thêm -th mà không đổi cách viết
- Sai: This is the fiveth question.
- Đúng: This is the fifth question. — Đây là câu hỏi thứ năm.
- Vì sao: Five đổi thành fifth. Cũng cần học riêng eighth, ninth, twelfth, thay vì áp dụng máy móc quy tắc thêm đuôi.
3. Chỉ nhìn chữ số cuối khi chọn đuôi
- Sai: 11st, 12nd, 13rd.
- Đúng: 11th, 12th, 13th — thứ mười một, mười hai, mười ba.
- Vì sao: Nhóm kết thúc bằng 11, 12, 13 là ngoại lệ. Nhưng 21st, 22nd, 23rd lại theo chữ số cuối như bình thường.
4. Thêm the sau từ chỉ sở hữu
- Sai: It was my the first day at work.
- Đúng: It was my first day at work. — Đó là ngày đầu tiên tôi đi làm.
- Vì sao: My đã chỉ rõ ngày đầu tiên của ai. Không dùng đồng thời my và the ở vị trí này.
5. Dùng mẫu chỉ danh từ cho câu nói về thứ hạng
- Sai: She came the third in the race.
- Đúng: She came third in the race. — Cô ấy về thứ ba trong cuộc đua.
- Vì sao: Mẫu come + thứ hạng không cần the. Nếu dùng the, hãy đổi sang một cấu trúc phù hợp, chẳng hạn She was the third runner to finish. — Cô ấy là vận động viên thứ ba về đích.
6. Đặt số thứ tự sau danh từ theo thói quen tiếng Việt
- Sai: Please answer the question second.
- Đúng: Please answer the second question. — Vui lòng trả lời câu hỏi thứ hai.
- Vì sao: Trong cụm danh từ thông thường, số thứ tự đứng trước danh từ. Question two cũng có thể đúng, nhưng đó là cách gọi theo nhãn “câu số 2”, dùng số đếm và không có the trong nhãn này.
Lưu ý khi sử dụng
Tầng nhà không được đánh số giống nhau ở mọi nơi
Trong cách gọi phổ biến ở Anh, tầng ngang mặt đất là the ground floor, còn tầng ngay trên đó là the first floor. Ở Mỹ, tầng ngang mặt đất thường chính là the first floor. Vì vậy, the second floor có thể chỉ những tầng thực tế khác nhau trong hai hệ thống.
Tiếng Việt cũng có cách gọi “tầng trệt”, “tầng một”, “lầu một” khác nhau theo vùng và tòa nhà. Khi đặt phòng hay tìm văn phòng, đừng chỉ dịch tên tầng theo trí nhớ; hãy nhìn nút thang máy hoặc hỏi lại.
Ngày viết bằng số có thể gây hiểu nhầm
05/06 có thể là ngày 5 tháng 6 hoặc ngày 6 tháng 5, tùy quy ước ngày–tháng hay tháng–ngày. Trong thư trao đổi với người ở nước khác, viết tên tháng bằng chữ sẽ rõ hơn: 5 June hoặc June 5. Không cần thêm đuôi số thứ tự vào mọi kiểu ngày tháng, nhất là trong biểu mẫu.
Phân biệt vị trí với mã số
The third room là căn phòng thứ ba khi đếm theo một hướng hoặc một danh sách. Room three là phòng mang số 3. Tương tự, the fifth bus là chiếc hoặc chuyến xe thứ năm trong một chuỗi; bus number five là xe buýt tuyến số 5. Tiếng Việt có thể dùng “số” và “thứ” khá linh hoạt trong hội thoại, nhưng hai ý này cần được tách rõ khi chọn số đếm hay số thứ tự trong tiếng Anh.
Chú ý âm cuối
Đuôi -th thường có âm /θ/, như trong fourth và fifth: đặt nhẹ đầu lưỡi giữa hai hàm răng rồi đẩy hơi, không rung dây thanh. Tiếng Việt không có âm này, nên người học dễ bỏ mất âm cuối hoặc đọc thành âm “t”. Hãy luyện chậm từng từ rồi đặt vào cụm ngắn như the fifth day — ngày thứ năm. Riêng first, second, third có cách phát âm riêng; không phải tất cả số thứ tự đều kết thúc bằng /θ/.
Mở rộng: những cách dùng ngoài kiến thức cơ bản
Bạn chưa cần dùng thành thạo phần này ở A1. Tuy nhiên, các điểm sau giúp giải thích nhiều dạng số thứ tự thường gặp khi đọc sách, tin tức hoặc tài liệu công việc.
Số hàng trăm, hàng nghìn và thế kỷ
Quy tắc “chỉ đổi phần cuối” tiếp tục áp dụng cho số lớn:
- one hundredth: thứ một trăm.
- one hundred and first: thứ một trăm lẻ một.
- two hundred and twelfth: thứ hai trăm mười hai.
- one thousandth: thứ một nghìn.
Trong cách nói phổ biến ở Mỹ, and có thể được lược bỏ: one hundred first. Dù có and hay không, đuôi viết tắt vẫn là 101st; số 112 là 112th, không phải 112nd.
Thế kỷ cũng dùng số thứ tự: the twenty-first century — thế kỷ XXI. Khi cụm này đứng trước một danh từ khác để bổ nghĩa, tức cung cấp thêm thông tin cho danh từ đó, cách viết thường thêm gạch nối: twenty-first-century technology — công nghệ thế kỷ XXI. Đừng nhầm số thế kỷ với cách đọc năm: 2025 là một năm, không đọc như số thứ tự.
Số thứ tự đứng một mình
Khi người nghe đã biết đang nói về nhóm nào, có thể không cần nhắc lại danh từ:
- I prefer the second. — Tôi thích cái thứ hai hơn.
- Who was first? — Ai đứng thứ nhất?
Câu đầu có thể nói về hai phương án đã nêu; the second thay cho “phương án thứ hai”. Câu sau hỏi về thứ hạng nên không cần the. Như vậy, việc có the hay không phụ thuộc cấu trúc và ý nghĩa, chứ không chỉ phụ thuộc bản thân số thứ tự.
A second không phải lúc nào cũng là “thứ hai” trong một dãy
Một lần nữa hoặc thêm một cái nữa đôi khi được diễn đạt bằng a second:
- Could I have a second cup of tea? — Cho tôi xin thêm một tách trà nữa được không?
- Everyone deserves a second chance. — Ai cũng xứng đáng có thêm một cơ hội.
A là mạo từ không xác định, thường giới thiệu một đối tượng chưa được xác định cụ thể. Ở đây, a second cup nhấn mạnh có thêm một tách sau tách trước đó; the second cup lại xác định tách thứ hai trong một nhóm hoặc một trình tự cụ thể. Lưu ý a second đứng riêng còn có thể nghĩa là “một giây”, nên phải nhìn ngữ cảnh.
Phân số có hình thức giống số thứ tự
Trong phân số, phần dưới vạch phân số thường có dạng giống số thứ tự: one third — một phần ba; two thirds — hai phần ba; one fifth — một phần năm. Khi phần trên lớn hơn một, phần dưới thường thêm -s.
Tuy nhiên, đây là phần của một tổng thể, không phải thứ hạng. “Một phần hai” là one half, không phải one second. “Một phần tư” thường là one quarter hoặc one fourth. Chỉ cần nhận ra mối liên hệ này; cách tính và đọc mọi loại phân số là một chủ đề riêng.
Liệt kê ý và tên người có số La Mã
Khi trình bày các bước, có thể dùng First, … Second, … Third, … — Thứ nhất, … Thứ hai, … Thứ ba, … Các dạng Firstly, secondly, thirdly cũng được dùng, nhưng không bắt buộc phải thêm -ly. Đây là cách sắp xếp ý, khác với at first — lúc đầu. At first, I was nervous. nghĩa là “Lúc đầu tôi khá lo”, không phải “Thứ nhất, tôi khá lo”.
Trong tên vua hoặc nữ hoàng, chữ số La Mã thường được đọc bằng số thứ tự có the: Elizabeth II được đọc là Elizabeth the Second — Nữ hoàng Elizabeth Đệ nhị. Không áp dụng cách đọc này cho mọi chữ số La Mã trong tiêu đề hay số chương; cách đọc còn tùy loại nhãn và quy ước.
Cách luyện tập
- Luyện theo cặp số lượng–vị trí. Viết các cặp five tickets / the fifth ticket — năm chiếc vé / chiếc vé thứ năm — và twelve questions / the twelfth question — mười hai câu hỏi / câu hỏi thứ mười hai. Mỗi lần hãy tự hỏi “bao nhiêu?” hay “thứ mấy?” trước khi chọn dạng.
- Đọc lịch bằng hai kiểu. Chọn năm ngày, chẳng hạn 1, 5, 12, 21, 30 tháng 6. Viết mỗi ngày theo kiểu ngày trước tháng và tháng trước ngày, rồi đọc thành tiếng. Ví dụ, ngày 21 tháng 6 có thể đọc the twenty-first of June hoặc June twenty-first. Tập trung vào dạng cuối, không chỉ nhìn con số.
- Tự kiểm tra đuôi và chính tả. Thử đổi 8, 9, 12, 20, 21, 23, 111, 112 thành số thứ tự trước khi xem đáp án: eighth, ninth, twelfth, twentieth, twenty-first, twenty-third, one hundred and eleventh, one hundred and twelfth. Sau đó viết dạng ngắn tương ứng: 8th, 9th, 12th, 20th, 21st, 23rd, 111th, 112th. Các lỗi lặp lại chính là những dạng cần ôn riêng.
Kiến thức liên quan
- Nên học trước: Số đếm — nắm cách nói số lượng và cấu tạo số để chuyển sang số thứ tự; đặc biệt hữu ích khi học số ghép và phân biệt “ba” với “thứ ba”.