C1

İngilizcede ileri düzey kiplik ifadeleri

Advanced Modals

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede be bound to güçlü bir kesinlik beklentisi, be supposed to kural veya beklenti, be meant to amaç ya da niyet, be to ise resmî düzenleme veya talimat bildirir. Would rather tercih belirtirken had better, yapılmazsa sorun çıkabilecek bir konuda güçlü öğüt verir. Türkçede bunların birkaçını “yapmalısın” diye çevirmek mümkün olsa da İngilizcede aynı yapıyı seçmek konuşanın niyetini değiştirir.

Genel bakış

Birine “Erken gelmelisin” dediğinizde işyerindeki bir kuralı mı hatırlatıyorsunuz, gecikirse başına gelecekleri mi düşünüyorsunuz, yoksa yalnızca öneride mi bulunuyorsunuz? Türkçede bağlam ve ses tonu bu ayrımları büyük ölçüde taşır. İngilizcede ise seçilen kalıp da anlamın önemli bir parçasıdır. Buradaki kiplik, bir olayın kendisinden çok ona ilişkin kesinlik, gereklilik, beklenti veya tercih bildirmektir.

C1 düzeyinde amaç yalnızca daha uzun cümle kurmak değildir; söylemek istediğiniz şeyi doğru ağırlıkla ifade etmektir. Bir toplantı duyurusu, arkadaşınıza verdiğiniz uyarı ve kendi tercihinizi açıkladığınız konuşma aynı dilbilgisel yapıyı gerektirmez. Bu ifadeler iş yazışmalarında, haberlerde, günlük konuşmalarda ve geçmişte gerçekleşmeyen planlardan söz ederken sıkça karşınıza çıkar.

Altı kalıbı tek bir Türkçe karşılığa bağlamak yerine her biri için iki soru sorun: “Hangi anlamı veriyor?” ve “Arkasından fiil nasıl geliyor?” Özellikle would rather ve had better, diğer dört yapıdan farklı kurulur. Anlamı doğru seçip fiili yanlış biçimde eklemek, Türkçe konuşan öğrenciler için yaygın bir hatadır.

Yapılar nasıl kurulur?

Önce biçimi ayırt edin

Özne, cümlenin kim veya ne hakkında olduğunu gösteren bölümdür. Fiilin yalın biçimi, sözlükteki temel biçimidir: go “gitmek”, stay “kalmak” gibi. Aşağıdaki tablodaki to + fiil, Türkçedeki “-mek/-mak” biçimiyle çoğu zaman karşılaştırılabilen İngilizce mastar yapısıdır.

Kalıp Temel anlam ve kuruluş
be bound to + verb Bir şeyin olacağına çok güçlü inanç; to gerekir.
be supposed to + verb Kural, görev veya başkasından gelen beklenti; to gerekir.
be meant to + verb Amaç, niyet veya yapılması beklenen şey; to gerekir.
be to + verb Resmî plan, düzenleme veya talimat; to gerekir.
would rather + verb Kendi tercihi; fiilden önce to gelmez.
had better + verb Güçlü, duruma bağlı öğüt; fiilden önce to gelmez.

İlk dört kalıptaki be, özneye ve zamana göre değişir. Örneğin I am supposed to leave “Gitmem gerekiyor”, she is supposed to leave “Onun gitmesi gerekiyor”, they were supposed to leave “Onların gitmesi gerekiyordu” demektir. Soru kurarken bu çekimli biçim öne geçer: Are we supposed to wait here? — “Burada mı beklememiz gerekiyor?” Olumsuzluk için de aynı biçime not eklenir.

1. Güçlü tahmin: be bound to

Be bound to, konuşanın bir sonucu neredeyse kaçınılmaz gördüğünü anlatır. Hukuki bir garanti değil, güçlü bir değerlendirmedir. Türkçeye bağlama göre “kesinlikle”, “muhakkak”, “er geç” veya “kaçınılmaz olarak” diye aktarılabilir.

  • She's bound to succeed. — “Kesinlikle başarılı olacak.”
  • With so little time, we're bound to make mistakes. — “Bu kadar az vaktimiz varken hata yapmamız kaçınılmaz.”

Must ile yapılan çıkarıma yakındır ama her bağlamda onun yerini tutmaz. She must be tired “Yorgun olmalı” diyerek mevcut kanıtlardan sonuç çıkarır. She's bound to be tired after that journey ise “O yolculuktan sonra kesin yorulmuştur” diyerek sonucu çok güçlü biçimde bekler. Be bound to yalnızca geleceğe ait değildir; o anda var olduğunu düşündüğünüz bir durumu da anlatabilir.

Olumsuzluğun yerini dikkatle okuyun. It's bound not to work “Kesinlikle işe yaramayacak” anlamına gelir; olumsuz sonuç güçlü biçimde beklenir. Buna karşılık It's not bound to work “Mutlaka işe yarayacak diye bir şey yok” anlamındadır, ancak günlük dilde bu anlam için It's not guaranteed to work — “İşe yarayacağı garanti değil” daha açık olabilir.

2. Beklenti ve kural: be supposed to

Be supposed to, bir kuralın, planın, anlaşmanın veya başkalarının beklentisinin ne olduğunu söyler. Konuşan kişi mutlaka kendi tavsiyesini vermiyordur.

  • You're supposed to arrive early. — “Erken gelmen gerekiyor.”
  • We're supposed to wear safety glasses in here. — “Burada koruyucu gözlük takmamız gerekiyor.”

You should arrive early “Erken gelsen iyi olur” diye kişisel tavsiye olabilir. You're supposed to arrive early ise önceden var olan bir beklentiyi hatırlatır. Özellikle karşıdaki kişi buna uymuyorsa sitemli duyulabilir.

Be not supposed to çoğu zaman yasak veya istenmeyen davranış bildirir: You're not supposed to park here — “Buraya park etmemen gerekiyor.” Bunu “Park etmek zorunda değilsin” diye anlamayın; o anlam için You don't have to park here kullanılır.

Geçmişte was/were supposed to, geçmişteki planı veya görevi anlatır: We were supposed to meet at six — “Saat altıda buluşacaktık.” Bu cümle tek başına buluşmanın gerçekleşmediğini kesinleştirmez. Ancak çoğu konuşmada ardından bir aksilik gelir: We were supposed to meet at six, but her train was delayed — “Saat altıda buluşacaktık ama treni gecikti.”

3. Amaç ve niyet: be meant to

Be meant to, bir şeyin ne için tasarlandığını veya bir söz ya da davranışın hangi niyetle yapıldığını belirtir.

  • This button is meant to reset the device. — “Bu düğme cihazı sıfırlamak için tasarlanmış.”
  • It was meant to be a joke. — “Şaka olsun diye söylenmişti.”

İkinci cümle, karşıdaki kişinin şakayı öyle algılamamış olabileceğini düşündürebilir. Burada asıl konu zorunluluk değil, niyettir.

Yapı, özellikle günlük Britanya İngilizcesinde, be supposed to ile örtüşerek beklenen davranışı da anlatabilir: You're meant to sign both copies — “İki nüshayı da imzalaman gerekiyor.” Yine de her yerde eş anlamlı değillerdir. Bir aletin işlevini açıklarken meant to, bir kurumun kuralını hatırlatırken supposed to çoğunlukla daha doğrudan bir seçimdir.

I meant to call you — “Seni aramayı düşünmüştüm” ile I was meant to call you — “Seni aramam gerekiyordu” cümlelerini ayırın. İlkinde niyet benimdir; ikincisinde bana düşen bir iş veya önceden belirlenmiş beklenti öne çıkar.

4. Resmî düzenleme ve talimat: be to

Be to + fiil, resmî olarak kararlaştırılmış olaylarda, haber dilinde ve talimatlarda kullanılır.

  • The two ministers are to meet on Monday. — “İki bakanın pazartesi günü görüşmesi kararlaştırıldı.”
  • Visitors are to leave their bags at reception. — “Ziyaretçiler çantalarını resepsiyona bırakmalıdır.”

Birinci cümle resmî programı, ikinci cümle yetkili bir talimatı bildirir. Arkadaşınızla sıradan bir plan yaparken We're meeting at seven — “Yedide buluşuyoruz” daha doğaldır. We are to meet at seven aynı olayı daha resmî, önceden belirlenmiş veya başkasınca düzenlenmiş gibi sunar.

Olumsuz biçimi güçlü bir yasak bildirebilir: You are not to open this envelope — “Bu zarfı açmayacaksın.” Bu, yalnızca gelecekte olmayacak bir olayın tahmini değildir; davranışa yönelik talimattır.

5. Tercih: would rather

Tercihi yapan kişiyle eylemi yapacak kişi aynıysa would rather + yalın fiil kullanılır:

  • I'd rather stay home. — “Evde kalmayı tercih ederim.”
  • I'd rather not discuss it now. — “Bunu şimdi konuşmamayı tercih ederim.”

İki seçeneği karşılaştırırken than gelir: I'd rather walk than wait for another bus — “Başka bir otobüs beklemektense yürümeyi tercih ederim.” İki taraftaki fiiller de yalındır.

Eylemi başka biri yapacaksa kalıp değişir: would rather + özne + geçmiş zaman biçimi. Buradaki geçmiş biçim, şimdiki veya gelecekteki bir isteği geçmişe taşımaz; tercihi dolaylı biçimde ifade eder.

  • I'd rather you stayed here tonight. — “Bu gece burada kalmanı tercih ederim.”
  • I'd rather you didn't tell anyone. — “Kimseye söylememeni tercih ederim.”

Türkçedeki “Ben kalmayı tercih ederim” ile “Senin kalmanı tercih ederim” ayrımı burada işe yarar. İngilizcede ikinci cümlede yeni bir özne bulunduğu için yalnızca yalın fiili sürdürmek yetmez. Soru biçimi ise Would you rather leave now? — “Şimdi ayrılmayı mı tercih edersin?” şeklindedir.

6. Sonucu olan öğüt: had better

Had better + yalın fiil, belirli bir durumda güçlü öğüt veya uyarı verir. Genellikle söylenen yapılmazsa olumsuz bir sonuç doğabilir.

  • You'd better hurry. — “Acele etsen iyi olur.”
  • We'd better book now, or there won't be any seats left. — “Şimdi rezervasyon yapsak iyi olur, yoksa yer kalmayacak.”

Had geçmiş biçiminde görünse de burada anlam şimdiki zamana veya geleceğe yöneliktir. Geçmişte verilmesi gereken öğüt için bu kalıbı geçmiş zaman olarak kullanmayın.

Olumsuzluk had better not + fiil biçimindedir: You'd better not lose that key — “O anahtarı kaybetmesen iyi olur.” Genel bir yaşam önerisi için should daha uygundur: You should exercise regularly — “Düzenli egzersiz yapmalısın.” Had better ise o anda belirginleşen risk veya ihtiyaçla daha yakından ilişkilidir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde Türkçe karşılığın yanında konuşanın neyi öne çıkardığına bakın. Aynı Türkçe ekin birden fazla İngilizce yapıya karşılık gelmesi normaldir.

İngilizce Türkçe Anlam ayrıntısı
She's bound to succeed. Kesinlikle başarılı olacak. Sonuca güçlü güven.
There's bound to be a queue at this hour. Bu saatte mutlaka kuyruk vardır. Mevcut duruma ilişkin güçlü beklenti.
You're supposed to arrive early. Erken gelmen gerekiyor. Önceden belirlenmiş beklenti.
Am I supposed to pay in advance? Önceden ödeme yapmam mı gerekiyor? Uygulamayı öğrenme.
We weren't supposed to use the main entrance. Ana girişi kullanmamamız gerekiyordu. Geçmişte geçerli talimat.
This guide is meant to help new employees. Bu rehber yeni çalışanlara yardımcı olmak için hazırlanmış. Amaç.
Was that meant to be a compliment? Bunu iltifat olsun diye mi söyledin? Niyeti sorgulama; sitemli olabilir.
The director is to announce the decision tomorrow. Müdürün kararı yarın açıklaması kararlaştırıldı. Resmî düzenleme.
Staff are not to share their passwords. Çalışanlar şifrelerini paylaşmamalıdır. Yetkili talimatı ve yasak.
I'd rather stay home. Evde kalmayı tercih ederim. Kendi tercihi.
I'd rather you sent the invoice today. Faturayı bugün göndermeni tercih ederim. Başkasının eylemine ilişkin tercih.
Would you rather eat here or take the food home? Burada yemeyi mi, yemeği eve götürmeyi mi tercih edersin? İki seçenek arasında tercih.
You'd better hurry. Acele etsen iyi olur. Gecikme riski taşıyan uyarı.
We'd better not mention the surprise. Sürprizden söz etmesek iyi olur. Planın bozulmasını önleme.

Sık yapılan hatalar

1. Would rather sonrasında to kullanmak

  • Yanlış: I'd rather to stay home.
  • Doğru: I'd rather stay home. — “Evde kalmayı tercih ederim.”
  • Neden? Türkçedeki “kalmayı” biçimi İngilizcede mutlaka to stay gerektirmez. Bu kalıp yalın fiil alır; aynı kural had better için de geçerlidir.

2. Had better yapısını would ile kurmak

  • Yanlış: You would better hurry.
  • Doğru: You had better hurry. — “Acele etsen iyi olur.”
  • Neden? You'd kısaltmasındaki öğe burada had olur. Buna karşılık You'd rather wait — “Beklemeyi tercih edersin” cümlesinde aynı kısaltma would anlamına gelir.

3. Başka kişinin tercihe konu olduğunu göstermemek

  • Yanlış: I'd rather you don't call me at work.
  • Doğru: I'd rather you didn't call me at work. — “Beni işte aramamanı tercih ederim.”
  • Neden? Şimdiki veya gelecekteki bir durum için başka bir özne eklendiğinde, standart öğrenme kalıbı geçmiş zaman biçimidir. Didn't burada geçmişteki bir aramayı anlatmaz.

4. Be fiilini atlamak

  • Yanlış: She supposed to send the documents.
  • Doğru: She is supposed to send the documents. — “Belgeleri onun göndermesi gerekiyor.”
  • Neden? Türkçede ayrı bir “olmak” sözcüğü söylemediğimiz için İngilizcedeki is kolayca unutulur. Bu anlamdaki yapı be supposed to bütünüdür.

5. Yasağı zorunluluk yokluğu gibi anlatmak

  • Yanlış anlamlandırma: You're not supposed to enter = “Girmek zorunda değilsin.”
  • Doğru anlamlandırma: You're not supposed to enter. — “Girmemen gerekiyor.”
  • Neden? Burada beklenen davranış içeri girmemektir. “Girmek zorunda değilsin” demek için You don't have to enter kullanılır.

6. Had better ile geçmişe dönük öğüt vermek

  • Yanlış: You had better call yesterday.
  • Doğru: You should have called yesterday. — “Dün aramalıydın.”
  • Neden? Had better geçmişte yapılmamış bir davranışı değerlendirmez. Geçmişe yönelik eleştiri veya pişmanlıkta should have + fiilin üçüncü biçimi kullanılır; burada üçüncü biçim called olur.

Kullanım notları

Ne kadar sert duyulur?

Türkçede “yapsan iyi olur” yumuşak bir öneri olabilir. İngilizcedeki you'd better ise özellikle karşıdakine doğrudan söylendiğinde daha sert duyulabilir. You'd better apologise — “Özür dilesen iyi olur” cümlesi, ses tonuna göre tehdit sınırına yaklaşabilir. İş arkadaşınızdan küçük bir ricada bulunurken Could you send it today? — “Bugün gönderebilir misiniz?” gibi bir soru çoğunlukla daha uygundur.

I'd rather you… da yalnızca nazik bir rica kalıbı değildir. Tercihinizi açıkça bildirir ve karşıdakinin davranışını sınırlayabilir. I'd rather you didn't smoke here — “Burada sigara içmemeni tercih ederim” sakin ama kararlı bir sınır koyabilir. Nezaketi yalnızca dilbilgisel biçimden çıkarmayın; ilişki, bağlam ve ses tonu da belirleyicidir.

Hangi yapı hangi soruya cevap verir?

Karar vermeyi kolaylaştırmak için anlamı Türkçe bir soruyla kontrol edin:

  • “Büyük olasılıkla ne olacak?” diyorsanız be bound to.
  • “Kurala veya plana göre ne yapılmalı?” diyorsanız be supposed to.
  • “Ne amaçlanmış?” diyorsanız be meant to.
  • “Resmî olarak ne kararlaştırılmış veya emredilmiş?” diyorsanız be to.
  • “Hangisini tercih ediyorum?” diyorsanız would rather.
  • “Sorun çıkmaması için şimdi ne yapılsa iyi olur?” diyorsanız had better.

Bu ayrım mutlak sınırlar çizmez. Örneğin beklenen görev hem supposed to hem meant to ile anlatılabilir. Ancak seçim yaparken hangi anlamı öne çıkardığınızı bilmek, sözlükteki tek bir karşılığa bağlı kalmaktan daha güvenilirdir.

Soru ve kısaltmalar

Had better soru biçiminde kullanılabilir: Hadn't we better check the address? — “Adresi kontrol etsek iyi olmaz mı?” Bununla birlikte günlük dilde Should we check the address? — “Adresi kontrol edelim mi?” daha tarafsız ve kolay bir seçenektir. Konuşmada You better hurry — “Acele etsen iyi olur” gibi had öğesinin düştüğü biçimler de duyulur; dikkatli yazıda tam yapıyı veya 'd kısaltmasını kullanın.

İleri kullanım ve ince anlam farkları

Geçmişte gerçekleşmeyen tercih

Kendi geçmiş tercihiniz için would rather have + fiilin üçüncü biçimi kullanılır. Üçüncü biçim, gone “gitmiş” veya stayed “kalmış” gibi, tamamlanmış eylemleri anlatan yapılarda kullanılan fiil biçimidir.

  • I'd rather have stayed home. — “Evde kalmış olmayı tercih ederdim.”
  • I'd rather not have spent so much. — “Bu kadar para harcamamış olmayı tercih ederdim.”

Başka birinin geçmişte yaptığı şey için would rather + özne + had + üçüncü biçim gelir:

  • I'd rather you had told me earlier. — “Bana daha önce söylemiş olmanı tercih ederdim.”
  • I'd rather you hadn't shared the photo. — “Fotoğrafı paylaşmamış olmanı tercih ederdim.”

Burada I'd rather you told me ile I'd rather you had told me arasındaki fark önemlidir: ilki bağlama göre şimdi veya ileride söyleme isteği, ikincisi ise geçmişte kaçırılmış bir beklentidir.

Beklenen tamamlanma ve geçmiş plan

Be supposed to have + üçüncü biçim, bir işin belirli bir zamana kadar tamamlanmış olması beklentisini anlatabilir:

You're supposed to have finished the report by now. — “Raporu şimdiye kadar bitirmiş olman gerekiyordu.”

Bu cümle çoğunlukla işin bitmediğine ilişkin bir sitem taşır. Buna karşılık The report is supposed to have been sent yesterday — “Söylenene göre rapor dün gönderilmiş” cümlesinde yapı, aktarılan ama konuşanın doğrudan doğrulamadığı bilgiyi verebilir. Anlamı belirleyen yalnızca fiil biçimi değil, bağlamdır.

Be supposed to bu aktarılan bilgi anlamını şimdiki durumlar için de taşıyabilir: This restaurant is supposed to be excellent — “Söylenene göre bu restoran çok iyiymiş.” Burada restorana verilmiş bir görev yoktur; başkalarının değerlendirmesi aktarılır.

Was/were to geçmişteki resmî planı anlatır: They were to meet in Ankara — “Ankara'da görüşmeleri planlanmıştı.” Planın gerçekleşip gerçekleşmediği bağlamdan anlaşılır. Was/were to have + üçüncü biçim ise geçmişte gerçekleşmesi planlanan ama gerçekleşmeyen bir olay için sık kullanılır: The minister was to have opened the exhibition, but fell ill — “Serginin açılışını bakan yapacaktı ama hastalandı.”

Koşul cümlesinde be to

Koşul cümlesi, bir sonucun hangi şartta mümkün olacağını belirten cümle bölümüdür. If + be to yapısında be to, sıradan bir gelecek planından çok hedeflenen sonuca ulaşmayı anlatabilir:

If we are to finish by Friday, we need more help. — “Cuma gününe kadar bitireceksek daha fazla yardıma ihtiyacımız var.”

Burada anlam “Cuma günü bitirmemiz planlanıyorsa” ile sınırlı değildir; “Bu hedef gerçekleşecekse gereken şart şu” denir. Türkçedeki “başaracaksak”, “yetiştireceksek” biçimleri bu ilişkiyi iyi yansıtır.

Amaçtan kader anlamına

Be meant to bazı bağlamlarda kader veya çok uygun olma düşüncesi taşır: They were meant to be together — “Birlikte olmaları kaderlerinde varmış.” It wasn't meant to be — “Demek ki kısmet değilmiş” ifadesinde de teknik bir amaçtan söz edilmez. Bu kalıplaşmış anlamı bir cihazın kullanım amacıyla karıştırmayın.

Be bound to da her zaman tahmin değildir. We are legally bound to protect your data — “Verilerinizi korumakla hukuken yükümlüyüz” cümlesindeki bound, hukuki bağlayıcılık bildirir. Hukuk, sözleşme veya görev bağlamı varsa bunu “Kesinlikle koruyacağız” diye yalnızca tahmin olarak yorumlamak eksik olur.

Çalışma önerileri

  1. Aynı durumu üç farklı niyetle anlatın. Bir arkadaşınızın havaalanına gitmesi için You're supposed to arrive two hours early — “İki saat erken gelmen gerekiyor”, You'd better leave now — “Şimdi çıksan iyi olur” ve I'd rather take the train — “Trene binmeyi tercih ederim” cümlelerini karşılaştırın. Her birinin yanına “kural”, “risk” veya “tercih” yazın.
  2. Özneyi ve zamanı değiştirin. I'd rather leave — “Ayrılmayı tercih ederim” cümlesini önce I'd rather you left — “Senin ayrılmanı tercih ederim”, sonra I'd rather you had left — “Senin ayrılmış olmanı tercih ederdim” biçimine dönüştürün. Böylece yalnızca sözcükleri değil, eylemi kimin ve ne zaman yapacağını da takip edersiniz.
  3. Bağlamdan yapı seçin. Kendinize “resmî duyuru”, “kaçırılmak üzere olan tren”, “bir ürünün amacı” ve “uyulmayan işyeri kuralı” gibi dört kısa durum yazın. Her durum için bir İngilizce cümle kurun; ardından neden başka bir kalıp seçmediğinizi Türkçe bir cümleyle açıklayın. Özellikle to gerekip gerekmediğini ve olumsuzluğun yerini kontrol edin.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede Geçmişe Yönelik Çıkarım KipleriB2

Diğer C1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır