B1

Strona bierna w języku hiszpańskim

Voz Pasiva

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka hiszpański w Settemila Lingue.

W skrócie

Hiszpańską stronę bierną tworzy się za pomocą ser + imiesłów, czyli formy takiej jak escrito („napisany”) lub vendida („sprzedana”): La casa fue vendida — „Dom został sprzedany”. Forma ser wskazuje czas, a imiesłów dopasowuje się do rodzaju i liczby tego, o czym mówimy; wykonawcę czynności można dodać po por. Gdy wykonawca nie jest ważny, często naturalniejsza jest konstrukcja z se: Se venden coches — „Sprzedaje się samochody”.

Na czym polega strona bierna?

Można powiedzieć „Komisja zatwierdziła projekt” albo „Projekt został zatwierdzony przez komisję”. W obu zdaniach wydarzyło się to samo, ale punkt wyjścia jest inny. Pierwsze zdanie ma stronę czynną: zaczynamy od tego, kto coś robi. Drugie ma stronę bierną: zaczynamy od tego, czego dotyczy działanie. Po hiszpańsku ten kontrast wygląda podobnie: La comisión aprobó el proyecto oraz El proyecto fue aprobado por la comisión.

Na poziomie B1 najważniejsze jest opanowanie trzech rzeczy: budowy z ser, zgodności imiesłowu oraz podstawowych zdań z se. Przydadzą się przy czytaniu wiadomości, opisów zabytków, ogłoszeń i pism urzędowych. W rozmowie równie ważna jest umiejętność rozpoznania, kiedy zamiast rozbudowanej strony biernej lepiej użyć zwykłego zdania czynnego.

Polszczyzna daje tu dobry punkt odniesienia, ale nie gotowy przepis. Polskie „jest zamknięty” może opisywać stan, a „został zamknięty” — wydarzenie. Hiszpański wyraźnie rozróżnia w takich sytuacjach estar i ser. Z kolei polskie „sprzedaje się mieszkania” ma czasownik w liczbie pojedynczej, podczas gdy hiszpańskie Se venden pisos wymaga liczby mnogiej.

Jak budować stronę bierną?

1. Od zdania czynnego do biernego

Spójrzmy na parę:

  • Cervantes escribió el libro. — „Cervantes napisał tę książkę”.
  • El libro fue escrito por Cervantes. — „Ta książka została napisana przez Cervantesa”.

W pierwszym zdaniu el libro jest dopełnieniem bliższym: oznacza to, co ktoś napisał, a więc bezpośredni przedmiot czynności. W drugim staje się podmiotem: częścią zdania, do której dopasowujemy formę czasownika. Podmiot nie musi zatem niczego wykonywać — w stronie biernej właśnie podlega działaniu.

Schemat jest następujący:

podmiot podlegający działaniu + odmienione ser + imiesłów + ewentualnie por i wykonawca.

Nie trzeba podawać wykonawcy. La casa fue vendida — „Dom został sprzedany” — jest pełnym zdaniem. Jeżeli nie wiadomo, kto sprzedał dom, albo ta informacja nie ma znaczenia, niczego nie dopisujemy.

2. Imiesłów dopasowuje się do podmiotu

Imiesłów to tutaj forma czasownika opisująca kogoś lub coś poddanego działaniu, np. „napisany”, „zaproszona”, „sprzedane”. W hiszpańskiej stronie biernej jego końcówka zależy od rodzaju gramatycznego i liczby podmiotu.

Hiszpański Polski Zgodność
El documento fue firmado. Dokument został podpisany. Rodzaj męski, liczba pojedyncza.
La carta fue firmada. List został podpisany. Rodzaj żeński w hiszpańskim.
Los documentos fueron firmados. Dokumenty zostały podpisane. Rodzaj męski, liczba mnoga.
Las cartas fueron firmadas. Listy zostały podpisane. Rodzaj żeński, liczba mnoga.

Liczy się rodzaj hiszpańskiego wyrazu, nie polskiego tłumaczenia. La carta oznacza „list”, ale po hiszpańsku ma rodzaj żeński, dlatego wymaga firmada. Podobnie la casa to „dom”, lecz poprawna forma brzmi vendida, nie vendido.

Regularne imiesłowy tworzymy od bezokolicznika, czyli podstawowej formy czasownika, takiej jak polskie „pisać”:

  • czasowniki na -ar: firmar → firmado — „podpisywać → podpisany”;
  • czasowniki na -er: vender → vendido — „sprzedawać → sprzedany”;
  • czasowniki na -ir: recibir → recibido — „otrzymywać → otrzymany”.

Część często używanych imiesłowów jest nieregularna: escribir → escrito („pisać → napisany”), hacer → hecho („robić → zrobiony”), abrir → abierto („otwierać → otwarty”), ver → visto („widzieć → widziany”), poner → puesto („kłaść → położony”). Ich końcówki również się zmieniają: La exposición fue abierta al público — „Wystawa została otwarta dla publiczności”.

3. Czas wyraża ser

Strona bierna nie jest osobnym czasem. Można jej użyć, mówiąc o teraźniejszości, przeszłości i przyszłości. Odpowiednio odmieniamy ser, a następnie dodajemy imiesłów.

Znaczenie Hiszpański Polski
Regularna czynność obecnie Las solicitudes son revisadas cada lunes. Wnioski są sprawdzane w każdy poniedziałek.
Powtarzalna czynność w przeszłości Las solicitudes eran revisadas por dos personas. Wnioski były sprawdzane przez dwie osoby.
Zakończone wydarzenie La solicitud fue revisada ayer. Wniosek został sprawdzony wczoraj.
Przeszłość przedstawiona jako związana z teraźniejszością La solicitud ha sido revisada. Wniosek został sprawdzony.
Przyszłość La solicitud será revisada mañana. Wniosek zostanie sprawdzony jutro.
Możliwość lub skutek zależny od warunku La solicitud sería rechazada sin ese documento. Bez tego dokumentu wniosek zostałby odrzucony.

W czasie złożonym, czyli budowanym z kilku form czasownika, pojawia się ciąg haber + sido + imiesłów. La solicitud ha sido revisada zawiera niezmienne sido, ale końcowe revisada zgadza się z la solicitud. Porównaj:

  • Han vendido las casas. — „Sprzedali domy”. Po haber forma vendido się nie zmienia.
  • Las casas han sido vendidas. — „Domy zostały sprzedane”. Po sido występuje vendidas, zgodne z las casas.

Polskie tłumaczenie nie zawsze pokazuje różnicę między fue revisada a ha sido revisada. Wybór czasu zależy od tego, jak przedstawiamy wydarzenie, oraz od odmiany hiszpańskiego. Sama reguła budowy strony biernej pozostaje jednak taka sama.

4. Wykonawcę wprowadzamy przez por

Wykonawca czynności to osoba, grupa lub inny czynnik, który coś zrobił. W zwykłej stronie biernej wprowadzamy go za pomocą por, odpowiadającego tu polskiemu „przez”:

  • El informe fue preparado por Ana. — „Raport został przygotowany przez Anę”.
  • Los árboles fueron derribados por el viento. — „Drzewa zostały powalone przez wiatr”.

Wykonawca nie musi więc być człowiekiem. Nie należy też mylić wykonawcy z odbiorcą: La carta fue escrita por Ana para su hermano znaczy „List został napisany przez Anę dla jej brata”. Por Ana mówi, kto pisał, a para su hermano — dla kogo.

5. Strona bierna z se

W ogłoszeniach, instrukcjach i codziennych informacjach bardzo często używa się konstrukcji nazywanej pasiva refleja, czyli stroną bierną z se. Jej podstawowy schemat to se + czasownik w trzeciej osobie + podmiot. Trzecia osoba oznacza tu formę odpowiadającą „on/ona/ono” albo „oni/one”.

  • Se vende una casa. — „Sprzedaje się dom”.
  • Se venden casas. — „Sprzedaje się domy”.

Podmiot może też stać na początku: Estas entradas se venden por internet — „Te bilety sprzedaje się przez internet”. Najważniejsza zasada: czasownik zgadza się z liczbą podmiotu, niezależnie od kolejności wyrazów. Dlatego una casa → se vende, ale casas → se venden.

W tym użyciu se nie znaczy, że dom sprzedaje sam siebie. Wskazuje, że interesuje nas czynność dotycząca domu, a nie osoba sprzedająca. Nie jest też odpowiednikiem polskiego „się” w każdym zdaniu: polszczyzna zwykle nie dopasowuje czasownika do liczby sprzedawanych rzeczy.

Przykłady w kontekście

Poniższe zdania pokazują trzy częste sytuacje: opis wydarzenia z ser, informację bez wykonawcy z se oraz stan z estar.

Hiszpański Polski Na co zwrócić uwagę
El libro fue escrito por Cervantes. Książka została napisana przez Cervantesa. Wykonawca po por.
La casa fue vendida. Dom został sprzedany. Wykonawca jest pominięty.
Las invitaciones fueron enviadas ayer. Zaproszenia zostały wysłane wczoraj. Żeński podmiot w liczbie mnogiej.
El puente será inaugurado el viernes. Most zostanie uroczyście otwarty w piątek. Przyszłość wyraża será.
La reunión ha sido cancelada por la directora. Spotkanie zostało odwołane przez dyrektorkę. Końcowy imiesłów zgadza się z la reunión.
Los paquetes son recogidos cada tarde. Paczki są odbierane każdego popołudnia. Regularnie wykonywana czynność.
Se habla español aquí. Tutaj mówi się po hiszpańsku. Nie wskazujemy osób mówiących.
Se venden coches. Sprzedaje się samochody. Liczba mnoga czasownika.
Se alquilan habitaciones cerca de la estación. Wynajmuje się pokoje w pobliżu dworca. Typowe ogłoszenie.
En esta tienda se aceptan tarjetas. W tym sklepie można płacić kartą. Naturalny polski przekład nie musi kopiować budowy zdania.
Se publicaron los resultados esta mañana. Wyniki opublikowano dziś rano. Konstrukcja z se działa również w przeszłości.
Las ventanas están cerradas. Okna są zamknięte. Stan, nie informacja o samym zamykaniu.

Najczęstsze błędy

1. Imiesłów bez uzgodnienia

  • Błędnie: Las cartas fueron enviado ayer.
  • Poprawnie: Las cartas fueron enviadas ayer. — „Listy zostały wysłane wczoraj”.
  • Dlaczego: Las cartas ma rodzaj żeński i liczbę mnogą. Zarówno fueron, jak i enviadas muszą pasować do podmiotu; sama zmiana czasownika nie wystarcza.

2. Polski rodzaj przeniesiony do hiszpańskiego

  • Błędnie: La casa fue vendido.
  • Poprawnie: La casa fue vendida. — „Dom został sprzedany”.
  • Dlaczego: Polskie „dom” jest rodzaju męskiego, ale hiszpańskie casa — żeńskiego. Końcówkę wybieramy na podstawie wyrazu hiszpańskiego.

3. Liczba pojedyncza po se mimo wielu rzeczy

  • Błędnie w standardowej stronie biernej z se: Se vende coches.
  • Poprawnie: Se venden coches. — „Sprzedaje się samochody”.
  • Dlaczego: Coches jest podmiotem w liczbie mnogiej. Można spotkać nieuzgodnione formy w rzeczywistym użyciu, ale jako bezpieczny wzorzec do pisania i na egzamin przyjmij zgodność liczby.

4. Para zamiast por przed wykonawcą

  • Błędnie w znaczeniu „przez architektkę”: El edificio fue diseñado para la arquitecta.
  • Poprawnie: El edificio fue diseñado por la arquitecta. — „Budynek został zaprojektowany przez architektkę”.
  • Dlaczego: Zdanie z para jest możliwe, ale znaczy „dla architektki”, nie „przez architektkę”. Taka zamiana zmienia sens.

5. Ser zamiast estar w opisie stanu

  • Nietrafne, jeśli chodzi o obecny stan: Ahora la puerta es cerrada.
  • Poprawnie: Ahora la puerta está cerrada. — „Teraz drzwi są zamknięte”.
  • Dlaczego: Opisujemy to, jak jest teraz. La puerta fue cerrada a las diez — „Drzwi zostały zamknięte o dziesiątej” — przedstawia natomiast czynność zamknięcia.

6. Zmienianie imiesłowu bezpośrednio po haber

  • Błędnie: Han vendidas las entradas.
  • Poprawnie: Han vendido las entradas. — „Sprzedali bilety”.
  • Także poprawnie: Las entradas han sido vendidas. — „Bilety zostały sprzedane”.
  • Dlaczego: Zgodność dotyczy imiesłowu w stronie biernej po ser, również po jego formie sido. W zwykłym czasie złożonym bezpośrednio po haber imiesłów jest niezmienny.

Kiedy której konstrukcji używać?

Ser, se czy zwykłe zdanie czynne?

W języku hiszpańskim strona bierna z ser jest szczególnie przydatna wtedy, gdy chcemy zacząć od osoby lub rzeczy podlegającej działaniu, a potem wskazać wykonawcę. Często spotyka się ją w tekstach informacyjnych, historycznych i urzędowych. Nie oznacza to, że jest zakazana w rozmowie — po prostu nie warto robić z niej domyślnej budowy każdego zdania.

Porównaj trzy naturalne sposoby przekazania zbliżonej informacji:

  • El contrato fue firmado por las dos empresas. — „Umowa została podpisana przez obie firmy”. Punktem wyjścia jest umowa, ale wykonawcy też są ważni.
  • Se firmó el contrato ayer. — „Umowę podpisano wczoraj”. Informujemy o wydarzeniu, bez wskazywania wykonawcy.
  • Las dos empresas firmaron el contrato ayer. — „Obie firmy podpisały wczoraj umowę”. Zwykłe zdanie czynne, naturalne także w rozmowie.

Konstrukcja z se zazwyczaj nie zawiera wykonawcy wprowadzonego przez por. Jeżeli zależy ci właśnie na podaniu, kto działał, użyj strony czynnej albo ser + imiesłów. To praktyczniejsza zasada niż dopisywanie wykonawcy do każdego zdania z se.

Czynność a jej rezultat

Różnica między ser i estar nie sprowadza się tutaj do szkolnego hasła „stałe albo chwilowe”. Chodzi o to, czy opisujemy wydarzenie, czy stan:

  • La tienda fue cerrada a las ocho. — „Sklep został zamknięty o ósmej”. Zdarzyło się zamknięcie.
  • La tienda estaba cerrada cuando llegamos. — „Sklep był zamknięty, kiedy przyjechaliśmy”. Zastaliśmy określony stan.

Stan może trwać krótko albo długo. El documento está firmado — „Dokument jest podpisany” — mówi, że podpis już na nim jest. El documento fue firmado ayer — „Dokument został podpisany wczoraj” — mówi o momencie podpisania. W obu konstrukcjach imiesłów zgadza się z opisywaną rzeczą.

Dla dociekliwych: dalsze zastosowania i ograniczenia

Nie każde polskie „się” oznacza stronę bierną

Hiszpański ma również konstrukcję bezosobową, czyli zdanie, które nie wskazuje konkretnego podmiotu, lecz mówi ogólnie o ludziach. W niej czasownik występuje w trzeciej osobie liczby pojedynczej:

  • Aquí se vive bien. — „Tutaj dobrze się żyje”. Nie ma rzeczy, która podlegałaby czynności „życia”.
  • Se entrevistó a los candidatos. — „Przeprowadzono rozmowy z kandydatami”. W zdaniu nie ma podmiotu w liczbie mnogiej; kandydaci są osobami objętymi działaniem.

W drugim przykładzie a przed los candidatos to tzw. osobowe a, czyli wyraz wprowadzający dopełnienie oznaczające określone osoby. Czasownik pozostaje w liczbie pojedynczej mimo wielu kandydatów. Porównaj Se publicaron los resultados — „Opublikowano wyniki”: tutaj los resultados jest podmiotem i wymaga liczby mnogiej.

Nie da się więc zapamiętać jednej zasady „po se zawsze liczba pojedyncza” ani „gdy osób jest wiele, zawsze liczba mnoga”. Trzeba rozpoznać budowę zdania. W codziennych ogłoszeniach o rzeczach wystarczy na początek utrwalać pary Se vende una casa i Se venden casas.

Strona bierna nie działa z każdym czasownikiem

Zwykłą stronę bierną z ser tworzymy przede wszystkim od czasowników przechodnich, czyli takich, które mogą mieć bezpośredni przedmiot działania: napisać coś, zaprosić kogoś, zbudować coś. Construyeron el puente — „Zbudowali most” — można przekształcić w El puente fue construido — „Most został zbudowany”.

Nie należy tak przekształcać zdań z czasownikami oznaczającymi np. przybycie lub istnienie. Llegaron tres personas — „Przybyły trzy osoby” — nie ma przedmiotu czynności, który można przenieść na miejsce podmiotu biernego. Sama obecność rzeczownika, czyli wyrazu nazywającego osobę lub rzecz, nie wystarcza.

Nawet gdy przekształcenie jest gramatycznie możliwe, może brzmieć ciężko. Najlepszym testem jest pytanie: czy naprawdę potrzebuję zacząć od rzeczy podlegającej działaniu? Jeśli nie, strona czynna zwykle będzie prostsza.

Łączenie z innymi formami czasownika

Przed ser może pojawić się czasownik wyrażający możliwość lub obowiązek:

  • La solicitud debe ser firmada por la interesada. — „Wniosek musi zostać podpisany przez zainteresowaną”.
  • Los billetes pueden ser cambiados hasta el jueves. — „Bilety można wymienić do czwartku”.

Ser pozostaje wtedy w bezokoliczniku, a końcowy imiesłów nadal dopasowuje się do podmiotu. Podobna zgodność obowiązuje w innych czasach złożonych: Las entradas ya habían sido vendidas — „Bilety zostały już wcześniej sprzedane”.

Możliwy jest również tryb łączący, po hiszpańsku subjuntivo: zestaw form używanych m.in. po wyrażeniach życzenia, oceny lub konieczności. Es importante que la solicitud sea revisada hoy znaczy „Ważne, żeby wniosek został sprawdzony dzisiaj”. Zmienia się forma ser na sea, ale reguła zgodności revisada pozostaje bez zmian.

Czynność w trakcie wykonywania

Gdy chcemy podkreślić, że działanie właśnie trwa, można użyć estar siendo + imiesłów:

El edificio está siendo restaurado. — „Budynek jest właśnie odnawiany”.

To co innego niż El edificio está restaurado — „Budynek jest odnowiony”, które opisuje rezultat. Forma siendo wskazuje, że chodzi o trwający proces. W zwykłej rozmowie równie naturalne bywa Están restaurando el edificio — „Właśnie odnawiają budynek”, bez podawania, kim są wykonawcy.

Jak ćwiczyć?

  1. Przekształcaj zdania, ale kontroluj końcówki. Weź La empresa envió las facturas — „Firma wysłała faktury”. Utwórz Las facturas fueron enviadas por la empresa — „Faktury zostały wysłane przez firmę”. Zaznacz oddzielnie liczbę czasownika i rodzaj oraz liczbę imiesłowu. Potem zmień las facturas na el paquete („paczkę”) i sprawdź, co trzeba poprawić.
  2. Zbieraj pary z ogłoszeń. Zapisuj Se alquila una habitación — „Wynajmuje się pokój” i Se alquilan habitaciones — „Wynajmuje się pokoje”. Czytaj oba zdania na głos. Dzięki temu utrwalisz różnicę, której polskie „wynajmuje się” nie pokazuje.
  3. Opisuj to samo jako wydarzenie i jako stan. Patrząc na zamknięte okno, ułóż La ventana fue cerrada hace un momento — „Okno zostało zamknięte przed chwilą” oraz La ventana está cerrada — „Okno jest zamknięte”. Dopiero potem wybierz konstrukcję, która odpowiada temu, co rzeczywiście chcesz powiedzieć.

Powiązane zagadnienia

  • Warto znać wcześniej: Czas przeszły pretérito perfecto — pomaga rozumieć imiesłowy oraz różnicę między niezmiennym vendido po haber a uzgadnianym vendidas po ser.
  • Kolejny krok: Strona bierna z se — dokładniejsze omówienie zgodności czasownika, szyku zdania i granicy między stroną bierną a konstrukcjami bezosobowymi.

Wymagania wstępne

Pretérito perfecto w języku hiszpańskimA2

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji B1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach