A1

İngilizcede Emir Cümleleri

Imperatives

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede birine ne yapacağını söylerken fiilin yalın biçimi kullanılır ve genellikle kişi belirtilmez: Open the door. — Kapıyı aç. Olumsuz emir için başa don't getirilir: Don't touch that! — Ona dokunma! Ricayı yumuşatmak için please, konuşanı da içine alan bir öneri için let's kullanılır: Please sit down. — Lütfen oturun; Let's go! — Hadi gidelim!

Genel Bakış

Emir cümlesi yalnızca sert bir buyruk vermeye yaramaz. Yemek tariflerinde, yol tariflerinde, iş yerindeki kısa yönergelerde, güvenlik uyarılarında, davetlerde ve iyi dileklerde aynı yapı karşınıza çıkar. Turn left. “Sola dönün” diye yön gösterir; Have a nice day. ise “İyi günler” dileğidir. Yapının adı emir olsa da cümlenin yaptığı iş her zaman emir vermek değildir.

A1 düzeyinde öğrenmeniz gereken temel nokta oldukça basittir: fiil (bir işi, oluşu ya da durumu anlatan sözcük) yalın kalır. “Gel”, “gelin”, “geliniz” gibi Türkçe biçimlerin İngilizcede ayrı ayrı çekimleri yoktur. Come in. bağlama göre “İçeri gel”, “İçeri gelin” veya “Buyurun” olabilir. Kiminle konuştuğunuzu ve ne kadar nazik olduğunuzu fiilin sonuna eklenen bir ek değil; kullandığınız sözler, ses tonunuz ve ortam gösterir.

Türkçede “Kapıyı aç” derken “sen” dememek zaten doğaldır. Bu bakımdan İngilizce emir cümlesi tanıdık gelebilir. Ancak buradan İngilizcede her cümlede kişiyi atlayabileceğiniz sonucunu çıkarmayın. Open the door. — “Kapıyı aç” bir yönlendirmedir; You open the door every morning. — “Her sabah kapıyı sen açarsın” ise bir alışkanlığı bildirir. Bu ayrım, emir yapısını geniş zamanla karıştırmamanızı sağlar.

Nasıl Kurulur?

1. Olumlu emir: fiili yalın bırakın

Yalın biçim, fiilin başında to bulunmayan ve sonuna kişi ya da zaman eki gelmemiş biçimidir. Örneğin open “açmak”, wait “beklemek”, listen “dinlemek” anlamlarına gelir. Emir verirken bu biçimler doğrudan cümlenin başına gelebilir.

İngilizce Türkçe Yapı
Wait. Bekle. Tek başına fiil yeterlidir.
Open the window. Pencereyi aç. Fiilden sonra açılacak şey gelir.
Listen carefully. Dikkatle dinle. Fiilden sonra işin nasıl yapılacağı belirtilir.
Put your bag here. Çantanı buraya koy. Eşya ve yer birlikte belirtilir.

Özne (cümlenin kimden veya neden söz ettiğini gösteren bölüm) çoğunlukla yazılmaz. Sözün yöneltildiği kişinin ya da grubun işi yapacağı anlaşılır. Bu yüzden başlangıç kuralınız you eklememek olsun. Emir cümlesinde bir kişiye de birden fazla kişiye de aynı fiil biçimiyle seslenirsiniz.

Read this page. cümlesi hem “Bu sayfayı oku” hem de “Bu sayfayı okuyun” olabilir. Türkçedeki “-ın/-in” ekini karşılamak için İngilizce fiile -s veya başka bir ek getirilmez. Ayrıca emrin kendisi bir zaman çekimi değildir: Call me tomorrow. — “Beni yarın ara” cümlesi gelecekte yapılacak bir işi ister, fakat fiil yine yalın kalır.

2. Olumsuz emir: başa don't getirin

Bir şeyin yapılmamasını istiyorsanız don't + yalın fiil kullanın. Don't, do not ifadesinin kısaltmasıdır. Do burada ayrı bir “yapmak” anlamı taşımayan, olumsuz yapıyı kurmaya yarayan yardımcı fiildir.

İngilizce Türkçe Kullanım
Don't open the window. Pencereyi açma. Günlük olumsuz emir.
Don't worry. Endişelenme. Rahatlatma.
Do not enter. Girmeyiniz. Yazılı ve daha resmî uyarı.
Please don't move. Lütfen kıpırdamayın. Nazikçe hareketsiz kalma isteği.

Do not özellikle levhalarda, kurallarda ve güçlü uyarılarda sık görülür. Bununla birlikte her zaman “daha nazik” değildir; bazen kısaltmasız söylenmesi emri daha kesin duyurur. Günlük konuşmada don't genellikle daha doğaldır.

Türkçedeki “git-me” gibi fiile olumsuzluk eki getirmek yerine İngilizcede olumsuzluk fiilin önüne ayrı bir sözcük olarak gelir. Yalnızca not eklemek de yeterli değildir: “Koşma” için Don't run. kullanılır.

3. Be ile emir kurmak

Be, “olmak” fiilinin yalın biçimidir. Birinden belli bir durumda olmasını veya belli biçimde davranmasını isterken kullanılır. Bildirme cümlelerindeki am, is, are biçimleri burada kullanılmaz.

İngilizce Türkçe Açıklama
Be careful. Dikkatli ol. Bir durum veya davranış istenir.
Be quiet, please. Lütfen sessiz olun. Sessizlik rica edilir.
Don't be late. Geç kalma. Olumsuz emir yine aynı yardımcıyla kurulur.
Don't be afraid. Korkma. Korkmaması söylenerek kişi rahatlatılır.

Buradaki önemli karşıtlık şudur: You aren't late. — “Geç kalmadın” bir durumu bildirir; Don't be late. — “Geç kalma” ise bir yönlendirmedir. Olumsuz emir kurarken be için de don't be kullanılır.

4. Please ile ricayı yumuşatmak

Please “lütfen” anlamına gelir; cümlenin başında veya sonunda bulunabilir. Please close the door. ve Close the door, please. aynı temel isteği anlatır: “Lütfen kapıyı kapatın.” Sonda kullanıldığında yazıda önüne genellikle virgül konur.

Olumsuz ricada başlangıç için en kolay sıra please + don't + fiil biçimidir: Please don't park here. — “Lütfen buraya park etmeyin.” Don't park here, please. de mümkündür.

Türkçede “Oturun” sözündeki çoğul ek, tek kişiye saygılı hitap da sağlayabilir. İngilizcede böyle bir fiil eki yoktur. Please sit down. cümlesinin saygılı duyulması sözcük seçimine ve söyleyişe bağlıdır. Please yararlı olsa da her doğrudan emri kendiliğinden uygun bir ricaya dönüştürmez; bunun ayrıntıları kullanım bölümündedir.

5. Let's ile birlikte yapmayı önermek

Let's + yalın fiil, “Hadi … yapalım” anlamındadır. Konuşan kişi de önerilen eyleme katılır. Bu yapı, let us ifadesinin günlük dilde kullanılan kısaltmasıdır; kesme işaretiyle yazılır.

Let's take a break. — “Bir mola verelim” cümlesinde mola verecek gruba konuşan da dahildir. Buna karşılık Take a break. — “Bir mola ver” sözü, karşıdaki kişiye veya gruba yöneltilir; konuşanın katılması gerekmez.

Olumsuz öneri için let's not + yalın fiil kullanın: Let's not argue. — “Tartışmayalım.” Başlangıçta don't eklemeye çalışmak yerine bu sırayı bütün olarak öğrenmek daha kolaydır. Let's yapısındaki us zaten “biz” anlamını taşıdığı için araya ayrıca we getirilmez.

Bağlam İçinde Örnekler

Aşağıdaki örneklerde Türkçe karşılıklar ortama göre seçilmiştir. İngilizce fiilin biçimi, Türkçe çeviride “sen” veya “siz” denmesine göre değişmez.

İngilizce Türkçe Bağlam
Open the door. Kapıyı aç. Evde kısa bir istek.
Don't touch that! Ona dokunma! Tehlikeye karşı ani uyarı.
Please sit down. Lütfen oturun. Bir ziyaretçiyi karşılama.
Let's go! Hadi gidelim! Birlikte yola çıkma önerisi.
Turn right at the traffic lights. Trafik ışıklarından sağa dönün. Yol tarifi.
Add two eggs and mix well. İki yumurta ekleyin ve iyice karıştırın. Yemek tarifi.
Please send the form by Friday. Lütfen formu en geç cuma günü gönderin. İş yazışmasında son tarih.
Don't forget your keys. Anahtarlarını unutma. Evden çıkarken hatırlatma.
Be careful on the stairs. Merdivenlerde dikkatli ol. Güvenlik uyarısı.
Have some more soup. Biraz daha çorba al. Sofrada ikram.
Enjoy your holiday. İyi tatiller. İyi dilek.
Let's not spend too much. Çok fazla para harcamayalım. Ortak bir sınır koyma önerisi.
Save the file before you close the program. Programı kapatmadan önce dosyayı kaydedin. Bilgisayarda işlem sırası.
Call me when you arrive. Varınca beni ara. Daha sonra yapılacak iş.

Son iki örnekte olduğu gibi bir emir cümlesine zaman bilgisi eklenebilir. Before you close the program — “programı kapatmadan önce” ve when you arrive — “varınca” bölümlerinde özne bulunması normaldir. Öznenin genellikle söylenmemesi kuralı, yönlendirmeyi yapan ana emir bölümüne aittir; cümlenin içindeki her bölümden kişiyi silmek anlamına gelmez.

Sık Yapılan Hatalar

1. Fiilin başına to getirmek

  • Yanlış: To open the door, please.
  • Doğru: Open the door, please. — Lütfen kapıyı açın.
  • Neden? Doğrudan emir yapısı to almaz. Türkçedeki “açmak” sözlük biçimini düşünerek İngilizcede de to open kullanmak kolaydır; emir için gereken biçim yalnızca open olur. Yanlış örnek, tek başına bu ricayı ifade etmez.

2. Kişiye göre fiile ek getirmek

  • Yanlış: Opens your book.
  • Doğru: Open your book. — Kitabını aç.
  • Neden? Geniş zamanda bazı kişilerle görülen -s eki emirde kullanılmaz. Bir sınıfa sesleniyorsanız Open your books. — “Kitaplarınızı açın” dersiniz; değişen fiil değil, kitapların sayısını anlatan sözcüktür.

3. Olumsuzluğu yalnızca not ile kurmak

  • Yanlış: Not touch that.
  • Doğru: Don't touch that. — Ona dokunma.
  • Neden? Günlük olumsuz emirde don't gerekir. Kısaltmasız Do not touch that. da doğrudur. Bu kuralı Türkçedeki fiile eklenen olumsuzlukla bire bir eşleştirmeyin.

4. Be yerine are kullanmak

  • Yanlış: Are careful. / Don't are late.
  • Doğru: Be careful. — Dikkatli ol. / Don't be late. — Geç kalma.
  • Neden? Emir yapısında “olmak” fiili de yalın kalır. You are careful. — “Sen dikkatli birisin” durumu bildirir; karşıdakinden dikkatli davranmasını istemek için Be careful. gerekir.

5. Let's sonrasına we veya to eklemek

  • Yanlış: Let's we go. / Let's to go.
  • Doğru: Let's go. — Hadi gidelim.
  • Neden? Let's sonrasında doğrudan yalın fiil gelir. Olumsuz öneri de Let's not go. — “Gitmeyelim” biçimindedir. Lets ise aynı yazım değildir; kesme işaretini atlamayın.

6. Her Türkçe “gel” ifadesini çıplak emirle çevirmek

  • Uygun olmayan kullanım: Yeni tanıştığınız birinden yardım isterken yalnızca Help me. demek.
  • Daha uygun: Could you help me, please? — Bana yardım edebilir misiniz, lütfen?
  • Neden? İlk cümle dil bilgisi bakımından yanlış değildir; sorun ortama göre fazla doğrudan duyulmasıdır. Help me! — “Yardım edin!” acil durumda tamamen yerindedir. Bir yapının doğru olmasıyla o durumda uygun olması ayrı şeylerdir.

Kullanım Notları

Kısalık her zaman kabalık değildir

Tariflerde ve işlem yönergelerinde kısa emirler beklenir. Click here. — “Buraya tıklayın” bir arayüzde doğaldır; her düğmeye please eklemek gerekmez. Benzer biçimde Stop! — “Dur!” tehlike anında açık ve yararlıdır. Uzun bir rica, böyle bir durumda gereksiz yere gecikmeye neden olabilir.

Gündelik ilişkilerde ise ses tonu önemlidir. Sit down. — “Otur” bağlama göre sıcak bir davet, bir çocuğa verilen yönerge veya sert bir buyruk olabilir. Yabancı birine ya da iş arkadaşınıza iyilik yaptırırken soru biçimini tercih etmek çoğu zaman daha güvenlidir: Could you close the window, please? — “Pencereyi kapatabilir misiniz, lütfen?” Bu cümle aynı işi rica eder ama dil bilgisi açısından emir cümlesi değil, sorudur.

Please tek başına yeterli olmayabilir

Please sözcüğünü sert bir sesle vurgulamak sabırsızlık da hissettirebilir. Ayrıca büyük bir iyilik isterken yalnızca please eklemek, isteğin ağırlığını ortadan kaldırmaz. Please lend me your car. — “Lütfen arabanı bana ödünç ver” açık bir istektir, fakat aranızdaki ilişkiye göre fazla buyurgan duyulabilir. Nezaketi yalnızca tek bir sözcükle değil, bütün durumla değerlendirin.

Noktalama ve hitap

Emir cümlesi mutlaka ünlemle bitmez. Wait here. — “Burada bekle” normal bir yönerge olabilir. Wait here! aynı sözün daha acil veya güçlü söylendiğini düşündürür. Özellikle yazışmalarda her emri ünlemle bitirmek gereksiz sertlik yaratabilir.

Birinin adını söylemek de mümkündür: Ayşe, please check the address. — “Ayşe, lütfen adresi kontrol et.” Buradaki ad bir hitaptır; yani kime seslendiğinizi gösterir. Virgülle ayrılır ve emir fiilinin yalın kalmasını değiştirmez.

Temelin Ötesinde: Daha İleri Kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları A1 düzeyinde hemen kullanmanız gerekmez. Temel yapı değişmeden kalır; aşağıdaki biçimleri tanımak, gerçek konuşmaları ve yazıları anlamayı kolaylaştırır.

Vurgu için öznenin söylenmesi

“Emirde özne olmaz” başlangıç için işe yarar bir kısaltmadır, mutlak bir yasak değildir. You stay here; I'll get help. — “Sen burada kal; ben yardım çağıracağım” cümlesinde you, kimin hangi işi yapacağını karşılaştırmak için söylenir. You be quiet! — “Sen sessiz ol!” ise çoğu durumda sert veya azarlayıcıdır. Bu yüzden you eklemeyi Türkçedeki “siz” gibi bir saygı yöntemi sanmayın.

Everybody sit down, please. — “Herkes otursun, lütfen” örneğinde de kime seslenildiği açıkça belirtilir. Buna rağmen emir fiili sit olarak kalır; sits olmaz.

Olumlu emri güçlendiren do

Olumlu emirlerin önünde bazen do görülür: Do come in. — “Buyurun, içeri girin” veya Do be careful. — “Aman dikkatli ol.” Bu kullanım isteği vurgular; bağlama göre sıcak bir davet ya da güçlü bir uyarı olabilir. Günlük temel biçim için gerekli değildir. Olumsuzdaki don't ile aynı görevi yaptığını düşünmeyin: burada anlam olumludur.

Let's ile let us arasındaki anlam farkı

Ortak öneride Let's leave. — “Gidelim” denir. Açık yazılmış Let us leave. ise bağlama göre “Gitmemize izin verin” anlamına da gelebilir. Bu ikinci kullanımda karşıdaki kişiden izin istenir; o kişinin gitmesi önerilmez. Benzer biçimde Let me explain. — “Açıklamama izin verin” veya doğal Türkçeyle “Bir açıklayayım” birine ne yapacağını söylemekten farklı bir iş görür.

Let's sonrasında bazen kısa bir onay sorusu bulunur: Let's take a taxi, shall we? — “Taksiye binelim, ne dersin?” Burada shall we? ortak öneriye karşıdakinin katılıp katılmadığını yoklar. Sıradan emirlerde de Wait here, will you? — “Burada bekle, olur mu?” görülebilir. Bu kısa soruların her zaman nezaket sağladığını varsaymayın; özellikle ikincisi ses tonuna göre sabırsız duyulabilir.

Emirle sonuç bildirmek

Press this button and the door will open. — “Bu düğmeye basarsanız kapı açılır” cümlesi önce yapılacak işi, sonra sonucu verir. İlk bölüm emir biçiminde olsa da bütün ifade Türkçede bir koşul cümlesiyle doğal karşılanabilir. Uyarılarda bunun karşıtı görülür: Hurry up or you'll miss the bus. — “Acele et, yoksa otobüsü kaçıracaksın.” Sözcükleri tek tek çevirmek yerine iki bölüm arasındaki ilişkiye dikkat edin.

Yasak levhaları her zaman emir cümlesi değildir

No smoking. — “Sigara içilmez” bir yasak bildirir, fakat Don't smoke. — “Sigara içmeyin” ile aynı dil bilgisi yapısında değildir. İlkinde smoking, eylemi adlandıran -ing biçimidir; ikincisinde yalın fiille kurulmuş olumsuz emir vardır. Bir levhada No entry. — “Girilmez” de görebilirsiniz. Her yasağı don't içerecek sanmayın; kendi günlük cümlelerinizi kurarken ise don't + yalın fiil güvenilir başlangıçtır.

Çalışma Önerileri

  1. Aynı işi üç farklı niyetle söyleyin. Bir kapı, pencere veya dosya seçin. Close the window. — “Pencereyi kapat”; Please close the window. — “Lütfen pencereyi kapat”; Let's close the window. — “Pencereyi kapatalım” biçimlerini sesli söyleyin. Her seferinde işi kimin yapacağını ve ifadenin ne kadar doğrudan olduğunu düşünün.
  2. Günlük bir işlem için kısa yönerge yazın. Çay hazırlama, bir dosyayı kaydetme ya da eve yol tarifi verme gibi tanıdık bir iş seçin. Dört olumlu adım ve bir olumsuz uyarı yazın. Sonra fiillerin başında gereksiz to, sonunda gereksiz -s bulunup bulunmadığını kontrol edin. “Dikkatli ol” gibi bir cümle ekleyerek be biçimini de çalışın.
  3. Önce ortamı, sonra cümleyi seçin. “Arkadaşıma hatırlatma”, “yabancıdan yardım isteme”, “tehlikeye karşı uyarı” diye üç durum belirleyin. Her biri için uygun bir ifade yazın. Örneğin Don't forget your phone. — “Telefonunu unutma” bir hatırlatmadır; bir yabancıdan yardım isterken soru biçimini seçebilirsiniz. Böylece yalnızca doğru yapıyı değil, doğru yerde kullanmayı da öğrenirsiniz.

İlgili Konular

  • Ön bilgi: Geniş zaman — İngilizce fiillerin yalın biçimini tanımaya yardımcı olur. Özellikle alışkanlık bildiren, öznesi bulunan cümlelerle doğrudan yönlendirme yapan emirleri karşılaştırın.

Ön koşul

İngilizcede geniş zamanA1

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır