C1

Czas przyszły subjuntivo w języku hiszpańskim

Subjuntivo Futuro

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka hiszpański w Settemila Lingue.

W skrócie

Futuro de subjuntivo to dawna forma hiszpańskiego trybu łączącego, czyli form czasownika służących między innymi do wyrażania możliwości, życzeń i warunków zamiast stwierdzania faktów. Postacie takie jak cantare, fuere, viniere spotkasz dziś przede wszystkim w starszych tekstach prawnych, przysłowiach i utrwalonych zwrotach: Sea lo que fuere — „Cokolwiek by to było”. W zwykłej rozmowie nie używa się ich tylko dlatego, że mowa o przyszłości; współczesny odpowiednik zależy od budowy zdania.

Na czym polega ta forma?

Czytając hiszpański tekst, możesz natrafić na słowa, które wyglądają znajomo, ale nie pasują do znanej odmiany: hiciere, pudiere, hubiere. Nie są to literówki ani szczególnie uroczyste warianty zwykłego czasu przyszłego. Należą do dawnego systemu wyrażania tego, co może się wydarzyć pod pewnym warunkiem. Na poziomie C1 warto przede wszystkim umieć je rozpoznać i zrozumieć, a nie przenosić do codziennych wiadomości czy rozmów.

Nazwa „czas przyszły subjuntivo” bywa dla osoby polskojęzycznej myląca. Polski nie ma odrębnej odmiany odpowiadającej hiszpańskiemu subjuntivo. To, co hiszpański sygnalizuje formą czasownika, oddajemy często słowami „jeśli”, „ktokolwiek”, „cokolwiek”, „gdyby” albo zwykłym czasem przyszłym: Quien incumpliere esta norma… — „Kto naruszy ten przepis…”. Nie trzeba dopisywać „by” do każdego polskiego tłumaczenia.

Ta forma nie służy też do zwykłego przewidywania. Hiszpańskie „jutro przyjdzie” to mañana vendrá, nie mañana viniere. Przyszłe subjuntivo pojawiało się przede wszystkim w części zdania określającej możliwą sytuację: „jeśli przyjdzie”, „ktokolwiek przyjdzie”, „gdziekolwiek się znajdziesz”. To właśnie taki sposób myślenia łączy jego zachowane zastosowania.

Jak tworzyć i rozpoznawać formy

Punkt wyjścia: forma zakończona na -ron

Najwygodniejsza metoda opiera się na trzeciej osobie liczby mnogiej czasu pretérito indefinido, czyli czasu przeszłego używanego do przedstawiania zakończonych zdarzeń. Chodzi o formę oznaczającą „oni/one zrobili”: cantaron — „zaśpiewali”, comieron — „zjedli”, vinieron — „przyszli”.

  1. Weź tę formę: cantaron.
  2. Odetnij -ron: otrzymasz canta-.
  3. Dodaj końcówkę odpowiednią dla osoby: cantare, cantares, cantare….

Ten sam zabieg działa przy czasownikach nieregularnych: hicieron → hici- → hiciere, tuvieron → tuvie- → tuviere. Nie twórz zatem tych form przez dodanie końcówki bezpośrednio do bezokolicznika, czyli podstawowej postaci czasownika podawanej w słowniku, takiej jak hacer — „robić”.

Pełna odmiana czasowników regularnych

W tabeli formy osobowe wskazują, kto wykonuje czynność. Usted oznacza grzecznościowe „pan/pani”, a ustedes — „państwo” lub, w dużej części świata hiszpańskojęzycznego, zwykłe „wy”. Łączą się one z formami trzeciej osoby. Vosotros/vosotras to „wy” używane głównie w Hiszpanii.

Osoba cantar — śpiewać comer — jeść vivir — mieszkać, żyć
ja yo cantare yo comiere yo viviere
ty tú cantares tú comieres tú vivieres
on, ona, pan/pani él/ella/usted cantare él/ella/usted comiere él/ella/usted viviere
my nosotros/nosotras cantáremos nosotros/nosotras comiéremos nosotros/nosotras viviéremos
wy vosotros/vosotras cantareis vosotros/vosotras comiereis vosotros/vosotras viviereis
oni, one, państwo ellos/ellas/ustedes cantaren ellos/ellas/ustedes comieren ellos/ellas/ustedes vivieren

Końcówki to -re, -res, -re, -remos, -reis, -ren, dodawane do podstawy otrzymanej po odcięciu -ron. W pierwszej osobie liczby mnogiej potrzebny jest znak akcentu: cantáremos, comiéremos, viviéremos. Formy „ja” i „on/ona” są identyczne; właściwą osobę ustala się z otoczenia zdania.

Jeśli znasz już imperfecto de subjuntivo, czyli formy typu cantara i comiera, masz dodatkową podpowiedź. Para cantara — cantare albo tuviera — tuviere ma tę samą podstawę, lecz inne zakończenie. Podobieństwo pomaga w rozpoznawaniu, ale nie oznacza, że te formy można dowolnie wymieniać.

Ważne czasowniki nieregularne

Nieregularność przechodzi z czasu przeszłego. Nie trzeba uczyć się osobnego, niepowiązanego zestawu podstaw.

Czasownik Forma wyjściowa Przyszłe subjuntivo: ja / on / ona Znaczenie czasownika
ser fueron fuere być
ir fueron fuere iść, jechać
estar estuvieron estuviere być, znajdować się
haber hubieron hubiere tworzyć czasy złożone; występować w konstrukcji „jest/są”
hacer hicieron hiciere robić
tener tuvieron tuviere mieć
venir vinieron viniere przychodzić
poder pudieron pudiere móc
decir dijeron dijere mówić
saber supieron supiere wiedzieć

Dla każdego z nich stosuje się cały ten sam zestaw końcówek. Pełna odmiana ser i ir brzmi: fuere, fueres, fuere, fuéremos, fuereis, fueren. Odmiana hacer: hiciere, hicieres, hiciere, hiciéremos, hiciereis, hicieren.

Fuere może więc pochodzić zarówno od ser, jak i od ir. W Sea lo que fuere chodzi o „być”; w Donde fueres — o „iść, udać się”. Sam kształt słowa nie rozstrzyga znaczenia.

Cantare to nie cantaré

Znak akcentu może odróżniać dwie różne formy:

  • cantare — dawne przyszłe subjuntivo, „jeśli zaśpiewam/zaśpiewa” w odpowiedniej konstrukcji;
  • cantaré — zwykły czas przyszły, „zaśpiewam”.

Wymowa także jest inna: w cantare akcent pada na przedostatnią sylabę, a w cantaré na ostatnią. Podobnie cantareis i cantaréis nie są tą samą formą. Nie poprawiaj automatycznie dawnego cantare na cantaré, gdy czytasz archiwalny dokument.

Przykłady w kontekście

Pierwsze cztery przykłady to utrwalone powiedzenia lub formuły. Dalsze zdania ilustrują styl dawnych przepisów i dokumentów; nie są cytatami z konkretnych ustaw ani wzorami codziennej korespondencji.

Hiszpański Polski Na co zwrócić uwagę
Donde fueres, haz lo que vieres. Kiedy wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one. Przysłowie: dosłownie „Gdzie się udasz, rób to, co zobaczysz”.
Sea lo que fuere. Cokolwiek by to było. Sea jest teraźniejszym subjuntivo, a fuere — przyszłym.
Si así lo hiciere, se le reconocerá ese derecho. Jeśli tak postąpi, zostanie mu przyznane to prawo. Dawna formuła warunkowa z si.
Venga lo que viniere. Niech się dzieje, co chce. Utrwalona formuła akceptacji tego, co nadejdzie.
Quien incumpliere esta norma será sancionado. Kto naruszy ten przepis, zostanie ukarany. Mowa o dowolnej osobie, która spełni warunek.
Si no pudiere comparecer, deberá comunicarlo por escrito. Jeżeli nie będzie mógł się stawić, będzie musiał powiadomić o tym pisemnie. Pudiere pochodzi od poder.
Cuando procediere, se dará aviso a la autoridad competente. W stosownych przypadkach zostanie powiadomiony właściwy organ. Nie chodzi o pewne zdarzenie, lecz o sytuację, która może zajść.
Los bienes que quedaren se repartirán entre los herederos. Pozostały majątek zostanie podzielony między spadkobierców. Dawna forma określa to, co ewentualnie pozostanie.
Si las partes lo acordaren, se ampliará el plazo. Jeżeli strony tak uzgodnią, termin zostanie przedłużony. Końcówka -ren wskazuje liczbę mnogą.
Cualquiera que fuere la causa, deberá constar en el acta. Bez względu na przyczynę należy ją odnotować w protokole. Możliwe przyczyny ujmuje się jako nieokreślony zbiór.
Si hubiere dudas, se consultará al secretario. W razie wątpliwości należy zasięgnąć opinii sekretarza. Hubiere znaczy tu „jeśli będą”, nie tworzy czasu złożonego.
Si el solicitante hubiere presentado la documentación, se continuará el trámite. Jeżeli wnioskodawca będzie już miał złożone dokumenty, postępowanie będzie kontynuowane. Forma złożona wskazuje czynność wcześniejszą od dalszego etapu.

Najczęstsze błędy

1. Używanie tej formy jako zwykłego czasu przyszłego

  • Błędnie: Mañana viniere a verte.
  • Poprawnie: Mañana vendré a verte. — „Jutro przyjdę cię odwiedzić”.
  • Dlaczego: samo przyszłe znaczenie nie uzasadnia subjuntivo. To zwykła zapowiedź, więc potrzebne jest vendré.

2. Zastępowanie każdej formy przyszłego subjuntivo teraźniejszym

  • Błędnie we współczesnym zwykłym warunku: Si tengas tiempo, llámame.
  • Poprawnie: Si tienes tiempo, llámame. — „Jeśli będziesz mieć czas, zadzwoń do mnie”.
  • Dlaczego: dawnemu si tuvieres tiempo odpowiada dziś zwykle si tienes tiempo. Po si w otwartym warunku, czyli takim, którego spełnienie pozostaje możliwe, używa się zazwyczaj trybu oznajmującego — form przedstawiających treść jako fakt lub realną możliwość.

3. Tworzenie nieregularnej formy od bezokolicznika

  • Błędnie: Si lo haciere…
  • Poprawnie w dawnym stylu: Si lo hiciere… — „Jeśli to zrobi…”.
  • Dlaczego: punktem wyjścia jest hicieron, a nie hacer. W zwykłym współczesnym zdaniu powiesz Si lo hace….

4. Pomijanie akcentu w formie „my”

  • Błędnie w dawnej odmianie: Si nosotros pudieremos asistir…
  • Poprawnie: Si nosotros pudiéremos asistir… — „Jeśli będziemy mogli uczestniczyć…”.
  • Dlaczego: ta forma wymaga znaku akcentu. Nie należy jej też mylić z pudiéramos, należącym do innego czasu subjuntivo.

5. Traktowanie każdej części powiedzenia jako przyszłego subjuntivo

  • Błędnie jako przytoczenie przysłowia: Donde fueres, haces lo que vieres.
  • Poprawnie: Donde fueres, haz lo que vieres.
  • Dlaczego: haz to tryb rozkazujący, czyli forma polecenia: „rób”. Dawne subjuntivo występuje w fueres i vieres. Podobnie w Venga lo que viniere formą przyszłą jest tylko viniere; venga należy do teraźniejszego subjuntivo.

Gdzie i jak się tego używa

Rozpoznawanie jest ważniejsze niż samodzielne stosowanie

We współczesnej rozmowie formy typu hiciere czy tuviere brzmią archaicznie. Ich użycie może być celową stylizacją, żartem albo nawiązaniem do języka przepisów. Nie są neutralnym sposobem nadania wypowiedzi bardziej eleganckiego tonu. W wiadomości do urzędu czy przełożonego zwykle lepiej sprawdzą się standardowe współczesne konstrukcje.

Nie oznacza to, że każde wystąpienie przyszłego subjuntivo pochodzi z nieaktualnego dokumentu. Starsze brzmienie przepisu może być nadal przywoływane, a utrwalone formuły bywają powtarzane w nowszych tekstach. Sam czas gramatyczny nie mówi nic pewnego o aktualnej mocy prawnej dokumentu. Do nauki języka wystarczy rozpoznać warunek; do interpretacji prawnej potrzebna jest znajomość całego przepisu i jego statusu.

Utrwalone powiedzenia zachowują dawną postać

Sea lo que fuere i Venga lo que viniere warto zapamiętać w całości. Są zrozumiałe jako gotowe zwroty, nawet jeśli mówiąca osoba nie używa poza nimi przyszłego subjuntivo. W codziennym języku spotkasz też Sea lo que sea — „Cokolwiek by to było” oraz Venga lo que venga — „Niech przyjdzie, co ma przyjść”.

Przysłowie Donde fueres, haz lo que vieres zachowuje ponadto rytm i podobne zakończenia. Polski odpowiednik o wronach oddaje jego funkcję lepiej niż dosłowne tłumaczenie. To wskazówka interpretacyjna: tłumacząc powiedzenie, nie trzeba na siłę odtwarzać każdej dawnej formy.

Dla dociekliwych: współczesne odpowiedniki i forma złożona

Odpowiednik zależy od rodzaju zdania

Zdanie podrzędne to część wypowiedzi zależna od innej części, na przykład „jeśli przyjdzie” w zdaniu „Jeśli przyjdzie, porozmawiamy”. W dawnym hiszpańskim przyszłe subjuntivo mogło występować w kilku typach takich zdań. Dziś ich zachowanie nie jest jednakowe.

Dawne lub stylizowane brzmienie Współczesny odpowiednik Zasada
Si viniere, hablaremos. Si viene, hablaremos. Po si w zwykłym otwartym warunku: teraźniejszy tryb oznajmujący. Znaczenie: „Jeśli przyjdzie, porozmawiamy”.
Cuando llegare, avise. Cuando llegue, avise. Po cuando przy przyszłym zdarzeniu: teraźniejsze subjuntivo. Znaczenie: „Kiedy pan/pani przyjedzie, proszę powiadomić”.
Quien tuviere dudas podrá preguntar. Quien tenga dudas podrá preguntar. Nieokreślona osoba, która ewentualnie spełni warunek. Znaczenie: „Kto będzie miał wątpliwości, będzie mógł zapytać”.
Sea lo que fuere. Sea lo que sea. Utrwalona konstrukcja uogólniająca: „Cokolwiek by to było”.

Polskie „jeśli przyjdzie” i „kiedy przyjdzie” mają ten sam czasownik. Hiszpański rozdziela te schematy: si viene, ale cuando venga, gdy chodzi o przyszłość. To ważniejsze dla czynnej znajomości języka niż samodzielne układanie zdań z viniere.

Nie należy też utożsamiać dawnego warunku z hipotetycznym współczesnym Si viniera, hablaríamos — „Gdyby przyszedł, porozmawialibyśmy”. Dawne si viniere może odpowiadać zwykłemu „jeśli przyjdzie”; nie musi sugerować, że przyjście jest mało prawdopodobne. Przy uwspółcześnianiu trzeba zachować sens całego zdania, nie tylko podmienić zakończenie.

Futuro perfecto de subjuntivo

Istnieje również forma złożona, czyli zbudowana z dwóch elementów: hubiere + participio. Participio to nieosobowa forma czasownika, tutaj używana do tworzenia czasów złożonych: cantado od cantar, comido od comer, hecho od hacer.

Pełna odmiana na przykładzie „złożyć/przedstawić” wygląda tak:

Osoba haber + presentado
ja hubiere presentado
ty hubieres presentado
on, ona, pan/pani hubiere presentado
my hubiéremos presentado
wy hubiereis presentado
oni, one, państwo hubieren presentado

Ta konstrukcja przedstawia czynność jako już zakończoną przed innym możliwym zdarzeniem. W Si hubiere presentado la documentación… chodzi o to, że dokumenty będą już złożone w rozpatrywanym momencie. W zależności od sytuacji współczesna wersja może brzmieć Si ha presentado la documentación… — „Jeśli złożył dokumenty…”. Nie istnieje jedna obowiązkowa zamiana pasująca do każdego dawnego zdania.

Po haber postać participio nie zmienia się zależnie od płci ani liczby wykonawców: ellas hubieren presentado, nie ellas hubieren presentadas. Natomiast si hubiere dudas nie jest czasem złożonym: nie ma tam drugiego elementu czasownikowego. To bezosobowe haber w znaczeniu „istnieć, być”; mimo liczby mnogiej dudas pozostaje ono w liczbie pojedynczej.

Jak ćwiczyć

  1. Rozpoznawaj formę i odzyskuj czasownik podstawowy. Dla fuere, hiciere, viniere, pudiere, hubiere zapisz czasownik słownikowy i polskie znaczenie. Przy fuere zostaw dwie możliwości: ser i ir. Dopiero potem przeczytaj całe zdanie i wybierz właściwą.
  2. Uwspółcześniaj według konstrukcji, nie końcówki. Przerób Si tuviere tiempo, vendrá na Si tiene tiempo, vendrá — „Jeśli będzie miał czas, przyjdzie”. Następnie przerób Cuando tuviere tiempo, vendrá na Cuando tenga tiempo, vendrá — „Kiedy będzie miał czas, przyjdzie”. Porównaj wybór formy po si i po cuando.
  3. Oddziel rozumienie od aktywnego użycia. Naucz się dwóch powiedzeń w całości, a w czytanym starszym tekście zaznaczaj formy na -re, -res, -ren. Obok zapisuj prostą polską parafrazę warunku. Własne zwykłe wiadomości pisz współczesnym językiem; archaiczne formy zachowaj do cytowania i świadomej stylizacji.

Powiązane zagadnienia

  • Podstawa: Czas teraźniejszy subjuntivo — pozwala zrozumieć, czym jest tryb łączący, i tworzyć współczesne odpowiedniki typu cuando venga, quien tenga oraz sea lo que sea.

Wymagania wstępne

Subjuntivo presente w języku hiszpańskimB1

Więcej koncepcji C1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach