A2

İtalyancada yer bildiren ci

Ci di Luogo

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada ci, daha önce sözü geçen bir yerin yerine geçerek “orada, oraya” anlamı verir: Vai a Roma? — Sì, ci vado domani. “Roma’ya gidiyor musun? — Evet, yarın oraya gidiyorum.” Genellikle çekimli fiilin önünde bulunur ve yerin tekil ya da çoğul olmasına göre değişmez. Ci vuole, ci metto, ci penso gibi yapılarda ise anlamı yalnızca “oraya” diye çevrilemez; bu kullanımları ayrı kalıplar olarak öğrenmek gerekir.

Genel bakış

Bir arkadaşınızla sinemaya gitmekten söz ettiğinizi düşünün. Türkçede “Bu akşam gidiyorum” demek çoğu zaman yeterlidir; nereye gidildiği konuşmadan anlaşılır. İtalyancada ise daha önce belirtilen yeri tekrar etmeden anmak için sık sık ci kullanılır: Ci vado stasera. Buradaki ci, gidilen yerin hâlâ cümlenin anlamına katıldığını gösterir.

Bu kullanım A2 düzeyinde öğrenilir ve günlük konuşmada çok işe yarar. Tatil anılarında, yol tariflerinde, bir yerde yaşayıp yaşamadığınızı anlatırken ve kısa cevap verirken karşınıza çıkar. Zamir (bir adın veya daha uzun bir ifadenin yerine kullanılan kelime) olarak ci, yalnızca bir şehir adını değil, “arkadaşımın evine” veya “çantanın içine” gibi yer ifadelerini de karşılayabilir.

Türkçedeki “ora” kelimesini düşünmek başlangıçta yardımcı olur. Ancak Türkçede “oraya, orada, oradan” diye farklı ekler kullanırken İtalyancada anlamı fiil ve cümlenin bütünü belirler. Üstelik her Türkçe yer ifadesinin karşılığı ci değildir. Önce temel yer kullanımını oturtmak, ardından süre bildiren ve soyut anlam taşıyan kalıplara geçmek daha güvenlidir.

Nasıl kullanılır?

1. Yer ifadesini ci ile değiştirin

Temel işlem şudur: Konuşmada bilinen yer ifadesini kaldırın ve fiilin önüne ci koyun. İtalyancadaki a, in, da, su gibi edatlar (kelimeler arasındaki yer, yön ve benzeri ilişkileri kuran kısa kelimeler), Türkçede çoğu zaman eklerle veya “içinde, üstünde” gibi sözlerle karşılanır.

Başlangıç için özellikle a + yer ve in + yer yapılarına odaklanın. Kişi adının önündeki da da o kişinin bulunduğu yere gitmeyi veya orada bulunmayı anlatıyorsa ci ile karşılanabilir.

Yer açıkça belirtilmiş Yer yerine ci kullanılmış Türkçesi
Vado a Roma domani. Ci vado domani. Yarın oraya gidiyorum.
Abito in questo quartiere. Ci abito. Bu mahallede oturuyorum.
Vado da mia sorella sabato. Ci vado sabato. Cumartesi ablamın/kız kardeşimin evine gidiyorum.
Metto le chiavi nella borsa. Ci metto le chiavi. Anahtarları çantanın içine koyuyorum.
Appoggio il libro sul tavolo. Ci appoggio il libro. Kitabı masanın üstüne koyuyorum.

Son iki örnekte ci, yerin veya yüzeyin yerine geçer; anahtarların ya da kitabın yerine geçmez. Yani Ci metto le chiavi cümlesinde ne koyulduğu hâlâ açıkça söylenmektedir.

Ci kendi başına “burada mı, orada mı?” ayrımını kesinleştirmez. Kastedilen yer konuşma bağlamından anlaşılır. Yeri özellikle göstermek veya başka bir yerle karşılaştırmak istiyorsanız qui “burada”, lì “orada” gibi kelimeler daha uygun olabilir.

2. Ci değişmez, fiil kişiye göre değişir

Ci bir yer bildirdiğinde “ben, sen, biz” ayrımına göre biçim değiştirmez. Çekimli fiil (kişiye ve zamana göre biçim almış fiil), işi yapan kişiyi gösterir. Aşağıdaki biçimler şimdiki veya alışılmış hareketi anlatır.

Kişi İtalyanca Türkçesi
Ben Ci vado. Oraya gidiyorum.
Sen Ci vai. Oraya gidiyorsun.
O Ci va. Oraya gidiyor.
Biz Ci andiamo. Oraya gidiyoruz.
Siz Ci andate. Oraya gidiyorsunuz.
Onlar Ci vanno. Oraya gidiyorlar.

Ci andiamo içindeki ci, “biz” demek değildir; “oraya” demektir. İşi yapanın “biz” olduğu andiamo biçiminden anlaşılır. Aynı yazılışa sahip başka bir ci kullanımının “bizi/bize” anlamına gelmesi, yer bildiren bu kullanımla karıştırılmamalıdır.

3. Cümlede doğru yere koyun

Düz bir cümlede sıralama ci + çekimli fiil, olumsuz cümlede ise non + ci + çekimli fiil olur:

  • Ci torno domani. — Yarın oraya dönüyorum.
  • Non ci torno più. — Artık oraya dönmüyorum.
  • Ci vai spesso? — Oraya sık gidiyor musun?

İtalyancada soru kurarken ci sona taşınmaz. Türkçedeki söz dizimini kelime kelime aktarmak yerine ci vado, non ci vado parçalarını birlikte öğrenin.

Geçmiş zamanı iki parçayla kuran yapılarda ci, yardımcı fiilden (geçmiş zamanın kurulmasına yardım eden essere veya avere gibi fiilden) önce gelir:

  • Ci sono stato l'anno scorso. — Geçen yıl orada bulundum. Bunu söyleyen kişi erkektir.
  • Ci sono stata l'anno scorso. — Geçen yıl orada bulundum. Bunu söyleyen kişi kadındır.
  • Non ci abbiamo mai abitato. — Orada hiç yaşamadık.

Stato/stata, geçmiş zamanı kurarken kullanılan bir fiil biçimidir; İtalyanca adı participio passatodur. Essere ile kurulan bu örnekte biçim, özneye (cümlenin kimin hakkında olduğunu gösteren kişiye) uyar. Ci yerine geçen yerin adına göre değişmez. Ayrıca ci kullanılması tek başına yardımcı fiili değiştirmez: abitare ile abbiamo abitato, andare ile siamo andati kullanılır.

4. İki fiil varsa iki yerleşim mümkün olabilir

Potere “yapabilmek”, volere “istemek”, dovere “zorunda olmak” ile kurulan yapılarda ci, ilk fiilin önünde bulunabilir veya ikinci fiilin sonuna birleşebilir. İkinci fiil mastar (kişiye göre çekimlenmemiş sözlük biçimi) hâlindedir. Sonuna ci eklendiğinde mastarın sonundaki -e düşer: andare → andarci.

İlk fiilin önünde Mastara bitişik Türkçesi
Ci posso andare. Posso andarci. Oraya gidebilirim.
Ci voglio tornare. Voglio tornarci. Oraya dönmek istiyorum.
Non ci devo andare. Non devo andarci. Oraya gitmek zorunda değilim.

Bu seçenek her iki fiilli yapıya genellenmez. Örneğin Preferisco andarci a piedi “Oraya yürüyerek gitmeyi tercih ederim” cümlesinde ci, andare fiiline bağlıdır. Başlangıçta her fiilin kullanımını kendi örneğiyle öğrenmek yeterlidir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde önce ci ile karşılanan yeri veya konuyu bulun. Son dört satırdaki anlamların somut bir yerden uzaklaştığına dikkat edin.

İtalyanca Türkçesi Açıklama
Vai al cinema? Sì, ci vado stasera. Sinemaya gidiyor musun? Evet, bu akşam gidiyorum. Sinemanın adı cevapta tekrarlanmıyor.
Sei mai stato in Giappone? No, non ci sono mai stato. Hiç Japonya’da bulundun mu? Hayır, orada hiç bulunmadım. Erkek bir konuşanın geçmiş deneyimi.
Questa biblioteca è tranquilla. Ci studio ogni sabato. Bu kütüphane sessiz. Her cumartesi orada ders çalışıyorum. Bulunulan yer.
Andate al mercato? Sì, ci andiamo a piedi. Pazara mı gidiyorsunuz? Evet, yürüyerek gidiyoruz. Fiil “biz”e göre çekilmiş.
Domani vai da Luca? No, ci vado venerdì. Yarın Luca’nın evine mi gidiyorsun? Hayır, cuma gidiyorum. Kişinin bulunduğu yer.
Hai spazio nello zaino? Ci puoi mettere questa bottiglia? Sırt çantanda yer var mı? Bu şişeyi içine koyabilir misin? Bir kabın içi.
Vi piace Torino? Sì, ci torniamo ogni anno. Torino’yu seviyor musunuz? Evet, her yıl oraya dönüyoruz. Daha önce gidilen yere dönüş.
Non posso andarci oggi, ma ci andrò domani. Bugün oraya gidemem ama yarın gideceğim. Mastara bitişik ve fiilden önce kullanım.
Lavori ancora in quell'ufficio? No, non ci lavoro più. Hâlâ o ofiste mi çalışıyorsun? Hayır, artık orada çalışmıyorum. Olumsuzlukta non, ci’den önce gelir.
Quanto tempo ci vuole? Ne kadar zaman gerekiyor? Gereken süre soruluyor.
Per arrivare in centro ci vogliono venti minuti. Merkeze varmak yirmi dakika sürüyor. Çoğul süreyle vogliono kullanılır.
Io ci metto mezz'ora, perché vado a piedi. Benim yarım saatimi alıyor, çünkü yürüyerek gidiyorum. Kişinin harcadığı süre.
Non credo a questa storia. Non ci credo. Bu hikâyeye inanmıyorum. Buna inanmıyorum. Yer değil, inanılan şey.
Non preoccuparti per la prenotazione. Ci penso io. Rezervasyonu dert etme. Onu ben hallederim. Bir işi üstlenme.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçede söylenmediği için ci’yi de atlamak

  • Eksik kalan cevap: Vai spesso in piscina? — Sì, vado spesso.
  • Doğal cevap: Vai spesso in piscina? — Sì, ci vado spesso.
  • Neden? “Havuza sık gider misin? — Evet, sık giderim” Türkçede doğaldır. İtalyancada önceki yerde aynı etkinliği yapmayı anlatan bu cevapta ci kullanmak daha doğaldır. Bu, andare fiilinin her kullanımında mutlaka ci gerektiği anlamına gelmez.

2. Çekimli fiilden sonra ayrı yazmak

  • Yanlış: Vado ci domani.
  • Doğru: Ci vado domani.
  • Neden? Olağan bir bildirme cümlesinde ci, çekimli fiilin önündedir. Mastarda ise fiile birleşir: Voglio andarci — “Oraya gitmek istiyorum.”

3. Ci’yi her yer yönelimine uygulamak

  • Yanlış: Esci dall'ufficio? — Sì, ci esco adesso.
  • Doğru: Esci dall'ufficio? — Sì, ne esco adesso.
  • Türkçesi: “Ofisten çıkıyor musun? — Evet, şimdi çıkıyorum.”
  • Neden? Burada bulunulan veya gidilen yer değil, çıkış noktası anlatılır. “Oradan” anlamındaki bu kullanımda ne gerekir. Da Luca “Luca’nın evinde/evine” ile dall'ufficio “ofisten” aynı yer ilişkisini kurmaz. Başlangıçta Sì, esco adesso gibi daha sade bir cevap da seçebilirsiniz.

4. Geçmiş zaman biçimini yere göre değiştirmek

  • Yanlış: Bir erkek konuşan için A Roma ci sono stata.
  • Doğru: A Roma ci sono stato.
  • Türkçesi: “Roma’da bulundum.”
  • Neden? Stato/stata biçimini Roma’nın adı değil, konuşan kişinin cinsiyeti belirler. Kadın bir konuşan ci sono stata der.

5. Ci vuole ile ci metto’yu birbirine karıştırmak

  • Yanlış: Io ci vuole mezz'ora.
  • Doğru: Io ci metto mezz'ora.
  • Türkçesi: “Benim yarım saatimi alıyor.”
  • Neden? Kişinin harcadığı süre için metterci kişiye göre çekilir. Genel süreyi söylemek için Ci vuole mezz'ora “Yarım saat gerekiyor” denir; bu yapıda işi yapan kişi özne değildir.

6. Çoğul ifadeyle hep ci vuole demek

  • Yanlış: Ci vuole due ore.
  • Doğru: Ci vogliono due ore.
  • Türkçesi: “İki saat gerekiyor.”
  • Neden? Due ore çoğuldur; bu yüzden fiil de çoğul olur. Buna karşılık Ci vuole un'ora “Bir saat gerekiyor” doğrudur.

Kullanım notları

Ci ile lì aynı işi yapmaz

Ci vado “Oraya gidiyorum” önceki yer bilgisini kısa biçimde sürdürür. Vado lì, non qui “Buraya değil, oraya gidiyorum” ise yerler arasında açık bir karşıtlık kurar. Dolayısıyla ci ile lì her durumda birbirinin yerine kullanılamaz.

Yer yeniden açıkça söylendiğinde basit bir cümlede ayrıca ci kullanmanız gerekmez: Vado a Milano domani — “Yarın Milano’ya gidiyorum.” Bununla birlikte konuşmada A Milano ci vado domani — “Milano’ya yarın gidiyorum” gibi yapılar çok doğaldır. Yer başa alınarak konu yapılır, ardından ci ile ona dönülür. Bu kullanım “aynı şeyi yanlışlıkla iki kez söylemek” değildir.

Günlük konuşmayla sınırlı değildir

Yer bildiren ci, hem konuşmada hem de yazıda standart bir kullanımdır. Daha resmî veya edebî metinlerde aynı görevde vi görülebilir: Vi abitò per molti anni — “Orada uzun yıllar yaşadı.” Günlük anlatımda Ci abitò per molti anni biçimi daha olağandır. Bu vi, “sizi/size” anlamındaki aynı yazılışlı zamirden farklıdır.

C’è ve ci sono ile bağlantısı

C'è un problema “Bir sorun var” ve Ci sono due sedie “İki sandalye var” yapılarında da ci bulunur. C'è, ci + è birleşmesidir; fakat her ci sesli harften önce kısalmaz. Standart yazımda ci abito “orada oturuyorum” yazılır.

Varlık bildiren bu kalıpları, yerin yerine geçen ci ile ayırt etmek yararlıdır:

  • Ci sono due medici. — İki doktor var.
  • Ci sono stato ieri. — Dün oradaydım. Bunu söyleyen kişi erkektir.

İkinci cümlede sono stato geçmiş zaman yapısıdır; ci gidilmiş veya bulunulmuş yeri karşılar. Yalnızca ci sono parçasına bakıp her cümleyi “var” diye çevirmeyin.

Temelin ötesinde: kalıplar ve ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları A2 düzeyinde hemen üretmek zorunda değilsiniz. Önce ci vado, ci abito, ci sono stato/stata kalıplarıyla rahat konuşabilmeniz yeterlidir. Ancak aşağıdaki kullanımlar çok sık duyulduğu için anlamlarını tanımak önemlidir.

Ci vuole ve ci metto

Volerci, gereken zamanı, miktarı veya şeyi anlatır. Türkçede duruma göre “gerekmek, lazım olmak, sürmek” diye karşılanır. Fiil, gereken şeyin tekil veya çoğul oluşuna uyar; ci değişmez.

İtalyanca Türkçesi Açıklama
Ci vuole pazienza. Sabır gerekiyor. Zaman dışında bir gereklilik.
Ci vuole un'ora. Bir saat gerekiyor. Tekil süre.
Ci vogliono due persone. İki kişi gerekiyor. Çoğul gereklilik.
Ci è voluta un'ora. Bir saat gerekti. Geçmiş zamanda ora ile uyum.
Ci sono volute due ore. İki saat gerekti. Geçmiş zamanda ore ile uyum.

Metterci ise kişinin bir işi ne kadar sürede yaptığını anlatır. “Ben ne kadar sürede yapıyorum?” sorusuna cevap verir. Sırasıyla ci metto, ci metti, ci mette, ci mettiamo, ci mettete, ci mettono biçimleri kullanılır; bunlar “benim, senin, onun, bizim, sizin, onların şu kadar zamanını alıyor” anlamındadır.

  • Quanto ci metti a prepararti? — Hazırlanman ne kadar sürüyor?
  • Ci metto dieci minuti. — On dakikada hazırlanıyorum.
  • Ieri ci ho messo un'ora. — Dün bir saatimi aldı.

Aynı ci metto dizisinin gerçek bir yer anlamı da olabilir: Nella borsa ci metto il telefono — “Çantaya telefonu koyuyorum.” Süre kullanımında ise Ci metto dieci minuti — “On dakikamı alıyor” denir. Hangi anlamın kastedildiğini sonraki kelimeler ve bağlam belirler.

Pensarci ve crederci

Bazı fiiller, bir konuyu a ile kendilerine bağlar. Böyle bir konuya yeniden gönderme yaparken ci kullanılabilir. Burada artık somut bir yer yoktur.

  • Penso al viaggio. Ci penso spesso. — Yolculuğu düşünüyorum. Onu sık düşünüyorum.
  • Credi a questa spiegazione? Sì, ci credo. — Bu açıklamaya inanıyor musun? Evet, inanıyorum.
  • Ci penso io. — Onu ben hallederim.

Son örnekte pensare yalnızca zihinde düşünmek değildir; işi üstlenme anlamı taşır. “Ben düşünürüm” diye kelime kelime çevirmek bu anlamı kaçırabilir.

Buna rağmen a + herhangi bir ifade = ci diye sınırsız bir kural kurmayın. Kişilere yönelen birçok kullanım başka zamirler ister: Telefono a Marco → Gli telefono — “Marco’yu arıyorum → Onu arıyorum.” Buradaki gli, “ona” ilişkisini kurar. Özellikle insanlara gönderme yaparken fiilin istediği yapıyı ayrıca öğrenin.

Başka zamirlerle birleştiğinde ce

Ci, lo, la, li, le, ne önüne geldiğinde ce biçimini alır. Lo, la, li, le, belirtilen şeyi karşılayan nesne zamirleridir; nesne, fiilin etkilediği kişi veya şeydir. Bu birleşimler, doğrudan nesne zamirlerini öğrendikten sonra daha kolay anlaşılır.

  • Metti il latte in frigo? — Sì, ce lo metto subito. — Sütü buzdolabına koyar mısın? — Evet, hemen koyuyorum.
  • Ci sono dei biscotti? — Sì, ce ne sono tre. — Bisküvi var mı? — Evet, üç tane var.

İlk örnekte ce buzdolabındaki yere, lo süte gönderme yapar. İkinci örnekte ne, bisküvilerin sayısından söz etmeyi sağlar. Bu aşamada önemli olan, yeni bir ce gördüğünüzde bunun bazen bildiğiniz ci ile bağlantılı olduğunu tanımaktır.

Emirlerde ve genel anlatımlarda

Emir kipi (birinden bir şey yapmasını istemeye yarayan fiil biçimi) ile olumlu, samimi tekil hitapta ci sona birleşir:

  • Vacci domani! — Oraya yarın git!
  • Tornaci presto! — Oraya yakında tekrar git!

Vacci biçimindeki çift c, va' + ci birleşmesinden gelir. Olumsuz samimi tekil emirde iki biçim de mümkündür: Non ci andare! veya Non andarci! — “Oraya gitme!” Resmî tekil hitapta ise Ci vada domani — “Oraya yarın gidin” denir; ci fiilin önündedir.

Belirli bir kişiden değil, genel olarak insanlardan söz edildiğinde de şu sıra görülür: ci si + fiil.

  • In centro ci si va in autobus. — Merkeze otobüsle gidilir.

Buradaki si, eylemi yapanı tek tek belirtmeden genel bir anlatım kurar. Yer bildiren ci ondan önce gelir. Bu kalıbı şimdilik bir bütün olarak tanımanız yeterlidir.

Çalışma önerileri

  1. Yer adını silip yeniden cevap verin. Günlük hayatınızdan üç yer seçin: iş yeri, pazar, bir yakınınızın evi. Önce Vado al mercato il sabato “Cumartesileri pazara giderim” gibi açık bir cümle yazın. Ardından yalnızca yeri değiştirin: Ci vado il sabato. Sonra aynı cümleyi olumsuz ve geçmiş zamanda kurun.
  2. Gereken süreyle kendi sürenizi ayırın. Bildiğiniz bir yol için Ci vogliono venti minuti “Yirmi dakika gerekiyor” deyin. Ardından kendi durumunuzu ekleyin: Io ci metto mezz'ora “Benim yarım saatimi alıyor.” Böylece Türkçede ikisi de bazen “sürüyor” diye karşılanan iki yapıyı karıştırmazsınız.
  3. Duyduğunuz her ci için bir soru sorun. “Bir yerin mi, bir konunun mu yerine geçiyor; yoksa bir kalıbın parçası mı?” diye kontrol edin. Ci vado için yeri, ci credo için inanılan şeyi, ci vuole için gereken şeyi not alın. Her örneği zorla “orada” diye çevirmeyin.

İlgili konular

  • Ön bilgi: Doğrudan nesne zamirleri — Eylemin etkilediği kişi veya şeyi karşılayan zamirleri tanıtır. Lo metto “Onu koyuyorum”, ci metto le chiavi “Anahtarları oraya koyuyorum” ve ce lo metto “Onu oraya koyuyorum” arasındaki farkı anlamaya yardımcı olur.

Ön koşul

İtalyancada doğrudan nesne zamirleriA1

Diğer A2 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır