Từ để hỏi trong tiếng Anh
Question Words
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Tóm tắt nhanh
What, where, when, who, why, how lần lượt giúp hỏi về sự vật hoặc thông tin, nơi chốn, thời gian, người, lý do và cách thức. Trong câu hỏi trực tiếp thông thường, từ để hỏi đứng đầu: Where do you live? — Bạn sống ở đâu? Với be, đưa dạng thích hợp của động từ này lên trước người hoặc vật được nói đến: How old are you? — Bạn bao nhiêu tuổi? Riêng khi hỏi ai hoặc cái gì thực hiện hành động, thường không thêm do/does/did: Who called? — Ai đã gọi?
Tổng quan
Từ để hỏi giúp người nghe biết bạn đang cần loại thông tin nào. Nếu hỏi Where is the station? — Ga ở đâu?, câu trả lời cần chỉ một địa điểm; nếu hỏi When does the train leave? — Khi nào tàu khởi hành?, bạn đang chờ một giờ hoặc thời điểm. Đây là kiến thức nền tảng ở trình độ A1, dùng ngay khi làm quen, hỏi đường, mua hàng hoặc trao đổi lịch hẹn.
Với người Việt, khó khăn không chỉ nằm ở việc nhớ nghĩa. Tiếng Việt thường giữ nguyên khung câu rồi đặt từ hỏi vào vị trí của thông tin còn thiếu: “Bạn sống ở đâu?”, “Bạn gặp ai?”. Tiếng Anh thường chuyển từ để hỏi lên đầu, đồng thời thay đổi vị trí của một động từ hỗ trợ. Vì vậy, không thể chỉ thay từng từ tiếng Việt bằng từ tiếng Anh.
Bạn nên học theo hai lớp: trước hết nắm sáu từ thông dụng và ba mẫu câu cơ bản; sau đó mới đọc các trường hợp mở rộng như câu hỏi gián tiếp hoặc câu hỏi dùng để bày tỏ thái độ. Các phần nâng cao bên dưới được tách riêng để bạn có thể quay lại sau.
Cách dùng và cách đặt câu
Chọn từ theo điều muốn biết
| Từ để hỏi | Nghĩa thường gặp | Thông tin cần trả lời |
|---|---|---|
| what | gì, cái gì | Sự vật, hoạt động, nghề nghiệp hoặc thông tin |
| where | ở đâu, đến đâu | Nơi chốn |
| when | khi nào | Thời điểm |
| who | ai | Người |
| why | tại sao, vì sao | Lý do |
| how | thế nào, bằng cách nào | Cách thức, tình trạng hoặc phương tiện |
Không phải mọi từ hỏi đều bắt đầu bằng wh: how cũng thuộc nhóm này. Một từ có thể có nhiều cách dịch tùy tình huống. Chẳng hạn, How are you? nghĩa là “Bạn có khỏe không?” hoặc “Dạo này bạn thế nào?”, không phải hỏi bạn làm việc gì bằng cách nào.
What còn có thể đứng trước danh từ (từ gọi tên người, vật hoặc ý tưởng): What time is it? — Mấy giờ rồi?; What food do you like? — Bạn thích món ăn gì? Khi đó, cả cụm what time hoặc what food đứng ở đầu câu, không tách riêng what ra.
Mẫu 1: Câu có động từ be
Chủ ngữ là phần chỉ người hoặc vật mà câu nói đến; trong You are tired — Bạn mệt, chủ ngữ là you. Với động từ be mang nghĩa “là”, “ở” hoặc chỉ trạng thái, câu hỏi thường theo mẫu:
Từ/cụm từ để hỏi + am/is/are/was/were + chủ ngữ + phần còn lại?
- What is your name? — Bạn tên là gì?
- Where are the keys? — Chìa khóa ở đâu?
- Why are you late? — Tại sao bạn đến muộn?
- Where were you yesterday? — Hôm qua bạn ở đâu?
Tiếng Việt không cần một từ tương đương với are trong “Bạn mệt” hoặc “Bạn ở đâu”, nhưng tiếng Anh vẫn cần: How are you?, Where are you? Không thêm do trước be trong những câu hỏi loại này.
Mẫu 2: Câu có động từ chỉ hành động
Động từ chính là từ diễn tả hành động hoặc trạng thái chính, như live — sống, work — làm việc. Ở hiện tại đơn và quá khứ đơn, nếu câu chưa có động từ hỗ trợ phù hợp, dùng trợ động từ — động từ giúp tạo cấu trúc câu hỏi — là do, does, did:
Từ/cụm từ để hỏi + do/does/did + chủ ngữ + động từ chính ở dạng nguyên mẫu?
Dạng nguyên mẫu ở đây là dạng cơ bản, không thêm -s, -ed và không có to phía trước.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Cách chọn trợ động từ |
|---|---|---|
| Where do you live? | Bạn sống ở đâu? | Hiện tại, chủ ngữ là người nghe |
| What does Lan do? | Lan làm nghề gì? | Hiện tại, chủ ngữ là một người được nói đến |
| When did they arrive? | Họ đến khi nào? | Quá khứ |
Ở hiện tại đơn, dùng does với he, she, it hoặc tên một người; dùng do với I, you, we, they. Ở quá khứ đơn, did dùng cho mọi chủ ngữ. Phần thể hiện thời gian và sự phù hợp với chủ ngữ đã nằm ở trợ động từ, nên nói Where does she work? — Cô ấy làm việc ở đâu?, không thêm -s vào work.
Mẫu 3: Câu đã có động từ hỗ trợ
Nếu câu có can, will, should hoặc một trợ động từ khác, đưa từ đó lên trước chủ ngữ, không thêm do. Can, will, should là các động từ tình thái, tức những từ bổ sung ý như khả năng, tương lai hoặc lời khuyên.
- How can I help? — Tôi có thể giúp gì?
- When will you leave? — Khi nào bạn sẽ đi?
- What should we bring? — Chúng ta nên mang gì?
Nguyên tắc tương tự áp dụng khi be hỗ trợ một động từ đang diễn ra: What are you doing? — Bạn đang làm gì? Khi có nhiều động từ hỗ trợ, chỉ đưa động từ đầu tiên lên trước chủ ngữ: Where have you been staying? — Dạo này bạn ở đâu? Bạn chưa cần học hết các thì để nhận ra trật tự này.
Ngoại lệ quan trọng: Hỏi ai hoặc cái gì thực hiện hành động
So sánh hai câu:
- Who called you? — Ai đã gọi cho bạn?
- Who did you call? — Bạn đã gọi cho ai?
Ở câu đầu, who chính là chủ ngữ: người gọi chưa được biết. Vì thế, giữ động từ như trong câu kể và thường không thêm do/does/did. Ở câu thứ hai, you là chủ ngữ; who là tân ngữ (người hoặc vật nhận, chịu tác động của hành động), nên vẫn cần did.
What cũng có thể làm chủ ngữ: What happened? — Chuyện gì đã xảy ra?; What makes that noise? — Cái gì phát ra tiếng động đó? Khi chưa biết người hoặc vật được hỏi là số ít hay số nhiều, thường dùng dạng động từ số ít: Who lives here? — Ai sống ở đây?
Đừng hiểu ngoại lệ này thành “có who thì không dùng trợ động từ”. Câu Who is waiting? — Ai đang đợi? vẫn có is, vì đó là một phần của cấu trúc diễn tả hành động đang xảy ra.
How kết hợp với từ chỉ đặc điểm hoặc mức độ
Tính từ là từ chỉ đặc điểm, như “già”, “xa”; trạng từ là từ bổ sung cách thức hoặc mức độ, như “thường xuyên”. How đứng trước những từ này để hỏi tuổi, khoảng cách, độ dài hoặc tần suất.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điều được hỏi |
|---|---|---|
| How old are you? | Bạn bao nhiêu tuổi? | Tuổi |
| How far is the airport? | Sân bay cách đây bao xa? | Khoảng cách |
| How long does the journey take? | Chuyến đi mất bao lâu? | Thời lượng |
| How often do you exercise? | Bạn tập thể dục bao lâu một lần? | Tần suất |
| How fast can this train go? | Tàu này có thể chạy nhanh đến mức nào? | Tốc độ |
| How tall is your brother? | Anh trai bạn cao bao nhiêu? | Chiều cao |
Giữ cả cụm ở đầu: how old, how far, how often. Đặc biệt, “bao lâu” trong tiếng Việt có thể hỏi thời lượng hoặc tần suất; tiếng Anh phân biệt how long và how often. Các cụm hỏi lượng how much/how many được trình bày kỹ ở bài liên quan cuối trang.
Ví dụ trong tình huống thực tế
Những câu dưới đây dùng trong lúc làm quen, sắp xếp công việc hoặc đi lại. Bản dịch chọn cách nói tự nhiên trong tiếng Việt, không cố giữ nguyên vị trí từng từ.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Tình huống hoặc điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| What is your name? | Bạn tên là gì? | Làm quen |
| Where do you live? | Bạn sống ở đâu? | Hỏi nơi ở |
| How old are you? | Bạn bao nhiêu tuổi? | Hỏi tuổi khi phù hợp |
| Why are you late? | Tại sao bạn đến muộn? | Hỏi lý do; giọng nói có thể tạo cảm giác trách móc |
| When does the meeting start? | Cuộc họp bắt đầu lúc nào? | Hỏi lịch |
| Who is your manager? | Ai là quản lý của bạn? | Xác định một người |
| What do you usually have for breakfast? | Bạn thường ăn gì vào bữa sáng? | Hỏi thói quen |
| How do you get to work? | Bạn đi làm bằng phương tiện gì? | Hỏi cách di chuyển |
| Where did you buy this bag? | Bạn mua chiếc túi này ở đâu? | Hỏi một việc trong quá khứ |
| Who sent this message? | Ai gửi tin nhắn này? | Hỏi chủ ngữ, không thêm trợ động từ |
| Who did you invite? | Bạn đã mời ai? | Hỏi người được mời |
| How long does the class last? | Buổi học kéo dài bao lâu? | Hỏi thời lượng |
| How often do you visit your parents? | Bạn về thăm bố mẹ bao lâu một lần? | Hỏi tần suất |
| What time should we meet? | Chúng ta nên gặp nhau lúc mấy giờ? | Cả cụm hỏi giờ đứng đầu câu |
| How can I open this file? | Tôi mở tệp này bằng cách nào? | Hỏi cách thao tác |
Những lỗi thường gặp
1. Giữ nguyên trật tự tiếng Việt
- Sai: Where you live?
- Đúng: Where do you live? — Bạn sống ở đâu?
- Vì sao: Trong câu hỏi trực tiếp chuẩn này, chỉ đưa từ hỏi lên đầu là chưa đủ; còn cần do trước chủ ngữ.
2. Thêm do vào câu đã có be
- Sai: Why do you are late?
- Đúng: Why are you late? — Tại sao bạn đến muộn?
- Vì sao: Với be, đưa are ra trước you, không thêm do. Tương tự, hỏi Where is she? — Cô ấy ở đâu?
3. Chia động từ chính thêm một lần sau does hoặc did
- Sai: Where does she works? / When did he arrived?
- Đúng: Where does she work? — Cô ấy làm việc ở đâu? / When did he arrive? — Anh ấy đến khi nào?
- Vì sao: Sau does/did, động từ chính dùng dạng cơ bản: work, arrive.
4. Không phân biệt người làm và người nhận hành động
- Sai khi chỉ muốn hỏi thông thường: Who did call you?
- Đúng: Who called you? — Ai đã gọi cho bạn?
- Vì sao: Who là người thực hiện hành động, nên bình thường không dùng did. Who did call you? có thể đúng khi cố ý nhấn mạnh “rốt cuộc là ai”, nhưng đó không phải mẫu hỏi trung tính cho người mới học.
5. Dịch “bao nhiêu tuổi” bằng how many
- Sai: How many years are you?
- Đúng: How old are you? — Bạn bao nhiêu tuổi?
- Vì sao: Tiếng Anh hỏi tuổi bằng how old. Có thể trả lời I'm thirty — Tôi ba mươi tuổi, hoặc I'm thirty years old — Tôi ba mươi tuổi.
6. Nhầm thời lượng với tần suất
- Không đúng với ý “mỗi lần tập bao lâu”: How often do you exercise?
- Đúng với ý đó: How long do you exercise each time? — Mỗi lần bạn tập bao lâu?
- Vì sao: How often có thể nhận câu trả lời Twice a week — Hai lần một tuần; how long có thể nhận Thirty minutes — Ba mươi phút. Hãy xác định loại câu trả lời trước khi chọn cụm hỏi.
Lưu ý khi giao tiếp
Cách hỏi và câu trả lời không cần dài như nhau
Trong hội thoại, câu trả lời ngắn thường đủ: Where do you live? — In Hanoi. — Bạn sống ở đâu? — Ở Hà Nội. Với why, câu trả lời thường mở đầu bằng because — vì: Why are you leaving? — Because I'm tired. — Tại sao bạn về? — Vì tôi mệt. Không trả lời bằng Because why; why dùng để hỏi, because dùng để nêu lý do.
Phát âm đầy đủ từng từ không có nghĩa là phải nhấn đều. Câu hỏi tìm thông tin thường có giọng hạ ở cuối, nhưng giọng có thể lên khi xác nhận, ngạc nhiên hoặc muốn nghe lại. Đừng áp dụng quy tắc “câu hỏi nào cũng lên giọng” cho mọi tình huống.
Hỏi đúng ngữ pháp chưa chắc đã đủ tế nhị
Why are you late? có thể chỉ là câu hỏi thông tin, nhưng dễ nghe như một lời trách. Khi muốn nhẹ nhàng hơn, có thể hỏi Was there a problem on the way? — Trên đường có chuyện gì à? Giọng nói và quan hệ giữa hai người quan trọng không kém từ để hỏi.
How old are you? hoàn toàn đúng ngữ pháp, nhưng hỏi tuổi người lớn mới quen có thể bị xem là riêng tư, tùy môi trường. Trong tiếng Việt, tuổi còn giúp chọn cách xưng hô; tiếng Anh không đòi hỏi biết tuổi để chọn giữa “anh”, “chị”, “em”. Vì vậy, đừng mặc nhiên coi đây là câu làm quen cần hỏi với mọi người.
Phân biệt vài câu dễ hiểu nhầm
- What do you do? — Bạn làm nghề gì? Thường hỏi nghề nghiệp.
- What are you doing? — Bạn đang làm gì? Hỏi hoạt động lúc này.
- How is your mother? — Mẹ bạn dạo này thế nào? Hỏi sức khỏe hoặc tình trạng.
- What is your mother like? — Mẹ bạn là người thế nào? Thường hỏi tính cách hoặc đặc điểm.
Không suy nghĩa của cả câu chỉ từ what hoặc how. Hãy học các cụm quen dùng cùng tình huống của chúng.
Mở rộng sau khi nắm phần cơ bản
Phần này dành để tra cứu; người mới học chưa cần sử dụng thành thạo ngay.
Câu hỏi gián tiếp không đảo trật tự như câu hỏi trực tiếp
Câu hỏi gián tiếp là câu hỏi nằm bên trong một câu khác, chẳng hạn sau lời đề nghị “Bạn có thể cho tôi biết…”. Phần nằm sau từ để hỏi dùng trật tự chủ ngữ + động từ, không phải trật tự câu hỏi trực tiếp.
- Where is the station? — Ga ở đâu?
- Could you tell me where the station is? — Bạn có thể cho tôi biết ga ở đâu không?
- When does the shop open? — Cửa hàng mở cửa khi nào?
- Do you know when the shop opens? — Bạn có biết cửa hàng mở cửa khi nào không?
Ở ví dụ cuối, does của câu hỏi trực tiếp không còn trong phần when the shop opens; động từ opens trở về dạng phù hợp với chủ ngữ. Không viết Could you tell me where is the station? trong cách hỏi chuẩn.
Câu I wonder where she is. — Tôi tự hỏi cô ấy đang ở đâu, cũng theo trật tự này. Nó là câu kể nên thường kết thúc bằng dấu chấm, dù nội dung có điều chưa biết.
Giới từ có thể đứng cuối câu
Giới từ là từ thể hiện quan hệ như nơi chốn hoặc đối tượng liên quan, chẳng hạn to, with, about. Khi hỏi về phần đi sau giới từ, tiếng Anh thường để giới từ ở cuối:
- Who are you talking to? — Bạn đang nói chuyện với ai?
- What are you looking for? — Bạn đang tìm gì?
Đây là cách nói tự nhiên, không phải lỗi. Trong văn phong trang trọng, To whom are you speaking? — Bạn đang nói chuyện với ai?, cũng đúng. Whom là dạng trang trọng dùng cho người ở vị trí tân ngữ; trong hội thoại, who phổ biến hơn. Không cần cố dùng whom trong mọi câu hỏi về người.
Một từ liên quan khác là whose, hỏi “của ai”: Whose bag is this? — Đây là túi của ai? Đừng nhầm whose với who's, dạng rút gọn của who is hoặc who has tùy cấu trúc.
Hỏi lại, đề nghị và bày tỏ thái độ
Trong câu hỏi nhắc lại, người nói có thể giữ từ hỏi ở cuối để xác nhận điều vừa nghe: You paid how much? — Bạn trả bao nhiêu cơ? Đây là cách nói có ngữ cảnh và sắc thái ngạc nhiên, không phải lý do để bỏ trật tự câu hỏi chuẩn khi hỏi lần đầu.
Why don't we take a break? — Hay là chúng ta nghỉ một lát?, thường là lời đề nghị chứ không phải yêu cầu giải thích lý do. Why not ask Lan? — Sao không hỏi Lan?, cũng đưa ra một gợi ý. Còn How come you're here? — Sao bạn lại ở đây?, là cách hỏi lý do thân mật; sau how come, dùng trật tự câu kể, không bắt chước mẫu why are you….
Câu hỏi tu từ là câu dùng để nhấn mạnh ý, không thật sự chờ thông tin: Who knows? — Ai mà biết được? Nghĩa thường gần với “Không biết nữa”. Những cách dùng này phụ thuộc tình huống và giọng nói; nên nhận diện trước khi tự sử dụng.
Gợi ý luyện tập
- Bắt đầu từ câu trả lời. Viết “ở Đà Nẵng”, “lúc tám giờ”, “vì trời mưa”, “bằng xe buýt”, rồi chọn từ hỏi tương ứng. Sau đó đặt trọn câu bằng tiếng Anh. Cách này giúp nhớ mục đích của từng từ, thay vì chỉ học nghĩa rời rạc.
- Luyện đổi câu theo ba bước. Từ She works in Hue — Cô ấy làm việc ở Huế, xác định phần muốn hỏi, chọn where, rồi tạo Where does she work? — Cô ấy làm việc ở đâu? Làm thêm với một câu có be và một câu có can; kiểm tra xem có thêm thừa do không.
- Luyện thành cặp tương phản. Đặt cạnh nhau Who called Lan? — Ai gọi cho Lan? và Who did Lan call? — Lan gọi cho ai? Sau đó luyện how long/how often bằng câu trả lời cụ thể. Khi tự kiểm tra, hãy giải thích bằng tiếng Việt ai thực hiện hành động và mình muốn biết loại thông tin nào.
Các chủ điểm liên quan
- Hỏi lựa chọn và số lượng — Phân biệt which, how much, how many khi chọn trong một nhóm hoặc hỏi lượng.
- Các biện pháp tu từ — Phần nâng cao ở trình độ C2, giúp hiểu câu hỏi không nhằm tìm câu trả lời mà để nhấn mạnh hoặc thuyết phục.