B1

Mệnh đề quan hệ với where, when, whose trong tiếng Anh

Advanced Relative Clauses

Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.

Tóm tắt nhanh

Dùng where để nói về nơi một việc diễn ra, when để nói về thời gian và whose + danh từ để diễn đạt quan hệ sở hữu. Mệnh đề quan hệ xác định giúp biết đang nói đến ai hoặc cái gì, còn mệnh đề không xác định chỉ bổ sung thông tin và được ngăn bằng dấu phẩy. Chỉ được bỏ đại từ quan hệ làm tân ngữ trong mệnh đề xác định; không áp dụng cách bỏ này cho whose hoặc cho mệnh đề có dấu phẩy.

Tổng quan

Mệnh đề quan hệ là một phần câu có động từ, đứng sau một danh từ để giải thích rõ hơn về người, vật, nơi chốn hoặc thời điểm ấy. Danh từ là từ gọi tên, chẳng hạn “người”, “quán”, “ngày”. Trong The city where I was born — “thành phố nơi tôi sinh ra”, phần where I was born cho biết đó là thành phố nào. Cụm này chưa phải một câu hoàn chỉnh; có thể nói The city where I was born is near the sea — “Thành phố nơi tôi sinh ra nằm gần biển”.

Ở trình độ B1, bạn mở rộng cách nối câu đã học với who, which, that sang nơi chốn, thời gian và sở hữu. Những cấu trúc này xuất hiện thường xuyên khi kể chuyện, giới thiệu đồng nghiệp, mô tả chỗ ở hoặc nói về một kỷ niệm. Chúng giúp tránh phải lặp lại cùng một danh từ qua nhiều câu ngắn.

Tiếng Việt cũng có những cách nói như “quán tôi hay đến”, “ngày chúng mình gặp nhau”, “người có xe bị mất”. Tuy nhiên, không thể cứ thấy từ “mà” là dùng that, hoặc thấy danh từ chỉ nơi chốn là dùng where. Điều quyết định là danh từ ấy giữ vai trò gì trong phần thông tin phía sau.

Cách dùng và cấu trúc

1. Where: nơi một việc diễn ra

Dùng where sau danh từ chỉ nơi chốn khi phần sau nói về một việc diễn ra ở nơi đó. Các danh từ thường gặp gồm place — nơi, city — thành phố, house — nhà và café — quán cà phê.

  • This is the café where we first met. — Đây là quán cà phê nơi chúng mình gặp nhau lần đầu.
  • I need a room where I can work quietly. — Tôi cần một căn phòng để có thể làm việc yên tĩnh.

Hãy thử tách câu đầu: We first met at this café — “Chúng mình gặp nhau lần đầu tại quán này”. Vì quan hệ là “tại quán”, where phù hợp. Nó đã diễn đạt ý “ở đó”, nên không thêm there — “ở đó” — vào cuối mệnh đề.

Không dùng where chỉ vì danh từ phía trước là một địa điểm:

  • The café that we visited was crowded. — Quán cà phê chúng tôi ghé thăm rất đông.
  • The café where we had lunch was crowded. — Quán cà phê nơi chúng tôi ăn trưa rất đông.

Trong câu thứ nhất, chúng tôi “ghé thăm quán”, không phải “ghé thăm ở quán”. Quán là tân ngữ — người hoặc vật mà hành động hướng đến — của visited. Vì vậy dùng that/which, hoặc bỏ từ quan hệ: The café we visited was crowded — “Quán cà phê chúng tôi ghé thăm rất đông”.

2. When: thời điểm một việc xảy ra

Dùng when sau danh từ chỉ thời gian như day — ngày, year — năm, moment — khoảnh khắc và time — thời điểm.

  • I still remember the day when we met. — Tôi vẫn nhớ ngày chúng mình gặp nhau.
  • There are moments when I miss my old job. — Có những lúc tôi nhớ công việc cũ.

Trong mệnh đề xác định, when thường có thể bỏ, nhất là sau những từ quen thuộc như day, time, year:

  • I still remember the day we met. — Tôi vẫn nhớ ngày chúng mình gặp nhau.

