İngilizcede Mastar ve -ing Biçimi
Infinitive vs Gerund
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede bir fiilden sonra başka bir eylem anlatırken hangi biçimin kullanılacağını çoğunlukla ilk fiil belirler: want to learn (öğrenmek istemek), fakat enjoy learning (öğrenmekten keyif almak). Edatlardan sonra gelen fiiller -ing alır: interested in learning (öğrenmeye ilgi duyan). Bazı fiiller iki biçimle de kullanılabilir; ancak stop smoking (sigarayı bırakmak) ile stop to smoke (sigara içmek için durmak) gibi yapılarda anlam değişir.
Genel bakış
Türkçede “İngilizce öğrenmek istiyorum” ve “İngilizce öğrenmek hoşuma gidiyor” diyebiliriz. Her iki cümlede de “öğrenmek” bulunduğu için İngilizcede aynı biçimi kullanmak cazip gelir. Oysa İngilizce bu iki düşünceyi farklı kalıplarla anlatır: I want to learn English ve I enjoy learning English. Türkçedeki ekten yola çıkarak İngilizcedeki biçimi her zaman tahmin edemeyiz.
Bu konuda iki temel terimle karşılaşacaksınız. Mastar, eylemi kişi ve zaman belirtmeden adlandıran biçimdir; İngilizcede burada özellikle to learn gibi to + fiilin yalın biçimi üzerinde duracağız. Gerund ise fiilin -ing alarak bir etkinliğin adı gibi kullanılmasıdır: learning, bağlama göre “öğrenmek” veya “öğrenme” demektir. Yalın biçim, fiilin sözlükteki hâlidir: go, read, learn.
B1 düzeyinde amaç, bütün fiilleri bir anda ezberlemek değil, sık kullanılan kalıpları güvenle seçebilmektir. İş görüşmesinde planlarınızı anlatırken, hobilerinizden söz ederken ya da birine neyi yapmayı bıraktığınızı söylerken bu ayrım sürekli karşınıza çıkar. En sağlam yöntem, yeni fiili tek başına değil, devamında gelen yapıyla birlikte öğrenmektir.
Yapı nasıl kurulur?
Önce ikinci fiilin görevini belirleyin
I enjoy reading cümlesindeki reading, “okuma etkinliği”ni anlatır. I am reading ise “Okuyorum” demektir; buradaki -ing, sürmekte olan eylemi anlatan fiil yapısının parçasıdır. Görünüşleri aynı olsa da her -ing biçimi bu yazıdaki anlamıyla bir gerund değildir.
Benzer şekilde, to her zaman mastar işareti değildir. to read içinde mastarı kurar; go to school içinde ise yön bildirir. Bu ayrım, özellikle look forward to gibi kalıplarda önem kazanır.
| Temel yapı | İngilizce örnek | Türkçe karşılığı |
|---|---|---|
| Fiil + to + yalın fiil | I hope to arrive early. | Erken varmayı umuyorum. |
| Fiil + -ing | I avoid driving at night. | Gece araba kullanmaktan kaçınırım. |
| Edat + -ing | Thank you for helping. | Yardım ettiğiniz için teşekkür ederim. |
| Fiil + kişi + to + yalın fiil | She asked me to wait. | Benden beklememi istedi. |
| Amaç bildiren to + yalın fiil | I went out to buy bread. | Ekmek almak için dışarı çıktım. |
Ardından mastar gelen fiiller
İstek, karar, plan ve beklenti anlatan birçok fiilden sonra to + yalın fiil gelir. Bu ortak anlam özelliği hatırlamayı kolaylaştırır; ancak bütün fiilleri açıklayan kesin bir kural değildir.
| Kalıp | Türkçe anlamı |
|---|---|
| want to do | yapmak istemek |
| hope to do | yapmayı ummak |
| decide to do | yapmaya karar vermek |
| plan to do | yapmayı planlamak |
| agree to do | yapmayı kabul etmek |
| promise to do | yapacağına söz vermek |
| offer to do | yapmayı teklif etmek |
| refuse to do | yapmayı reddetmek |
| manage to do | yapmayı başarmak |
| learn to do | yapmayı öğrenmek |
We decided to stay home “Evde kalmaya karar verdik” demektir. Geçmiş zamanı ilk fiil taşır: decided. İkinci fiil stay olarak kalır; ona ayrıca geçmiş zaman eki getirilmez.
Olumsuzluk için genellikle not to + fiil kullanılır: I decided not to go — “Gitmemeye karar verdim.” Ancak I didn't decide to go, “Gitmeye karar vermedim” demektir. Birincisinde gitmeme kararı vardır; ikincisinde gitme kararının verilmediği söylenir. Olumsuzluğun yeri anlamı etkiler.
Ardından -ing gelen fiiller
Bazı fiillerin ardından eylem doğrudan -ing biçiminde gelir. Bu yapıda araya to eklenmez.
| Kalıp | Türkçe anlamı |
|---|---|
| enjoy doing | yapmaktan keyif almak |
| avoid doing | yapmaktan kaçınmak |
| finish doing | yapmayı bitirmek |
| keep doing | yapmayı sürdürmek |
| consider doing | yapmayı değerlendirmek |
| suggest doing | yapmayı önermek |
| admit doing | yaptığını kabul etmek |
| mind doing | yapmaktan rahatsız olmak |
| practise doing | yapma alıştırması yapmak |
| put off doing | yapmayı ertelemek |
She suggested taking a taxi “Taksiye binmeyi önerdi” demektir. Türkçede “önerdi” ile “istedi” benzer devam yapıları alabilir; İngilizcede ise suggest taking, fakat want to take deriz.
Would you mind opening the window? “Pencereyi açar mısınız?” anlamında nazik bir ricadır. Buradaki mind, “istemek” değil, “rahatsız olmak” düşüncesini taşır. Bu nedenle olumlu biçimde sorulan bu soruya No, not at all — “Hayır, hiç rahatsız olmam” diye karşılık verilebilir.
-ing eklenirken bazı yazım değişiklikleri olur: make → making, run → running, lie → lying. Bunlar sırasıyla “yapmak”, “koşmak” ve “uzanmak” fiillerinin biçimleridir. Ekin seçilmesi ile kelimenin yazımı ayrı konulardır; önce doğru kalıbı, ardından doğru yazımı kontrol edin.
Edatlardan sonra -ing
Edat, kelimeler arasında ilişki kuran in, on, at, for, about, without gibi sözcüklerdir. Türkçede bunların karşılığı bazen ayrı bir sözcük, bazen de bir ek olur. İngilizcede bir edatın hemen ardından fiil geliyorsa normal olarak -ing kullanılır.
- She's good at explaining things. — “Bir şeyleri açıklamakta iyidir.”
- We talked about moving. — “Taşınmaktan söz ettik.”
- He left without saying goodbye. — “Vedalaşmadan ayrıldı.”
- Before signing, read the contract. — “İmzalamadan önce sözleşmeyi okuyun.”
Türkçedeki karşılıklara dikkat edin: “açıklamakta”, “taşınmaktan”, “vedalaşmadan”, “imzalamadan”. Türkçe farklı ekler kullanırken İngilizce örneklerin hepsinde -ing vardır. Bu yüzden “Türkçede -mek varsa İngilizcede mutlaka to olur” düşüncesi işe yaramaz.
To da bir edat olabilir. I'm looking forward to meeting you — “Sizinle tanışmayı sabırsızlıkla bekliyorum” cümlesinde look forward to bütün bir kalıptır; ardından meeting gelir. Aynı durum be used to doing için geçerlidir: I'm used to working late — “Geç saatlere kadar çalışmaya alışkınım.”
Bunu geçmiş alışkanlık anlatan used to + yalın fiil ile karıştırmayın: I used to work late — “Eskiden geç saatlere kadar çalışırdım.” Birinde şimdiki alışkanlık durumu, diğerinde geçmişteki alışkanlık anlatılır.
Eylemi başka biri yapıyorsa
I want to leave “Ayrılmak istiyorum” demektir; isteyen ve ayrılacak kişi aynıdır. I want you to leave ise “Ayrılmanı istiyorum” demektir. İkinci eylemi yapacak kişiyi to öncesine yerleştiririz.
Bu yapıda me, you, him, her, us, them gibi nesne biçimleri, yani fiilden etkilenen veya bu kalıpta ikinci eylemi yapacak kişiyi belirten biçimler kullanılır. Örneğin They asked her to call — “Ondan aramasını istediler.” Burada her yerine she gelmez.
ask, tell, invite, remind, encourage fiilleri de uygun bağlamlarda bu yapıyı alır. Ancak her fiil aynı şekilde kullanılmaz: suggest someone to do standart kalıp değildir. “Bana beklememi önerdi” için She suggested that I wait veya “Beklemeyi önerdi” anlamında She suggested waiting kullanılabilir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örnekler günlük planlardan iş hayatına kadar aynı seçimin farklı yerlerde nasıl karşımıza çıktığını gösterir. Önce ilk fiili veya edatı bulun; ardından ikinci fiilin biçimine bakın.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| I want to learn English. | İngilizce öğrenmek istiyorum. | İstek bildiren fiilden sonra mastar gelir. |
| I enjoy playing tennis. | Tenis oynamaktan keyif alıyorum. | Keyif alınan etkinlik -ing ile anlatılır. |
| I stopped smoking. | Sigarayı bıraktım. | Sigara içme eylemi sona erdi. |
| I'm interested in learning. | Öğrenmeye ilgi duyuyorum. | Edattan sonra -ing gelir. |
| We agreed to meet outside the station. | İstasyonun dışında buluşmayı kabul ettik. | Anlaşmaya varılan eylem mastarla verilir. |
| Have you finished checking the report? | Raporu kontrol etmeyi bitirdin mi? | Bitirilen iş -ing biçimindedir. |
| She asked me to send the invoice today. | Benden faturayı bugün göndermemi istedi. | İkinci eylemi yapacak kişi belirtilmiştir. |
| He apologised for arriving late. | Geç geldiği için özür diledi. | Edattan sonra -ing kullanılır. |
| I went to the library to print my ticket. | Biletimi yazdırmak için kütüphaneye gittim. | Mastar, gitme amacını açıklar. |
| We stopped to buy some water. | Biraz su almak için durduk. | Başka bir işe ara verilip su alındı. |
| Please remember to lock the door. | Lütfen kapıyı kilitlemeyi unutma. | Henüz yapılması gereken iş hatırlatılır. |
| I remember locking the door. | Kapıyı kilitlediğimi hatırlıyorum. | Yapılmış bir iş bellekte canlandırılır. |
| Try restarting your phone. | Telefonunu yeniden başlatmayı dene. | Bir çözüm yolu önerilir. |
| I'm looking forward to seeing my family. | Ailemi görmeyi sabırsızlıkla bekliyorum. | Buradaki to bir edattır. |
Sık yapılan hatalar
1. Her ikinci fiilin önüne to koymak
- Yanlış: I enjoy to cook.
- Doğru: I enjoy cooking. — “Yemek yapmaktan keyif alıyorum.”
- Neden? Enjoy fiili doğrudan -ing alır. Türkçedeki “yapmaktan” ifadesini kelime kelime aktarmak yerine enjoy doing kalıbını öğrenin.
2. Edattan sonra yalın fiil kullanmak
- Yanlış: She's interested in learn English.
- Doğru: She's interested in learning English. — “İngilizce öğrenmeye ilgi duyuyor.”
- Neden? In bir edattır; ardından gelen fiil -ing biçimini alır. Fiilin yalın hâli yeterli değildir.
3. Bütün to sözcüklerini mastar işareti sanmak
- Yanlış: I look forward to hear from you.
- Doğru: I look forward to hearing from you. — “Sizden haber almayı bekliyorum.”
- Neden? Look forward to kalıbındaki to, edattır. Bu ifade özellikle yazışmalarda sık kullanılır.
4. İkinci eylemi yapan kişiyi yanlış biçimde belirtmek
- Yanlış: I want he to come.
- Doğru: I want him to come. — “Onun gelmesini istiyorum.”
- Neden? Bu kalıpta kişi için he değil, him kullanılır. Mastarı yalnızca ilk fiilin devamı olarak değil, gerektiğinde eylemi yapacak kişinin ayrıca belirtilebildiği bir yapı olarak düşünün.
5. İki biçimin anlamını aynı sanmak
- Yanlış: I stopped to smoke. — “Sigarayı bıraktım” demek istenirken.
- Doğru: I stopped smoking. — “Sigarayı bıraktım.”
- Neden? Stopped to smoke, “Sigara içmek için durdum” demektir. İlk cümle dil bilgisi açısından doğrudur; hata, amaçlanan anlamı vermemesidir.
6. Mastardan sonraki fiili çekimlemek
- Yanlış: She decided to went home.
- Doğru: She decided to go home. — “Eve gitmeye karar verdi.”
- Neden? Geçmiş zamanı decided gösterir. To sonrasında went değil, yalın biçim olan go gerekir.
Kullanım notları
İki biçimi de kabul eden fiiller
Like, love, hate ve prefer, birçok durumda hem mastarla hem -ing ile kullanılabilir. I like walking — “Yürümeyi severim” etkinlikten alınan keyfi öne çıkarabilir. I like to walk after dinner — “Yemekten sonra yürümeyi severim” bir alışkanlığı veya tercih edilen davranışı anlatabilir. Ancak bu ayrım her cümlede kesin değildir; çoğu bağlamda anlamlar örtüşür.
Would like, would love, would prefer ile belirli bir istek anlatırken mastar kullanılır: I'd like to sit by the window — “Pencere kenarında oturmak isterim.” Bunu genel bir zevki anlatan I like sitting by the window — “Pencere kenarında oturmayı severim” ile karşılaştırın.
Begin, start ve continue da çoğu bağlamda iki biçimi kabul eder: It started raining ve It started to rain, “Yağmur yağmaya başladı” demektir. Fakat bunu bütün fiillere yaymayın. İki biçim arasında seçim yapma özgürlüğü, kullanılan fiile bağlıdır.
Resmiyet ve bölgesel tercihler
Mastar kendiliğinden “resmî”, -ing ise “gündelik” değildir. Her ikisi de konuşmada ve yazıda kullanılır. Amerikan İngilizcesinde like gibi bazı fiillerden sonra mastar seçimi daha sık görülebilir; yine de temel fiil kalıpları iki ana çeşitte de geçerlidir. Enjoy to do gibi bir yapıyı bölgesel fark gerekçesiyle kullanmayın.
Amaç ile fiilin istediği kalıbı ayırın
I called to ask a question — “Bir soru sormak için aradım” cümlesinde mastar amacı belirtir. Bu, call fiilini mutlaka mastarla ezberlemek gerektiği anlamına gelmez. “Neden aradım?” sorusunun cevabıdır.
Buna karşılık I decided to call — “Aramaya karar verdim” cümlesinde to call, karar verilen eylemdir. Her iki yapıda to görünür, fakat cümledeki görevleri aynı değildir. Özellikle Türkçedeki “için” ifadesini gördüğünüz her yerde otomatik olarak for + -ing kullanmamak gerekir: kişinin bir işi yapma amacı çoğunlukla to + fiil ile anlatılır.
Temelin ötesi: anlam ayrımları ve ileri yapılar
Anlamı değiştiren başlıca fiiller
Bu grupta yalnızca biçimi değil, olayların sırasını ve konuşanın neyi vurguladığını da izleyin.
| İngilizce | Türkçe | Anlam farkı |
|---|---|---|
| I forgot to send the email. | E-postayı göndermeyi unuttum. | Yapılması gereken iş yapılmadı. |
| I'll never forget meeting her. | Onunla tanıştığımı asla unutmayacağım. | Geçmişteki karşılaşma hatırlanıyor. |
| I tried to open the jar. | Kavanozu açmaya çalıştım. | Açmak için çaba gösterdim; başarı kesin değil. |
| I tried using a towel to open the jar. | Kavanozu açmak için havlu kullanmayı denedim. | Bir yöntem denendi; işe yarayıp yaramadığı ayrıca belirtilir. |
| I regret telling him the truth. | Ona gerçeği söylediğime pişmanım. | Yapılmış bir davranıştan pişmanlık duyuluyor. |
| We regret to inform you that your application was unsuccessful. | Başvurunuzun olumsuz sonuçlandığını üzülerek bildiririz. | Resmî bir bildirimde kötü haber veriliyor. |
| She went on talking about the budget. | Bütçe hakkında konuşmayı sürdürdü. | Aynı iş devam ediyor. |
| She went on to discuss the schedule. | Ardından takvimi ele aldı. | Bir sonraki işe veya konuya geçiliyor. |
| I didn't mean to upset you. | Seni üzmek istemedim. | Niyet anlatılıyor. |
| Taking this job means moving abroad. | Bu işi kabul etmek, yurt dışına taşınmak demek. | Bir durumun gerektirdiği sonuç anlatılıyor. |
Remember ile de aynı zaman ilişkisi önemlidir: remember to lock “kilitlemeyi unutmamak”, remember locking ise “kilitlediğini hatırlamak” anlamındadır. Bunu “mastar gelecek, -ing geçmiş demektir” diye genellemeyin. I'm considering moving next year — “Gelecek yıl taşınmayı düşünüyorum” cümlesinde -ing gelecekteki bir olaya gönderme yapar. Zaman yorumunu kalıp ve bağlam birlikte belirler.
To olmadan kullanılan mastar
Bazı yapılarda mastar to olmadan, yalnızca yalın fiille kurulur. Can, must, should gibi kip yardımcıları, yani yeterlilik, zorunluluk veya tavsiye gibi anlamlar ekleyen sözcükler buna örnektir: You should rest — “Dinlenmelisin.” Burada to rest kullanılmaz.
Let me explain — “Açıklamama izin ver” ve They made us wait — “Bizi beklettiler” yapılarında da yalın fiil vardır. Help ise iki biçimi kabul eder: She helped me carry the bags ve She helped me to carry the bags, “Çantaları taşımama yardım etti” demektir.
Bir değişiklik de edilgen yapıda, yani eylemi yapan yerine eylemden etkilenenin öne çıkarıldığı cümlede görülür: We were made to wait — “Bekletildik.” Etken cümledeki made us wait yapısının aksine burada to geri gelir.
Cümlede etkinliğin adı olarak kullanım
-ing yapısı cümlenin öznesi, yani hakkında bilgi verilen veya eylemi yapan bölüm olabilir: Learning a language takes time — “Dil öğrenmek zaman alır.” Etkinlikten genel olarak söz ederken bu kullanım çok doğaldır.
Mastar da özne olabilir: To refuse now would be rude — “Şimdi reddetmek kabalık olur.” Günlük dilde benzer düşünceler sıklıkla It would be rude to refuse now — “Şimdi reddetmek kabalık olur” biçiminde kurulur. Buradaki it, cümlenin başını doldurur; asıl değerlendirme reddetme eylemi hakkındadır.
Sıfatlar, yani bir şeyin niteliğini veya durumunu anlatan sözcükler de mastarlı yapılarla kullanılabilir: I'm happy to help — “Memnuniyetle yardım ederim”; It's difficult to concentrate here — “Burada odaklanmak zor.” Dolayısıyla mastar seçimini yalnızca önceki fiile bakarak açıklayamayız; bazen belirleyici olan daha büyük kalıptır.
Edilgenlik ve daha önce gerçekleşmiş eylemler
İleri düzeyde temel yapıların daha uzun biçimleriyle karşılaşırsınız:
- I don't like being interrupted. — “Sözümün kesilmesinden hoşlanmıyorum.” Being + fiilin üçüncü biçimi, eylemin kişiye yapıldığını anlatır.
- The documents need to be signed. — “Belgelerin imzalanması gerekiyor.” To be + fiilin üçüncü biçimi, edilgen mastardır.
- She admitted having made a mistake. — “Hata yapmış olduğunu kabul etti.” Having + fiilin üçüncü biçimi, daha önce gerçekleşmiş eylemi belirginleştirir.
- He seems to have forgotten the appointment. — “Görünüşe göre randevuyu unutmuş.” To have + fiilin üçüncü biçimi, unutmanın daha önce gerçekleştiğini gösterir.
Fiilin üçüncü biçimi, düzenli fiillerde çoğunlukla -ed ile, düzensizlerde ise özel biçimlerle kurulur: signed, made, forgotten. Her geçmiş olayı anlatırken bu uzun yapılara ihtiyaç yoktur. Örneğin She admitted making a mistake — “Hata yaptığını kabul etti” de doğaldır; olayların sırası bağlamdan anlaşılabilir.
Son olarak The car needs washing — “Arabanın yıkanması gerekiyor” cümlesinde -ing biçimi bulunmasına rağmen araba işi yapan değildir. Bu yapı The car needs to be washed ile aynı temel anlamı taşır. Burada ilk başta öğrendiğiniz need to do kalıbının yanında farklı bir kullanım bulunduğunu görürsünüz: I need to wash the car ise “Arabayı yıkamam gerekiyor” demektir.
Çalışma önerileri
- Fiilleri üç ayrı listeye değil, küçük cümlelere kaydedin. Bir sayfaya want to learn — “öğrenmek istemek”, diğerine enjoy learning — “öğrenmekten keyif almak” yazın. Her kalıpla kendi hayatınızdan bir cümle kurun. Aynı eylemi farklı ilk fiillerle kullanmak, seçimi görünür kılar.
- Anlam değiştiren çiftlere kısa sahneler ekleyin. Sigarayı bırakan biri için stopped smoking, yolculukta sigara molası veren biri için stopped to smoke yazın. Sonra remember ve try ile benzer ikililer oluşturun. Türkçe karşılığını söyleyemediğiniz bir çifti yalnızca biçimine bakarak doğru kabul etmeyin.
- Okurken biçimden önce tetikleyiciyi işaretleyin. Bir e-postada veya haberde -ing gördüğünüzde öncesinde edat mı, belirli bir fiil mi bulunduğuna bakın. Kendi cümlelerinizde de şu sırayı izleyin: “Bu bir kalıp mı? Edat var mı? Amaç mı anlatıyorum? İki biçim anlamı değiştiriyor mu?” Bu kontrol, tek bir genel kural aramaktan daha güvenilirdir.
İlgili konular
- Ön bilgi: Geniş zaman — ana fiilin kişi ve zamana göre değişmesini anlamayı sağlar. Böylece She wants to learn — “Öğrenmek istiyor” cümlesinde neden yalnızca ilk fiilin kişi eki aldığını daha kolay görebilirsiniz.