B1

İngilizcede edilgen yapı

Passive Voice

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede edilgen yapı, işi yapanı değil, yapılan işi veya bu işten etkileneni öne çıkarır: The letter was sent yesterday. — Mektup dün gönderildi. Temel kalıp be + fiilin üçüncü biçimidir; zamanı ve özneye uyumu be taşır, asıl fiilin üçüncü biçimi değişmez. İşi yapan önemliyse by ile eklenir; önemli değilse söylenmez.

Genel bakış

“Birisi bisikletimi çaldı” ile “Bisikletim çalındı” aynı olaya iki ayrı açıdan bakar. İlkinde yapan kişi, ikincisinde bisiklet ve başına gelen olay öne çıkar. İngilizcede bu ayrım etken yapı (yapanın özne olduğu anlatım) ve edilgen yapı (eylemden etkilenenin özne olduğu anlatım) ile kurulur. Burada özne, cümlenin hakkında bilgi verdiği ve çekimli fiilin uyum gösterdiği kişi ya da şeydir; her zaman işi yapan değildir.

B1 düzeyinde bu yapı, haberleri, iş yazışmalarını, duyuruları ve ürün açıklamalarını anlamayı belirgin biçimde kolaylaştırır. Bir kargonun gönderilmesi, yolun kapatılması veya başvurunun kabul edilmesi anlatılırken yapan kişinin adı çoğu zaman gerekli değildir. Edilgen yapı yalnızca resmî yazıya ait değildir: “Telefonum çalındı” gibi günlük olaylarda da son derece doğaldır.

Türkçede “yazmak → yazılmak”, “açmak → açılmak” gibi fiile ek getiririz. İngilizcede ise edilgenlik için asıl fiile tek bir ek eklemek yetmez; be yardımcı fiili de gerekir. Yardımcı fiil, asıl eylemin yanında zaman, soru veya benzeri dil bilgisi görevlerini taşıyan sözcüktür. Bu farkı baştan kavramak, en yaygın eksik cümle hatasını önler.

Nasıl kurulur?

1. Odağı değiştirin, zamanı koruyun

Şu iki cümleyi karşılaştırın:

  • The technician repaired the printer. — Teknisyen yazıcıyı tamir etti.
  • The printer was repaired by the technician. — Yazıcı teknisyen tarafından tamir edildi.

İlk cümlede the printer, nesnedir: eylemin doğrudan etkilediği şeyi gösterir. Edilgen cümlede aynı sözcük grubu özne olur. Eylem hâlâ geçmiştedir; repaired yerine was repaired kullanılması olayın zamanını değil, anlatımın odağını değiştirir.

Dönüştürürken şu sırayı izleyebilirsiniz:

  1. Etken cümlede “neyi?” veya “kimi?” sorusuyla eylemden etkileneni bulun.
  2. Bunu yeni cümlenin başına, özne konumuna getirin.
  3. Önceki zamanı koruyarak uygun be biçimini seçin.
  4. Asıl fiili üçüncü biçimine getirin.
  5. Gerekliyse yapanı by ile ekleyin.

Bu adımlar öğrenme alıştırmalarında yararlıdır; gerçek kullanımda her cümleyi önce etken kurup sonra dönüştürmek zorunda değilsiniz. “Paket ne zaman gönderildi?” diye düşünüyorsanız doğrudan paketle başlayan edilgen cümleyi kurabilirsiniz.

2. Fiilin üçüncü biçimini tanıyın

Üçüncü biçim, sözlüklerde past participle adıyla da gösterilen fiil biçimidir. Bu ad sizi yanıltmasın: tek başına geçmiş zamanı belirtmez. Hem is made — yapılır, hem will be made — yapılacak yapılarında aynı made bulunur.

Düzenli fiillerde geçmiş zaman biçimiyle üçüncü biçim aynıdır. Düzensiz fiillerde ise farklı olabilir; özellikle write, speak, take gibi sık kullanılanları birlikte öğrenmek gerekir.

Fiilin yalın biçimi Geçmiş zaman biçimi Üçüncü biçimi Türkçe anlamı
clean cleaned cleaned temizlemek
repair repaired repaired tamir etmek
make made made yapmak, üretmek
send sent sent göndermek
write wrote written yazmak
speak spoke spoken konuşmak
take took taken almak
give gave given vermek

Was wrote yerine was written kullanılır. Buna karşılık sent, hem geçmiş zaman hem üçüncü biçim olduğu için They sent it — Onu gönderdiler ve It was sent — O gönderildi cümlelerinde aynı görünür.

3. Zamanı yardımcı fiille gösterin

Edilgenlik ayrı bir zaman değildir. Bir olayın her zaman olması, şu anda sürmesi, geçmişte bitmesi ya da ileride yapılması ayrı ayrı anlatılabilir. Aşağıdaki tabloda aynı onarım işi üzerinden farkı görebilirsiniz.

Zaman veya anlam İngilizce örnek Türkçesi
Genel durum, tekrar The lift is repaired every year. Asansör her yıl tamir edilir.
Şu anda süren iş The lift is being repaired now. Asansör şu anda tamir ediliyor.
Belirli geçmiş olay The lift was repaired yesterday. Asansör dün tamir edildi.
Geçmişte bir anda süren iş The lift was being repaired when we arrived. Biz vardığımızda asansör tamir ediliyordu.
Şimdiyle bağlantılı tamamlanma The lift has been repaired. Asansör tamir edildi; artık tamir edilmiş durumda.
Başka bir geçmiş olaydan önce tamamlanma The lift had been repaired before we arrived. Biz varmadan önce asansör tamir edilmişti.
Gelecekte yapılacak iş The lift will be repaired tomorrow. Asansör yarın tamir edilecek.
Geleceğe yönelik plan The lift is going to be repaired next week. Asansör gelecek hafta tamir edilecek.
Gelecekte bir noktaya kadar tamamlanma The lift will have been repaired by Friday. Cuma gününe kadar asansör tamir edilmiş olacak.

İlk aşamada is repaired, was repaired, will be repaired, has been repaired kalıplarını sağlamlaştırın. Ardından süren işi anlatan being biçimlerini ekleyin.

Özellikle being ile been ayrımına dikkat edin. Is being repaired, işin sürmekte olduğunu; has been repaired, tamamlanmış işin şimdi açısından önemini anlatır. Türkçede “tamir edildi” hem belirli geçmişi hem güncel sonucu karşılayabildiğinden, İngilizce zamanı seçerken yalnızca Türkçe eke değil, bağlama da bakın. Yesterday — dün gibi bitmiş bir zamanı söylüyorsanız was repaired uygundur.

4. Özneye göre uyum sağlayın

Be, eski etken özneye değil, yeni edilgen özneye uyar. The door is locked. — Kapı kilitlidir ve The doors are locked. — Kapılar kilitlidir örneklerinde sayı değişince yalnızca yardımcı fiil değişir.

Özne biçimi Geniş zaman Geçmiş zaman Şimdiyle bağlantılı tamamlanma
I am invited was invited have been invited
you are invited were invited have been invited
he / she / it is invited was invited has been invited
we are invited were invited have been invited
they are invited were invited have been invited

Tablodaki biçimler bağlama göre “davet edilirim”, “davet edildim”, “davet edilmiş durumdayım” gibi çevrilir. Fiilin invited biçimi hiçbir satırda değişmez. Türkçede “Davet edildim” derken özneyi ayrıca söylemeyebiliriz; İngilizcede I was invited cümlesindeki I normal olarak atılmaz.

5. Olumsuz ve soru cümleleri kurun

Olumsuzluk için ilk yardımcı fiilden sonra not gelir. Soruda ilk yardımcı fiil öznenin önüne geçer. Ayrıca do, does, did eklenmez.

