A1

İngilizcede Tekil ve Çoğul İsimler

Plural Formation

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede çoğu isim, birden fazla varlığı anlatırken -s alır: book → books (kitap → kitaplar). Bazı kelimelerde -es, -ies veya -ves gerekir; bazılarıysa tamamen değişir: child → children (çocuk → çocuklar). Türkçeden farklı olarak, birden büyük sayılardan sonra da çoğul kullanılır: “üç kitap” için three books denir, three book değil.

Genel bakış

İsim; bir kişiyi, yeri, nesneyi veya kavramı adlandıran kelimedir: “çocuk”, “şehir”, “kitap” gibi. Tekil isim bir varlığı, çoğul isim ise birden fazla varlığı belirtir. İngilizcede a book “bir kitap”, books ise “kitaplar” demektir. Bu ayrım A1 düzeyinin temel konularındandır; alışveriş listesi hazırlarken, ailenizden söz ederken veya adres sorarken hemen karşınıza çıkar.

Türkçede çoğul eki, kelimeye göre “-lar” veya “-ler” olur. İngilizcede böyle bir ünlü uyumu yoktur; asıl mesele kelimenin sonuna ve bazen de kendine özgü çoğul biçimine bakmaktır. En verimli başlangıç, genel -s kuralını öğrenmek, ardından sık kullanılan istisnaları tekilleriyle birlikte çalışmaktır.

Çoğulluk yalnızca ismin sonunu etkilemez. İsmin önündeki bazı kelimeler ve cümlede kullanılan fiil de değişebilir. Örneğin This book is new “Bu kitap yeni”, These books are new “Bu kitaplar yeni” demektir. Önce çoğulun nasıl kurulduğunu, ardından cümlenin geri kalanıyla nasıl bağlantı kurduğunu inceleyelim.

Çoğul nasıl yapılır?

1. Çoğu isme -s eklenir

En yaygın yöntem, kelimenin sonuna doğrudan -s eklemektir. Kelimenin geri kalanı genellikle değişmez.

Tekil Çoğul Türkçe anlamı
book books kitap → kitaplar
car cars araba → arabalar
room rooms oda → odalar
apple apples elma → elmalar
student students öğrenci → öğrenciler

İsmin yanında sayı varsa, sayı birden büyük olduğunda çoğul eki yine gerekir: two cars “iki araba”, five students “beş öğrenci”. Türkçedeki “iki arabalar” yanlışlığına bakıp İngilizcede eki kaldırmayın. İki dilin sayıdan sonraki alışkanlığı farklıdır.

2. Bazı sonlardan sonra -es gelir

-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z ile biten isimlerde çoğunlukla -es kullanılır. Bu ek, kelimenin sonundaki sesin ardından çoğulu söylemeyi kolaylaştırır.

Tekil Çoğul Türkçe anlamı
bus buses otobüs → otobüsler
class classes sınıf → sınıflar
dish dishes tabak → tabaklar
watch watches saat → saatler
box boxes kutu → kutular
quiz quizzes kısa sınav → kısa sınavlar

Quiz → quizzes örneğinde son z de çift yazılır. Bu yazımı kelimeyle birlikte öğrenin; bütün -z sonlu kelimelere düşünmeden aynı işlemi uygulamayın.

3. Sessiz harf + -y, çoğulda -ies olur

Kelime sessiz harf + y ile bitiyorsa, y kalkar ve yerine -ies gelir. Sessiz harf, b, c, t gibi tek başına ünlü sesi olmayan harftir.

Tekil Çoğul Türkçe anlamı
baby babies bebek → bebekler
city cities şehir → şehirler
family families aile → aileler
country countries ülke → ülkeler

Ancak y harfinden önce ünlü harf varsa y kalır ve yalnızca -s eklenir. İngilizcede ünlü harfler a, e, i, o, u olarak sıralanır: day → days “gün → günler”, boy → boys “erkek çocuk → erkek çocuklar”, key → keys “anahtar → anahtarlar”. Dolayısıyla yalnızca son harfe değil, ondan önceki harfe de bakmak gerekir.

4. Bazı -f ve -fe sonları -ves olur

Sık kullanılan bazı isimlerde -f veya -fe, çoğulda -ves biçimine dönüşür.

Tekil Çoğul Türkçe anlamı
knife knives bıçak → bıçaklar
wife wives eş, kadın eş → eşler
life lives hayat → hayatlar
leaf leaves yaprak → yapraklar
shelf shelves raf → raflar
half halves yarım → yarımlar

Bu, bütün -f sonlu isimler için geçerli değildir. Roof → roofs “çatı → çatılar”, chief → chiefs “şef → şefler”, belief → beliefs “inanç → inançlar” olur. Bu grupta kelimenin sonuna bakarak kesin karar vermek yerine, çoğul biçimini sözlükten kontrol etmek güvenlidir.

5. -o ile biten isimlerde tek bir kural yoktur

Bazı kelimeler -es, bazıları yalnızca -s alır:

  • tomato → tomatoes: domates → domatesler
  • potato → potatoes: patates → patatesler
  • hero → heroes: kahraman → kahramanlar
  • photo → photos: fotoğraf → fotoğraflar
  • piano → pianos: piyano → piyanolar
  • radio → radios: radyo → radyolar

“Sonu -o ise mutlaka -es gelir” diye ezberlemeyin. Özellikle photos ve pianos, genel bir yazım kuralının yetmediğini gösteren yaygın örneklerdir.

6. Düzensiz çoğullar ayrı öğrenilir

Düzensiz çoğul, kelimenin olağan -s/-es yoluyla çoğul yapılmaması demektir. Aşağıdaki kelimeler günlük hayatta çok sık kullanılır.

Tekil Çoğul Türkçe anlamı
man men erkek → erkekler
woman women kadın → kadınlar
child children çocuk → çocuklar
person people kişi → kişiler, insanlar
foot feet ayak → ayaklar
tooth teeth diş → dişler
mouse mice fare → fareler
goose geese kaz → kazlar

Children ve people zaten çoğuldur; bunlara yeniden -s eklenmez. “Üç kişi” için three people, “iki çocuk” için two children kullanılır. Özellikle woman ile women arasındaki farkı yalnızca yazıda değil, dinleyerek de çalışın; ilk hecelerinin söylenişi de farklıdır.

7. Bazı isimlerin tekili ve çoğulu aynıdır

Sheep “koyun”, deer “geyik” ve çoğu günlük kullanımda fish “balık” kelimeleri çoğulda değişmez: one sheep “bir koyun”, ten sheep “on koyun”. Sayıyı kelimenin sonundan değil, sayıdan veya cümlenin geri kalanından anlarsınız.

One fish is small “Bir balık küçük”, Two fish are small “İki balık küçük” demektir. İsim aynı kalsa da is → are değişikliği çoğulluğu gösterir. Fishes biçiminin özel kullanımı aşağıdaki ileri bölümde ele alınıyor.

Cümle içinde örnekler

Bu örneklerde yalnızca kelimenin sonuna değil, yanındaki sayıya ve cümlenin anlamına da dikkat edin. Türkçede sayıdan sonra ismin çoğul çevrilmemesi normaldir; çeviri ile İngilizce yapı bu noktada bire bir örtüşmez.

İngilizce Türkçe Açıklama
I bought two books for the journey. Yolculuk için iki kitap aldım. Sayıdan sonra da çoğul eki var.
There are three boxes by the door. Kapının yanında üç kutu var. Sonu -x olan isim -es alıyor.
The babies are sleeping upstairs. Bebekler üst katta uyuyor. Sessiz harf + -y, -ies oluyor.
We visited two cities last summer. Geçen yaz iki şehri gezdik. Şehir adı bildiren isim çoğul yapılıyor.
My keys are in my bag. Anahtarlarım çantamda. Ünlü harften sonraki -y değişmiyor.
Please put the knives on the table. Lütfen bıçakları masanın üstüne koyun. -fe, -ves biçimine dönüşüyor.
The children are playing outside. Çocuklar dışarıda oynuyor. Düzensiz çoğul kullanılıyor.
Four people are waiting for the bus. Dört kişi otobüs bekliyor. Kişi sayarken people kullanılıyor.
My feet hurt after the walk. Yürüyüşten sonra ayaklarım ağrıyor. Foot kelimesinin çoğulu feet.
She brushes her teeth every morning. Her sabah dişlerini fırçalıyor. Tooth kelimesinin çoğulu teeth.
We need six tomatoes for the soup. Çorba için altı domatese ihtiyacımız var. Bu -o sonlu kelime -es alıyor.
I took some photos of the sheep. Koyunların birkaç fotoğrafını çektim. Photos -s alıyor; sheep değişmiyor.

Sık yapılan hatalar

1. Sayıdan sonra tekil kullanmak

  • Yanlış: I have two brother.
  • Doğru: I have two brothers. — İki erkek kardeşim var.
  • Neden? Türkçede “iki kardeş” deriz; İngilizcede ise birden büyük sayı, sayılabilen ismin çoğul biçimini gerektirir. Sayılabilen isim, bir tane, iki tane diye sayabileceğiniz isimdir.

2. Bütün -y sonlarını aynı şekilde değiştirmek

  • Yanlış: The babys have new toies.
  • Doğru: The babies have new toys. — Bebeklerin yeni oyuncakları var.
  • Neden? Baby kelimesinde y öncesinde sessiz harf, toy “oyuncak” kelimesinde ise ünlü harf vardır. İlki -ies, ikincisi -s alır.

3. Düzensiz çoğula bir de -s eklemek

  • Yanlış: The childrens are at school.
  • Doğru: The children are at school. — Çocuklar okulda.
  • Neden? Children zaten “çocuklar” demektir. Aynı şekilde mens yerine men, peoples yerine günlük kişi sayma bağlamında people kullanılır.

4. Çoğul isimle a veya an kullanmak

  • Yanlış: I need a new shoes.
  • Doğru: I need new shoes. — Yeni ayakkabılara ihtiyacım var.
  • Neden? A/an, tek bir şeyi belirtmek için kullanılan tanımlıktır; tanımlık, ismin önüne gelen bu tür küçük kelimelerin adıdır. Çoğul isimle kullanılmaz. Tek ayakkabı kastedilirse a new shoe “yeni bir ayakkabı”, bir çift kastedilirse a new pair of shoes “yeni bir çift ayakkabı” denebilir.

5. Çoğulda kesme işareti kullanmak

  • Yanlış: We sell apple's.
  • Doğru: We sell apples. — Elma satıyoruz.
  • Neden? Olağan çoğul eki kesme işareti almaz. İngilizcede 's çoğunlukla sahiplik, yani bir şeyin kime ait olduğunu anlatma görevi taşır: the girl's bag “kızın çantası”. Çoğul ile sahiplik ayrı konulardır.

6. İsmi değiştirip cümlenin geri kalanını değiştirmemek

  • Yanlış: This boxes is heavy.
  • Doğru: These boxes are heavy. — Bu kutular ağır.
  • Neden? Çoğul boxes ile this yerine these, is yerine are gerekir. Özne, yani cümlenin kimden veya neden söz ettiğini belirten bölüm çoğulsa, fiilin biçimini de kontrol edin.

Kullanım notları

Tekilden çoğula geçerken neler değişir?

Çoğul yapmak, cümlenin her kelimesine -s eklemek değildir. Sıfat, yani ismin özelliğini anlatan kelime değişmez: a red apple “kırmızı bir elma”, red apples “kırmızı elmalar”. Red “kırmızı” kelimesi her ikisinde de aynıdır.

Tekil yapı Çoğul yapı Türkçe karşılığı
a small room small rooms küçük bir oda → küçük odalar
this box these boxes bu kutu → bu kutular
that child those children şu çocuk → şu çocuklar
the book is here the books are here kitap burada → kitaplar burada
she has a key they have keys onun bir anahtarı var → onların anahtarları var

The, belirli bir şeyden söz ederken kullanılan tanımlıktır; hem tekil hem çoğul isimle kullanılabilir ve biçimi değişmez. Genel anlamda “Kedileri severim” derken ise I like cats kullanılır. Buradaki cats, belirli kedileri değil, genel olarak kedileri anlatır.

Çoğul eki nasıl okunur?

Yazıda -s görmek, her kelimenin sonunu aynı söyleyeceğiniz anlamına gelmez. Düzenli çoğul ekinin üç temel söylenişi vardır:

  • Books “kitaplar” ve cats “kediler” kelimelerinde ek /s/ sesidir.
  • Bags “çantalar” ve dogs “köpekler” kelimelerinde ek /z/ sesidir.
  • Buses “otobüsler” ve watches “saatler” kelimelerinde ek /ɪz/ olarak, ek bir heceyle söylenir.

Eğik çizgiler arasındaki işaretler sesleri gösterir. /s/, /z/ ve /ɪz/ seçimini belirleyen şey son harf değil, kelimenin son sesidir. Başlangıçta uzun bir ses listesi ezberlemektense tekil ve çoğul biçimleri art arda dinlemek daha yararlıdır. Özellikle books gibi kelimelerde sona gereksiz bir ünlü eklememeye çalışın.

Temelin ötesinde: Daha sonra karşılaşacağınız ayrıntılar

İlk aşamada -s/-es, -ies, yaygın -ves biçimleri ve sık düzensiz çoğullar yeterlidir. Aşağıdaki ayrıntıları hemen üretmek zorunda değilsiniz; okurken tanımak ve gerektiğinde sözlüğe bakmak yeterli olur.

Her isim çoğul yapılmaz

Sayılamayan isimler, İngilizcede normal kullanımda tek tek sayılan birimler olarak ele alınmayan isimlerdir. Information “bilgi”, advice “tavsiye” ve furniture “mobilya” bunlara örnektir. Türkçede “bilgiler”, “tavsiyeler”, “mobilyalar” diyebilmemiz, İngilizcede aynı şekilde çoğul kurabileceğimiz anlamına gelmez.

I need some advice “Biraz tavsiyeye ihtiyacım var” denir; standart kullanımda advices denmez. Sayı vermek için birim eklenebilir: two pieces of advice “iki tavsiye”. Burada çoğul eki, tavsiyeyi sayılabilir parçalara ayıran pieces kelimesindedir.

Bazı isimler anlamına göre iki türlü kullanılabilir: chicken yiyecek olarak “tavuk eti”, two chickens ise “iki tavuk” demektir. Two coffees “iki kahve” siparişinde de iki fincan veya iki porsiyon kahve kastedilir. Bu, bütün sayılamayan isimleri serbestçe çoğul yapabileceğiniz anlamına gelmez.

Yalnızca çoğul kullanılan yaygın kelimeler

Scissors “makas”, trousers “pantolon” ve gözlük anlamındaki glasses, tek bir nesneyi anlatsalar bile çoğul yapı ister: These scissors are sharp “Bu makas keskin”. Bir nesne saymak için a pair of scissors “bir makas”, two pairs of trousers “iki pantolon” denebilir.

Tersi bir durum da vardır: -s ile bittiği hâlde çoğul olmayan kelimeler. News “haber” bunlardan biridir: The news is good “Haberler iyi” denir. Türkçe karşılığın çoğul olması, İngilizce fiili çoğul yapmayı gerektirmez.

Bileşik isimler ve ölçü bildiren yapılar

Bileşik isim, iki veya daha fazla kelimenin tek bir ad oluşturmasıdır. Çoğu birleşimde son isim çoğul olur: bus stop → bus stops “otobüs durağı → otobüs durakları”. Ancak temel isim baştaysa çoğul eki oraya gelir: mother-in-law → mothers-in-law “kayınvalide → kayınvalideler”.

Bir ölçü ifadesi, başka bir ismin önünde tek bir niteleme birimi oluşturduğunda ölçü adı genellikle tekil kalır: a five-minute break “beş dakikalık mola”. Buna karşılık The break lasts five minutes “Mola beş dakika sürüyor” cümlesinde minutes çoğuldur. Buradaki tekil kullanım, “sayıdan sonra çoğul” kuralının genel olarak kalktığını değil, farklı bir yapıya geçildiğini gösterir.

Anlam veya üslup değişince çoğul da değişebilir

Günlük kişi saymada people kullanılır. Resmî ve hukukî metinlerde persons biçimini de görebilirsiniz: missing persons “kayıp kişiler”. Peoples ise farklı halkları anlatabilir: the peoples of the world “dünya halkları”. Bu özel anlamı, “üç kişi” derken three peoples kullanmak için gerekçe saymayın.

Benzer biçimde, birkaç balıktan söz ederken genellikle fish kullanılır. Fishes, özellikle farklı balık türlerinin vurgulandığı bilimsel bağlamlarda görülebilir. Günlük alışverişte veya akvaryumdaki balıkları sayarken three fish “üç balık” güvenli seçimdir.

Yabancı kökenli çoğullar ve ince istisnalar

Daha ileri metinlerde analysis → analyses “analiz → analizler”, criterion → criteria “ölçüt → ölçütler” ve phenomenon → phenomena “olgu → olgular” gibi biçimlerle karşılaşırsınız. Bu kelimelere alışılmış -s ekini getirmek yerine sözlükteki çoğulu öğrenmek gerekir.

-ch yazımı da her zaman aynı sesi göstermez. Sonu /k/ sesiyle söylenen stomach “mide” kelimesinin çoğulu stomachs olur; stomaches değil. Bu tür örnekler temel kuralı geçersiz kılmaz, yazımla sesin her zaman bire bir örtüşmediğini gösterir.

Topluluk isimlerinde, yani birden fazla kişiyi tek bir grup adıyla anlatan team “takım” veya family “aile” gibi kelimelerde de ayrı bir incelik vardır. Özellikle Britanya İngilizcesinde grup üyeleri öne çıkarıldığında tekil isimle çoğul fiil görülebilir. Ancak families her durumda birden fazla aileyi belirtir; tek bir ailenin birçok üyesi olması tek başına bu çoğulu gerektirmez.

Çalışma önerileri

  1. Kelimeleri çift hâlinde kaydedin. Yalnızca child “çocuk” yazmak yerine one child → two children “bir çocuk → iki çocuk” yazın. Her gün birkaç yeni kelimeyi düzenli, yazımı değişen ve düzensiz olarak gruplandırın. Özellikle city/cities, knife/knives ve person/people çiftlerini sesli söyleyin.
  2. Evdeki eşyalarla sayı alıştırması yapın. Önce tek nesneyi, sonra birkaçını anlatın: There is one plate “Bir tabak var”; There are four plates “Dört tabak var”. Böylece yalnızca eki değil, cümlenin geri kalanını da çalışmış olursunuz. Türkçedeki sayıdan sonra tekil kullanma alışkanlığınıza özellikle dikkat edin.
  3. Tek bir cümleyi bütünüyle çoğula çevirin. This child has a small bag “Bu çocuğun küçük bir çantası var” cümlesini These children have small bags “Bu çocukların küçük çantaları var” yapın. Kontrol sırası şu olsun: isim, ismin önündeki kelime, fiil. Ardından değişmeden kalan small “küçük” sıfatını fark edin.

İlgili konular

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A1 kavramları