A1

İngilizcede geniş zamanda soru cümleleri

Present Simple Questions

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede geniş zamanda sıradan fiillerle soru kurarken do veya does + özne + fiilin yalın biçimi sırası kullanılır: Do you speak English? — İngilizce konuşur musunuz? I, you, we, they ile do; he, she, it ile does gelir. Does kullanılan sorularda asıl fiile -s eklenmez: Does she work? — O çalışıyor mu?

Genel bakış

Birinin nerede yaşadığını, hangi yemekleri sevdiğini veya işe nasıl gittiğini öğrenirken İngilizcenin geniş zamanını, yani present simple yapısını kullanırız. Bu sorular genellikle alışkanlıkları, düzenli yapılan işleri ve geçerli durumları araştırır. Where do you live? — Nerede yaşıyorsunuz? sorusu yalnızca o anda bulunduğunuz yeri değil, yaşadığınız yeri sorar. Bu yapı A1 düzeyinde öğrenilir ve günlük konuşmaların temel parçalarındandır.

Türkçede “Kahve içer misin?” derken soru eki kullanırız; “Nerede çalışıyorsun?” derken de soru kelimesi yeterlidir. İngilizcede ise bunlara karşılık gelen sıradan fiilli sorularda do/does gerekir. Buradaki yardımcı fiil (sorunun dil bilgisel yapısını kuran fiil), tek başına “yapmak” diye çevrilmez. Do you like coffee? cümlesi “Kahveyi sever misin?” demektir; araya ayrıca “yapmak” anlamı eklenmez.

Bir başka fark da zamanların bire bir örtüşmemesidir. Türkçede “Nerede oturuyorsun?” veya “Ne iş yapıyorsun?” dediğimiz birçok durumda İngilizcede geniş zaman kullanılır. Bu yüzden cümleyi yalnızca Türkçedeki -yor ya da -r ekine bakarak çevirmek yerine, sorunun bir alışkanlık veya genel durum hakkında olup olmadığını düşünmek daha güvenlidir.

Soru yapısı nasıl kurulur?

Önce cümlede kimin hakkında konuşulduğunu bulun

Özne, cümlenin kim veya ne hakkında olduğunu gösteren bölümdür. She works. — O çalışır. cümlesinde özne she sözcüğüdür. Soru kurarken yardımcı fiili özneden önce getiririz. Yalın fiil ise fiilin -s, -ing veya geçmiş zaman eki almamış biçimidir: work, live, speak, go gibi.

Temel sıra şöyledir:

Do/Does + özne + yalın fiil + cümlenin geri kalanı + ?

İngilizce Türkçe Açıklama
Do I need a ticket? Bilet almam gerekiyor mu? Kendiniz hakkında soru
Do you work here? Burada mı çalışıyorsunuz? Tek kişiye veya birden çok kişiye hitap
Does he work here? O burada mı çalışıyor? Erkek bir kişi hakkında
Does she work here? O burada mı çalışıyor? Kadın bir kişi hakkında
Does it work? Çalışıyor mu? Örneğin bir cihaz hakkında
Do we need a ticket? Bilet almamız gerekiyor mu? Kendinizin de içinde olduğu grup
Do they work here? Onlar burada mı çalışıyor? Birden çok kişi hakkında

You, Türkçedeki “sen”, “siz” ve saygılı tekil “siz” karşılıklarının hepsi için kullanılabilir; her durumda do alır. Does, kişiye daha saygılı konuşmak için seçilmez. Seçim nezakete değil, özneye bağlıdır.

Özne her zaman kısa bir kişi sözcüğü olmak zorunda değildir. Your sister — kız kardeşin, tek kişi olduğu için does; your parents — anne baban, birden fazla kişi olduğu için do alır:

  • Does your sister drive? — Kız kardeşin araba kullanıyor mu?
  • Do your parents live nearby? — Anne baban yakında mı oturuyor?
  • Does this bus stop here? — Bu otobüs burada durur mu?

Does varsa asıl fiilde -s olmaz

Olumlu cümlede he, she, it ile asıl fiile çoğunlukla -s veya -es eklenir. Soruda bu kişiye uygun biçim zaten does ile gösterildiğinden asıl fiil yalın kalır.

İngilizce Türkçe Açıklama
She likes pizza. → Does she like pizza? O pizzayı sever. → O pizzayı sever mi? Ek, soru fiilinde kalmaz.
He goes to work by bus. → Does he go to work by bus? O işe otobüsle gider. → O işe otobüsle mi gider? Soruda yalın biçim kullanılır.
She has a car. → Does she have a car? Onun arabası var. → Onun arabası var mı? Olumlu cümledeki biçim yalın biçime döner.

Buradaki kural “soruda hiçbir sözcük -s alamaz” değildir. Does your sister like cats? — Kız kardeşin kedileri sever mi? cümlesinde cats sözcüğünün sonundaki ek çoğulluk bildirir ve kalır. Yalın olması gereken, yardımcı fiilden sonra kullanılan asıl fiildir.

Soru kelimesi varsa en başa gelir

“Evet” veya “hayır” dışında bir bilgi istiyorsanız, soru kelimesini temel yapının başına ekleyin:

Soru kelimesi + do/does + özne + yalın fiil + ?

İngilizce Türkçe Açıklama
Where do they live? Onlar nerede yaşıyor? Yer sorar.
What do you need? Neye ihtiyacın var? Gereken şeyi sorar.
When does the shop open? Dükkân ne zaman açılıyor? Zaman sorar.
What time does the train leave? Tren saat kaçta kalkıyor? Özellikle saat sorar.
Why does he walk to work? O işe neden yürüyerek gidiyor? Neden sorar.
How do you get to work? İşe nasıl gidiyorsun? Ulaşım biçimini sorar.
How often does she travel? O ne sıklıkla seyahat ediyor? Tekrarlanma sıklığını sorar.

Türkçede “Onlar nerede yaşıyor?” derken “nerede” cümlenin ortasındadır. İngilizcede bu tür tarafsız bilgi sorularında soru kelimesini başa almak gerekir. Ayrıca soru kelimesinin bulunması do/does gereğini ortadan kaldırmaz. Öznenin kendisini soran özel yapı ise ileride ayrı ele alınacaktır.

Kısa cevaplarda yardımcı fiili koruyun

Türkçede “Evet, severim” gibi bir cevap doğaldır. İngilizcede aynı asıl fiili tekrar etmek yerine çoğu zaman do/does ile kısa cevap verilir. Olumsuz biçimler (bir şeyin olmadığını bildiren biçimler) don't ve doesn't, sırasıyla do not ve does not kısaltmalarıdır.

İngilizce Türkçe
Do you speak English? — Yes, I do. İngilizce konuşur musun? — Evet, konuşurum.
Do you eat meat? — No, I don't. Et yer misin? — Hayır, yemem.
Does she drive? — Yes, she does. O araba kullanır mı? — Evet, kullanır.
Does he work here? — No, he doesn't. O burada mı çalışıyor? — Hayır, burada çalışmıyor.
Do they live alone? — Yes, they do. Onlar yalnız mı yaşıyor? — Evet, yalnız yaşıyorlar.

Cevaptaki kişi, cevap verenin bakış açısına göre değişir: Size yöneltilen you sorusuna kendiniz hakkında I ile cevap verirsiniz. Yalnızca Yes veya No demek de mümkündür; ancak kısa cevabı öğrenmek hem daha doğal devam etmeyi hem de do/does ayrımını pekiştirmeyi sağlar.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki sorular tanışma, iş, alışveriş ve ulaşım gibi gündelik durumlarda kullanılabilir. Türkçe karşılıklarda geniş zaman veya şimdiki zaman seçimi, doğal kullanıma göre değişmektedir.

İngilizce Türkçe Kullanım
Do you speak English? İngilizce konuşur musunuz? İletişim kurabileceğiniz dili öğrenme
Does she like pizza? O pizzayı sever mi? Yemek tercihini öğrenme
Where do they live? Onlar nerede yaşıyor? Yaşadıkları yeri sorma
What time does the train leave? Tren saat kaçta kalkıyor? Sefer saatini öğrenme
Do you take sugar in your tea? Çayınızı şekerli mi içersiniz? İkram sırasında tercih sorma
Does your father still work? Baban hâlâ çalışıyor mu? Devam eden genel bir durumu sorma
How do you spell your surname? Soyadınızı harf harf söyler misiniz? Bir form doldururken yazılışını öğrenme
Where does this bus go? Bu otobüs nereye gidiyor? Otobüsün güzergâhını öğrenme
Do we need to book a table? Masa ayırtmamız gerekiyor mu? Restorana gitmeden önce bilgi alma
What does your partner do? Eşiniz ne iş yapıyor? Meslek sorma
How often do you visit your family? Aileni ne sıklıkla ziyaret ediyorsun? Bir alışkanlığın sıklığını öğrenme
Does the price include breakfast? Kahvaltı fiyata dâhil mi? Otel fiyatının kapsamını öğrenme

Do we need to book a table? örneğindeki to, need fiilinin ardından gelen ikinci fiile aittir. Do sonrasında need yine yalın biçimdedir. Dolayısıyla kural, cümlede hiçbir yerde to bulunamayacağı anlamına gelmez.

Sık yapılan hatalar

1. Does ile birlikte fiile de -s eklemek

  • Yanlış: Does she likes pizza?
  • Doğru: Does she like pizza? — O pizzayı sever mi?
  • Neden: Kişiye uygun biçimi does taşır; like yalın kalır. Aynı nedenle does ... goes değil, does ... go kullanılır.

2. Soru kelimesinden sonra yardımcı fiili unutmak

  • Yanlış: Where you live?
  • Doğru: Where do you live? — Nerede yaşıyorsun?
  • Neden: Türkçede soru kelimesi yeterli gelebilir; İngilizcede bu doğrudan soruda hem where hem do gerekir.

3. Özneye uygun olmayan yardımcı fiili seçmek

  • Yanlış: Do your brother work here?
  • Doğru: Does your brother work here? — Erkek kardeşin burada mı çalışıyor?
  • Neden: “Senin kardeşin” ifadesindeki your değil, hakkında soru sorulan tek kişi belirleyicidir. Birden fazla kardeş sorulsaydı Do your brothers work here? — Erkek kardeşlerin burada mı çalışıyor? denirdi.

4. Her soru için do kullanmak

  • Yanlış: Do you are tired?
  • Doğru: Are you tired? — Yorgun musun?
  • Neden: Be fiilinin am, is, are biçimleri bu soruyu kendi başlarına kurar. Başlarına do eklenmez. Bu önemli sınırın ayrıntıları aşağıdadır.

5. Kısa cevapta yanlış yardımcı fiile geçmek

  • Yanlış: Does he live here? — Yes, he is.
  • Doğru: Does he live here? — Yes, he does. — O burada mı yaşıyor? — Evet, burada yaşıyor.
  • Neden: Soruda does ile kullanılan live fiili vardır; kısa cevapta da does kullanılır. Buna karşılık Is he here? — Yes, he is. — O burada mı? — Evet, burada. ayrı bir yapıdır.

Kullanım notları

Her sorunun zamanı Türkçeden anlaşılmaz

Do you work from home? — Evden mi çalışıyorsun? genellikle çalışma düzenini sorar. Are you working from home today? — Bugün evden mi çalışıyorsun? ise bugün için geçerli, geçici duruma odaklanır. İkincisi şimdiki zamanın (sürmekte olan veya geçici bir durumu anlatan yapının) örneğidir; yapısı are + working olduğu için ayrıca do almaz.

Geniş zaman, yalnızca sürekli tekrar eden eylemlerle sınırlı değildir. Like, know, need gibi beğeni, bilgi ve ihtiyaç anlatan fiillerle de çok kullanılır: Do you need help now? — Şimdi yardıma ihtiyacın var mı? Burada now bulunması soruyu yanlış yapmaz. Saat çizelgelerinde de geniş zaman doğaldır: What time does the train leave tomorrow? — Tren yarın saat kaçta kalkıyor?

Ses tonu ve nezaket

Evet-hayır sorularında ses çoğu zaman sonda yükselir; soru kelimeli tarafsız bilgi sorularında ise çoğu zaman düşer. Bu bir başlangıç rehberidir, değişmez bir kural değildir: Şaşırma, tekrar isteme veya onay arama ses tonunu değiştirebilir. Yazıda soru işaretini kullanmak gerekir.

Do ile başlayan bir soru tek başına kaba değildir. Do you have a reservation? — Rezervasyonunuz var mı? bir restoranda son derece doğaldır. Ancak özel hayatla ilgili bir sorunun dil bilgisi doğru olsa da konu fazla doğrudan olabilir. Nezaketi yalnızca yardımcı fiil değil; konu, ses tonu ve hitap biçimi belirler.

Konuşmada duyulan kısaltılmış sorular

Gündelik konuşmada You live here? — Burada mı yaşıyorsun? gibi, olumlu cümle sırasıyla söylenen sorular duyabilirsiniz. Bunlar çoğu zaman yeni öğrenilen bir şeyi doğrulatır veya şaşkınlık gösterir. Başlangıçta tarafsız soru sormak ve standart yazı yazmak için Do you live here? biçimini kullanın; duyduğunuz her kısaltmayı genel kurala dönüştürmeyin.

Temelin ötesi: daha sonra karşılaşacağınız ayrımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları hemen kullanmanız gerekmez. Önce do/does + özne + yalın fiil yapısını rahatça kurmak yeterlidir. Yine de aşağıdaki sınırları bilmek, doğru görünen farklı soruların neden farklı kurulduğunu anlamanızı sağlar.

Be ve kip bildiren fiiller

Be, kimlik, yer veya durum bildirirken soru kurmak için do kullanmaz. Kip bildiren yardımcı fiiller (yetenek, zorunluluk veya olasılık gibi anlamlar ekleyen fiiller), örneğin can ve must, zaten yardımcı fiil görevi gördüklerinden önlerine ayrıca do gelmez.

İngilizce Türkçe Ayrım
Is she a doctor? O doktor mu? Kimlik bildirirken fiilin kendi biçimi başa geçer.
Are they at home? Onlar evde mi? Yer bildirirken aynı yapı kullanılır.
Can she drive? O araba kullanabiliyor mu? Yetenek bildiren yardımcı fiil başa gelir.
Does she drive? O araba kullanıyor mu? Sıradan fiille alışkanlık veya genel durum sorulur.

Eylemi yapan kişiyi sormak

Who — kim, bazen öznenin kendisini sorar. Bu durumda normal olumlu soruda do/does kullanılmaz; fiil, tek bir kişiden söz ediliyormuş gibi genellikle -s alır:

  • Who works here? — Burada kim çalışıyor?
  • Who lives next door? — Yan evde kim yaşıyor?
  • Which bus goes to the airport? — Hangi otobüs havaalanına gider?

Ancak who her zaman bu yapıyı gerektirmez. Nesne (eylemden etkilenen veya eylemin yöneldiği kişi ya da şey) soruluyorsa do/does kalır:

  • Who does she call every evening? — O her akşam kimi arıyor?

Burada arayan kişi she, kim olduğu sorulan kişi ise aranandır. Türkçedeki “kim” ve “kimi” ayrımı bu karşıtlığı anlamaya yardımcı olur. What da aynı şekilde özneyi sorabilir: What makes this noise? — Bu sesi ne çıkarıyor? Başlangıç kuralını “bütün sorularda fiil yalındır” diye değil, “do/does bulunan sorularda asıl fiil yalındır” diye hatırlayın.

Dolaylı soruda kelime sırası değişir

Dolaylı soru, soruyu başka bir ifadenin içine yerleştirdiğimiz yapıdır. Örneğin “Nerede yaşıyor?” yerine “Nerede yaşadığını biliyor musun?” deriz. İngilizcede içteki bölüm doğrudan soru sırasını korumaz:

  • Where does she live? — O nerede yaşıyor?
  • Do you know where she lives? — Onun nerede yaşadığını biliyor musun?

İkinci cümlede dıştaki Do you know ...? bir sorudur. İçteki where she lives bölümünde ise does bulunmaz ve lives yeniden -s alır. Bu ayrımı temel soru yapısını öğrendikten sonra çalışmak daha kolaydır.

Olumsuz sorular ve vurgu

Don't you drink coffee? — Kahve içmez misin? veya Doesn't she work here? — O burada çalışmıyor mu? soruları, konuşanın bir beklentisi olduğunu gösterebilir. Bunlar çoğunlukla tamamen tarafsız bilgi soruları değildir; şaşırma veya bir bilgiyi doğrulatma amacı taşıyabilir.

Cevap verirken gerçek durumu açık etmek yararlıdır: Yes, she does. She works here. — Evet, burada çalışıyor. Ya da No, she doesn't. She works next door. — Hayır, burada çalışmıyor. Yan tarafta çalışıyor. Özellikle olumsuz sorularda yalnızca Türkçedeki “evet/hayır” sezgisine güvenmek yerine tam kısa cevabı kullanın.

Özneyi soran yapılarda da vurgu için do/does duyulabilir: Who does live here, then? — Peki burada kim yaşıyor öyleyse? Burada güçlü söylenen does, önceki bir varsayımın yanlış çıktığını vurgular; tarafsız Who lives here? sorusunun yerine öğrenilmesi gereken temel kalıp değildir.

Do sözcüğü aynı soruda iki görevde bulunabilir

What does your partner do? — Eşiniz ne iş yapıyor? sorusunda does yardımcı fiil, sondaki do ise “yapmak” anlamındaki asıl fiildir. Bu yüzden iki biçimin bulunması gereksiz tekrar değildir. What do you do on Sundays? — Pazar günleri ne yaparsın? cümlesinde de ilk do soruyu kurar, ikincisi yapılan işi sorar.

Sahiplik için en güvenli genel yapı Do you have a car? — Arabanız var mı? biçimidir. Özellikle Britanya İngilizcesinde Have you got a car? — Arabanız var mı? da yaygındır. Bu ikinci kalıp kendi soru düzenine sahiptir; iki yapı karıştırılarak do ... have got biçiminde soru kurulmaz.

Çalışma önerileri

  1. Olumlu cümleden soru üretin. Beş günlük alışkanlık seçin. Örneğin She drinks tea. — O çay içer. cümlesini Does she drink tea? — O çay içer mi? sorusuna dönüştürün. Ardından özneyi değiştirin: Do they drink tea? — Onlar çay içer mi? Her dönüşümde yardımcı fiili ve asıl fiilin sonunu ayrı ayrı kontrol edin.
  2. Gerçek bir tanışma konuşması hazırlayın. Yaşanılan yer, iş, ulaşım ve boş zaman hakkında dört soru yazın. Örneğin Where do you work? — Nerede çalışıyorsunuz? Ardından kendiniz için kısa cevaplar ve ayrıntılı cevaplar verin. Böylece sorudaki you ile cevaptaki I değişimine alışırsınız.
  3. Üç farklı yapıyı ayırın. Not defterinizde “sıradan fiil”, “durum bildiren be” ve “eylemi yapanı soran kim” başlıkları açın. Does she work here? — O burada mı çalışıyor?, Is she here? — O burada mı? ve Who works here? — Burada kim çalışıyor? örneklerini yan yana koyun. Her birinin neden farklı kurulduğunu bir cümleyle açıklayın.

Son kontrol için kendinize şunları sorun: Kimin hakkında soru soruyorum? Do mu, does mı gerekiyor? Asıl fiil yalın mı? Bilgi istiyorsam soru kelimesini başa koydum mu? Bu dört adım çoğu temel hatayı daha cümleyi söylemeden yakalar.

İlgili konular

  • Önce öğrenin: İngilizcede geniş zaman — alışkanlıkları ve genel durumları anlatmayı, olumlu cümlede fiilin hangi kişilerle ek aldığını öğrenin; ardından bu cümleleri soruya dönüştürün.

Ön koşul

İngilizcede geniş zamanA1

Diğer A1 kavramları