İngilizce Türkçe Açıklama
The room isn't cleaned on Sundays. Oda pazar günleri temizlenmez. Olumsuzluk yardımcı fiile eklenir.
Was the payment received? Ödeme alındı mı? Yardımcı fiil öznenin önündedir.
Have the tickets been sent? Biletler gönderildi mi? İlk yardımcı fiil başa gelir.
When will the results be announced? Sonuçlar ne zaman açıklanacak? Soru sözcüğünden sonra yardımcı fiil gelir.

Kısa cevaplarda bütün yapıyı tekrarlamayın: Yes, they have. — Evet, gönderildi veya No, they haven't. — Hayır, gönderilmedi. İlk yardımcı fiili korumanız yeterlidir.

6. Yapan kişiyi yalnızca gerektiğinde belirtin

By, eylemi yapanı gösterir: The book was written by Orwell. — Kitap Orwell tarafından yazıldı. Yazarın kimliği önemli olduğu için burada by Orwell bilgi taşır.

Buna karşılık My wallet was stolen. — Cüzdanım çalındı cümlesine “birisi tarafından” eklemek genellikle gereksizdir. Yapan bilinmiyor, bağlamdan anlaşılıyor veya konuşmanın konusu değilse söylenmez.

By sonrasında kişi zamiri, yani kişi adının yerine kullanılan sözcük, nesne biçimine geçer: by him — onun tarafından, by her — onun tarafından, by us — bizim tarafımızdan. The photo was taken by her. — Fotoğraf onun tarafından çekildi cümlesinde by she kullanılmaz.

Araç ile yapanı da ayırın: The window was broken by a child with a stone. — Pencere bir çocuk tarafından taşla kırıldı. Çocuk işi yapar; taş kullanılan araçtır. Bu örnekte yapan için by, araç için with gerekir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örnekleri okurken önce “Cümle neyi öne çıkarıyor?”, sonra “İş ne zaman oluyor?” diye sorun. Türkçe karşılığın her zaman kelime kelime aynı yapıda olması gerekmez.

İngilizce Türkçe Dikkat edilecek nokta
English is spoken here. Burada İngilizce konuşulur. Genel durum; konuşanların kimliği önemsizdir.
The letter was sent yesterday. Mektup dün gönderildi. Zamanı belli, tamamlanmış olay.
The house is being painted. Ev şu anda boyanıyor. İş devam ediyor.
The book was written by Orwell. Kitap Orwell tarafından yazıldı. Yapan kişi önemli olduğu için belirtiliyor.
Your order has been dispatched. Siparişiniz kargoya verildi. Tamamlanan işlemin güncel sonucu bildiriliyor.
The road will be closed tonight. Yol bu gece kapatılacak. Geleceğe ilişkin duyuru.
The documents must be signed today. Belgeler bugün imzalanmalı. Gereklilik bildiriliyor.
Can this ticket be changed? Bu bilet değiştirilebilir mi? Yapılabilirlik soruluyor.
We weren't informed about the delay. Gecikme hakkında bize bilgi verilmedi. Bilgiyi alması gereken kişiler öne çıkıyor.
The kitchen was being cleaned when I called. Ben aradığımda mutfak temizleniyordu. Geçmişte o anda devam eden iş.
All the seats had been reserved before we arrived. Biz varmadan önce bütün koltuklar ayrılmıştı. Daha önce tamamlanan olay.
Have the results been published yet? Sonuçlar yayımlandı mı? Şimdiye kadar gerçekleşip gerçekleşmediği soruluyor.

Sık yapılan hatalar

1. Yardımcı fiili unutmak

  • Yanlış: The letter sent yesterday.
  • Doğru: The letter was sent yesterday. — Mektup dün gönderildi.
  • Neden? Tam bir edilgen cümlede be gerekir. Türkçedeki “gönderildi” tek sözcük olduğu için İngilizcede de yalnızca sent kullanma eğilimi doğabilir. Buradaki yanlış örnek, tek başına tam cümle olarak eksiktir.

2. Üçüncü biçim yerine geçmiş zaman biçimini kullanmak

  • Yanlış: The report was wrote yesterday.
  • Doğru: The report was written yesterday. — Rapor dün yazıldı.
  • Neden? Geçmiş zamanı zaten was gösterir; asıl fiil üçüncü biçimde olmalıdır. Düzensiz fiillerde wrote ile written aynı görevde kullanılamaz.

3. Yeni özneyle uyumu kaçırmak

  • Yanlış: The files was deleted.
  • Doğru: The files were deleted. — Dosyalar silindi.
  • Neden? The files çoğuldur. Türkçede çoğul özneyle fiilin her zaman çoğul eki almaması, İngilizcedeki zorunlu was/were ayrımını gözden kaçırmaya yol açabilir.

4. Soruya fazladan yardımcı fiil eklemek

  • Yanlış: Did the parcel was delivered?
  • Doğru: Was the parcel delivered? — Paket teslim edildi mi?
  • Neden? Was zaten yardımcı fiildir ve soruyu kurabilir. Did eklenmez; yalnızca yardımcı fiilin yeri değiştirilir.

5. Türkçedeki “-iyor” ekini tek başına ölçü almak

  • Şu anda yapılan iş için uygun değil: The house is painted now.
  • Doğru: The house is being painted now. — Ev şu anda boyanıyor.
  • Neden? Devam eden boyama işi için being gerekir. The house is painted every summer. — Ev her yaz boyanır ise tekrarlanan işi anlatır. Türkçedeki “Burada İngilizce konuşuluyor” cümlesi genel bir durumu da anlatabilir; bu anlamda İngilizcede English is spoken here doğaldır. Her “-iyor” karşılığına otomatik olarak being eklemeyin.

6. Her Türkçe edilgeni aynı kalıpla çevirmek

  • Yanlış: Here is slept comfortably.
  • Doğru: You can sleep comfortably here. — Burada rahatça uyunabilir.
  • Neden? Türkçede “uyunur, gidilir” gibi yapanı belirtmeyen yapılar kurulabilir. İngilizcede sleep — uyumak gibi doğrudan nesne almayan bir fiil bu şekilde edilgen yapılamaz. Anlamı aktarmak için “genel olarak insanlar” anlamında you gibi başka bir yapı seçilir.

Kullanım notları

Edilgen yapı ne zaman doğal olur?

Kargo takibinde Your parcel has been delivered. — Paketiniz teslim edildi denmesi doğaldır; okur için asıl bilgi paketin durumudur. Bilimsel bir işlem anlatılırken de The samples were stored in a cool room. — Numuneler serin bir odada saklandı cümlesi, araştırmacıların adlarından çok yöntemi öne çıkarır.

Bununla birlikte edilgenlik, cümleyi kendiliğinden daha iyi veya daha resmî yapmaz. I sent the invoice this morning. — Faturayı bu sabah gönderdim cümlesi kısa ve açıktır. Sorumluluğu kimin üstlendiği önemliyse etken anlatım daha uygundur. Mistakes were made. — Hatalar yapıldı gibi bir cümle, bağlama göre sorumluyu gizliyormuş izlenimi verebilir.

Türkçede her by grubunu “tarafından” diye çevirmek de doğal sonuç vermez. I was invited by a friend. cümlesi bağlama göre “Bir arkadaşım davet etti” diye çevrilebilir. Çeviride Türkçenin doğal anlatımını, İngilizce kurarken ise İngilizcenin yapısını izleyin.

Edilgen eylem mi, mevcut durum mu?

The door is closed. — Kapı kapalı cümlesinde closed, bir sıfat (bir şeyin niteliğini veya durumunu anlatan sözcük) gibi yorumlanabilir. Cümle tek başına kapatma eylemini kimin yaptığını veya ne zaman yaptığını söylemez.

  • The door is closed every evening by the caretaker. — Kapı her akşam görevli tarafından kapatılır. Burada düzenli bir eylem anlatılır.
  • The door is being closed. — Kapı şu anda kapatılıyor. Burada sürmekte olan eylem açıktır.

Bu ayrım her cümlede kesin bir çizgiyle görünmez; zaman ifadesi ve bağlam yorumu belirler. “Kapalı” ile “kapatılıyor” arasındaki Türkçe fark, İngilizcedeki bu iki okumayı anlamak için yararlı bir başlangıçtır.

Temel bilginin ötesi

Aşağıdaki yapıları ilk okumada ezberlemek gerekmez. Temel kalıbın başka fiillerle nasıl birleştiğini görmek, daha ileri metinlerde karşılaşacağınız uzun yapıları çözmenizi sağlar.

Gereklilik, olasılık ve tamamlanmış olaylar

Can, must, should gibi kip yardımcıları, yani yapılabilirlik, zorunluluk veya öneri bildiren yardımcı sözcükler, edilgen yapıyla birleşebilir. Arkalarından be + üçüncü biçim gelir.

  • This form can be completed online. — Bu form internet üzerinden doldurulabilir.
  • The password should be changed regularly. — Şifre düzenli olarak değiştirilmeli.

Geçmişteki bir olayı değerlendirirken have been + üçüncü biçim kullanılır:

  • The email might have been sent to the wrong address. — E-posta yanlış adrese gönderilmiş olabilir.
  • We should have been told earlier. — Bize daha önce haber verilmeliydi.

İkinci örnek, geçmişte yerine getirilmemiş bir beklentiye yönelik eleştiri taşır. We should be told. — Bize haber verilmeli ise aynı geçmişe dönük değerlendirmeyi yapmaz.

Kuramsal olarak çok sayıda yardımcı fiil art arda gelebilir; ancak her mümkün biçim doğal ve sık değildir. The bridge has been being repaired for months. — Köprü aylardır tamir ediliyor yapısı dil bilgisi bakımından mümkün olsa da hantaldır. Çoğu bağlamda They have been repairing the bridge for months. — Aylardır köprüyü tamir ediyorlar gibi etken bir cümle daha rahat okunur.

İki nesneli fiiller

Give, send, offer gibi fiillerde hem verilen şey hem de onu alan kişi bulunabilir:

  • They offered Deniz a job. — Deniz'e iş teklif ettiler.
  • Deniz was offered a job. — Deniz'e iş teklif edildi.
  • A job was offered to Deniz. — Deniz'e bir iş teklif edildi.

İngilizcede alıcı kişi edilgen cümlenin öznesi olabilir. Türkçede ise aynı anlamı çoğunlukla “Deniz'e” ile veririz. Bu nedenle I was given a key. cümlesi “Bana bir anahtar verildi” demektir; “Ben bir anahtar verildim” diye çevrilmez. Ancak her fiil bu iki seçeneğe izin vermez: The rule was explained to me. — Kural bana açıklandı doğaldır; I was explained the rule standart kullanım değildir.

Fiille birlikte kullanılan küçük sözcükleri koruyun

Bazı fiillerin anlamı, ardından gelen for, after gibi sözcüklerle tamamlanır. Bu sözcükler edilgen cümlede kaybolmaz:

  • The children were looked after by their grandmother. — Çocuklara büyükanneleri baktı.
  • The meal has already been paid for. — Yemeğin hesabı zaten ödendi.

Bu tür örnekler, yalnızca “neyi?” sorusuna bakmanın her zaman yeterli olmadığını gösterir. Temel kural nesne alan fiillerle öğrenilir; daha sonra belirli fiil gruplarının edilgen biçimleri ayrıca tanınır. Buna karşılık happen — olmak, meydana gelmek ve arrive — varmak gibi fiiller sıradan kullanımda edilgen yapılmaz: The accident happened yesterday. — Kaza dün oldu; was happened denmez.

Konuşma dilinde farklı bir yardımcı fiil

Özellikle başa gelen olayları anlatırken be yerine get + üçüncü biçim görülebilir:

  • My phone got damaged on the trip. — Yolculukta telefonum hasar gördü.
  • She got promoted last month. — Geçen ay terfi etti.

Bu yapı konuşma dilinde yaygındır ve bir değişimi veya yaşanan olayı öne çıkarır. Yalnızca olumsuz olaylarla kullanılmaz; terfi örneği bunun için iyi bir hatırlatıcıdır. Ancak her be yapısının yerine serbestçe get konmaz. Resmî ve tarafsız anlatımda temel be kalıbı güvenli bir başlangıçtır.

Çekimsiz ve aktarım bildiren edilgen yapılar

Çekimsiz fiil, kişi ve zamanı kendi başına göstermeyen fiil biçimidir. To be + üçüncü biçim veya being + üçüncü biçim, başka bir fiilden sonra da kullanılabilir:

  • The documents need to be checked. — Belgelerin kontrol edilmesi gerekiyor.
  • Nobody likes being ignored. — Kimse görmezden gelinmekten hoşlanmaz.

Haber ve raporlarda, bir bilginin başkalarınca söylendiğini gösteren daha ileri kalıplar da vardır:

  • It is believed that the painting is genuine. — Tablonun gerçek olduğuna inanılıyor.
  • The painting is believed to be genuine. — Tablonun gerçek olduğuna inanılıyor.

Geçmişte olduğu söylenen olay için He is believed to have left the country. — Ülkeden ayrıldığına inanılıyor denebilir. Burada inanma şimdiki değerlendirmedir; ayrılma daha önce gerçekleşmiştir. Bu yapılar bilgiyi doğrudan doğrulamak yerine bir görüşü veya aktarımı sunar.

Son olarak I had my car repaired. — Arabamı tamir ettirdim yapısını sıradan edilgenle karıştırmayın. Bu, bir işi başkasına yaptırmayı anlatır; My car was repaired. — Arabam tamir edildi cümlesi ise işi kimin ayarladığını söylemez.

Çalışma önerileri

  1. Aynı işi farklı zamanlarda anlatın. “Paket gönderilir, dün gönderildi, şu anda gönderiliyor, zaten gönderildi, yarın gönderilecek” anlamlarını İngilizce kurun. Sent biçimini sabit tutup yalnızca yardımcı fiillerde neyin değiştiğini işaretleyin. Sonra çoğul “paketler” ile tekrarlayın.
  2. Odağa göre seçim yapın. Bir teslimat, hastane duyurusu veya iş e-postasından beş cümle seçin. Her cümle için “Yapanın adı gerçekten gerekli mi?” diye sorun. Birini etken, birini edilgen yazarak hangi anlatımın bağlama daha iyi oturduğunu değerlendirin; yalnızca mekanik dönüşüm yapmayın.
  3. Hata kontrolünü üç soruya indirin. Yardımcı fiil var mı? Özneyle uyumlu mu? Asıl fiil üçüncü biçimde mi? Ardından cümleyi soruya ve olumsuza çevirin. Örneğin The parcel was delivered. — Paket teslim edildi; Was the parcel delivered? — Paket teslim edildi mi?; The parcel wasn't delivered. — Paket teslim edilmedi.

İlgili konular

  • Ön bilgi: Düzenli fiillerle geçmiş zaman — düzenli fiillerin biçimlerini ve bitmiş geçmiş olayları anlatmayı pekiştirir; edilgende geçmiş zamanla üçüncü biçimin görevlerini ayırmaya yardımcı olur.
  • Sonraki adım: İleri düzey edilgen yapılar — aktarım, karmaşık yardımcı fiil dizileri ve daha incelikli edilgen kullanımlar üzerinde ilerlemenizi sağlar.

Ön koşul

İngilizcede düzenli fiillerle geçmiş zamanA2

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer B1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır