İngilizcede Some ve Any Kullanımı
Some and Any
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
Some, miktarı ya da sayısı tam belirtilmeyen şeyler için olumlu cümlelerde; any ise genellikle olumsuz cümlelerde ve sorularda kullanılır. Başlangıçta ikisini de çoğul sayılabilen adlarla ve sayılamayan adlarla öğrenin: some friends “birkaç arkadaş”, any money ise cümleye göre “hiç para” anlamına gelebilir. İkram ve rica sorularında çoğunlukla some seçilir: Would you like some coffee? “Kahve ister misiniz?”
Genel bakış
Buzdolabında süt olup olmadığını sorarken, alışveriş listesini hazırlarken veya birine çay ikram ederken some ve any sık sık karşınıza çıkar. Bunlar birer miktar belirleyicisidir; yani bir adın (bir varlığı, maddeyi veya kavramı adlandıran sözcüğün) önüne gelerek ne kadar ya da kaç tane şeyden söz edildiğini kabaca gösterir. Kesin sayı vermezler: some apples “birkaç elma” demektir, fakat kaç elma olduğunu söylemez.
Türkçede aynı işi her zaman ayrı bir sözcükle yapmayız. “Evde ekmek var” derken “biraz” demesek de belli bir miktar ekmek bulunduğu anlaşılır. İngilizcede bu anlamı There is some bread at home ile verebiliriz. Benzer biçimde Do you have any questions? cümlesini “Herhangi sorularınız var mı?” diye değil, doğal olarak “Sorunuz var mı?” diye çeviririz. Bu yüzden some = biraz, any = herhangi biçimindeki bire bir eşleştirme tek başına yeterli değildir.
Konu A1 düzeyinde tanıtılır. Önce olumlu, olumsuz ve soru cümlelerindeki temel seçimi öğrenmek yeterlidir. Daha sonra any sözcüğünün “hangisi olursa olsun”, some sözcüğünün de “bazı, hepsi değil” gibi anlamlarına geçebilirsiniz. Bu ileri ayrıntılar aşağıda ayrı bir bölümde ele alınıyor.
Nasıl kullanılır?
Önce adın türünü belirleyin
Sayılabilen ad, tek tek sayabildiğimiz şeylerin adıdır: an apple “bir elma”, two apples “iki elma”. Sayılamayan ad ise İngilizcede ilgili anlamıyla tek tek sayılmayan bir maddeyi veya kavramı anlatır: water “su”, money “para”, information “bilgi”. Bu ayrım Türkçeyle her zaman örtüşmez; örneğin İngilizcede para birimleri sayılır, ancak money sayılamaz.
Temel miktar anlamında some ve any, sayılabilen adların çoğul biçimiyle (birden fazlasını gösteren biçimle) veya sayılamayan adlarla kullanılır.
| Adın türü | İngilizce örnek | Türkçe karşılığı |
|---|---|---|
| Sayılabilen, çoğul | some apples | birkaç elma |
| Sayılabilen, çoğul | any chairs | cümleye göre hiç sandalye / sandalye |
| Sayılamayan | some water | biraz su |
| Sayılamayan | any information | cümleye göre hiç bilgi / herhangi bir bilgi |
Türkçede “birkaç elma” derken elma sözcüğüne çoğul eki getirmeyiz. İngilizcede ise some apples deriz; bu temel anlamda some apple kullanmayız. Sayılamayan bir adı da sırf some geldiği için çoğul yapmayın: some water “biraz su”, some advice “birkaç tavsiye / biraz tavsiye”.
Bir tek nesne istiyorsanız genellikle a/an kullanın: I need a chair “Bir sandalyeye ihtiyacım var.” Birkaç nesne istiyorsanız I need some chairs “Birkaç sandalyeye ihtiyacım var” deyin. Some sözcüğünün tekil adlarla farklı anlamlarda kullanılabildiği ileri durumları bu başlangıç kuralından ayrı tutun.
Olumlu cümlelerde some
Olumlu bir cümlede, miktarı veya sayısı kesin olmayan bir şeyin varlığını bildirirken some kullanılır:
- I have some friends. — Birkaç arkadaşım var.
- There is some rice in the cupboard. — Dolapta biraz pirinç var.
- We bought some vegetables. — Biraz sebze aldık.
Some, mutlaka “çok az” demek değildir. Yalnızca kesin miktarı vermeden konuşmanızı sağlar. Özellikle azlığı anlatmak istiyorsanız a little water “az miktarda su” veya a few apples “birkaç elma” gibi daha belirgin ifadeler de kullanabilirsiniz.
Some ve any biçim değiştirmez. Ancak cümlenin geri kalanı ada göre değişebilir: There is some milk “Biraz süt var”; There are some eggs “Birkaç yumurta var.” Burada is/are seçimini some değil, süt veya yumurta hakkında konuşmanız belirler.
Olumsuz cümlelerde any
Bir şeyin hiç bulunmadığını anlatırken olumsuz bir cümlede genellikle any kullanılır:
- I don't have any money. — Hiç param yok.
- There aren't any clean cups. — Hiç temiz fincan yok.
- We haven't got any bread. — Hiç ekmeğimiz yok.
Önemli nokta şu: Any tek başına cümleyi olumsuz yapmaz. Olumsuzluk don't, isn't, aren't veya haven't gibi yapılardan gelir. Any, bu yapının içinde “bir tane bile / biraz bile” düşüncesini destekler.
Aynı yokluk anlamını no ile de kurabilirsiniz: We have no milk “Hiç sütümüz yok.” Burada ayrıca don't eklenmez. Başlangıç için iki ayrı kalıp olarak öğrenmek işinizi kolaylaştırır: We don't have any milk ve We have no milk aynı temel durumu anlatır.
Genel sorularda any
Bir şeyin bulunup bulunmadığını açıkça sorarken varsayılan seçim any olur:
- Are there any questions? — Sorusu olan var mı?
- Do you have any cash? — Nakit paran var mı?
- Is there any milk in the fridge? — Buzdolabında süt var mı?
Buradaki any, cevap hakkında kesin bir varsayım yapmadan soru sormaya uygundur. Türkçede çoğu zaman “hiç” demeden çeviririz. “Buzdolabında hiç süt var mı?” da mümkündür, fakat İngilizcedeki any her seferinde Türkçede ayrıca vurgulanmak zorunda değildir.
İkram ve rica sorularında some
“Bütün sorularda any kullanılır” kuralı eksiktir. Bir şey ikram ederken veya bir şey isterken some son derece doğaldır:
- Would you like some coffee? — Kahve ister misiniz?
- Can I have some water, please? — Biraz su alabilir miyim, lütfen?
- Could you bring some plates? — Birkaç tabak getirir misiniz?
Bu sorularda yalnızca bir şeyin varlığını araştırmayız. Kahveyi sunar, su ister veya tabak getirilmesini rica ederiz. Some, konuşmayı elde edilebilecek ya da sunulabilecek belli bir miktara yöneltir.
Some, konuşanın “evet” cevabını beklediği başka sorularda da kullanılabilir. Ancak bu beklenti kesinlik değildir; bir rica reddedilebilir, bir ikram geri çevrilebilir.
| İngilizce | Türkçe | Bakış açısı |
|---|---|---|
| Have you got any bread? | Ekmeğiniz var mı? | Bulunup bulunmadığını soruyoruz. |
| Have you got some bread? | Ekmeğiniz var, değil mi? | Bu bağlamda var olduğunu düşünüyor, doğrulatmak istiyoruz. |
| Would you like some bread? | Ekmek ister misiniz? | İkram ediyoruz. |
| Could I have some bread? | Biraz ekmek alabilir miyim? | Rica ediyoruz. |
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki cümlelerde önce konuşanın amacını düşünün: bilgi mi veriyor, yokluk mu bildiriyor, bir şey mi soruyor, yoksa ikram veya ricada mı bulunuyor?
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| I have some friends in Ankara. | Ankara'da birkaç arkadaşım var. | Olumlu cümle; çoğul ad. |
| There is some soup on the stove. | Ocakta biraz çorba var. | Olumlu cümle; sayılamayan ad. |
| We need some batteries for the remote. | Kumanda için birkaç pile ihtiyacımız var. | Kesin sayı söylenmiyor. |
| I don't have any money with me. | Yanımda hiç para yok. | Olumsuzluk içinde miktar. |
| There aren't any seats near the window. | Pencere kenarında hiç boş yer yok. | Çoğul adla yokluk. |
| She didn't buy any cheese. | Hiç peynir almadı. | Geçmiş zamanda da aynı seçim geçerli. |
| Are there any questions? | Sorusu olan var mı? | Genel soru. |
| Do we have any clean towels? | Temiz havlumuz var mı? | Bir şeyin bulunup bulunmadığını soruyoruz. |
| Is there any sugar in this tea? | Bu çayda şeker var mı? | Sayılamayan adla soru. |
| Would you like some coffee? | Kahve ister misiniz? | İkram. |
| Could you lend me some money? | Bana biraz borç para verebilir misin? | Rica. |
| Can I have some more rice? | Biraz daha pilav alabilir miyim? | İlave miktar isteme. |
Bu seçim yalnızca şimdiki durumları anlatırken geçerli değildir. We bought some cheese “Biraz peynir aldık” ve We didn't buy any cheese “Hiç peynir almadık” cümlelerinde de aynı temel karşıtlığı görürsünüz. Zaman değişse de miktarı nasıl sunduğunuza ilişkin mantık korunur.
Sık yapılan hatalar
1. Her soruda any kullanmak gerektiğini düşünmek
- Amaç için uygun değil: Would you like any tea? — Sıradan bir çay ikramı yaparken.
- Daha doğal: Would you like some tea? — Çay ister misiniz?
- Neden: Nötr bir ikramda some kullanılır. Any ile kurulan soru her bağlamda dilbilgisi bakımından yanlış değildir; örneğin kişinin hiç çay isteyip istemediğini özellikle araştırabilir. Fakat temel ikram kalıbı olarak some öğrenin.
2. Olumsuz cümlede some ile “hiç” demeye çalışmak
- Yanlış: I don't have some money. — “Hiç param yok” demek isterken.
- Doğru: I don't have any money. — Hiç param yok.
- Neden: Toplam yokluğu anlatan sıradan olumsuz cümlede any gerekir. Some içeren olumsuz cümlelerin özel anlamları olabilir; bunlar “hiç yok” kalıbının yerine geçmez.
3. Türkçedeki gibi çoğul ekini atlamak
- Yanlış: I need some chair. — “Birkaç sandalyeye ihtiyacım var” anlamında.
- Doğru: I need some chairs. — Birkaç sandalyeye ihtiyacım var.
- Neden: Sayılabilen ad, bu belirsiz miktar anlamında çoğul olmalıdır. Tek sandalye için I need a chair denir.
4. Sayılamayan ada çoğul eki getirmek
- Yanlış: Can you give me some informations?
- Doğru: Can you give me some information? — Bana biraz bilgi verebilir misin?
- Neden: Information İngilizcede sayılamaz. Aynı şekilde some advice “biraz tavsiye” ve some furniture “birkaç parça mobilya” denir. Tek tek parçaları saymak için ayrıca bir ölçü veya parça ifadesi gerekir.
5. Any sözcüğünü başlı başına olumsuz sanmak
- Yanlış: I have any cash. — “Hiç nakit param yok” demek isterken.
- Doğru: I don't have any cash. — Hiç nakit param yok.
- Neden: Yokluk anlamı için cümlede olumsuzluk da bulunmalıdır. Any, tek başına Türkçedeki “yok” sözcüğünün karşılığı değildir.
Kullanım notları
Türkçede her some ve any için ayrı sözcük aramayın
I bought some bread cümlesi bağlama göre “Biraz ekmek aldım” veya yalnızca “Ekmek aldım” diye çevrilebilir. Do you need any help? ise “Yardıma ihtiyacın var mı?” demektir. Doğal Türkçe karşılıkta some veya any görünmüyor diye İngilizce cümlede gereksiz olduklarını düşünmeyin.
Bununla birlikte, İngilizcede de her çoğul veya sayılamayan addan önce bunlardan birini koymak zorunda değilsiniz. I like coffee “Kahveyi severim” genel bir beğenidir; I'd like some coffee “Biraz kahve istiyorum” belirli bir anda istenen miktarı anlatır. We need bread “Ekmeğe ihtiyacımız var” da doğrudur; We need some bread biraz ekmek alınması düşüncesini daha belirgin kılar.
Kısa cevaplarda ad tekrar edilmeyebilir
Neyden söz edildiği belliyse some ve any tek başına kullanılabilir:
- Do you have any envelopes? — Yes, I've got some. — Zarfın var mı? — Evet, var.
- Is there any milk? — No, there isn't any. — Süt var mı? — Hayır, hiç yok.
Bu kullanımda sözcükler adın yerini tutar. Kısa olumsuz cevapta none “hiçbiri / hiç yok” da görülebilir: How much milk is left? — None “Ne kadar süt kaldı? — Hiç kalmadı.” Ancak none ile any her yapıda birbirinin yerine geçmez.
Konuşmada vurgu anlamı öne çıkarır
Normal konuşmada some çoğunlukla kısa ve vurgusuz söylenir. “Bazıları, hepsi değil” karşıtlığında ise vurgulanabilir: Some people agreed, but not everyone “Bazıları kabul etti, ama herkes değil.” Any de I don't have any money cümlesinde vurgulanırsa “tek kuruşum bile yok” düşüncesi güçlenebilir. Başlangıçta telaffuzdan önce cümlenin anlamını doğru kurmaya odaklanın.
Temelin ötesinde: ileri kullanımlar
Bu bölümdeki ayrıntıları ilk çalışmada ezberlemek gerekmez. Temel kuralı öğrendikten sonra aşağıdaki kullanımları tanımak, gerçek konuşmalarda neden farklı seçimler yapıldığını anlamanızı sağlar.
Olumlu cümlede any: hangisi olursa olsun
Any, olumlu cümlede serbest seçim bildirebilir. Bu kullanımda anlam “hiç” değil, herhangi biri; hangisi olursa olsun olur. Tekil sayılabilen adla (bir nesneyi gösteren adla) da kullanılabilir:
- You can take any seat. — İstediğin yere oturabilirsin.
- Any student can ask a question. — Her öğrenci soru sorabilir.
- Call me at any time. — Beni istediğin zaman ara.
Choose some books “Birkaç kitap seç” derken belirsiz bir sayıda kitap seçilmesini isteriz. Choose any book “İstediğin kitabı seç” derken hangi kitabın seçildiğinin önemli olmadığını anlatırız. Bu nedenle any, her olumlu cümlede some yerine kullanılamaz.
Koşullarda ve olumsuz anlam taşıyan yapılarda any
Koşul, bir şeyin hangi durumda gerçekleşeceğini söyleyen yapıdır. If “eğer” ile kurulan koşullarda any sık görülür:
- If you have any questions, email me. — Sorunuz olursa bana e-posta gönderin.
- If you need some help with the boxes, I can stay. — Kutular için biraz yardıma ihtiyacın varsa kalabilirim.
İlk cümle olası soruları açık bırakır. İkincide konuşan, somut bir iş için yardım gerekebileceğini düşünüyor. Dolayısıyla “if varsa mutlaka any gelir” diye yeni bir kesin kural koymayın.
Açık bir not bulunmasa da olumsuzluğa yakın anlamlarda any kullanılabilir:
- We left without any money. — Yanımıza hiç para almadan çıktık.
- There is hardly any milk left. — Neredeyse hiç süt kalmadı.
Without “olmadan”, hardly any ise “neredeyse hiç” anlamını taşır. Any seçimi yalnızca cümlede olumsuzluk eki aramaktan değil, anlamı değerlendirmekten de geçer.
Some ve any ile of yapısı
Belirli bir grubun içinden söz ederken some of veya any of kullanılır. Of, burada bir bütünün ya da grubun içinden seçim yapıldığını gösterir:
- Some students were late. — Bazı öğrenciler geç kaldı.
- Some of the students were late. — Söz konusu öğrencilerin bazıları geç kaldı.
- Do you know any of these people? — Bu insanlardan herhangi birini tanıyor musun?
- I don't know any of them. — Onların hiçbirini tanımıyorum.
Some of students biçimi standart kullanımda doğru değildir. Belirli grubu gösteren the, these, my gibi bir sözcük ya da them gibi bir adın yerini tutan sözcük gerekir. Some of my friends “arkadaşlarımdan bazıları” deriz; some my friends demeyiz.
Some her zaman küçük miktar veya “hepsi değil” demek değildir
Some people work at night “Bazı insanlar gece çalışır” cümlesi, bütün insanlardan söz etmediğimiz izlenimini verir. Fakat some, her kullanımda kesin olarak “hepsi değil” anlamını kodlamaz; bağlam bu karşıtlığı güçlendirir veya zayıflatır. Başlangıç için “miktar ya da grup tam belirtilmiyor” düşüncesi daha güvenlidir.
Tekil bir adın önünde some, kimliği belirtilmeyen birini veya bir şeyi anlatabilir: Some man called you “Bir adam seni aradı.” Bu, some apples örneğindeki çoğul miktar kuralından farklıdır. Konuşan kişinin kim olduğunu bilmeyebilir veya önemli bulmayabilir. Vurgulu That was some party! “Ne partiydi ama!” ise bambaşka, değerlendirme bildiren bir kullanımdır; günlük miktar kalıbıyla karıştırılmamalıdır.
Olumsuz cümlede some: hiçbiri değil, bazıları değil
Some, olumsuz bir cümlenin içinde yer alabilir; önemli olan neyin olumsuzlandığıdır:
- I didn't answer any questions. — Hiçbir soruya cevap vermedim.
- There were some questions I didn't answer. — Cevap vermediğim bazı sorular vardı.
İlkinde cevap verilen soru sayısı sıfırdır. İkincide yalnızca belirli soruların cevapsız kaldığı söylenir; diğerlerine cevap verilmiş olabilir. Bu karşıtlık, “olumsuz cümlede some asla bulunmaz” demenin neden yanlış olduğunu gösterir.
Aynı mantıkla kurulan birleşik sözcükler
Someone “biri”, something “bir şey”, anyone “biri / herhangi biri” ve anything “bir şey / herhangi bir şey” benzer bir anlam düzeni izler:
- I need something to eat. — Yiyecek bir şeye ihtiyacım var.
- Did anyone call? — Arayan oldu mu?
- Would you like something to drink? — İçecek bir şey ister misiniz?
- You can ask me anything. — Bana istediğin şeyi sorabilirsin.
Bunlar ayrı sözcüklerdir; ancak olumlu anlatım, genel soru, ikram ve serbest seçim arasındaki farkı burada da görebilirsiniz.
Çalışma önerileri
- Mutfak üzerinden üçlü cümleler kurun. Milk, eggs ve bread ile önce varlık, sonra yokluk, ardından soru yazın: There is some milk “Biraz süt var”; There isn't any milk “Hiç süt yok”; Is there any milk? “Süt var mı?” Çoğul adlarda are/aren't seçimini de kontrol edin.
- Aynı sözcükle iki farklı amaç çalışın. Do you have any coffee? “Kahven var mı?” sorusunu bilgi almak için, Can I have some coffee? “Biraz kahve alabilir miyim?” sorusunu rica etmek için söyleyin. Her örneğin yanına “bilgi”, “ikram” veya “rica” yazmak, yalnızca soru işaretine bakma alışkanlığını kırar.
- Küçük bir boşluk doldurma çalışması yapın. We bought ___ apples “Birkaç elma aldık”; There isn't ___ rice “Hiç pirinç yok”; Would you like ___ soup? “Çorba ister misiniz?”; You can choose ___ seat “İstediğin yeri seçebilirsin.” Cevaplar sırasıyla some, any, some, any. Son cümlenin neden olumlu olduğu hâlde any aldığını açıklayabiliyorsanız temel kural ile serbest seçim anlamını ayırabiliyorsunuz demektir.
İlgili konular
- Önce çalışın: Sayılabilen ve sayılamayan adlar — some ve any sonrasında neden bazen çoğul, bazen sayılamayan bir ad geldiğini anlamanızı sağlar.