B2

Partizip II jako przymiotnik w języku niemieckim

Partizip II als Adjektiv

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Partizip II, czyli niemiecki imiesłów używany między innymi w czasie przeszłym, może również opisywać rzecz: die geöffnete Tür — „otwarte drzwi”. Przed rzeczownikiem, czyli nazwą osoby, rzeczy lub zjawiska, otrzymuje takie same końcówki jak zwykły przymiotnik: ein geöffnetes Fenster — „otwarte okno”. Najczęściej wskazuje rezultat czynności albo zakończoną zmianę, a nie czynność właśnie trwającą.

Na czym polega to użycie?

Znasz zapewne formy geschrieben, gekocht i geöffnet ze zdań o tym, co ktoś zrobił. To imiesłowy — formy utworzone od czasowników, które mogą łączyć znaczenie czynności z opisywaniem cechy. W wyrażeniu das geschriebene Buch — „napisana książka” — forma geschriebene opisuje książkę podobnie jak przymiotnik interessant opisuje ją w wyrażeniu das interessante Buch — „interesująca książka”.

Dla osoby polskojęzycznej sam pomysł jest dość intuicyjny: mówimy przecież „ugotowany ryż”, „zamknięty sklep”, „zgubione klucze”. Większej uwagi wymaga niemiecka końcówka, ponieważ zależy nie tylko od opisywanej rzeczy, ale także od słowa stojącego przed nią. Polskie „otwarte okno” może więc odpowiadać zarówno das geöffnete Fenster, jak i ein geöffnetes Fenster.

Na poziomie B2 warto nie tylko rozpoznawać takie połączenia, lecz także samodzielnie je tworzyć. Pojawiają się w rozmowach, przepisach, wiadomościach i dokumentach: od „ugotowanego ryżu” po „podpisaną umowę”. Pozwalają przekazać krótko informację, która inaczej wymagałaby osobnego zdania.

Jak tworzyć i odmieniać te formy?

Najpierw utwórz Partizip II

Punktem wyjścia jest forma Partizip II, a nie bezokolicznik, czyli słownikowa postać czasownika, np. kochen — „gotować”. Dopiero do gotowego imiesłowu dodajesz końcówkę przymiotnikową.

Bezokolicznik Partizip II Przed rzeczownikiem Znaczenie wyrażenia
kochen gekocht der gekochte Reis ugotowany ryż
öffnen geöffnet die geöffnete Tür otwarte drzwi
schreiben geschrieben das geschriebene Buch napisana książka
bestellen bestellt die bestellte Ware zamówiony towar
reparieren repariert das reparierte Fahrrad naprawiony rower
abschließen abgeschlossen die abgeschlossene Ausbildung ukończone kształcenie zawodowe
verlieren verloren der verlorene Schlüssel zgubiony klucz

Czasowniki regularne często tworzą Partizip II przez ge- i -t: kochen → gekocht. Po niektórych tematach potrzebne jest dodatkowe e: öffnen → geöffnet. Wiele czasowników nieregularnych ma końcówkę -en i zmieniony temat: schreiben → geschrieben.

Nie dopisuj jednak ge- automatycznie. Czasowniki zakończone na -ieren nie otrzymują go: reparieren → repariert. Nie mają go też formy z nierozdzielnymi przedrostkami, np. bestellen → bestellt, verlieren → verloren. Przy przedrostku rozdzielnym, który w zwykłym zdaniu może odłączyć się od czasownika, ge- zwykle trafia do środka: abschließen → abgeschlossen.

Gdy masz już poprawną podstawę, zachowujesz ją w odmianie: geöffnet + e → geöffnete, geschrieben + en → geschriebenen. Nie usuwasz -t ani -en należących do samego imiesłowu.

Następnie ustal końcówkę

Przed rzeczownikiem Partizip II działa jak przymiotnik, czyli słowo określające cechę. Końcówka zależy od:

  • rodzaju rzeczownika: męskiego, żeńskiego albo nijakiego;
  • liczby: pojedynczej albo mnogiej;
  • przypadku, czyli formy pokazującej rolę wyrażenia w zdaniu;
  • rodzajnika, czyli słowa takiego jak der lub ein, ewentualnie innego określenia przed przymiotnikiem.

Niemieckie przypadki to Nominativ — mianownik, zwykle wskazujący, o kim lub o czym mówimy; Akkusativ — biernik, często oznaczający osobę lub rzecz bezpośrednio objętą czynnością; Dativ — celownik, używany m.in. przy odbiorcy i po określonych przyimkach; oraz Genitiv — dopełniacz, wyrażający m.in. przynależność. Przyimki to słowa takie jak mit — „z” — lub für — „dla”; w niemieckim często narzucają konkretny przypadek.

W poniższych tabelach podano same końcówki, dodawane do Partizip II. Rodzaj niemieckiego rzeczownika sprawdzaj niezależnie od polskiego: das Buch to rodzaj nijaki, choć polska „książka” jest rodzaju żeńskiego.

Po rodzajniku określonym

Po der, die, das i ich odmienionych formach występuje odmiana słaba: rodzajnik pokazuje większość informacji gramatycznych, a przymiotnik otrzymuje tylko -e lub -en. Ten wzór stosuje się również po odmienionych formach dieser — „ten”.

Przypadek Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki Liczba mnoga
Mianownik -e -e -e -en
Biernik -en -e -e -en
Celownik -en -en -en -en
Dopełniacz -en -en -en -en

Przykłady: der gekochte Reis — „ugotowany ryż”, den gekochten Reis — „ugotowany ryż” jako to, co jemy, mit dem gekochten Reis — „z ugotowanym ryżem”. W liczbie mnogiej: die geöffneten Fenster — „otwarte okna”.

Po rodzajniku nieokreślonym i podobnych określeniach

Po ein — odpowiedniku nieokreślonego „jakiś” — stosuje się odmianę mieszaną. Ten sam wzór obowiązuje po kein — „żaden” — oraz określeniach przynależności, takich jak mein — „mój”. Tam, gdzie ein nie ma końcówki, odpowiednią informację musi pokazać przymiotnik.

Przypadek Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki Liczba mnoga po kein, mein itp.
Mianownik -er -e -es -en
Biernik -en -e -es -en
Celownik -en -en -en -en
Dopełniacz -en -en -en -en

Porównaj: ein gekochter Reis — „jakiś ugotowany ryż”, eine geöffnete Tür — „otwarte drzwi”, ein geschriebenes Buch — „napisana książka”. Rodzajnik ein nie ma liczby mnogiej. Możesz jednak powiedzieć meine bestellten Bücher — „moje zamówione książki” — lub keine geöffneten Geschäfte — „żadne otwarte sklepy”.

Bez rodzajnika

Jeśli przed imiesłowem nie ma rodzajnika ani podobnego określenia, używasz odmiany mocnej: końcówka przymiotnika sama niesie więcej informacji.

Przypadek Rodzaj męski Rodzaj żeński Rodzaj nijaki Liczba mnoga
Mianownik -er -e -es -e
Biernik -en -e -es -e
Celownik -em -er -em -en
Dopełniacz -en -er -en -er

Typowe połączenia to gekochter Reis — „ugotowany ryż”, gekühltes Wasser — „schłodzona woda”, mit gekühltem Wasser — „ze schłodzoną wodą” i wegen gesperrter Straßen — „z powodu zamkniętych dróg”.

Końcówka imiesłowu nie zastępuje odmiany rzeczownika. W mit den reparierten Fahrrädern — „z naprawionymi rowerami” — końcówkę -en ma imiesłów, a rzeczownik otrzymuje dodatkowe -n wymagane tutaj w celowniku liczby mnogiej.

Przed rzeczownikiem i po czasowniku

Odróżniaj dwa położenia tej samej formy:

  • die geöffnete Tür — „otwarte drzwi”: przed rzeczownikiem potrzebna jest końcówka;
  • Die Tür ist geöffnet. — „Drzwi są otwarte”: po ist nie dodajesz końcówki przymiotnikowej.

To ważna różnica względem polszczyzny: polskie „otwarte” pozostaje odmienione także po „są”. Niemieckie geöffnet w takim zdaniu pozostaje bez końcówki. Tak samo jest z innymi przymiotnikami: Die Tür ist neu — „Drzwi są nowe”.

