A1

Czasownik haben w czasie teraźniejszym po niemiecku

Verb 'haben' im Präsens

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Niemieckie haben znaczy najczęściej „mieć”, a w czasie teraźniejszym odmienia się: ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben. Szczególnie zapamiętaj du hast i er hat — w tych formach znika litera b. Ich habe Zeit znaczy „Mam czas”, natomiast Wir haben Hunger to po polsku „Jesteśmy głodni”, a nie dosłowne „mamy głód”.

Najważniejsze informacje

Czasownik, czyli słowo nazywające czynność lub stan, haben przydaje się już na poziomie A1. Pozwala powiedzieć, co posiadasz, czy masz wolną chwilę, jakie masz zajęcia i czego potrzebujesz w danej sytuacji. Spotkasz go w rozmowie przy kasie, podczas umawiania wizyty, w pracy i w opisie rodziny. Nie chodzi wyłącznie o własność: Ich habe eine Frage znaczy „Mam pytanie”, a Ich habe heute frei — „Mam dziś wolne”.

Polskie „mieć” jest dobrym punktem wyjścia, ale nie wystarcza do poprawnego budowania wszystkich zdań. Po polsku zwykle mówimy „Mam czas”, bez „ja”. W zwykłym pełnym zdaniu niemieckim potrzebny jest podmiot, czyli osoba lub rzecz, o której coś mówimy: Ich habe Zeit. Ponadto niektóre stany wyrażamy po polsku przez „być”, a po niemiecku przez haben, na przykład głód i pragnienie.

Najpierw warto opanować odmianę oraz proste zdania, pytania i przeczenia. W dalszej nauce te same formy posłużą także do budowania czasu przeszłego. Tę drugą funkcję omawiamy osobno pod koniec artykułu, żeby nie mieszać podstawowego „mam” z konstrukcją oznaczającą „zrobiłem”.

Jak działa haben

Pełna odmiana w czasie teraźniejszym

Präsens to niemiecka nazwa czasu teraźniejszego. Haben jest bezokolicznikiem, czyli słownikową postacią czasownika — taką jak polskie „mieć”. W zdaniu wybierasz formę dopasowaną do podmiotu.

Niemiecka forma Polski odpowiednik
ich habe ja mam
du hast ty masz
er hat on ma
sie hat ona ma
es hat ono ma
wir haben my mamy
ihr habt wy macie
sie haben oni/one mają
Sie haben pan/pani ma; państwo mają

To czasownik nieregularny: nie da się utworzyć każdej formy przez samo dodawanie zwykłych końcówek do hab-. Najważniejsza para to hast — hat. Nie dopisuj do niej litery b. W formie ihr habt litera b natomiast zostaje.

Zaimki, czyli słowa zastępujące nazwy osób lub rzeczy, nie zawsze są jedynym możliwym podmiotem. Imię jednej osoby łączy się z hat: Marta hat ein Auto — „Marta ma samochód”. Dwie osoby to liczba mnoga: Marta und Jan haben ein Auto — „Marta i Jan mają samochód”. Tak samo das Kind hat oznacza „dziecko ma”, a die Kinder haben — „dzieci mają”.

Trzy znaczenia sie i Sie

Małe sie może znaczyć „ona” albo „oni/one”. Rozróżnia je forma czasownika:

  • Sie hat Zeit. — „Ona ma czas”.
  • Sie haben Zeit. — „Oni/one mają czas” lub „Pan/pani ma czas; państwo mają czas”.

Na początku zdania każde słowo piszemy wielką literą, więc samo początkowe Sie nie rozstrzyga, czy chodzi o formę grzecznościową. Pomagają sytuacja i reszta wypowiedzi. W środku zdania grzecznościowe Sie zawsze zachowuje wielką literę: Heute haben Sie Zeit — „Dziś ma pan/pani czas”.

Miejsce czasownika w zdaniu

W zwykłym zdaniu oznajmującym, czyli takim, które coś stwierdza, odmienione haben zajmuje drugą pozycję. Nie chodzi o drugie słowo, lecz o drugi element zdania. Wyrażenie „dzisiaj rano” może stanowić jeden taki element.

  • Ich habe heute Zeit. — „Mam dziś czas”.
  • Heute habe ich Zeit. — „Dziś mam czas”.
  • Heute Morgen habe ich Zeit. — „Dziś rano mam czas”.

Jeżeli zaczynasz od heute, nie wstawiaj potem ich habe. Najpierw pojawia się habe, a zaraz po nim ich. Polski szyk jest swobodniejszy, dlatego warto świadomie ćwiczyć niemiecki wzór.

Pytania z haben

Pytanie, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, zaczyna się od odmienionego czasownika:

  • Hast du Zeit? — „Masz czas?”.
  • Hat er ein Auto? — „Czy on ma samochód?”.
  • Haben Sie einen Termin? — „Czy ma pan/pani umówioną wizytę?”.

Jeżeli używasz słowa pytającego, na przykład was („co”) lub wann („kiedy”), stawiasz je przed czasownikiem: Was habt ihr heute vor? — „Jakie macie plany na dziś?”. Całe wyrażenie etwas vorhaben znaczy „mieć coś w planach”; jego końcowe vor zostaje tutaj na końcu zdania.

Prostszy przykład samego haben to Wann hast du Zeit? — „Kiedy masz czas?”. Po polsku często wystarcza intonacja pytająca, ale w neutralnym niemieckim pytaniu zwróć uwagę również na kolejność wyrazów.

Co następuje po haben: „mam kogo? co?”

Przy znaczeniu „mieć” rzeczownik, czyli nazwa osoby, rzeczy lub pojęcia, często występuje w bierniku. To forma odpowiadająca tutaj na pytania „kogo? co?”. Niemiecka nazwa tego przypadku, czyli sposobu oznaczania roli wyrazu w zdaniu, brzmi Akkusativ.

Najbardziej widoczna zmiana dotyczy rodzaju męskiego: ein Hund („pies”) zmienia się po haben w einen Hund. Rodzajnik to krótkie słowo przed rzeczownikiem, takie jak ein lub der; może wskazywać między innymi jego rodzaj i przypadek.

Niemiecki Polski Na co zwrócić uwagę
Ich habe einen Hund. Mam psa. Rodzaj męski: einen.
Ich habe eine Katze. Mam kota. Niemieckie Katze ma rodzaj żeński: eine.
Ich habe ein Auto. Mam samochód. Rodzaj nijaki: ein.
Ich habe die Schlüssel. Mam klucze. Liczba mnoga: die.

Nie wybieraj rodzaju na podstawie polskiego tłumaczenia. Niemiecki rzeczownik ma własny rodzaj; najlepiej poznawać go od razu z rodzajnikiem.

Przeczenie: kein czy nicht?

Gdy zaprzeczasz posiadaniu czegoś, bardzo często potrzebujesz kein. Używa się go przed rzeczownikiem, który w zdaniu twierdzącym miałby ein/eine albo występowałby bez rodzajnika:

  • Ich habe ein Auto. → Ich habe kein Auto. — „Mam samochód. → Nie mam samochodu”.
  • Er hat einen Hund. → Er hat keinen Hund. — „On ma psa. → On nie ma psa”.
  • Wir haben Zeit. → Wir haben keine Zeit. — „Mamy czas. → Nie mamy czasu”.

W polskim przeczeniu zmienia się też forma rzeczownika: „mam samochód”, ale „nie mam samochodu”. Nie przenoś tej zmiany na niemiecki. Po haben nadal pozostaje biernik, dlatego mówimy keinen Hund, nie keines Hundes.

Nicht przydaje się między innymi przy zaprzeczaniu konkretnej informacji lub ustalonego wyrażenia: Ich habe heute nicht frei — „Nie mam dziś wolnego”. Przecząc posiadaniu konkretnych kluczy, możesz powiedzieć Ich habe die Schlüssel nicht — „Nie mam tych kluczy”. Na początek ucz się całych połączeń: kein Auto, keine Zeit, ale nicht frei.

Przykłady w codziennych sytuacjach

Poniższe zdania pokazują posiadanie, samopoczucie, pytania oraz różne formy osobowe. Polskie tłumaczenia oddają sens, nie zawsze dosłowną budowę zdania.

Niemiecki Polski Objaśnienie
Ich habe Zeit. Mam czas. Podstawowe zdanie z ich habe.
Er hat ein Auto. On ma samochód. Forma hat, bez litery b.
Wir haben Hunger. Jesteśmy głodni. Po niemiecku dosłownie „mamy głód”.
Hast du morgen Zeit? Masz jutro czas? Pytanie zaczyna się od hast.
Meine Schwester hat zwei Kinder. Moja siostra ma dwoje dzieci. Jedna osoba: hat.
Habt ihr eine Frage? Macie pytanie? Pytanie do kilku osób na „ty”.
Haben Sie einen Termin? Czy ma pan/pani umówioną wizytę? Grzecznościowe Sie łączy się z haben.
Heute habe ich keine Zeit. Dziś nie mam czasu. Po heute czasownik jest przed ich.
Die Kinder haben Durst. Dzieciom chce się pić. Durst haben wyraża pragnienie.
Ich habe Kopfschmerzen. Boli mnie głowa. Nazwa dolegliwości z haben.
Wir haben am Montag Deutsch. W poniedziałek mamy niemiecki. Mowa o zajęciach.
Sie haben keinen Hund. Oni/one nie mają psa. Keinen przed rzeczownikiem rodzaju męskiego.
Du hast recht. Masz rację. Stałe wyrażenie.
Am Freitag habe ich frei. W piątek mam wolne. Frei haben opisuje dzień bez pracy lub zajęć.

Częste błędy

1. Dodawanie b do hast i hat

  • Błędnie: Du habst Zeit.
  • Poprawnie: Du hast Zeit. — „Masz czas”.
  • Dlaczego: formy du hast i er/sie/es hat są nieregularne. Ucz się ich jako gotowej pary, nie twórz ich według zwykłego wzoru.

2. Pomijanie podmiotu jak w polskim

  • Błędnie jako zwykłe pełne zdanie: Habe einen Hund.
  • Poprawnie: Ich habe einen Hund. — „Mam psa”.
  • Dlaczego: w neutralnym niemieckim zdaniu zazwyczaj podajesz podmiot. Skróty w wiadomościach nie są dobrym wzorem dla początkującego.

3. Używanie ihr z formą haben

  • Błędnie: Ihr haben Hunger.
  • Poprawnie: Ihr habt Hunger. — „Jesteście głodni”.
  • Dlaczego: ihr to „wy” w kontaktach nieformalnych. Haben pasuje natomiast do grzecznościowego Sie, również gdy zwracasz się do kilku osób.

4. Pozostawianie ein przy rodzaju męskim

  • Błędnie: Er hat ein Bruder.
  • Poprawnie: Er hat einen Bruder. — „On ma brata”.
  • Dlaczego: „ma kogo?” wymaga tutaj biernika, a męskie ein przyjmuje formę einen.

5. Przenoszenie polskiego „jestem” do wyrażenia głodu

  • Błędnie: Ich bin Hunger.
  • Poprawnie: Ich habe Hunger. — „Jestem głodny/głodna”.
  • Dlaczego: Hunger jest nazwą stanu, a nie określeniem cechy osoby. Można też powiedzieć Ich bin hungrig — również „Jestem głodny/głodna” — ale wtedy używasz słowa hungrig, nie Hunger.

6. Pozostawianie polskiego szyku po określeniu czasu

  • Błędnie: Heute ich habe Zeit.
  • Poprawnie: Heute habe ich Zeit. — „Dziś mam czas”.
  • Dlaczego: początkowe heute zajmuje pierwszą pozycję, więc odmieniony czasownik musi znaleźć się zaraz po nim.

Wskazówki dotyczące użycia

Nie każde polskie „mam” to haben

Po polsku mówimy „Mam trzydzieści lat”, ale po niemiecku wiek podajemy z sein, czyli „być”: Ich bin dreißig Jahre alt — „Mam trzydzieści lat”. Forma Ich habe dreißig Jahre nie jest zwykłym niemieckim sposobem podawania wieku.

Z drugiej strony Angst haben znaczy „bać się”, a Glück haben — „mieć szczęście”. Zdanie Ich habe Angst tłumaczymy naturalnie „Boję się”. Warto więc zapisywać haben razem z całym wyrażeniem i polskim znaczeniem, zamiast traktować je jako bezwzględny odpowiednik jednego polskiego słowa.

Podobnie rozróżniaj kalt sein i kalt haben: w standardowym niemieckim „Jest mi zimno” to Mir ist kalt. Nie buduj tego zdania przez mechaniczne naśladowanie Hunger haben.

Pełne i skrócone odpowiedzi

Na pytanie Hast du Zeit? („Masz czas?”) możesz odpowiedzieć po prostu Ja („Tak”) lub Nein („Nie”). Pełniejsza odpowiedź brzmi Ja, ich habe Zeit — „Tak, mam czas” albo Nein, ich habe keine Zeit — „Nie, nie mam czasu”.

Potoczne Ich hab keine Zeit znaczy również „Nie mam czasu”. W rozmowie często znika końcowe -e w habe. W neutralnym piśmie, ćwiczeniach i na egzaminie wybieraj pełną formę ich habe. To skrócenie wymowy, a nie nowa zasada odmiany pozostałych osób.

Teraźniejszość i ustalona przyszłość

Czas teraźniejszy może dotyczyć również przyszłości, gdy termin jasno wynika ze zdania: Morgen habe ich einen Termin — „Jutro mam umówioną wizytę”. Działa to podobnie jak po polsku. Nie trzeba zmieniać habe tylko dlatego, że mowa o jutrze.

Dla chętnych: zastosowania wykraczające poza podstawy

Na poziomie A1 nie musisz jeszcze samodzielnie tworzyć wszystkich poniższych konstrukcji. Warto jednak wiedzieć, dlaczego znajome habe nie zawsze oznacza samo „mam”.

Haben jako pomoc w budowaniu czasu przeszłego

W czasie Perfekt, często używanym do opowiadania o przeszłości, haben może pełnić funkcję czasownika posiłkowego, czyli pomagać w zbudowaniu formy innego czasownika. Towarzyszy mu wtedy imiesłów czasu przeszłego — specjalna forma tego drugiego czasownika, na przykład gekauft od kaufen („kupować”).

Porównaj:

  • Ich habe ein Auto. — „Mam samochód”.
  • Ich habe ein Auto gekauft. — „Kupiłem/kupiłam samochód”.

W drugim zdaniu habe nie tłumaczymy osobno jako „mam”. Znaczenie wynika z połączenia habe … gekauft. Odmiana pozostaje znana: Er hat ein Auto gekauft — „On kupił samochód”. Samo haben tworzy ten czas z formą gehabt: Ich habe Glück gehabt — „Miałem/miałam szczęście”.

Nie wszystkie niemieckie czasowniki budują Perfekt z haben; część wymaga sein. To osobny temat, a nie wyjątek od odmiany przedstawionej w tym artykule.

Inny szyk w zdaniu z weil

W zdaniu podrzędnym, czyli części wypowiedzi zależnej od innej części, odmieniony czasownik może trafiać na koniec. Po weil („ponieważ; bo”) standardowy szyk wygląda tak:

Ich bleibe zu Hause, weil ich keine Zeit habe. — „Zostaję w domu, bo nie mam czasu”.

Forma nadal brzmi habe, ale jej miejsce jest inne. Zasada drugiej pozycji dotyczyła wcześniej zwykłego zdania głównego, a nie każdego możliwego fragmentu niemieckiej wypowiedzi.

Haben zu: coś trzeba zrobić

Połączenie haben + zu + bezokolicznik bywa sposobem wyrażenia obowiązku lub zadania:

Ich habe noch viel zu tun. — „Mam jeszcze dużo do zrobienia”.

Sie haben die Regeln zu beachten. — „Ma pan/pani obowiązek przestrzegać zasad”.

Pierwsze zdanie jest codzienne. Drugie brzmi urzędowo lub stanowczo i może przypominać polecenie. Nie traktuj tej konstrukcji jako zwykłego zamiennika haben przy posiadaniu rzeczy.

Ich hätte zamiast ich habe

W uprzejmym zamówieniu usłyszysz Ich hätte gern einen Kaffee — „Poproszę kawę”. Hätte należy do Konjunktiv II, trybu służącego między innymi do wyrażania życzeń i sytuacji hipotetycznych, czyli wyobrażonych. Nie jest to alternatywna odmiana czasu teraźniejszego. Na początek wystarczy rozpoznawać całe wyrażenie ich hätte gern i nie mieszać hätte z habe w tabeli odmiany.

Jak ćwiczyć

  1. Zmieniaj osobę w jednej krótkiej wypowiedzi. Zacznij od Ich habe Zeit („Mam czas”), następnie powiedz du hast, er hat, wir haben, ihr habt, sie haben. Szczególnie sprawdzaj hast, hat i habt. Potem zamiast zaimka wstaw imię albo dwie osoby: Anna hat Zeit — „Anna ma czas”; Anna und Jan haben Zeit — „Anna i Jan mają czas”.
  2. Buduj trzy wersje tej samej informacji. Du hast ein Auto — „Masz samochód”; Hast du ein Auto? — „Czy masz samochód?”; Du hast kein Auto — „Nie masz samochodu”. Tak jednocześnie utrwalisz odmianę, pytanie i przeczenie. Powtórz ćwiczenie z einen Hund, żeby przećwiczyć także keinen Hund.
  3. Opisuj własny dzień całymi połączeniami. Zapisz, kiedy masz czas, czy masz wolne i czy chce ci się pić. Następnie zacznij jedno zdanie od heute („dzisiaj”) albo morgen („jutro”) i sprawdź pozycję czasownika. Łączenie formy z prawdziwą sytuacją pomaga bardziej niż samo recytowanie tabeli.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Zaimki osobowe w mianowniku w języku niemieckimA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach