A2

Trạng từ chỉ cách thức trong tiếng Anh

Manner Adverbs

Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.

Nắm nhanh

Trạng từ chỉ cách thức cho biết một việc được làm như thế nào: She speaks slowly. — Cô ấy nói chậm. Nhiều trạng từ được tạo bằng cách thêm -ly vào tính từ, nhưng có những dạng cần nhớ riêng như good → well, fast → fast, hard → hard. Vị trí dễ dùng nhất là sau động từ hoặc sau cả phần chỉ người, vật chịu tác động: He speaks English well. — Anh ấy nói tiếng Anh giỏi.

Tổng quan

Khi kể một việc, ta thường muốn nói thêm người đó làm nhanh hay chậm, cẩn thận hay qua loa. Trong tiếng Anh, trạng từ chỉ cách thức là từ bổ sung thông tin ấy cho động từ (từ diễn tả hành động hoặc trạng thái). Đây là kiến thức thường gặp ở trình độ A2, hữu ích khi giao tiếp ở nơi làm việc, kể chuyện, đưa hướng dẫn hoặc nhận xét kỹ năng.

Với người Việt, khó khăn thường không nằm ở ý nghĩa mà ở hình thức. Ta có thể dùng “chậm” trong cả “một người chậm” lẫn “nói chậm”. Tiếng Anh thường phân biệt tính từ (từ nêu đặc điểm của người, vật) và trạng từ: a slow driver — một người lái xe chậm; nhưng drive slowly — lái xe chậm. Không thể mặc định dùng cùng một dạng cho cả hai.

Trước hết, hãy học cách tạo từ thông dụng và đặt trạng từ ở cuối phần hành động. Những khác biệt về sắc thái, cách đổi vị trí và các từ có dạng giống nhau được tách riêng ở phần mở rộng; chưa cần thuộc hết ngay lần đọc đầu.

Cách tạo và sử dụng

1. Xác định điều đang được miêu tả

So sánh hai câu:

  • She is a careful driver. — Cô ấy là người lái xe cẩn thận.
  • She drives carefully. — Cô ấy lái xe cẩn thận.

Trong câu đầu, careful miêu tả driver, một danh từ (từ gọi tên người, vật hoặc sự việc). Trong câu sau, carefully cho biết cách cô ấy lái xe. Có thể tự hỏi: “Mình đang nói người ấy như thế nào, hay người ấy làm việc đó như thế nào?”

Câu hỏi How…? — “Như thế nào?” — thường giúp tìm trạng từ chỉ cách thức:

  • How does she speak? She speaks slowly. — Cô ấy nói như thế nào? Cô ấy nói chậm.
  • How did he open the box? He opened it carefully. — Anh ấy mở hộp như thế nào? Anh ấy mở nó một cách cẩn thận.

Tuy vậy, không phải từ nào trả lời câu hỏi How…? cũng là trạng từ. Chẳng hạn, How are you? — Bạn khỏe không? — hỏi về tình trạng của người đó. Cần xét cả ý nghĩa của động từ trong câu.

2. Quy tắc thêm đuôi -ly

Với nhiều tính từ, chỉ cần thêm -ly, không bỏ chữ cái nào:

Tính từ Trạng từ Nghĩa khi dùng làm trạng từ
slow slowly chậm, chậm rãi
quick quickly nhanh, nhanh chóng
careful carefully cẩn thận
quiet quietly khẽ, yên lặng
beautiful beautifully đẹp, hay
bad badly tệ, kém
polite politely lịch sự
safe safely an toàn

Lưu ý careful → carefully: kết quả có hai chữ l liền nhau vì từ gốc đã kết thúc bằng một chữ l. Với safe → safely và polite → politely, vẫn giữ chữ e.

Một số nhóm có thay đổi chính tả:

Kiểu biến đổi thường gặp Ví dụ Nghĩa của trạng từ
Phụ âm + y: đổi y thành i, thêm -ly happy → happily vui vẻ
Phụ âm + y: đổi y thành i, thêm -ly easy → easily dễ dàng
Đuôi -le: thay bằng -ly gentle → gently nhẹ nhàng
Đuôi -le: thay bằng -ly simple → simply đơn giản
Đuôi -ic: thường thêm -ally automatic → automatically tự động

Đây là những mẫu để nhận ra từ, không phải cách đoán chắc mọi trường hợp. Ví dụ quen thuộc public → publicly — công khai — không theo mẫu thêm -ally. Khi gặp từ mới, nên kiểm tra dạng trạng từ trong từ điển thay vì tự ghép đuôi.

3. Những dạng không theo quy tắc

Tính từ Trạng từ Nghĩa và điều cần nhớ
good well tốt, giỏi; không dùng good để bổ nghĩa cho động từ trong cách viết chuẩn
fast fast nhanh; không có dạng fastly thông dụng đúng chuẩn
hard hard chăm chỉ, hết sức; khác nghĩa với hardly
late late muộn; khác nghĩa với lately
early early sớm; bản thân từ đã kết thúc bằng -ly
  • This is a good restaurant. — Đây là một nhà hàng tốt.
  • The chef cooks well. — Đầu bếp nấu ăn ngon.
  • They work hard. — Họ làm việc chăm chỉ.
  • The train arrived late. — Tàu đến muộn.

Trạng từ không đổi theo người thực hiện, số lượng hay thời gian của hành động: She works carefully. — Cô ấy làm việc cẩn thận; They worked carefully. — Họ đã làm việc cẩn thận. Phần động từ có thể thay đổi, nhưng carefully giữ nguyên.

4. Vị trí cơ bản trong câu

Không có tân ngữ: đặt trạng từ sau động từ. Tân ngữ là phần chỉ người hoặc vật mà hành động hướng đến. Chẳng hạn, trong “mở cửa”, “cửa” là tân ngữ.

  • The baby slept peacefully. — Em bé ngủ yên lành.
  • Please speak clearly. — Vui lòng nói rõ ràng.

Có tân ngữ: thường đặt trạng từ sau cả tân ngữ.

  • She closed the door quietly. — Cô ấy khẽ đóng cửa.
  • Please read the instructions carefully. — Vui lòng đọc kỹ hướng dẫn.
  • He speaks English well. — Anh ấy nói tiếng Anh giỏi.

Không chen trạng từ vào giữa động từ và tân ngữ trong mẫu thông thường này. Hãy giữ read the instructions thành một cụm rồi mới thêm carefully.

Khi có thêm nơi chốn và thời gian, cách sắp xếp trung tính thường là cách thức → nơi chốn → thời gian:

  • She worked quietly in the library yesterday. — Hôm qua cô ấy làm việc yên lặng trong thư viện.

Đây là trật tự hữu ích để bắt đầu, không phải luật cứng cho mọi câu. Độ dài của từng phần và thông tin người nói muốn nhấn mạnh có thể làm trật tự thay đổi.

5. Không phải sau động từ nào cũng dùng trạng từ

Một số động từ nối người hoặc vật với đặc điểm của chính người, vật đó, chứ không diễn tả cách thực hiện hành động. Chúng được gọi là động từ nối. Các từ thường gặp gồm be, seem, look, feel, sound, smell và taste khi mang nghĩa miêu tả trạng thái hoặc cảm nhận.

  • She looks happy. — Trông cô ấy vui.
  • The soup tastes good. — Món súp có vị ngon.
  • Your idea sounds interesting. — Ý tưởng của bạn nghe có vẻ thú vị.

Ở đây dùng tính từ vì đang nói về cô ấy, món súp hoặc ý tưởng. Nhưng cùng một từ có thể diễn tả hành động ở câu khác:

  • She looked carefully at the label. — Cô ấy nhìn kỹ nhãn hàng.

Trong câu này, carefully cho biết cách nhìn. Vì vậy, đừng chỉ nhìn từ đứng ngay trước chỗ trống; hãy xét xem câu đang nêu đặc điểm hay cách làm.

Ví dụ trong ngữ cảnh

Các câu dưới đây gồm cách nói về tốc độ, kỹ năng, thái độ và cách xử lý công việc. Bản dịch ưu tiên cách nói tự nhiên trong tiếng Việt; không cần lúc nào cũng thêm “một cách”.

Tiếng Anh Tiếng Việt Điểm cần chú ý
She speaks slowly. Cô ấy nói chậm. Trạng từ đứng sau động từ.
He works hard. Anh ấy làm việc chăm chỉ. Giữ nguyên dạng, không thêm đuôi.
She sings beautifully. Cô ấy hát rất hay. Nói về cách hát, không phải vẻ ngoài.
He speaks English well. Anh ấy nói tiếng Anh giỏi. Trạng từ đứng sau phần chỉ ngôn ngữ được nói.
Please fill in the form carefully. Vui lòng điền phiếu cẩn thận. Hướng dẫn trong tình huống thực tế.
Could you speak more clearly? Bạn có thể nói rõ hơn không? So sánh mức độ rõ ràng.
The children waited patiently outside. Bọn trẻ kiên nhẫn chờ bên ngoài. Cách thức thường đứng trước nơi chốn.
She answered the customer's question politely. Cô ấy lịch sự trả lời câu hỏi của khách. Không chen trạng từ giữa động từ và tân ngữ.
The bus was moving fast. Xe buýt đang chạy nhanh. Dạng trạng từ giống tính từ.
He gently put the sleeping baby on the bed. Anh ấy nhẹ nhàng đặt em bé đang ngủ xuống giường. Trạng từ cũng có thể đứng trước động từ chính.
We finished the task easily. Chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ dễ dàng. Đổi đuôi trước khi thêm -ly.
Everyone got home safely. Mọi người đều về nhà an toàn. Nêu kết quả gắn với cách di chuyển.

Những lỗi thường gặp

1. Giữ tính từ khi cần trạng từ

  • Sai: She speaks very slow.
  • Đúng: She speaks very slowly. — Cô ấy nói rất chậm.
  • Vì sao: Đang miêu tả cách nói nên dùng slowly. Tiếng Việt không có sự đổi đuôi tương ứng, vì thế cần chủ động kiểm tra dạng từ khi viết tiếng Anh chuẩn.

2. Thêm -ly vào mọi từ

  • Sai: He runs fastly.
  • Đúng: He runs fast. — Anh ấy chạy nhanh.
  • Vì sao: Fast vừa là tính từ vừa là trạng từ. Học cả cụm run fast sẽ dễ nhớ hơn việc cố áp dụng một công thức cho mọi từ.

3. Dùng good thay cho well

  • Sai: She plays the piano good.
  • Đúng: She plays the piano well. — Cô ấy chơi đàn piano giỏi.
  • Vì sao: Để đánh giá cách chơi đàn, dùng well. Còn She is a good pianist. — Cô ấy là một nghệ sĩ piano giỏi — dùng good để miêu tả người.

4. Chen trạng từ giữa động từ và tân ngữ

  • Sai: He opened slowly the door.
  • Đúng: He opened the door slowly. — Anh ấy mở cửa chậm rãi.
  • Vì sao: Trong mẫu câu thông thường, không tách opened khỏi the door. Cũng có thể nói He slowly opened the door với cùng ý cơ bản.

5. Tưởng hardly là dạng trạng từ của hard

  • Không đúng với ý “chăm chỉ”: He hardly works. — Anh ấy hầu như không làm việc.
  • Đúng với ý định đó: He works hard. — Anh ấy làm việc chăm chỉ.
  • Vì sao: Hardly mang nghĩa “hầu như không”, không phải “chăm chỉ”. Câu đầu đúng ngữ pháp nhưng khác hẳn điều muốn nói.

6. Dùng trạng từ sau động từ nối

  • Sai khi muốn khen món ăn: The soup tastes wonderfully.
  • Đúng: The soup tastes wonderful. — Món súp có vị tuyệt vời.
  • Vì sao: Câu nêu đặc điểm của món súp, không nói món súp thực hiện hành động nếm như thế nào.

Lưu ý khi dùng trong giao tiếp

Không cần dịch “một cách” từng chữ

Trong tiếng Việt, “Cô ấy trả lời lịch sự” thường tự nhiên hơn “Cô ấy trả lời một cách lịch sự”. Tiếng Anh cũng không đòi hỏi phải dùng một cụm dài: She answered politely. — Cô ấy trả lời lịch sự. Một trạng từ đã đủ truyền tải ý nghĩa ấy.

Ngược lại, tiếng Anh có thể diễn đạt cách thức bằng cả cụm: He spoke in a friendly way. — Anh ấy nói chuyện thân thiện. Cách này hữu ích vì friendly chủ yếu là tính từ; không tạo trạng từ thông dụng bằng cách viết thêm một đuôi -ly. Tương tự, She spoke in a lovely voice. — Cô ấy nói bằng giọng rất dễ nghe. Chỉ nhìn thấy đuôi -ly chưa đủ để kết luận đó là trạng từ.

Mức độ mạnh nhẹ và giọng điệu

Có thể dùng very, quite hoặc really trước trạng từ để điều chỉnh mức độ:

  • Please speak very slowly. — Vui lòng nói thật chậm.
  • She explained it quite clearly. — Cô ấy giải thích việc đó khá rõ.
  • You did really well. — Bạn làm tốt lắm.

Khi nhận xét người khác, câu hỏi lịch sự thường dễ nghe hơn mệnh lệnh ngắn. Could you speak more quietly, please? — Bạn có thể nói nhỏ hơn một chút được không? — phù hợp hơn với người lạ so với một yêu cầu cộc lốc.

Trong khẩu ngữ, có thể nghe Drive safe! — Lái xe an toàn nhé! — hoặc Go slow. — Đi chậm thôi. Một số dạng không có -ly đã được dùng trong những cách nói quen thuộc, nhưng điều đó không có nghĩa là mọi tính từ đều thay được trạng từ. Khi viết trung tính hoặc làm bài, Drive safely và Go slowly là lựa chọn an toàn.

Mở rộng: những điểm chưa cần thuộc ngay ở A2

Đổi vị trí để thay đổi trọng tâm

Ngoài vị trí cuối câu, trạng từ chỉ cách thức có thể đứng trước động từ chính — từ mang nội dung hành động chính của câu:

  • She carefully checked the address. — Cô ấy cẩn thận kiểm tra địa chỉ.
  • She checked the address carefully. — Cô ấy kiểm tra địa chỉ kỹ lưỡng.

Hai câu gần nghĩa nhau. Cách đặt trước động từ có thể đưa cách làm vào phần kể hành động, còn vị trí cuối câu thường làm thông tin ấy nổi bật hơn.

Khi có trợ động từ (từ đi cùng động từ chính để tạo thì hoặc cấu trúc câu), trạng từ có thể đứng giữa hai phần:

  • The files have been carefully checked. — Các tệp đã được kiểm tra cẩn thận.

Không phải từ nào cũng tự nhiên ở mọi vị trí. Những cụm như speak English well — nói tiếng Anh giỏi — và work hard — làm việc chăm chỉ — thường để trạng từ ở cuối. Người mới học nên ưu tiên các cụm quen thuộc thay vì thử đổi vị trí tùy ý.

Cách thức hành động và thái độ của người nói

Một số từ có đuôi -ly không chỉ miêu tả hành động. So sánh:

  • He answered honestly. — Anh ấy trả lời trung thực.
  • Honestly, I don't know. — Nói thật là tôi không biết.

Ở câu đầu, honestly nói về cách trả lời. Ở câu sau, nó giới thiệu thái độ của người nói đối với cả câu. Dấu phẩy và ngữ cảnh giúp nhận ra sự khác biệt. Vì vậy, không nên coi mọi trạng từ kết thúc bằng -ly là trạng từ chỉ cách thức.

So sánh hơn và so sánh nhất

Để so sánh hai cách thực hiện, nhiều trạng từ có -ly dùng more hoặc less phía trước:

  • Please drive more carefully. — Hãy lái xe cẩn thận hơn.
  • She speaks less quickly now. — Bây giờ cô ấy nói chậm hơn trước.

Một số từ có dạng riêng:

Dạng gốc So sánh hơn So sánh nhất Nghĩa cơ bản
carefully more carefully most carefully cẩn thận
fast faster fastest nhanh
hard harder hardest chăm chỉ, hết sức
well better best tốt, giỏi
badly worse worst tệ, kém

She sings better than I do. — Cô ấy hát hay hơn tôi. Không viết more better: bản thân better đã thể hiện ý “hơn”.

Những cặp giống hình thức nhưng khác nghĩa

Ngoài hard / hardly, còn có các cặp cần học theo ngữ cảnh:

  • He arrived late. — Anh ấy đến muộn.
  • I haven't seen him lately. — Gần đây tôi không gặp anh ấy.
  • The bird flew high. — Con chim bay cao.
  • Her work is highly valued. — Công việc của cô ấy được đánh giá rất cao.

Late nói về việc muộn giờ, còn lately chỉ khoảng thời gian gần đây. High có thể chỉ độ cao thực tế; highly thường diễn tả mức độ đánh giá. Không thể đổi qua lại chỉ vì cùng một gốc từ.

Cuối cùng, well đôi khi là tính từ mang nghĩa “khỏe”: I don't feel well. — Tôi thấy không khỏe. Điều này không mâu thuẫn với sing well — hát hay. Cần xác định nghĩa và vai trò của từ trong từng câu, không học theo kiểu một từ luôn thuộc duy nhất một nhóm.

Gợi ý luyện tập

  1. Học thành cặp người và hành động. Với mỗi từ, viết hai câu: He is a careful driver. — Anh ấy là người lái xe cẩn thận; He drives carefully. — Anh ấy lái xe cẩn thận. Sau đó thử với các ý “nói lịch sự”, “làm việc yên lặng” và “hát hay”. Cách này giúp phân biệt tính từ với trạng từ thay vì chỉ thuộc đuôi.
  2. Kể lại ba việc đã làm trong ngày. Chọn một việc làm nhanh, một việc làm cẩn thận và một việc làm tốt. Gạch chân cả động từ lẫn tân ngữ rồi kiểm tra xem trạng từ có vô tình chen giữa hai phần không. Đọc câu thành tiếng để ghi nhớ cả cụm.
  3. Tự kiểm tra bằng ý nghĩa trước, chính tả sau. Khi đọc hoặc viết, hỏi lần lượt: “Từ này tả người, vật hay cách làm?”, “Có dạng đặc biệt không?”, “Đặt ở đây có tách động từ khỏi tân ngữ không?”. Riêng hard / hardly và late / lately, hãy tự dịch cả câu sang tiếng Việt để phát hiện việc dùng đúng dạng nhưng sai ý.

Kiến thức liên quan

  • Nền tảng: Tính từ cơ bản — ôn cách miêu tả người và vật để biết lúc nào giữ tính từ, lúc nào cần chuyển sang trạng từ chỉ cách thức.

Điều kiện tiên quyết

Tính từ cơ bản trong tiếng AnhA1

Thêm khái niệm A2

Khái niệm này trong các ngôn ngữ khác

So sánh qua tất cả ngôn ngữ