Câu hỏi hiện tại đơn trong tiếng Anh
Present Simple Questions
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Nắm nhanh
Với động từ thường, câu hỏi hiện tại đơn có dạng Do/Does + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu? Dùng do với I, you, we, they, dùng does với he, she, it; sau does, động từ chính không thêm -s: Does she work here? — Cô ấy làm việc ở đây à? Nếu hỏi nơi chốn, thời gian hoặc thông tin khác, đặt từ hỏi lên đầu: Where do they live? — Họ sống ở đâu?
Tổng quan
Bạn muốn hỏi một người có nói tiếng Anh không, cửa hàng thường mở lúc mấy giờ, hay đồng nghiệp đi làm bằng cách nào? Đây đều là những tình huống dùng câu hỏi hiện tại đơn. Cấu trúc này được học từ trình độ A1 vì nó giúp hỏi về thói quen, sở thích, công việc, đặc điểm ổn định và lịch trình.
Điểm dễ vướng với người Việt là tiếng Anh không chỉ thêm “không”, “à” hoặc “ở đâu” vào câu kể. Trong tiếng Việt, “Bạn sống ở đâu?” vẫn giữ “bạn” trước “sống”. Trong tiếng Anh, câu tương ứng là Where do you live?, có thêm do trước you. Do ở đây là trợ động từ, tức từ giúp tạo cấu trúc ngữ pháp, chứ không mang nghĩa “làm”.
Trước hết, hãy nắm chắc câu hỏi với động từ thường như work (làm việc), like (thích), live (sống). Động từ be với các dạng am, is, are và những từ như can có cách hỏi khác. Phần cuối bài sẽ tách riêng các trường hợp này cùng những cách hỏi nâng cao để bạn không áp dụng một công thức cho mọi câu.
Cách tạo câu hỏi
1. Chọn do hay does theo chủ ngữ
Chủ ngữ là phần cho biết câu đang nói về ai hoặc cái gì. Đó có thể là một từ như she, tên người như Lan, hoặc cả cụm như your parents (bố mẹ bạn).
| Chủ ngữ trong tiếng Anh | Trợ động từ cần dùng |
|---|---|
| I | Dùng do; chỉ người nói: tôi |
| you | Dùng do; chỉ người nghe: bạn, anh, chị hoặc các bạn |
| we | Dùng do; chỉ chúng tôi hoặc chúng ta |
| they | Dùng do; chỉ họ hoặc những vật đang nói đến |
| he | Dùng does; chỉ anh ấy, ông ấy… |
| she | Dùng does; chỉ cô ấy, bà ấy… |
| it | Dùng does; thường chỉ một vật, con vật hoặc sự việc |
| Lan / your brother / this bus | Dùng does vì mỗi chủ ngữ chỉ một người hoặc một vật |
| Lan and Minh / your parents / these buses | Dùng do vì chủ ngữ chỉ nhiều người hoặc nhiều vật |
Không chọn trợ động từ theo từ đứng gần động từ nhất; hãy xác định cả chủ ngữ. Chẳng hạn, your sister (chị hoặc em gái bạn) tương ứng với she, nên hỏi Does your sister drive? — Chị/em gái bạn có lái xe không? Your sisters là nhiều người, nên dùng Do your sisters drive? — Các chị/em gái bạn có lái xe không?
2. Câu hỏi có/không
Đây là câu hỏi mà người nghe có thể trả lời bằng lời xác nhận hoặc phủ nhận.
Do/Does + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu + phần còn lại?
