A1

İngilizcede geniş zaman

Present Simple

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede geniş zaman (present simple), alışkanlıkları, düzenli yapılan işleri, genel gerçekleri ve tarifeye bağlı olayları anlatır. Olumlu cümlede fiil, yani işi veya durumu bildiren sözcük, I, you, we, they ile temel biçimde kullanılır; he, she, it ile çoğunlukla -s veya -es alır: I work — “Çalışırım”; She works — “O çalışır.” Bu zaman her zaman “şu anda oluyor” anlamına gelmez: I work in an office cümlesi “Bir ofiste çalışıyorum” diye çevrilse de kişinin genel iş durumunu anlatır.

Genel bakış

A1 düzeyinde öğrenilen bu yapı, kendinizi tanıtırken, bir gününüzü anlatırken, işinizden veya sevdiğiniz şeylerden söz ederken sürekli karşınıza çıkar. “Her sabah yürürüm”, “Annem Ankara'da yaşar”, “Bu dükkân pazar günleri kapanır” gibi ifadeler İngilizcede genellikle geniş zamanla kurulur. Konuşma anında yürümek, yaşamak ya da kapanmak zorunda değildir; önemli olan bunların bir düzeni veya geçerli bir durumu anlatmasıdır.

Türkçedeki geniş zaman ile İngilizcedeki geniş zaman büyük ölçüde örtüşür, ama bire bir aynı değildir. Türkçede “Nerede çalışıyorsun?” sorusuna “Bir bankada çalışıyorum” deriz. İngilizcede iş yerini genel bilgi olarak söylerken I work in a bank kullanılır. Bu nedenle Türkçe cümledeki “-yor” ekine bakıp otomatik olarak İngilizcede devam eden eylem yapısını seçmeyin; önce cümlenin ne anlattığını düşünün.

Bu yazının odağı olumlu cümlelerdir. Olumsuz cümle ve soruların temelini de göreceksiniz; ayrıntıları ilgili konularda ele alınır. Başlangıçta öğrenmeniz gereken ana ayrım şudur: genel düzen mi, şu anda süren belirli bir olay mı? İleri kullanımları en sondaki ayrı bölümde bulabilirsiniz.

Nasıl kurulur?

Önce özneyi, sonra fiili bulun

Özne, cümlede kimden veya neden söz edildiğini gösteren bölümdür. She works cümlesinde she özne, works fiildir. İngilizcede sıradan bir olumlu cümlede temel sıra özne + fiil + diğer bilgiler şeklindedir. Türkçede ise fiil çoğunlukla sona gelir.

I drink tea every morning. — “Her sabah çay içerim.”

Bu örnekte I “ben”, drink “içerim”, tea “çay”, every morning “her sabah” demektir. Türkçedeki sözcük sırasını İngilizceye aynen taşımayın. Ayrıca Türkçede “Çalışırım” demek yeterliyken İngilizcede normal bir bildirme cümlesinde özneyi belirtmek gerekir: I work — “Ben çalışırım.”

Olumlu cümlede kişi tablosu

Fiilin temel biçimi, sözlükte karşılaştığınız ve başında to bulunmayan biçimdir: work, “çalışmak”. Burada çekim, yani fiilin kişiye göre biçim değiştirmesi, yalnızca üçüncü tekil kişide görülür. Üçüncü tekil kişi, konuşan ve dinleyen dışındaki tek bir kişi veya şeydir.

Özne Olumlu cümle Türkçesi
I I work. Ben çalışırım.
you You work. Sen çalışırsın. / Siz çalışırsınız.
he He works. O çalışır.
she She works. O çalışır.
it It works. O çalışır. / O çalışıyor.
we We work. Biz çalışırız.
they They work. Onlar çalışırlar.

He genellikle bir erkek, she bir kadın, it ise bir nesne veya hayvan için kullanılır; hayvanın kimliği biliniyorsa he veya she de kullanılabilir. Türkçede hepsi “o” olabilir. You hem “sen” hem “siz” karşılığıdır ve tek kişiye söylendiğinde de fiile -s getirmez.

Kural yalnızca bu kısa sözcüklerle sınırlı değildir. My sister works — “Kız kardeşim çalışır” cümlesindeki özne de tek kişidir. Buna karşılık My sisters work — “Kız kardeşlerim çalışırlar” cümlesinde birden fazla kişiden söz edilir. My brother and my sister (“erkek kardeşim ve kız kardeşim”) birlikte çoğul bir özne oluşturur; fiil temel biçimde kalır.

-s, -es ve -ies nasıl seçilir?

Çoğu fiile doğrudan -s eklenir. Bazı sonlarda yazım değişir; bunları küçük gruplar hâlinde öğrenmek daha kolaydır.

Kural Temel biçim Tek kişiyle örnek Türkçesi
Çoğu fiile -s work She works. O çalışır.
-e ile bitene yalnızca -s live He lives here. O burada yaşar.
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z sonlarında genellikle -es watch She watches TV. O televizyon izler.
Sessiz harf + -y sonunda y yerine -ies study He studies English. O İngilizce çalışır.
Sesli harf + -y sonunda yalnızca -s play She plays tennis. O tenis oynar.
Sık kullanılan özel biçim go He goes home early. O eve erken gider.
Sık kullanılan özel biçim do She does yoga. O yoga yapar.
Sık kullanılan özel biçim have He has a car. Onun bir arabası var.

Sesli harfler burada a, e, i, o, u harfleridir; diğer harfler sessiz harf olarak adlandırılır. Bu ayrım, study → studies ile play → plays arasındaki farkı açıklar. Have → has biçimini ayrıca öğrenin; haves yazılmaz. Bazı yazım ayrıntıları sözcüğe bağlıdır: quiz → quizzes, “sınav yapmak”, biçiminde son harf çift yazılır.

“Olmak” fiili ayrı bir düzene sahiptir

Be (“olmak”) fiiline bu ek kuralı uygulanmaz. Geniş zamanda am, is, are biçimleri kullanılır. Türkçede “Yorgunum”, “Öğretmen” gibi ifadelerde bağımsız bir “olmak” sözcüğü duyulmadığı için bu fiili atlamak kolaydır.

Özne Örnek Türkçesi
I I am tired. Yorgunum.
you You are tired. Yorgunsun. / Yorgunsunuz.
he / she / it She is tired. O yorgun.
we We are tired. Yorgunuz.
they They are tired. Onlar yorgunlar.

Ancak her fiilin önüne am, is, are koymayın. She works here — “O burada çalışır” tek başına yeterlidir. Be, sıradan bir geniş zaman fiilini tamamlamak için eklenen genel bir yardımcı değildir.

Olumsuz cümle ve sorulara kısa bakış

Yardımcı fiil, cümleyi soru veya olumsuz yapmak gibi görevlerde asıl fiile destek olan sözcüktür. Çoğu fiille do, üçüncü tekil kişide does kullanılır. Does geldiğinde asıl fiil -s almaz; kişi bilgisi artık yardımcı fiildedir.

Cümle türü İngilizce Türkçe
Olumlu She works here. O burada çalışır.
Olumsuz She does not work here. O burada çalışmaz.
Soru Does she work here? O burada çalışıyor mu?
Olumsuz, diğer kişiler They do not work here. Onlar burada çalışmazlar.
Soru, diğer kişiler Do they work here? Onlar burada çalışıyorlar mı?

Günlük kullanımda do not → don't, does not → doesn't şeklinde kısalır. Be bu düzenin dışındadır: She is not tired — “O yorgun değil”; Is she tired? — “O yorgun mu?” Can (“-ebilmek”) de ayrı davranır: She can swim — “O yüzebilir”; Can she swim? — “O yüzebilir mi?” Bu yapılara does veya kişi eki eklenmez.

Bağlam içinde örnekler

Geniş zamanın dört temel kullanımını karşılaştırın: alışkanlık, genel durum, genel gerçek ve tarife. Aşağıdaki cümlelerde geçen zaman ifadesi yardımcı bir ipucudur; zamanın seçimini tek başına belirleyen bir parola değildir.

İngilizce Türkçe Kullanım
I work in an office. Bir ofiste çalışıyorum. Genel iş durumu
She speaks three languages. O üç dil konuşuyor. Kalıcı sayılabilecek beceri
The sun rises in the east. Güneş doğudan doğar. Genel gerçek
They usually eat lunch at noon. Öğle yemeğini genellikle öğlen yerler. Düzenli alışkanlık
We walk to the station every morning. Her sabah istasyona yürürüz. Günlük rutin
My father fixes bicycles at weekends. Babam hafta sonları bisiklet tamir eder. -es alan fiil
Elif studies English after dinner. Elif akşam yemeğinden sonra İngilizce çalışır. -y yerine -ies
The children play outside after school. Çocuklar okuldan sonra dışarıda oynar. Çoğul özne
This shop opens at nine. Bu dükkân saat dokuzda açılır. Düzenli açılış saati
The train leaves at 7:30 tomorrow morning. Tren yarın sabah 7.30'da kalkıyor. Gelecekteki tarifeli olay
I never drink coffee after six. Altıdan sonra hiç kahve içmem. Olumsuz anlamlı sıklık ifadesi
My sister has two cats. Kız kardeşimin iki kedisi var. Özel fiil biçimi

İlk iki cümlenin Türkçesinde “-yor” bulunması İngilizce yapıyı değiştirmez. Aynı şekilde tren örneği geleceği anlatır, ama olay bir tarifeye bağlı olduğu için geniş zaman uygundur. Cümlenin anlamını, yalnızca Türkçe ekinden veya içindeki bir zaman sözcüğünden daha fazla önemseyin.

Sık yapılan hatalar

1. Tek kişiyle -s ekini unutmak

  • Yanlış: My mother work in a hospital.
  • Doğru: My mother works in a hospital. — “Annem bir hastanede çalışıyor.”
  • Neden? Özne bir kişi olduğu için works gerekir. Özne yalnızca she olduğunda değil, anneden adıyla veya bir ad grubuyla söz edildiğinde de aynı kural geçerlidir.

2. Her tek kişiye -s eklemek

  • Yanlış: You speaks very clearly.
  • Doğru: You speak very clearly. — “Çok anlaşılır konuşuyorsun.”
  • Neden? “Bir kişi” olması tek başına yeterli değildir. I ve you tek kişiyi anlatsa da fiil temel biçimdedir; ek he, she, it ve onların yerini tutan tekil öznelerle kullanılır.

3. Sıradan fiilin önüne gereksiz yere be koymak

  • Yanlış: I am work in an office.
  • Doğru: I work in an office. — “Bir ofiste çalışıyorum.”
  • Neden? Genel iş durumunu bildiren bu cümlede work zaten fiildir. “Çalışıyorum” sözcüğünü parçalayıp Türkçedeki her ek için İngilizcede ayrı bir sözcük aramayın.

4. Does ile birlikte fiile de -s eklemek

  • Yanlış: Does she likes tea?
  • Doğru: Does she like tea? — “O çayı sever mi?”
  • Neden? Does üçüncü tekil kişi bilgisini taşır. Asıl fiil like biçimine döner. Aynı şey olumsuzda da geçerlidir: She doesn't like tea — “O çayı sevmez.”

5. Türkçedeki gibi özneyi atlamak

  • Yanlış: Usually go to work by bus.
  • Doğru: I usually go to work by bus. — “İşe genellikle otobüsle giderim.”
  • Neden? Sıradan bir bildirme cümlesinde kimin gittiği belirtilmelidir. Türkçede kişi eki bu bilgiyi verebilir; İngilizcede go tek başına “ben giderim” anlamını taşımaz.

6. Şu anda olan her işi geniş zamanla anlatmak

  • Bu bağlamda yanlış: Look! The baby sleeps.
  • Doğru: Look! The baby is sleeping. — “Bak! Bebek uyuyor.”
  • Neden? Dikkati şu anda süren olaya çekiyoruz. Buna karşılık The baby sleeps after lunch — “Bebek öğle yemeğinden sonra uyur” bir düzeni anlatır ve geniş zamanla kurulur.

Kullanım notları

Sıklık ifadeleri cümlede nereye gelir?

Sıklık zarfı, bir işin ne kadar sık yapıldığını anlatan sözcüktür. Always “her zaman”, usually “genellikle”, often “sık sık”, sometimes “bazen”, never “hiçbir zaman” anlamına gelir. Bunlar çoğunlukla asıl fiilden önce, be fiilinden sonra bulunur.

İngilizce Türkçe Yerleşim
She usually walks to work. İşe genellikle yürüyerek gider. Asıl fiilden önce
He is often late. O sık sık geç kalır. Be fiilinden sonra
Sometimes we cook together. Bazen birlikte yemek yaparız. Sometimes cümle başında da olabilir.
We visit our parents every Sunday. Her pazar anne babamızı ziyaret ederiz. Uzun zaman ifadesi genellikle sonda

Every day (“her gün”) iki ayrı sözcükle yazılır. “Gündelik” anlamındaki everyday ise başka bir görevde kullanılır: everyday life — “gündelik hayat”. Ayrıca never kendi başına olumsuz anlam taşır. Standart İngilizcede I never drink coffee — “Hiç kahve içmem” yeterlidir; ayrıca don't eklenmez.

Genel durum ile şu an süren olay

Devam eden şimdiki zaman (present continuous), am/is/are + -ing biçimiyle kurulur ve çoğunlukla şu anda süren veya geçici olan durumları anlatır. I work from home — “Evden çalışıyorum” genel çalışma düzenidir. I'm working from home this week — “Bu hafta evden çalışıyorum” ise geçici bir düzeni öne çıkarır. Türkçede iki cümle de “çalışıyorum” içerir; İngilizcede bakış açısı farklıdır.

Bazı fiiller bir hareketten çok bilgi, istek, duygu veya sahiplik bildirir. Bunlara durum fiilleri denir. Know “bilmek”, want “istemek”, like “sevmek” ve need “ihtiyacı olmak” bu gruptadır. I know the answer — “Cevabı biliyorum” cümlesi şu an için doğru olsa bile normalde geniş zamanla söylenir. “Şimdi” anlamının her zaman -ing gerektirmediğini unutmayın.

-s eki nasıl okunur?

Yazılan ek her fiilde aynı duyulmaz. Son sesin niteliğine göre /s/, /z/ veya ek bir hece oluşturan /ɪz/ duyulur. Bunlar sesleri gösteren işaretlerdir: works, “çalışır”, sonunda /s/; plays, “oynar”, sonunda /z/; watches, “izler”, sonunda /ɪz/ alır. Özellikle son grupta fazladan bir hece vardır. Yazım tablosunu ses kuralı sanmayın; goes, “gider”, -es ile yazılır ama sonu /z/ diye okunur. Yeni fiilleri dinlerken üçüncü tekil biçimini de dinlemek yararlıdır.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar

Başlangıç için alışkanlık, genel durum, gerçek ve tarife kullanımlarını bilmek yeterlidir. Aşağıdaki ayrıntıları hemen üretmeniz gerekmez; okurken veya dinlerken tanıyabilmeniz yararlıdır.

Gelecek anlatan zaman ve koşul cümleleri

Yan cümle, tek başına değil başka bir cümleye bağlı olarak anlamı tamamlayan bölümdür. Geleceğe gönderme yapan when (“-dığında”), as soon as (“-ir ... -mez”) ve koşul bildiren if (“eğer”) ile kurulan birçok yan cümlede geniş zaman kullanılır.

  • I'll call you when I arrive. — “Varınca seni arayacağım.”
  • If it rains tomorrow, we'll stay at home. — “Yarın yağmur yağarsa evde kalacağız.”
  • We'll leave as soon as the taxi arrives. — “Taksi gelir gelmez çıkacağız.”

Bu örneklerde varmak, yağmur yağması ve taksinin gelmesi gelecektedir. Yine de bu bölümlerde normal olarak will kullanılmaz. Bu, “gelecekte her yerde geniş zaman kullanılır” anlamına gelmez. Ayrıca if her zaman koşul değildir: I don't know if she will come — “Gelip gelmeyeceğini bilmiyorum” cümlesinde if, “olup olmadığını” anlamındadır.

Tarifeler ile kişisel planları ayırmak

The course starts next Monday — “Kurs gelecek pazartesi başlıyor” bir programı bildirir. Kişisel bir ayarlamayı öne çıkarırken başka bir yapı daha doğal olabilir: I'm meeting Ece tomorrow — “Yarın Ece'yle buluşacağım.” Geniş zaman geleceğe kapalı değildir, fakat her kişisel niyet veya tahmin için varsayılan seçim de değildir.

Durum fiilinin anlamı değişebilir

“Bu fiil asla -ing almaz” diye katı listeler ezberlemek yanıltıcı olabilir. Bazı fiiller anlam değiştirince farklı davranır. I think you're right — “Bence haklısın” bir görüş bildirir. I'm thinking about the problem — “Sorun üzerine düşünüyorum” devam eden bir zihinsel uğraştır. Benzer şekilde She has a car — “Onun arabası var” sahipliktir; She's having lunch — “O öğle yemeği yiyor” bir etkinliktir. Fiilin yalnızca adına değil, o cümledeki anlamına bakın.

Anlatım, yorum ve güçlü vurgu

Geniş zaman bazen geçmiş bir olayı canlı anlatmak için kullanılır: So I open the door, and there he is! — “Derken kapıyı açıyorum, bir de bakıyorum karşımda!” Burada biçim geniş zaman olsa da olay geçmişte yaşanmış olabilir. Spor anlatımlarında da He passes to Smith, and Smith scores! — “Smith'e pas veriyor ve Smith golü atıyor!” gibi anlık yorumlar duyulur. Bunlar, “şu anda olan olay için genellikle devam eden şimdiki zamanı kullanın” başlangıç kuralının özel anlatım kullanımlarıdır.

Bir iddiayı özellikle doğrulamak veya önceki söze karşı çıkmak için olumlu cümlede vurgulu do/does bulunabilir: I do understand — “Gerçekten anlıyorum”; She does work hard — “O gerçekten çok çalışır.” Burada da asıl fiil temel biçimde kalır. Bu ek vurgu, sıradan olumlu cümlenin zorunlu bir parçası değildir.

Çalışma önerileri

  1. Kendi gününüzü yazın, sonra başka birine uyarlayın. Beş gerçek alışkanlık seçin: I study English after dinner — “Akşam yemeğinden sonra İngilizce çalışırım.” Ardından aynı cümleyi bir yakınınız için kurun: My brother studies English after dinner — “Erkek kardeşim akşam yemeğinden sonra İngilizce çalışır.” Değişen tek yerin özne olmadığını fark edin; fiilin sonunu da kontrol edin.
  2. Türkçe çeviriye değil duruma göre seçim yapın. “Ankara'da yaşıyorum” ile “Şu anda otobüs bekliyorum” cümleleri Türkçede aynı eki taşır. İlki genel durum, ikincisi o anda süren olaydır. Bunları I live in Ankara ve I'm waiting for the bus biçimleriyle eşleştirin. Her örneğe “genel düzen” veya “o anki olay” notu düşün.
  3. Bir cümleden üç biçim üretin ve sesli okuyun. She works here — “Burada çalışır”; She doesn't work here — “Burada çalışmaz”; Does she work here? — “Burada çalışıyor mu?” Olumlu cümledeki -s ekinin diğer iki biçimde kaybolduğunu işaretleyin. Sonra aynı alıştırmayı watch, “izlemek”, ve study, “çalışmak”, fiilleriyle tekrarlayın.

Kısa son kontrolünüz şu olabilir: Özne belli mi? Genel bir durum mu anlatıyorum? Üçüncü tekil kişi varsa fiilin biçimi doğru mu? Does kullandıysam asıl fiili temel biçime döndürdüm mü?

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede Özne ZamirleriA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A1 kavramları