Đây là cách lược bỏ liên quan đến cấu trúc chỉ thời gian, không phải bằng chứng rằng mọi từ quan hệ đều bỏ được.

Cũng cần phân biệt hai vai trò của when:

  • The day when we moved was rainy. — Ngày chúng tôi chuyển nhà trời có mưa.
  • It was raining when we moved. — Trời đang mưa khi chúng tôi chuyển nhà.

Câu đầu có mệnh đề quan hệ bổ nghĩa cho the day. Câu sau chỉ nói một việc xảy ra khi nào, không giải thích cho danh từ thời gian đứng trước when.

3. Whose: người hoặc vật có thứ gì

Dùng whose + danh từ để nối một người hoặc vật với thứ thuộc về, hoặc có liên quan đến, người hay vật ấy. Không dịch máy móc whose thành “của ai”: trong mệnh đề quan hệ, nó không đặt câu hỏi.

  • The man whose car was stolen called the police. — Người đàn ông bị mất trộm xe đã gọi cảnh sát.
  • I work with a woman whose daughter studies in Hanoi. — Tôi làm cùng một phụ nữ có con gái đang học ở Hà Nội.

Có thể hiểu câu đầu qua hai câu riêng: The man's car was stolen — “Xe của người đàn ông bị lấy trộm”; The man called the police — “Người đàn ông gọi cảnh sát”. Whose car thay cho “xe của người đàn ông ấy”.

Sau whose phải có danh từ hoặc cụm danh từ thích hợp, chẳng hạn whose car — xe của người ấy, whose younger sister — em gái của người ấy. Không thêm his, her, their để diễn đạt lại sở hữu, cũng không đặt the ngay sau whose trong những cấu trúc này.

Whose không chỉ dùng với người:

  • We chose a hotel whose rooms overlook the river. — Chúng tôi chọn một khách sạn có các phòng nhìn ra sông.

Nó cũng dùng được với động vật, tổ chức và đồ vật khi có quan hệ sở hữu hoặc bộ phận.

4. Dấu phẩy: xác định hay bổ sung?

Mệnh đề xác định cung cấp thông tin giúp nhận diện đối tượng: người nào, quán nào, ngày nào. Không đặt dấu phẩy ngăn nó với danh từ.

Mệnh đề không xác định bổ sung một thông tin về đối tượng đã được xác định trong ngữ cảnh. Nếu nằm giữa câu, ngăn bằng hai dấu phẩy; nếu ở cuối câu, đặt một dấu phẩy trước nó.

Câu tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Ý nghĩa của dấu phẩy
My sister whose son lives in Hue is visiting us. Người chị có con trai sống ở Huế đang đến thăm chúng tôi. Phân biệt người chị này với những người chị hoặc em gái khác.
My sister, whose son lives in Hue, is visiting us. Chị tôi đang đến thăm chúng tôi; con trai chị ấy sống ở Huế. Người nghe đã biết đang nói đến chị nào; chuyện người con là thông tin thêm.
We returned to Da Nang, where we had spent our honeymoon. Chúng tôi trở lại Đà Nẵng, nơi chúng tôi từng hưởng tuần trăng mật. Địa danh đã rõ; phần sau bổ sung kỷ niệm.

Đừng hiểu quy tắc này là “cứ bỏ một phần đi mà câu vẫn đúng ngữ pháp thì phải thêm dấu phẩy”. Cả hai loại thường đều bỏ được về mặt ngữ pháp; điểm khác là người nghe còn xác định đúng đối tượng và hiểu đúng điều bạn muốn nói hay không.

Trong mệnh đề không xác định, không dùng that và không bỏ từ quan hệ. Where, when, whose đều có thể dùng với dấu phẩy nếu ý nghĩa phù hợp.

5. Khi nào được bỏ đại từ quan hệ?

Đại từ quan hệ là từ như who, which, that, nối danh từ với phần giải thích và giữ một vai trò trong phần đó. Để biết có bỏ được không, hãy xác định chủ ngữ — người hoặc vật thực hiện hành động, hoặc được nói đến trong trạng thái ấy — và tân ngữ.

Cấu trúc Nghĩa tiếng Việt Có được bỏ không?
The book (that) I read was useful. Cuốn sách tôi đọc rất hữu ích. Được: tôi đọc cuốn sách; từ quan hệ là tân ngữ.
The woman who called me is a doctor. Người phụ nữ gọi cho tôi là bác sĩ. Không: từ quan hệ là chủ ngữ của hành động gọi.
The book, which I read last week, was useful. Cuốn sách ấy rất hữu ích; tôi đã đọc nó tuần trước. Không: đây là mệnh đề không xác định.
The man whose car was stolen is here. Người đàn ông bị mất trộm xe đang ở đây. Không: không được bỏ whose.

Dấu ngoặc trong (that) chỉ cho biết từ ấy tùy chọn; khi viết câu bình thường, hãy chọn giữ hoặc bỏ, không cần ghi ngoặc.

Ví dụ trong ngữ cảnh

Các ví dụ dưới đây dùng câu hoàn chỉnh để bạn thấy phần quan hệ gắn vào lời nói hằng ngày như thế nào.

Tiếng Anh Tiếng Việt Điểm cần chú ý
The city where I was born has changed a lot. Thành phố nơi tôi sinh ra đã thay đổi rất nhiều. Nơi xảy ra sự việc.
Is this the shop where you bought your glasses? Đây có phải cửa hàng bạn đã mua kính không? Mua kính tại cửa hàng này.
The shop that you recommended closes at six. Cửa hàng bạn giới thiệu đóng cửa lúc sáu giờ. Cửa hàng là đối tượng được giới thiệu, không dùng where.
I remember the day when we met at the bus stop. Tôi nhớ ngày chúng mình gặp nhau ở trạm xe buýt. Ngày xảy ra cuộc gặp.
That was the year we moved to Hanoi. Đó là năm chúng tôi chuyển đến Hà Nội. Có thể không dùng when.
Friday, when most of the staff work from home, is usually quiet. Thứ Sáu thường khá yên tĩnh vì hôm đó phần lớn nhân viên làm ở nhà. Thông tin thêm về thứ Sáu trong bối cảnh này.
The man whose car was stolen is talking to the police. Người đàn ông bị mất trộm xe đang nói chuyện với cảnh sát. Xe thuộc về người đàn ông ấy.
Do you know anyone whose children go to this school? Bạn có biết ai có con học ở trường này không? Danh từ sau whose có thể ở số nhiều.
We bought a flat whose windows face east. Chúng tôi mua một căn hộ có cửa sổ hướng đông. Quan hệ bộ phận với đồ vật.
Mai, whose brother works with me, is moving to Hue. Mai sắp chuyển đến Huế; anh trai cô ấy làm cùng tôi. Thông tin thêm về người đã được nêu tên.
The book I read on the train belongs to my father. Cuốn sách tôi đọc trên tàu là của bố tôi. Bỏ đại từ quan hệ làm tân ngữ.
The colleague who helped me has already left. Người đồng nghiệp đã giúp tôi về rồi. Không bỏ who vì nó làm chủ ngữ.

Bản dịch có thể đổi cách nối câu để tự nhiên trong tiếng Việt. Điều cần giữ khi viết tiếng Anh là vai trò của từ quan hệ, không phải số lượng từ trong bản dịch.

Những lỗi thường gặp

1. Dùng where với mọi danh từ chỉ địa điểm

  • Sai: The city where I visited last summer is beautiful.
  • Đúng: The city that I visited last summer is beautiful. — Thành phố tôi ghé thăm mùa hè năm ngoái rất đẹp.
  • Vì sao: Bạn ghé thăm thành phố; thành phố là tân ngữ của visited. Có thể dùng which, hoặc bỏ hẳn từ quan hệ.

2. Lặp lại ý “ở đó” sau where

  • Sai: This is the house where I grew up there.
  • Đúng: This is the house where I grew up. — Đây là ngôi nhà nơi tôi lớn lên.
  • Vì sao: Where đã nối với ngôi nhà và mang nghĩa “ở đó”. Không thêm there để nhắc lại.

3. Nhầm whose với who's

  • Sai: The woman who's son studies here is my neighbour.
  • Đúng: The woman whose son studies here is my neighbour. — Người phụ nữ có con trai học ở đây là hàng xóm của tôi.
  • Vì sao: Who's là dạng viết gọn của who is hoặc who has, không diễn đạt sở hữu. Whose son mới có nghĩa “con trai của người ấy”.

4. Lặp lại từ chỉ sở hữu sau whose

  • Sai: I know a man whose his car was stolen.
  • Đúng: I know a man whose car was stolen. — Tôi quen một người đàn ông bị mất trộm xe.
  • Vì sao: Whose đã thể hiện mối quan hệ sở hữu. Thêm his là diễn đạt hai lần cùng một quan hệ.

5. Bỏ từ quan hệ làm chủ ngữ

  • Sai: The woman works upstairs is our manager.
  • Đúng: The woman who works upstairs is our manager. — Người phụ nữ làm việc ở tầng trên là quản lý của chúng tôi.
  • Vì sao: Phần works upstairs cần chủ ngữ; who đảm nhiệm vai trò đó. Thói quen nói “người làm việc ở tầng trên” trong tiếng Việt dễ khiến bạn bỏ mất từ này.

6. Dùng that sau dấu phẩy

  • Sai: My new laptop, that I bought yesterday, is very light.
  • Đúng: My new laptop, which I bought yesterday, is very light. — Máy tính xách tay mới của tôi rất nhẹ; tôi mới mua nó hôm qua.
  • Vì sao: Phần có dấu phẩy chỉ bổ sung thông tin về chiếc máy đã được xác định. Không dùng that, cũng không được bỏ which.

Lưu ý khi sử dụng

Cách nói tự nhiên và cách viết trang trọng

Where và when dùng được trong cả hội thoại lẫn văn viết; chúng không phải những lựa chọn kém chuẩn. Khi viết trang trọng hoặc cần nói rõ quan hệ, có thể thay bằng giới từ + which. Giới từ là từ diễn đạt quan hệ như “trong”, “tại”, “vào”, “với”. Phải chọn giới từ theo ý câu, không thay tất cả bằng in.

Các cách diễn đạt tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Sắc thái
the house where I live / the house in which I live ngôi nhà nơi tôi sống Cách dùng in which thường trang trọng hơn.
the day when we met / the day on which we met ngày chúng mình gặp nhau On phù hợp với ngày.
the moment when the lights went out / the moment at which the lights went out khoảnh khắc đèn tắt At chỉ một thời điểm cụ thể.

Whose dùng với đồ vật là đúng ngữ pháp, không cần sửa chỉ vì danh từ đứng trước không phải người. Tuy vậy, trong giao tiếp, một câu riêng đôi khi dễ nghe hơn một mệnh đề dài: The hotel is lovely. Its rooms overlook the river. — “Khách sạn rất đẹp. Các phòng nhìn ra sông”.

Đừng đặt dấu phẩy chỉ để lấy hơi

Khi đọc mệnh đề không xác định, người nói thường có nhịp ngắt. Nhưng khi viết, dấu phẩy phải phản ánh ý nghĩa chứ không chỉ độ dài câu. Một mệnh đề xác định khá dài vẫn không tự động cần dấu phẩy. Nếu thấy câu khó theo dõi, tách thành hai câu thay vì chèn dấu phẩy tùy tiện.

Mở rộng: những điểm cần phân biệt thêm

Bỏ where không giống bỏ đại từ làm tân ngữ

Với một địa điểm cụ thể, không nên bỏ where rồi giữ nguyên phần còn lại. Có thể chuyển sang cấu trúc có giới từ ở cuối:

  • This is the house where I live. — Đây là ngôi nhà nơi tôi sống.
  • This is the house I live in. — Đây là ngôi nhà tôi đang ở.

Ở câu thứ hai, in vẫn cần thiết. Cấu trúc này xuất phát từ the house which/that I live in, với which/that được lược bỏ. Nếu đưa giới từ lên trước which, phải giữ which; không dùng that ngay sau giới từ trong cấu trúc ấy.

Bạn vẫn có thể gặp the place I live — “nơi tôi sống” — vì place cho phép cách nói linh hoạt hơn. Đừng từ ví dụ này suy ra rằng có thể bỏ where sau mọi danh từ chỉ nơi chốn.

Whose không phải lúc nào cũng nằm trong chủ ngữ

So sánh:

  • The woman whose son called me is a teacher. — Người phụ nữ có con trai gọi cho tôi là giáo viên.
  • The woman whose son I called is a teacher. — Người phụ nữ có con trai mà tôi đã gọi điện cho là giáo viên.

Trong câu đầu, whose son thực hiện hành động gọi; trong câu sau, I thực hiện hành động, còn whose son là người được gọi. Dù cụm có whose giữ vai trò nào, vẫn không được bỏ riêng whose.

Where có thể chỉ một hoàn cảnh, không chỉ địa điểm

Ở mức cao hơn, where có thể xuất hiện sau situation — tình huống, case — trường hợp hoặc stage — giai đoạn, khi chúng được hiểu như một “bối cảnh”:

  • We reached a stage where we needed more help. — Chúng tôi đến một giai đoạn mà ở đó cần thêm sự giúp đỡ.

Trong văn viết trang trọng, in which đôi khi làm quan hệ rõ hơn. Tuy nhiên, không được dùng where thay cho mọi từ “mà” trong tiếng Việt: danh từ phải có cách hiểu phù hợp về nơi chốn hoặc hoàn cảnh.

Mệnh đề với which có thể nói về cả sự việc

  • The train was cancelled, which caused a lot of problems. — Chuyến tàu bị hủy, và việc đó gây ra nhiều rắc rối.

Ở đây, which nhắc lại toàn bộ việc “chuyến tàu bị hủy”, không chỉ một danh từ. Cấu trúc này có dấu phẩy, không thay which bằng that và không bỏ which. Nó khác với where, when, whose, vốn thường nối với một danh từ cụ thể đứng trước.

Gợi ý luyện tập

  1. Tách câu để chọn từ. Viết ba cặp câu về một quán quen, một ngày đáng nhớ và một người quen. Xác định quan hệ là “ở đó”, “vào lúc đó” hay “của người ấy”, rồi nối bằng where, when, whose. Sau khi nối, kiểm tra xem còn từ nào nhắc lại như there, his, her hay không.
  2. Tự kiểm tra khả năng lược bỏ. Với The book that I read was expensive — “Cuốn sách tôi đọc rất đắt” — hỏi “Ai đọc?” và “Đọc cái gì?”. Với The person who called me was polite — “Người gọi cho tôi rất lịch sự” — hỏi “Ai gọi?”. Chỉ câu đầu cho phép bỏ từ quan hệ theo quy tắc tân ngữ.
  3. Luyện dấu phẩy theo ý định. Viết một câu nhận diện người đồng nghiệp có con sống ở nước ngoài, rồi viết một câu về một đồng nghiệp đã được nêu tên, chỉ bổ sung chuyện người con. Giữ ý nghĩa khác nhau bằng dấu phẩy, không chỉ bằng cách đọc.

Thử điền từ vào ba câu sau trước khi xem đáp án:

  • This is the street ___ I grew up. — Đây là con phố nơi tôi lớn lên.
  • I met a student ___ mother is a nurse. — Tôi gặp một sinh viên có mẹ là y tá.
  • The report ___ you sent was helpful. — Bản báo cáo bạn gửi rất hữu ích.

Đáp án: Câu một dùng where; câu hai dùng whose; câu ba dùng that/which hoặc không điền từ nào. Câu ba bỏ được vì you là người gửi, còn bản báo cáo là thứ được gửi.

Các chủ điểm liên quan

Điều kiện tiên quyết

Mệnh đề quan hệ với who, which, that trong tiếng AnhA2

Các khái niệm xây dựng trên khái niệm này

Thêm khái niệm B1