Động từ là từ diễn tả hành động hoặc trạng thái. Động từ nguyên mẫu trong công thức này là dạng cơ bản, không có to và không thêm -s/-es: work, go, have.
| Câu kể | Câu hỏi | Nghĩa câu hỏi |
|---|---|---|
| You speak English. | Do you speak English? | Bạn có nói tiếng Anh không? |
| She likes pizza. | Does she like pizza? | Cô ấy có thích pizza không? |
| He goes to work by bus. | Does he go to work by bus? | Anh ấy có đi làm bằng xe buýt không? |
| They have a car. | Do they have a car? | Họ có ô tô không? |
| The shop opens at nine. | Does the shop open at nine? | Cửa hàng mở cửa lúc chín giờ phải không? |
Cách nhớ quan trọng nhất: khi đã dùng does, không thêm -s vào động từ chính nữa. Đuôi trong likes trở về like, goes trở về go, has trở về have. Đây không phải việc bỏ một chữ ở cuối mọi động từ một cách máy móc, mà là đưa động từ về dạng cơ bản.
3. Câu hỏi có từ hỏi
Nếu cần thông tin cụ thể thay vì câu trả lời có/không, đặt từ hỏi trước do/does:
Từ hỏi + do/does + chủ ngữ + động từ nguyên mẫu?
| Từ hoặc cụm từ hỏi | Dùng để hỏi | Ví dụ | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|---|---|
| Where | Nơi chốn | Where do they live? | Họ sống ở đâu? |
| When | Thời điểm | When does the course start? | Khóa học bắt đầu khi nào? |
| What time | Giờ cụ thể | What time does the train leave? | Tàu khởi hành lúc mấy giờ? |
| What | Sự vật hoặc hoạt động | What do you eat for breakfast? | Bạn ăn gì vào bữa sáng? |
| Why | Lý do | Why does he walk to work? | Vì sao anh ấy đi bộ đi làm? |
| How | Cách thức | How do you get home? | Bạn về nhà bằng cách nào? |
| How often | Tần suất, tức mức độ thường xuyên | How often does she exercise? | Cô ấy tập thể dục bao lâu một lần? |
Trong tiếng Việt, từ hỏi có thể nằm cuối câu: “Bạn ăn gì?”, “Họ sống ở đâu?”. Với kiểu câu hỏi tiếng Anh đang học, hãy đưa từ hỏi lên đầu, rồi mới đến do/does. Trường hợp từ hỏi tự đóng vai trò chủ ngữ sẽ được giải thích ở phần nâng cao.
4. Trả lời ngắn
Tiếng Anh thường nhắc lại trợ động từ trong câu trả lời ngắn. Bạn không cần lặp lại cả hành động.
| Câu hỏi | Trả lời xác nhận | Trả lời phủ nhận | Nghĩa câu hỏi |
|---|---|---|---|
| Do you work here? | Yes, I do. | No, I don't. | Bạn làm việc ở đây à? |
| Does she drive? | Yes, she does. | No, she doesn't. | Cô ấy có lái xe không? |
| Do they live nearby? | Yes, they do. | No, they don't. | Họ sống gần đây à? |
| Does the bus stop here? | Yes, it does. | No, it doesn't. | Xe buýt này có dừng ở đây không? |
Don't là dạng rút gọn của do not; doesn't là dạng rút gọn của does not. Hai dạng rút gọn rất thông dụng trong giao tiếp. Lưu ý đổi người nói cho đúng: khi người khác hỏi Do you…?, bạn thường đáp I do, không phải you do.
Bạn vẫn có thể nói Yes hoặc No riêng, nhưng thêm câu trả lời ngắn thường đầy đủ và mềm hơn. Câu hỏi có từ hỏi thì cần thông tin tương ứng: Where do you work? — At a hospital. — Bạn làm việc ở đâu? — Ở bệnh viện.
Ví dụ trong tình huống thực tế
Các ví dụ sau đều hỏi về thói quen, tình trạng tương đối ổn định hoặc lịch trình. Cách xưng hô trong bản dịch có thể thay đổi tùy tuổi tác và quan hệ; you không tự phân biệt “bạn”, “anh”, “chị” hay “cô”.
| Câu tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| Do you speak English? | Bạn có nói tiếng Anh không? | Hỏi về khả năng sử dụng ngôn ngữ nói chung. |
| Does she like pizza? | Cô ấy có thích pizza không? | Sau does là like, không thêm đuôi. |
| Where do they live? | Họ sống ở đâu? | Từ hỏi nơi chốn đứng đầu câu. |
| What time does the train leave? | Tàu khởi hành lúc mấy giờ? | Dùng hiện tại đơn để hỏi giờ theo lịch. |
| Do your parents live with you? | Bố mẹ bạn có sống cùng bạn không? | Chủ ngữ chỉ nhiều người nên dùng do. |
| Does this bus go to the airport? | Xe buýt này có đi đến sân bay không? | Một chiếc xe tương ứng với it. |
| How do you usually get to work? | Bạn thường đi làm bằng cách nào? | Hỏi cách đi lại thường ngày. |
| What does your daughter study? | Con gái bạn học ngành gì? | Dùng does với một người. |
| When do you have lunch? | Bạn ăn trưa lúc nào? | Have lunch có nghĩa là ăn trưa. |
| How often does Minh call his parents? | Minh gọi cho bố mẹ bao lâu một lần? | Hỏi mức độ thường xuyên. |
| Does the price include breakfast? | Giá này đã bao gồm bữa sáng chưa? | Hỏi điều kiện áp dụng, không nhất thiết là hành động lặp lại. |
| Why do the shops close so early? | Vì sao các cửa hàng đóng cửa sớm thế? | Chủ ngữ là nhiều cửa hàng. |
Những lỗi thường gặp
1. Vẫn thêm -s sau does
- Sai: Does she likes coffee?
- Đúng: Does she like coffee? — Cô ấy có thích cà phê không?
- Vì sao: Does đã đánh dấu cấu trúc phù hợp với she. Động từ chính phải trở về like.
Hãy luyện theo cặp She likes… / Does she like…?, thay vì chỉ học thuộc câu hỏi riêng lẻ.
2. Quên trợ động từ vì bám theo trật tự tiếng Việt
- Sai trong câu hỏi trung tính theo mẫu chuẩn: Where you live?
- Đúng: Where do you live? — Bạn sống ở đâu?
- Vì sao: Với live, câu hỏi trực tiếp thông thường cần do trước chủ ngữ. Chỉ thêm từ hỏi vào câu kể là chưa đủ.
Bạn có thể nghe các câu rút gọn trong hội thoại, nhưng không nên dùng chúng làm mẫu cho bài viết hoặc câu hỏi đầy đủ.
3. Dùng do với mọi chủ ngữ
- Sai: Do your brother work here?
- Đúng: Does your brother work here? — Anh/em trai bạn làm việc ở đây à?
- Vì sao: Your brother chỉ một người và tương ứng với he, nên cần does. Ngược lại, your brothers chỉ nhiều người và đi với do.
4. Hiểu động từ nguyên mẫu là phải thêm to
- Sai: Does he to work on Sundays?
- Đúng: Does he work on Sundays? — Anh ấy có làm việc vào Chủ nhật không?
- Vì sao: Sau do/does trong mẫu câu này, dùng dạng cơ bản không có to. To work và work không thể thay thế nhau ở mọi vị trí.
5. Dùng do/does với be
- Sai: Does she be tired?
- Đúng: Is she tired? — Cô ấy mệt à?
- Vì sao: Với be, đưa am/is/are ra trước chủ ngữ để hỏi; không dùng công thức dành cho động từ thường. So sánh Does she work here? — Cô ấy làm việc ở đây à? với Is she here? — Cô ấy có ở đây không?
6. Trả lời bằng trợ động từ không phù hợp
- Không phù hợp: Does he cook? — Yes, he do.
- Đúng: Does he cook? — Yes, he does. — Anh ấy có nấu ăn không? — Có.
- Vì sao: Câu trả lời ngắn vẫn cần trợ động từ phù hợp với chủ ngữ. Không lấy do làm một từ trả lời cố định cho mọi người.
Lưu ý khi sử dụng
Hỏi thói quen khác với hỏi việc đang xảy ra
Hiện tại đơn thường hỏi điều diễn ra nói chung: Do you work from home? — Bạn có làm việc tại nhà không? Câu này thường hỏi cách làm việc thường lệ, không chỉ hành động ngay lúc nói.
Muốn hỏi một hoạt động đang diễn ra, thường dùng hiện tại tiếp diễn, tức cách diễn đạt hoạt động đang tiếp tục tại thời điểm được nói đến: Are you working from home today? — Hôm nay bạn đang làm việc tại nhà à? Không chuyển câu này thành Do you working…?; hai cấu trúc khác nhau.
Tuy vậy, lịch trình cố định vẫn thường dùng hiện tại đơn dù sự kiện chưa xảy ra: What time does the train leave tomorrow? — Ngày mai tàu khởi hành lúc mấy giờ? Từ tomorrow không tự buộc câu phải đổi sang một cấu trúc khác.
Vị trí của từ chỉ tần suất
Những từ như usually (thường), often (thường xuyên), always (luôn luôn) thường đứng sau chủ ngữ và trước động từ chính trong câu hỏi với do/does:
- Do you usually cook at home? — Bạn có thường nấu ăn ở nhà không?
- Does he always arrive early? — Anh ấy lúc nào cũng đến sớm à?
Nếu chính mức độ thường xuyên là điều cần hỏi, dùng how often ở đầu: How often do you cook at home? — Bạn nấu ăn ở nhà bao lâu một lần?
Lịch sự không nằm ở việc chọn do hay does
Do và does được chọn theo chủ ngữ, không theo mức độ trang trọng. Do you…? dùng được khi nói với bạn bè lẫn người lạ. Khi cần lịch sự, có thể mở lời nhẹ nhàng: Excuse me, does this bus go to the station? — Xin lỗi, xe buýt này có đi đến nhà ga không?
Trong lời nói tự nhiên, do/does thường được đọc nhẹ nếu không cần nhấn mạnh. Hãy nghe cả cụm thay vì chờ từng từ rõ ràng như khi đọc chậm. Câu hỏi có/không thường lên giọng và câu hỏi có từ hỏi thường xuống giọng, nhưng ngữ điệu còn phụ thuộc ý định của người nói.
Mở rộng: những trường hợp cần phân biệt
Bạn chưa cần dùng thành thạo tất cả các mẫu dưới đây ở A1. Hãy coi phần này là bản đồ để nhận ra vì sao một số câu đúng không theo công thức ban đầu.
Khi chính từ hỏi là chủ ngữ
So sánh hai câu:
- Who calls Lan every evening? — Ai gọi cho Lan mỗi tối?
- Who does Lan call every evening? — Mỗi tối Lan gọi cho ai?
Ở câu đầu, who thay cho người thực hiện hành động nên chính nó là chủ ngữ. Câu hỏi trung tính không cần do/does, và dùng calls như khi nói về một người. Ở câu sau, chủ ngữ đã là Lan; who hỏi người nhận cuộc gọi, tức tân ngữ (người hoặc vật chịu tác động của hành động), nên vẫn cần does.
Quy tắc này không chỉ dành cho who: Which bus goes to the airport? — Xe buýt nào đi đến sân bay? Cả cụm which bus là chủ ngữ. Không nên ghi nhớ đơn giản rằng “có từ hỏi thì luôn thêm do”.
Be, can và các cấu trúc đã có trợ động từ
Với be, đảo dạng phù hợp lên đầu: Are you ready? — Bạn sẵn sàng chưa?
Với can, một động từ tình thái (từ bổ sung ý nghĩa như khả năng hoặc sự cho phép), đặt chính can trước chủ ngữ: Can she swim? — Cô ấy biết bơi không? Không thêm does vào trước can.
Tương tự, câu đã dùng một cấu trúc có trợ động từ khác sẽ theo quy tắc của cấu trúc đó. Vì vậy, quy tắc “thêm do/does” ở đây áp dụng cho câu hỏi hiện tại đơn với động từ thường, chứ không phải mọi câu hỏi có ý nghĩa hiện tại.
Have và do cũng có thể là động từ chính
Have với nghĩa sở hữu thường dùng được theo mẫu đang học: Does she have a car? — Cô ấy có ô tô không? Trong tiếng Anh Anh, bạn còn gặp Has she got a car? với cùng ý hỏi về sở hữu. Đây là cấu trúc khác; không ghép thành Does she has got…?
Bản thân do còn có nghĩa “làm”. Trong What does he do? — Anh ấy làm nghề gì?, does là trợ động từ, còn do cuối câu là động từ chính. Hai từ cùng xuất hiện không phải là thừa. Tương tự, Do you do the cooking? — Bạn có phụ trách nấu ăn không?
Câu hỏi phủ định và cách trả lời
Doesn't she work here? — Chẳng phải cô ấy làm việc ở đây sao? Câu hỏi này thường cho thấy người nói nghĩ cô ấy làm ở đây và muốn kiểm tra lại, hoặc ngạc nhiên trước thông tin mới. Nó không trung tính hoàn toàn như Does she work here?
Khi trả lời, hãy căn cứ vào sự thật:
- Yes, she does. — Có, cô ấy làm ở đây.
- No, she doesn't. — Không, cô ấy không làm ở đây.
Nếu cách hỏi phủ định khiến bạn phân vân vì thói quen đáp “đúng rồi” để đồng ý với lời phủ định trong tiếng Việt, hãy nói rõ cả ý, thay vì chỉ dùng yes/no.
Câu hỏi gián tiếp và câu hỏi xác nhận
Câu hỏi gián tiếp là câu hỏi được đặt bên trong một câu khác. So sánh:
- Where does she work? — Cô ấy làm việc ở đâu?
- Do you know where she works? — Bạn có biết cô ấy làm việc ở đâu không?
Trong câu thứ hai, phần where she works dùng trật tự câu kể, không phải where does she work. Động từ works giữ đuôi vì phần này không còn theo mẫu câu hỏi trực tiếp với does.
Trong giao tiếp, bạn cũng có thể nghe You work here? — Bạn làm việc ở đây à? Câu giữ trật tự câu kể và dùng ngữ điệu để kiểm tra hoặc thể hiện ngạc nhiên. Đây là cách dùng có ngữ cảnh, không phải lý do bỏ do khỏi mọi câu hỏi. Khi chưa chắc, cứ dùng Do you work here?
Cách luyện tập
- Đổi câu kể thành câu hỏi theo cặp. Bắt đầu bằng You work here. — Bạn làm việc ở đây; đổi thành Do you work here? — Bạn làm việc ở đây à? Sau đó thay bằng She works here. — Cô ấy làm việc ở đây; đổi thành Does she work here? — Cô ấy làm việc ở đây à? Làm tương tự với go, have, like và kiểm tra xem động từ đã trở về dạng cơ bản chưa.
- Tự phỏng vấn về sinh hoạt hằng ngày. Viết năm câu với where, when, what time, how, how often. Ví dụ: What time do you start work? — Bạn bắt đầu làm việc lúc mấy giờ? Trả lời bằng thông tin thật, rồi đổi sang hỏi về một người thân để luyện does.
- Kiểm tra ba điểm trước khi nói. Ai/cái gì là chủ ngữ? Cần do hay does? Động từ chính đã ở dạng cơ bản chưa? Sau đó tập trả lời cả hai khả năng: Does she drive? — Yes, she does. / No, she doesn't. — Cô ấy có lái xe không? — Có. / Không.
Kiến thức liên quan
- Nền tảng nên học trước: Thì hiện tại đơn — nắm cách nói về thói quen, sự thật và lịch trình, đồng thời hiểu vì sao câu kể có -s nhưng câu hỏi với does lại không.