Przykłady w kontekście

Poniższe zdania pokazują zarówno codzienne użycie, jak i formy spotykane w korespondencji. Zwracaj uwagę nie tylko na imiesłów, ale również na wyrazy przed nim.

Niemiecki Polski Na co zwrócić uwagę
Der gekochte Reis steht noch auf dem Herd. Ugotowany ryż nadal stoi na kuchence. Po der końcówka -e.
Durch die geöffnete Tür kam kalte Luft herein. Przez otwarte drzwi wpadało zimne powietrze. Niemieckie Tür ma liczbę pojedynczą, polskie „drzwi” — mnogą.
Das geschriebene Buch muss jetzt noch überarbeitet werden. Napisana książka wymaga teraz jeszcze poprawek. Napisanie nie oznacza zakończenia wszystkich prac nad książką.
Ich habe den verlorenen Schlüssel wiedergefunden. Udało mi się odnaleźć zgubiony klucz. Biernik rodzaju męskiego: den … -en.
Sie bringt ein repariertes Fahrrad mit. Ona przywozi naprawiony rower. Po ein w rodzaju nijakim: -es.
Mit frisch gewaschenen Händen begann er zu kochen. Ze świeżo umytymi rękami zaczął gotować. Celownik liczby mnogiej bez rodzajnika: -en.
Bitte schicken Sie uns den unterschriebenen Vertrag zurück. Prosimy o odesłanie podpisanej umowy. Typowe sformułowanie w korespondencji.
Gekühltes Wasser steht im Kühlschrank. Schłodzona woda jest w lodówce. Bez rodzajnika, rodzaj nijaki: -es.
Wegen der gesperrten Straße müssen wir einen Umweg fahren. Z powodu zamkniętej drogi musimy jechać objazdem. Po wegen w tym zdaniu występuje dopełniacz.
Die gestern angekommenen Gäste schlafen noch. Goście, którzy przyjechali wczoraj, jeszcze śpią. Goście sami przyjechali; znaczenie nie jest bierne.
Auf dem Tisch liegen ungeöffnete Briefe. Na stole leżą nieotwarte listy. Liczba mnoga bez rodzajnika: -e.
Die Polizei sucht nach dem gestohlenen Auto. Policja szuka skradzionego samochodu. Nach wymaga tutaj celownika.

Najczęstsze błędy

1. Pozostawienie Partizip II bez końcówki przed rzeczownikiem

  • Niepoprawnie: die geöffnet Tür
  • Poprawnie: die geöffnete Tür — „otwarte drzwi”.
  • Dlaczego: Forma geöffnet wystarcza w zdaniu Die Tür ist geöffnet, ale przed rzeczownikiem trzeba ją odmienić.

2. Zastosowanie tej samej końcówki po das i ein

  • Niepoprawnie: ein reparierte Fahrrad
  • Poprawnie: ein repariertes Fahrrad — „naprawiony rower”.
  • Dlaczego: W rodzaju nijakim ein nie ma końcówki. Imiesłów otrzymuje więc -es. Natomiast po das poprawne jest das reparierte Fahrrad.

3. Dodanie końcówki po sein

  • Niepoprawnie: Die Fenster sind geöffneten.
  • Poprawnie: Die Fenster sind geöffnet. — „Okna są otwarte”.
  • Dlaczego: Niemieckiej formy po sind nie odmieniasz tak jak polskiego „otwarte”. Końcówka pojawia się w połączeniu die geöffneten Fenster — „otwarte okna”.

4. Utworzenie nieistniejącej podstawy imiesłowu

  • Niepoprawnie: das gereparierte Fahrrad
  • Poprawnie: das reparierte Fahrrad — „naprawiony rower”.
  • Dlaczego: Reparieren tworzy Partizip II bez ge-. Prawidłowa końcówka przymiotnikowa nie naprawi błędnej podstawy.

5. Pomylenie wykonawcy z rzeczą objętą czynnością

  • Niepoprawnie w znaczeniu „śpiące dziecko”: das geschlafene Kind
  • Poprawnie: das schlafende Kind — „śpiące dziecko”.
  • Dlaczego: Schlafen opisuje trwającą czynność dziecka. Używa się tu Partizip I, czyli imiesłowu pokazującego osobę lub rzecz wykonującą czynność. Sam fakt, że istnieje forma geschlafen, nie oznacza, że można swobodnie postawić ją przed każdym rzeczownikiem.

Uwagi dotyczące użycia

Co w tej konstrukcji przypomina polszczyznę?

Przy czasownikach takich jak „otworzyć”, „ugotować” czy „podpisać” polskie imiesłowy na -ny i -ty są dobrym punktem odniesienia: „otwarte drzwi”, „ugotowany ryż”, „podpisana umowa”. Niemiecki Partizip II często oznacza tu rzecz, na której wykonano czynność.

Nie jest to jednak odpowiednik wyłącznie polskiego imiesłowu biernego, czyli formy opisującej kogoś lub coś poddanego działaniu. Die angekommenen Gäste to „goście, którzy przyjechali”, a nie goście, których ktoś „przyjechał”. Podobnie die verblühte Rose oznacza „przekwitłą różę”. Zawsze sprawdzaj znaczenie czasownika i jego związek z opisywaną osobą lub rzeczą.

Czy Partizip II zawsze mówi o przeszłości?

Nie wyznacza samodzielnie czasu całego zdania. Często przedstawia czynność zakończoną przed innym momentem, ale ten moment może należeć także do przyszłości:

Die bis morgen reparierten Geräte werden am Freitag abgeholt. — „Urządzenia naprawione do jutra zostaną odebrane w piątek”.

Ponadto niektóre formy opisują raczej stan lub stałą cechę niż konkretne wcześniejsze zdarzenie: ein geliebter Mensch — „ukochana osoba”, ein bekannter Autor — „znany autor”. Nie trzeba za każdym razem szukać jednego zakończonego działania.

Codzienna rozmowa a język pisany

Krótkie połączenia, takie jak gekochter Reis — „ugotowany ryż” — są całkowicie zwyczajne. Dłuższe grupy przed rzeczownikiem częściej występują w tekstach informacyjnych, urzędowych i naukowych. W rozmowie zwykle wygodniej powiedzieć „urządzenie, które wczoraj naprawiono” niż rozbudowywać długi opis przed słowem „urządzenie”.

Nie zakładaj też, że forma z imiesłowem zawsze jest najczęstsza. W codziennym opisie otwartych drzwi często usłyszysz die offene Tür — „otwarte drzwi”. Die geöffnete Tür jest poprawne i wyraźniej wiąże opis ze stanem po otwarciu.

Więcej szczegółów i zastosowania zaawansowane

Partizip I i Partizip II zmieniają perspektywę

Partizip I zwykle przedstawia czynność wykonywaną przez opisywaną osobę lub rzecz, natomiast Partizip II często pokazuje rezultat. Różnicę dobrze widać tam, gdzie oba wyrażenia są naturalne:

Partizip I Znaczenie Partizip II Znaczenie
die ankommenden Gäste przyjeżdżający goście die angekommenen Gäste goście, którzy już przyjechali
das schmelzende Eis topniejący lód das geschmolzene Eis stopiony lód
die verblühenden Rosen przekwitające róże die verblühten Rosen przekwitłe róże

Nie każdy czasownik daje oba warianty z tym samym rzeczownikiem. Der schreibende Autor to „piszący autor”, ale das geschriebene Buch to „napisana książka”: wykonawca i rezultat odnoszą się tutaj do różnych rzeczowników.

Które czasowniki pozwalają na takie użycie?

Łatwo tworzy się te połączenia od czasowników przechodnich, czyli takich, przy których czynność obejmuje bezpośrednio kogoś lub coś: ktoś podpisuje umowę, więc możliwa jest „podpisana umowa” — der unterschriebene Vertrag.

Możliwe są też formy od wielu czasowników opisujących zmianę stanu lub osiągnięcie celu: die eingeschlafenen Kinder — „dzieci, które zasnęły”, der gefallene Baum — „przewrócone drzewo”. Przydatną wskazówką bywa tworzenie czasu przeszłego z sein, ale nie jest to automatyczna reguła. Samo istnienie Partizip II nie gwarantuje naturalnego użycia przymiotnikowego. Przy nowych połączeniach warto sprawdzać przykłady słownikowe.

Rozbudowany opis przed rzeczownikiem

Do imiesłowu można dodać informacje o czasie, miejscu lub wykonawcy. Cała grupa nadal stoi przed rzeczownikiem, a końcówkę otrzymuje imiesłów:

  • die von einer Fachfirma reparierte Heizung — „ogrzewanie naprawione przez specjalistyczną firmę”;
  • das gestern im Zug verlorene Handy — „telefon zgubiony wczoraj w pociągu”.

Taką grupę nazywa się rozbudowaną przydawką imiesłowową: przydawka to po prostu określenie rzeczownika, a „rozbudowana” oznacza, że zawiera dodatkowe informacje. Czytając, najpierw znajdź rzeczownik na końcu grupy, potem imiesłów, a dopiero później szczegóły.

Pierwszy przykład można rozwinąć w zdanie względne, czyli zdanie dopowiadające informację o rzeczowniku: die Heizung, die von einer Fachfirma repariert wurde — „ogrzewanie, które zostało naprawione przez specjalistyczną firmę”. Nie musisz jednak zawsze rozwijać Partizip II w czas przeszły. Wybór zależy od kontekstu i znaczenia.

Stan a wykonywana czynność

Porównaj:

  • Die Tür wird geöffnet. — „Drzwi są właśnie otwierane”.
  • Die Tür ist geöffnet. — „Drzwi są otwarte”.

Pierwsze zdanie pokazuje czynność, drugie jej rezultat. To różnica między stroną bierną opisującą działanie a konstrukcją opisującą stan. Strona bierna to sposób budowania zdania, w którym w centrum znajduje się rzecz poddana czynności, a nie jej wykonawca. Samo wyrażenie die geöffnete Tür nie zawiera czasownika określającego czas; dokładny kontekst trzeba odczytać z reszty zdania.

Formy bez rzeczownika i stopniowanie

Imiesłów może przejąć rolę rzeczownika. Wówczas piszesz go wielką literą, ale nadal stosujesz końcówki przymiotnikowe: der Verletzte — „ranny”, ein Verletzter — „jakiś ranny”, die Verletzten — „ranni”. To użyteczne zwłaszcza w wiadomościach i opisach osób.

Niektóre imiesłowy utrwaliły się jako przymiotniki i podlegają stopniowaniu, czyli tworzeniu znaczeń „bardziej” i „najbardziej”. Przykładem jest bekannt — „znany”: ein bekannterer Autor — „bardziej znany autor”. Nie przenoś tego mechanicznie na każdy rezultat czynności: zwykła naprawa roweru nie wymaga formy „bardziej naprawiony”.

Jak ćwiczyć?

  1. Odmieniaj całe wyrażenia, nie same końcówki. Zacznij od das reparierte Fahrrad — „naprawiony rower”, potem utwórz ein repariertes Fahrrad i mit einem reparierten Fahrrad — „z naprawionym rowerem”. Za każdym razem wskaż rodzajnik, przypadek i końcówkę.
  2. Zamieniaj zdanie na krótkie określenie. Z Jemand hat die Tür geöffnet — „Ktoś otworzył drzwi” — utwórz die geöffnete Tür — „otwarte drzwi”. Następnie zrób to samo ze zdaniem Die Gäste sind angekommen — „Goście przyjechali”. Sprawdź, dlaczego tylko pierwszy przykład opisuje rzecz poddaną czyjemuś działaniu.
  3. Porównuj proces z rezultatem. Zapisz pary takie jak das schmelzende Eis — „topniejący lód” i das geschmolzene Eis — „stopiony lód”. Potem napisz po jednym zdaniu z każdą formą. Dzięki temu ćwiczysz wybór imiesłowu, a nie tylko jego odmianę.

Powiązane zagadnienia

  • Warto znać wcześniej: Partizip I jako przymiotnik — opis czynności wykonywanej przez osobę lub rzecz oraz punkt odniesienia dla różnicy między procesem a rezultatem.
  • Kolejny krok: Rozbudowane przydawki imiesłowowe — dodawanie informacji o czasie, miejscu i wykonawcy w grupie przed rzeczownikiem.

Wymagania wstępne

Partizip I jako przymiotnik w języku niemieckimB2

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji B2

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach