กาลและมุมมองเหตุการณ์ในวรรณกรรมภาษาอังกฤษ
Literary Tenses
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของแผนผังไวยากรณ์ภาษาอังกฤษบน Settemila Lingue
สรุปสั้น ๆ
ภาษาอังกฤษในวรรณกรรมใช้รูปกริยาเพื่อกำหนดทั้งเวลาและวิธีที่ผู้อ่านมองเหตุการณ์ เช่น เล่าเรื่องในอดีตด้วยรูปปัจจุบันให้รู้สึกเหมือนเห็นอยู่ตรงหน้า หรือใช้ will have been working เพื่อมองย้อนจากจุดหนึ่งในอนาคตว่าทำงานต่อเนื่องมานานเพียงใด ส่วน thou, hath, doth เป็นรูปภาษาเก่าที่ควรอ่านให้เข้าใจ ไม่ใช่รูปที่ต้องนำมาใช้เพื่อให้งานเขียนทั่วไปดูหรูขึ้น รูปเดียวกันอาจสร้างน้ำเสียงต่างกันได้ตามบริบท จึงต้องอ่านทั้งย่อหน้า ไม่ตัดสินจากคำกริยาเพียงคำเดียว
ภาพรวม
เวลาอ่านนิยาย บทละคร หรือบทความประวัติศาสตร์ บางครั้งรูปกริยาที่พบดูเหมือนไม่ตรงกับเวลาที่เรื่องเกิดขึ้น นโปเลียนอาจ “ข้าม” เทือกเขาแอลป์ด้วยรูปปัจจุบัน ทั้งที่มีปี 1800 กำกับอยู่ ขณะที่ผู้บรรยายอาจใช้รูปอดีตต่อเนื่องเพื่อให้เสียงฝนเป็นฉากหลัง ไม่ใช่เหตุการณ์หลัก ความสามารถที่เน้นในระดับ C2 จึงไม่ใช่การจำชื่อกาลเพิ่มอย่างเดียว แต่เป็นการเห็นว่าผู้เขียนเลือกเล่าอย่างไรและเลือกเช่นนั้นเพื่ออะไร
คำว่า กาล หมายถึงรูปไวยากรณ์ที่สัมพันธ์กับเวลา ส่วน ลักษณะการณ์ คือวิธีมองเหตุการณ์ เช่น มองเป็นภาพรวม มองขณะกำลังดำเนินอยู่ หรือมองย้อนถึงสิ่งที่เกิดก่อนจุดอ้างอิง ในที่นี้จะเรียกอย่างง่ายว่า “มุมมองเหตุการณ์” ภาษาอังกฤษไม่มีชุดกาลสำหรับวรรณกรรมแยกขาดจากภาษาทั่วไป ส่วนใหญ่เป็นการนำรูปที่รู้จักอยู่แล้วมาใช้สร้างจังหวะ ระยะห่าง และน้ำเสียง ส่วนรูปโบราณเป็นเรื่องของระบบภาษาในยุคก่อน ไม่ใช่ชื่อกาลใหม่
สำหรับผู้ใช้ภาษาไทย ความต่างสำคัญคือเราเล่าได้ว่า “ปีนั้นเขาเดินทางไปเชียงใหม่ แล้วพบเพื่อนเก่า” โดยไม่เปลี่ยนรูปคำว่า “เดินทาง” หรือ “พบ” เราอาศัยเวลาและบริบท ส่วนภาษาอังกฤษมักต้องเลือกรูปกริยาให้สัมพันธ์กันชัดเจน อย่างไรก็ตาม คำไทยอย่าง “กำลัง” “แล้ว” และ “เคย” ก็ไม่ได้จับคู่กับรูปอังกฤษแบบหนึ่งต่อหนึ่ง การแปลจึงควรเก็บมุมมองและน้ำเสียง ไม่ใช่เติมคำไทยตามรูปกริยาทุกครั้ง
รูปแบบและหลักการใช้
1. เล่าอดีตด้วยรูปปัจจุบัน
ปัจจุบันเล่าอดีต คือการใช้รูปปัจจุบันกับเหตุการณ์ที่ผู้อ่านทราบว่าเกิดไปแล้ว เพื่อทำให้เรื่องรู้สึกใกล้และเคลื่อนไหวอยู่ตรงหน้า เช่น
- Napoleon crosses the Alps in 1800. — นโปเลียนข้ามเทือกเขาแอลป์ในปี 1800
- Napoleon crossed the Alps in 1800. — นโปเลียนข้ามเทือกเขาแอลป์ในปี 1800
คำแปลไทยอาจเหมือนกัน แต่ประโยคแรกชวนให้ติดตามภาพเหตุการณ์ ส่วนประโยคหลังเป็นการบอกข้อเท็จจริงในอดีตตามปกติ การมีปีในอดีตไม่ได้ทำให้ประโยคแรกผิด เพราะผู้เขียนใช้กรอบการเล่าแบบปัจจุบันอย่างตั้งใจ
เมื่อเลือกรูปปัจจุบัน กริยาก็ยังต้องเปลี่ยนตาม ประธาน คือคนหรือสิ่งที่ประโยคกำลังกล่าวถึง เช่น he opens แต่ they open ไม่ใช่หยิบรูปพื้นฐานมาใช้ได้ทุกกรณี
พิจารณาฉากต่อไปนี้:
It is midnight. Mara opens the gate. A dog is barking somewhere beyond the wall.
“เที่ยงคืนแล้ว มาราเปิดประตูรั้ว ที่ไหนสักแห่งหลังกำแพงมีสุนัขกำลังเห่า”
opens ทำให้เรื่องเดินหน้า ส่วน is barking แสดงสิ่งที่ดำเนินอยู่ในฉาก ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนกริยาทุกตัวเป็นรูปปัจจุบันธรรมดาเพียงเพราะเลือกเล่าแบบปัจจุบัน
ควรแยกการเล่าอดีตชนิดนี้ออกจากการสรุปเนื้อเรื่อง เช่น In the final chapter, Mara returns home. — “ในบทสุดท้าย มารากลับบ้าน” การใช้ปัจจุบันสรุปหนังสือเป็นธรรมเนียมที่พบทั่วไป ไม่จำเป็นต้องมีเป้าหมายสร้างความตื่นเต้น และอาจใช้ได้แม้นิยายต้นฉบับเล่าด้วยรูปอดีต
2. มองจากอนาคตย้อนกลับมาเน้นระยะเวลา
รูป อนาคตสมบูรณ์ต่อเนื่อง ใช้โครงสร้าง will have been + กริยาเติม -ing หมายถึง เมื่อถึงจุดหนึ่งในอนาคต กิจกรรมนั้นจะดำเนินต่อเนื่องมาเป็นระยะเวลาหนึ่งแล้ว
By then, I will have been working for 20 years.
“เมื่อถึงตอนนั้น ฉันก็จะทำงานมาเป็นเวลา 20 ปีแล้ว”
จุดสำคัญไม่ใช่ว่า “จะเริ่มทำงานในอนาคต” แต่คือผู้พูดตั้งจุดอ้างอิงในอนาคต แล้วนับระยะเวลาย้อนกลับไปถึงจุดเริ่มต้น กิจกรรมนั้นอาจเริ่มมาแล้วในปัจจุบัน หรือจะเริ่มภายหลังจากนี้ก็ได้ และรูปนี้ไม่ได้ยืนยันว่าจะหยุดทำทันทีที่ถึงจุดอ้างอิง
| รูปประโยค | ภาษาอังกฤษ | ความหมาย |
|---|---|---|
| บอกเล่า ใช้ได้กับทุกประธาน | I / you / he / she / it / we / they will have been working. | เมื่อถึงเวลาที่กล่าวถึง ก็จะทำงานต่อเนื่องมาแล้ว |
| ปฏิเสธ | She will not have been working here for long. | เมื่อถึงเวลานั้น เธอจะยังทำงานที่นี่มาได้ไม่นาน |
| คำถาม | Will they have been travelling for a month by then? | เมื่อถึงตอนนั้น พวกเขาจะเดินทางมาได้หนึ่งเดือนแล้วหรือ |
| ถามระยะเวลา | How long will you have been living here by June? | เมื่อถึงเดือนมิถุนายน คุณจะอยู่ที่นี่มาได้นานเท่าไรแล้ว |
will เป็นกริยาช่วย คือคำที่ช่วยบอกความหมายทางไวยากรณ์ร่วมกับกริยาหลัก หลัง will ต้องใช้ have เสมอ แม้ประธานเป็น he หรือ she ส่วน been เป็นรูปช่องที่สามของ be หรือรูปกริยาที่ใช้ประกอบโครงสร้างสมบูรณ์ ในโครงสร้างนี้จึงไม่เปลี่ยนเป็น has หรือ being
คำบอกเวลาที่พบบ่อยช่วยทำหน้าที่ต่างกัน:
- by Friday — เมื่อถึงวันศุกร์ เป็นจุดอ้างอิง ไม่จำเป็นต้องแปลว่า “ก่อนวันศุกร์” ทุกครั้ง
- for ten years — เป็นเวลาสิบปี บอกช่วงระยะเวลา
- since 2020 — ตั้งแต่ปี 2020 บอกจุดเริ่มต้น
เปรียบเทียบ By June, I will have been living here for ten years. — “เมื่อถึงเดือนมิถุนายน ฉันก็จะอยู่ที่นี่มาครบสิบปี” กับ By June, I will have been living here since 2020. — “เมื่อถึงเดือนมิถุนายน ฉันก็จะอยู่ที่นี่มาตั้งแต่ปี 2020” ทั้งสองประโยคมีจุดอ้างอิงในอนาคต แต่เลือกบอกระยะเวลาหรือจุดเริ่มต้นต่างกัน
3. แยกการเน้นผลงานออกจากการเน้นกิจกรรม
รูปที่ยาวกว่าไม่ได้แปลว่าดีกว่าหรือลึกซึ้งกว่าเสมอไป ต้องดูว่าต้องการให้ผู้อ่านสนใจอะไร
| ภาษาอังกฤษ | ความหมาย | จุดที่เน้น |
|---|---|---|
| By midnight, she will have written three chapters. | เมื่อถึงเที่ยงคืน เธอจะเขียนได้สามบทแล้ว | ผลงานที่ได้และจำนวนบท |
| By midnight, she will have been writing for six hours. | เมื่อถึงเที่ยงคืน เธอจะเขียนต่อเนื่องมาหกชั่วโมงแล้ว | ระยะเวลาของกิจกรรม ไม่ได้บอกจำนวนบทที่เสร็จ |
| By June, he will have worked here for ten years. | เมื่อถึงเดือนมิถุนายน เขาจะทำงานที่นี่มาสิบปีแล้ว | ระยะเวลาการทำงานที่นับรวมได้ |
| By June, he will have been working here for ten years. | เมื่อถึงเดือนมิถุนายน เขาจะทำงานที่นี่ต่อเนื่องมาสิบปีแล้ว | เน้นการดำเนินต่อเนื่องของการทำงาน |
อย่าสรุปว่ารูปสมบูรณ์ที่ไม่มี -ing ต้องแปลว่า “ทำเสร็จและหยุดแล้ว” เสมอ คู่ที่ใช้ work อาจกล่าวถึงสถานการณ์เดียวกัน ต่างกันที่น้ำหนักในการนำเสนอ ส่วน write three chapters มีผลงานเป็นจำนวนชัดเจน จึงเห็นความต่างได้ง่ายกว่า
กริยาที่บอกสภาพ ความรู้ หรือความเป็นเจ้าของ เช่น know และ own โดยทั่วไปไม่ใช้รูปต่อเนื่องในความหมายเหล่านั้น จึงใช้ By next year, I will have known her for ten years. — “เมื่อถึงปีหน้า ฉันก็จะรู้จักเธอมาสิบปีแล้ว” ไม่เปลี่ยนเป็น will have been knowing เพียงเพราะมีระยะเวลายาว
4. อ่านสรรพนามและกริยาโบราณให้สัมพันธ์กัน
สรรพนาม คือคำที่ใช้แทนชื่อคนหรือสิ่งต่าง ๆ ในภาษาอังกฤษยุคเก่า thou ใช้เป็นผู้ที่เราพูดด้วยหนึ่งคน ส่วน thee ใช้เมื่อคนนั้นเป็นผู้รับการกระทำ หรืออยู่หลังคำบอกความสัมพันธ์อย่าง to ตารางต่อไปนี้เป็นแนวทางอ่านรูปที่พบบ่อย ไม่ใช่กฎที่ครอบคลุมทุกยุคหรือทุกถิ่น
| รูปโบราณและรูปปัจจุบันที่เทียบได้ | ความหมาย | ข้อสังเกต |
|---|---|---|
| thou → you | ท่าน เจ้า หรือเธอ เมื่อกล่าวถึงคนเดียว | ใช้เป็นประธาน คำแปลขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์และน้ำเสียง |
| thee → you | ท่าน เจ้า หรือเธอ เมื่อเป็นผู้รับการกระทำ | เช่น “ฉันเห็นเจ้า” ไม่ใช่รูปประธานตามแบบหลัก |
| thy → your | ของท่าน ของเจ้า | วางหน้าคำเรียกสิ่งที่เป็นเจ้าของ |
| thine → yours | ของท่าน ของเจ้า | ใช้เดี่ยว ๆ ได้ และในภาษาเก่าบางแบบใช้หน้าคำที่ขึ้นต้นด้วยเสียงสระด้วย |
| thou art → you are | ท่านเป็น หรือเจ้าเป็น | รูปปัจจุบันของกริยาเป็นอยู่คือ |
| thou hast → you have | ท่านมี หรือเจ้าได้…แล้ว | ใช้เป็นกริยาหลักหรือกริยาช่วยได้ |
| thou dost → you do | ท่านทำ หรือเจ้าทำ | ถ้าเป็นกริยาช่วย กริยาถัดไปไม่เติมส่วนท้าย |
| thou shalt → you shall | ท่านจะ หรือท่านจง | อาจสื่อคำสั่ง คำมั่น หรือสิ่งที่จะเกิด ตามบริบท |
| he hath → he has | เขามี หรือเขาได้…แล้ว | ใช้กับประธานบุคคลที่สามเอกพจน์ เช่น เขาหนึ่งคน |
| he doth → he does | เขาทำ หรือเขา…จริง ๆ | ไม่ใช่รูปอดีต |
กริยาทั่วไปที่ใช้กับ thou มักมีท้าย -st หรือ -est เช่น thou knowest — “เจ้ารู้” ส่วนกริยาปัจจุบันที่ใช้กับ he, she, it อาจลงท้าย -th หรือ -eth เช่น she speaketh — “เธอพูด” รูปเหล่านี้มีความแตกต่างตามยุคและผู้เขียน จึงไม่ควรนำส่วนท้ายไปเติมกับกริยาทุกคำโดยเดาเอง
เมื่อมีกริยาช่วยแล้ว กริยาหลักใช้รูปพื้นฐาน:
- He doth protest too much. — เขายืนกรานปฏิเสธมากเกินไป
- Thou dost know the truth. — เจ้ารู้ความจริงอยู่แล้ว
- Thou shalt not kill. — เจ้าอย่าฆ่าคน
protest ในข้อความเชิงวรรณกรรมอาจหมายถึงการยืนยันหรือยืนกราน ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการประท้วงบนถนน ส่วนประโยคที่ใช้ shalt not ข้างต้นเป็นถ้อยคำห้าม ไม่ใช่เพียงการทำนายว่าผู้ฟังจะไม่ทำเช่นนั้น
ตัวอย่างในบริบท
ตัวอย่างต่อไปนี้แสดงทั้งกรอบเวลา มุมมองเหตุการณ์ และน้ำเสียงเก่า คำแปลไทยเลือกเก็บความหมายให้เป็นธรรมชาติ จึงไม่จำเป็นต้องมีคำว่า “กำลัง” หรือ “แล้ว” ทุกแห่งที่ภาษาอังกฤษมีรูปต่อเนื่องหรือรูปสมบูรณ์
| ภาษาอังกฤษ | คำแปลไทย | จุดสังเกต |
|---|---|---|
| Napoleon crosses the Alps in 1800. | นโปเลียนข้ามเทือกเขาแอลป์ในปี 1800 | ใช้ปัจจุบันทำให้ภาพประวัติศาสตร์รู้สึกใกล้เข้ามา |
| It is 1912. A young woman steps off the train, carrying a single suitcase. | ปี 1912 หญิงสาวคนหนึ่งก้าวลงจากรถไฟพร้อมกระเป๋าเดินทางเพียงใบเดียว | ตั้งกรอบการเล่าเป็นปัจจุบัน แม้ปีอยู่ในอดีต |
| She opens the letter. Outside, the rain is falling harder. | เธอเปิดจดหมาย ด้านนอกฝนกำลังตกหนักขึ้น | การเปิดจดหมายเป็นเหตุการณ์หลัก ฝนเป็นฉากหลัง |
| In the final scene, the brothers recognise each other. | ในฉากสุดท้าย พี่น้องทั้งสองจำกันได้ | รูปปัจจุบันที่ใช้สรุปเนื้อเรื่อง |
| By then, I will have been working for 20 years. | เมื่อถึงตอนนั้น ฉันก็จะทำงานมาเป็นเวลา 20 ปีแล้ว | มองย้อนจากจุดหนึ่งในอนาคต |
| By sunrise, the rescue team will have been searching for twelve hours. | เมื่อถึงรุ่งเช้า ทีมกู้ภัยจะค้นหาต่อเนื่องมาสิบสองชั่วโมงแล้ว | เน้นความยาวนานของการค้นหา ไม่ได้รับรองว่าจะพบผู้สูญหาย |
| Will you have been living here for a year by the time your sister arrives? | ตอนที่น้องสาวของคุณมาถึง คุณจะอยู่ที่นี่มาครบหนึ่งปีแล้วหรือ | คำถามเกี่ยวกับระยะเวลาถึงจุดในอนาคต |
| By Friday, she will have finished the manuscript. | เมื่อถึงวันศุกร์ เธอจะเขียนต้นฉบับเสร็จแล้ว | เน้นงานที่สำเร็จ ไม่ใช่ระยะเวลาที่ลงแรง |
| He doth protest too much. | เขายืนกรานปฏิเสธมากเกินไป | รูปเก่าของกริยาช่วยปัจจุบัน ตามด้วยรูปพื้นฐาน |
| She hath kept every letter. | เธอเก็บจดหมายทุกฉบับไว้ | รูปเก่าที่เทียบกับการใช้กริยาช่วยบอกสิ่งที่ได้ทำแล้ว |
| Thou art not alone. | เจ้ามิได้อยู่ลำพัง | รูปเก่าที่กล่าวกับผู้ฟังหนึ่งคน |
| I shall remember thee. | ข้าจะจดจำเจ้าไว้ | ผู้ถูกจดจำใช้รูปผู้รับการกระทำ |
| Thou shalt not kill. | เจ้าอย่าฆ่าคน | ถ้อยคำห้ามในสำนวนเก่า ไม่ใช่กาลอดีต |
| He had been waiting for hours when the bell finally rang. | เขารอมาหลายชั่วโมงแล้ว ในที่สุดเสียงระฆังก็ดังขึ้น | มองระยะเวลาย้อนจากเหตุการณ์หนึ่งในอดีต |
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
1. เปลี่ยนกาลกลางฉากโดยไม่มีเหตุผล
- ไม่เหมาะเมื่อเป็นเหตุการณ์ต่อกันในกรอบเดียว: She opens the door and saw a stranger.
- แก้เป็นกรอบปัจจุบัน: She opens the door and sees a stranger. — เธอเปิดประตูแล้วเห็นคนแปลกหน้า
- หรือใช้กรอบอดีต: She opened the door and saw a stranger. — เธอเปิดประตูแล้วเห็นคนแปลกหน้า
การเปลี่ยนกาลทำได้เมื่อเปลี่ยนช่วงเวลา เสียงผู้เล่า หรือกรอบเรื่องอย่างมีเหตุผล ไม่ใช่เพียงต้องการให้คำดูหลากหลาย ภาษาไทยอาจไม่ต้องเปลี่ยนรูปคำ แต่ภาษาอังกฤษต้องส่งสัญญาณให้ผู้อ่านตามทัน
2. ใช้รูปต่อเนื่องทั้งที่ต้องการบอกงานที่เสร็จเป็นจำนวน
- ไม่ตรงกับความหมายว่าเขียนเสร็จแล้วห้าฉบับ: By noon, I will have been writing five reports.
- เหมาะกว่า: By noon, I will have written five reports. — เมื่อถึงเที่ยง ฉันจะเขียนรายงานเสร็จห้าฉบับแล้ว
ประโยคแรกอาจสื่อว่าใช้เวลาทำรายงานทั้งห้าฉบับ แต่ไม่ได้ยืนยันว่าทำเสร็จทั้งหมด ถ้าต้องการเน้นเวลา ให้ใช้ By noon, I will have been writing for five hours. — “เมื่อถึงเที่ยง ฉันก็จะเขียนมาห้าชั่วโมงแล้ว”
3. เปลี่ยนกริยาช่วยตามประธานหลังคำบอกอนาคต
- ผิด: She will has been working here for ten years.
- ถูก: She will have been working here for ten years. — เมื่อถึงเวลานั้น เธอจะทำงานที่นี่มาสิบปีแล้ว
หลัง will ใช้รูปพื้นฐาน have เสมอ ส่วน been และ working มีหน้าที่ของตนเองในโครงสร้าง ไม่ต้องเปลี่ยนตาม she อีก
4. เห็นระยะเวลาแล้วใช้รูปต่อเนื่องกับกริยาทุกคำ
- ผิดในความหมายว่ารู้จัก: By May, I will have been knowing him for a year.
- ถูก: By May, I will have known him for a year. — เมื่อถึงเดือนพฤษภาคม ฉันจะรู้จักเขามาหนึ่งปีแล้ว
สิ่งที่ยาวนานไม่จำเป็นต้องเล่าเป็นกิจกรรมที่กำลังดำเนินอยู่ กริยา know ในความหมายนี้บอกสภาพความรู้หรือความสัมพันธ์ จึงใช้รูปสมบูรณ์ที่ไม่ต่อเนื่อง
5. สลับรูปกริยาโบราณ หรือเติมส่วนท้ายซ้ำ
- ผิดตามแบบการผันที่กำลังเรียน: Thou hath the key.
- ถูก: Thou hast the key. — เจ้ามีกุญแจอยู่
- ผิด: He doth knows the answer.
- ถูก: He doth know the answer. — เขารู้คำตอบจริง ๆ
hast เข้าคู่กับ thou ส่วน hath เข้าคู่กับ he, she, it และหลัง doth กริยาหลักไม่เติม -s หรือส่วนท้ายโบราณอีกชั้นหนึ่ง
6. มองรูปโบราณว่าเป็นคำสุภาพชั้นสูงในทุกบริบท
- ไม่เหมาะกับอีเมลทำงานทั่วไป: Thou hast sent the wrong file.
- เป็นธรรมชาติในปัจจุบัน: You have sent the wrong file. — คุณส่งไฟล์ผิดมา
ประโยคแรกไม่ได้ผิดไวยากรณ์ตามแบบเก่า แต่เสี่ยงฟังเหมือนบทละครหรือการล้อเลียน หากต้องการให้นุ่มนวลจริง ๆ ใช้ I think you may have sent the wrong file. — “คิดว่าคุณอาจส่งไฟล์ผิดมานะ” การเลือกความสุภาพในภาษาอังกฤษปัจจุบันไม่ใช่การเปลี่ยนไปใช้สรรพนามโบราณ
ข้อสังเกตเรื่องการใช้และน้ำเสียง
ไม่ใช่ทุกรูปในบทนี้จะเป็นภาษาวรรณกรรมเท่านั้น
การเล่าอดีตด้วยปัจจุบันพบได้ในเรื่องเล่าปากเปล่า สารคดี และการบรรยายเหตุการณ์ด้วย ส่วนรูปอนาคตสมบูรณ์ต่อเนื่องยังเป็นภาษาอังกฤษปัจจุบันตามปกติ แม้ยาวและไม่จำเป็นในทุกสถานการณ์ เช่น การพูดถึงอายุงานครบรอบมีเหตุให้ใช้รูปนี้ได้โดยไม่ต้องมีน้ำเสียงแบบนิยาย
ถ้าบอกเวลาให้ชัดแล้ว ประโยคธรรมดาอาจสื่อสารได้พอ เช่น Next month marks ten years since I started working here. — “เดือนหน้าก็ครบสิบปีนับตั้งแต่ฉันเริ่มทำงานที่นี่” ผู้เขียนควรเลือกตามสิ่งที่ต้องการเน้น ไม่ใช่เลือกโครงสร้างยาวเพื่อแสดงระดับภาษา
สรรพนามเก่าไม่มีคำแปลไทยตายตัว
thou อาจใช้ในความสนิทสนม ในการพูดกับผู้ที่มีสถานะต่ำกว่า หรือในบริบททางศาสนา ความหมายทางสังคมเปลี่ยนไปตามยุค ความสัมพันธ์ และสถานการณ์ จึงไม่ควรจำว่าเท่ากับ “ท่าน” ที่สุภาพเสมอ หรือเท่ากับ “เจ้า” ที่ดูเหนือกว่าเสมอ ในคำแปลไทยควรพิจารณาว่าใครพูดกับใครก่อน
เมื่ออ่านบทสนทนา การเปลี่ยนจาก you เป็น thou อาจมีนัยด้านความสนิทสนมหรืออารมณ์ แต่ต้องดูบริบท ไม่ควรตีความทุกครั้งด้วยกฎเดียวกัน เป้าหมายแรกของผู้เรียนคือระบุผู้พูด ผู้ฟัง และความหมายกริยาให้ได้ ก่อนสรุปนัยทางสังคม
อย่าปะปนภาษาเก่าโดยไม่ตั้งใจ
ถ้าเขียนนิยายย้อนยุค รูปกริยาไม่กี่คำไม่เพียงพอจะทำให้ทั้งบทดูเป็นภาษาในยุคนั้น คำศัพท์ การเรียงประโยค และรูปแบบความสัมพันธ์ก็มีผล หากไม่ได้ตั้งใจจำลองภาษายุคใดยุคหนึ่งโดยเฉพาะ การใช้ภาษาอังกฤษปัจจุบันที่เลือกน้ำเสียงเหมาะสมมักชัดกว่า การเลียนแบบรูปเก่าควรทำอย่างสม่ำเสมอและตรวจจากงานต้นฉบับที่เกี่ยวข้อง
เจาะลึก: การจัดมุมมองของผู้เล่า
เหตุการณ์หลักกับฉากหลังไม่ได้ขึ้นอยู่กับความยาวจริงอย่างเดียว
เปรียบเทียบสองประโยค:
- She crossed the courtyard. — เธอเดินข้ามลาน
- She was crossing the courtyard. — เธอกำลังเดินข้ามลาน
รูปแรกนำเสนอการข้ามลานเป็นเหตุการณ์หนึ่งทั้งก้อน ส่วนรูปที่สองวางผู้อ่านไว้ระหว่างการเดิน ยังไม่ได้ยืนยันในประโยคนั้นว่าเดินถึงอีกฝั่งแล้ว แม้การเดินจะกินเวลาเท่ากัน ผู้เขียนก็เลือกมุมมองต่างกันได้
เมื่อเติมเหตุการณ์อื่น ความต่างยิ่งชัด: She was crossing the courtyard when the lights went out. — “เธอกำลังเดินข้ามลานอยู่ตอนที่ไฟดับ” การเดินสร้างฉากที่ดำเนินอยู่ ส่วนไฟดับเป็นเหตุการณ์ที่เข้ามาแทรก ไม่ใช่ว่ารูปต่อเนื่องหมายถึงเหตุการณ์ที่ใช้เวลานานหลายชั่วโมงเสมอไป
มองย้อนจากอดีตและมองต่อไปจากอดีต
She had been writing for hours when he arrived. — “เธอเขียนมาหลายชั่วโมงแล้วตอนที่เขามาถึง” ใช้ had been writing เพื่อบอกกิจกรรมที่ต่อเนื่องมาก่อนจุดหนึ่งในอดีต จุดอ้างอิงคือการมาถึง ไม่ใช่เวลาที่เราอ่านหนังสือ
ในเรื่องเล่าอดีต ยังอาจมองต่อไปยังจุดที่เป็นอนาคตสำหรับตัวละคร เช่น She knew that by June she would have been living there for ten years. — “เธอรู้ว่าเมื่อถึงเดือนมิถุนายน เธอก็จะอยู่ที่นั่นมาครบสิบปี” รูป would have been living ในที่นี้เป็นการมองอนาคตจากจุดยืนในอดีต ไม่ได้หมายถึงเหตุการณ์สมมติที่ไม่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ ต้องดูว่ามีเงื่อนไขหรือเป็นการเล่าความคิดของตัวละคร
สำหรับภาษาไทย ทั้งสองชั้นเวลาอาจใช้คำว่า “แล้ว” หรือ “จะ” เพียงไม่กี่คำ จึงควรฝึกขีดเส้นเวลาแยกเป็นสามจุด ได้แก่ จุดเริ่มกิจกรรม จุดที่ตัวละครยืนอยู่ และจุดที่ตัวละครมองไปถึง แทนการแปลคำต่อคำ
ความต่อเนื่องไม่ได้แปลว่าไม่เคยหยุดพัก
By December, I will have been teaching for thirty years. — “เมื่อถึงเดือนธันวาคม ฉันก็จะสอนหนังสือมาสามสิบปีแล้ว” ไม่ได้หมายความว่าสอนทุกนาทีโดยไม่หยุดพัก ความต่อเนื่องอาจอยู่ในระดับอาชีพหรืองานที่ทำซ้ำเป็นปกติ เช่นเดียวกับการค้นหาที่อาจมีการผลัดเวร การเลือกกรอบของกิจกรรมมีผลต่อการตีความ
นอกจากนี้ รูปต่อเนื่องอาจเน้นความชั่วคราวหรือน้ำเสียงประเมิน ไม่ใช่เวลาเพียงอย่างเดียว เช่น He is always interrupting me. — “เขาชอบพูดแทรกฉันอยู่เรื่อย” มักสื่อความรำคาญได้มากกว่า He always interrupts me. — “เขาพูดแทรกฉันเป็นประจำ” แต่ต้องดูบริบทด้วย และคำว่า always กับรูปต่อเนื่องก็อาจใช้ชื่นชมได้ ไม่ใช่กฎว่าต้องเป็นการบ่นเสมอ
รูปเก่าบางรูปไม่ได้บอกอดีต
hath และ doth เป็นรูปปัจจุบันเก่า ไม่ใช่รูปอดีต คำว่า She hath left. — “เธอไปแล้ว” มี hath เป็นกริยาช่วยรูปปัจจุบัน และ left เป็นรูปช่องที่สามของ leave ส่วน He doth not believe me. — “เขาไม่เชื่อฉัน” ใช้กริยาช่วยปัจจุบันเก่าร่วมกับการปฏิเสธ การเห็นรูปสะกดโบราณจึงไม่ได้ทำให้ประโยคทั้งประโยคกลายเป็นอดีต
ข้อสังเกตนี้ช่วยแยกสองเรื่องที่มักปนกัน คือ เวลาของเหตุการณ์ในเรื่อง กับ ยุคของภาษาที่ผู้เขียนใช้ งานเก่าอาจพูดถึงอนาคต และงานร่วมสมัยก็อาจใช้รูปเก่าเพื่อสร้างเสียงตัวละครได้
แนวทางฝึกด้วยตนเอง
- เล่าฉากเดียวกันสองกรอบเวลา เขียนฉากสั้น ๆ สามประโยคด้วยรูปอดีต แล้วเขียนใหม่เป็นปัจจุบัน คงความต่างระหว่างเหตุการณ์หลักกับฉากหลังไว้ เช่น การเปิดประตูกับเสียงฝน จากนั้นอธิบายเป็นภาษาไทยว่าฉบับใดทำให้รู้สึกใกล้เหตุการณ์กว่า และตรวจว่าไม่ได้เปลี่ยนกาลหลุดโดยไม่มีเหตุผล
- ตั้งจุดในอนาคตแล้วนับย้อนกลับ เลือกเดือนหรือวันครบรอบจริงหนึ่งวัน เขียนหนึ่งประโยคว่าถึงวันนั้นจะทำกิจกรรมมานานเท่าไร และอีกประโยคว่าจะทำอะไรเสร็จแล้ว เช่น จำนวนบทที่อ่าน แยกให้ได้ว่าประโยคใดเน้นเวลา ประโยคใดเน้นผลงาน อย่าใช้รูปต่อเนื่องกับกริยาบอกสภาพเพียงเพราะมีคำบอกระยะเวลา
- ถอดภาษาเก่าเป็นภาษาปัจจุบันก่อนแปลไทย เมื่อพบ thou art, she hath หรือ he doth know ให้เขียนเป็น you are, she has, he does know ก่อน แล้วค่อยเลือกสรรพนามและน้ำเสียงภาษาไทย การฝึกเช่นนี้ช่วยไม่ให้ความรู้สึกว่าเป็นภาษาโบราณบดบังโครงสร้างที่คุ้นเคยอยู่แล้ว
หัวข้อที่เกี่ยวข้อง
- พื้นฐานที่ควรทบทวน: รูปปัจจุบันสมบูรณ์ต่อเนื่อง — ช่วยทำความเข้าใจการเน้นกิจกรรมและระยะเวลาที่ดำเนินมาถึงจุดอ้างอิง ก่อนเปลี่ยนจุดอ้างอิงนั้นไปเป็นอนาคต