C1

İngilizcede Söylem Belirleyicileri

Discourse Markers

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Söylem belirleyicileri, düşünceler arasındaki ilişkiyi gösteren sözcük ve ifadelerdir: nevertheless beklenene aykırı bir sonucu, moreover ek bir gerekçeyi, consequently ise sonucu belirtir. Ancak anlamca yakın olmaları aynı cümle yapısında kullanılabilecekleri anlamına gelmez: nevertheless bağımsız cümleler arasında bağlantı kurarken albeit çoğunlukla kısa bir sınırlama ekler, notwithstanding ise sıklıkla “-e rağmen” anlamında bir ad grubuyla kullanılır. Doğru seçim için önce düşünceler arasındaki ilişkiyi, sonra sözcüğün gerektirdiği yapıyı belirleyin.

Genel bakış

“Fiyat yüksekti; yine de aldık” ile “Fiyat yüksekti; bu nedenle almadık” aynı bilgiden farklı sonuçlara ulaşır. İngilizcede söylem belirleyicileri okuyucuya tam da bu yönü gösterir. Bir raporda bulguları sıralarken, bir öneriyi savunurken ya da karşı görüşü kabul edip kendi değerlendirmenizi sürdürürken önem kazanırlar.

C1 düzeyinde amaç yalnızca daha resmî sözcükler öğrenmek değildir. Asıl beceri, gerekçelerin birbirine nasıl bağlandığını açıkça göstermektir. Furthermore ve moreover bir savı güçlendirir; nevertheless ve nonetheless önceki bilgiden beklenmeyen bir sonuca geçer; hence, thus ve consequently sonuç veya çıkarım bildirir. Notwithstanding ve albeit de karşıtlık alanındadır, ancak yapıları farklıdır.

Türkçedeki “buna rağmen”, “dolayısıyla”, “üstelik” ve “-se de” yararlı başlangıç noktalarıdır. Yine de bire bir sözcük değiştirmek yetmez. Türkçede “ucuz olmasına rağmen” diye kurduğumuz yapı, İngilizcede seçilen sözcüğe göre tam bir cümle, bir ad grubu veya kısa bir niteleme gerektirebilir. Bu nedenle anlamı ve cümle kuruluşunu birlikte öğrenmek gerekir.

Nasıl kullanılır?

1. Önce anlam ilişkisini seçin

Aşağıdaki gruplandırma, sözcükleri uzun bir eş anlamlılar listesi olarak ezberlemekten daha kullanışlıdır.

İngilizce ifade Yaklaşık Türkçe karşılığı Temel işlevi
nevertheless yine de, buna rağmen Beklenen sonucun gerçekleşmediğini gösterir.
nonetheless yine de, buna karşın Önceki güçlüğün veya itirazın sonucu değiştirmediğini gösterir.
furthermore ayrıca, bunun yanı sıra Aynı yönde ek bilgi veya gerekçe getirir.
moreover üstelik, dahası Aynı savı destekleyen ek bir nokta sunar.
consequently bunun sonucunda Önceki durumun yol açtığı sonucu gösterir.
hence dolayısıyla, bu yüzden Bir sonuç veya mantıksal çıkarıma geçer.
thus dolayısıyla, böylece Sonuç bildirir; başka kullanımlarda “bu şekilde” anlamına gelir.
notwithstanding -e rağmen Bir engelin veya karşı gerekçenin geçerli sonucu değiştirmediğini belirtir.
albeit olsa da, her ne kadar … ise de Önceki ifadeye bir sınırlama veya çekince ekler.

Bu Türkçe karşılıklar bağlama göre değişir. Özellikle thus, her görüldüğü yerde “dolayısıyla” diye çevrilmez. Bir işlemin nasıl yapıldığını anlatıyorsa “böyle” veya “bu şekilde” daha doğru olabilir.

2. Bağlantı kuran ifadeler ile bağlaçları ayırın

Bağlaç, sözcükleri veya cümleleri dil bilgisi bakımından birbirine bağlayan sözcüktür. Örneğin but iki tam cümleyi tek cümle içinde bağlayabilir. Buna karşılık nevertheless, furthermore ve consequently gibi ifadeler düşünceler arasında bağ kurar; fakat tek başlarına aynı dil bilgisel görevi üstlenmezler.

Bağımsız cümle, tek başına tamamlanmış bir yargı bildiren yapıdır. The road was closed — “Yol kapalıydı” ve We arrived on time — “Zamanında vardık” bu tür yapılardır. Bunları bağlarken şu seçenekler kullanılabilir:

  • The road was closed, but we arrived on time. — Yol kapalıydı ama zamanında vardık.
  • The road was closed. Nevertheless, we arrived on time. — Yol kapalıydı. Yine de zamanında vardık.
  • The road was closed; nevertheless, we arrived on time. — Yol kapalıydı; yine de zamanında vardık.

Son iki örnekte nokta veya noktalı virgül, iki bağımsız cümle arasındaki sınırı gösterir. Nevertheless sonrasındaki virgül ise bağlantı ifadesini takip eden cümleden ayırır. İki tam cümleyi yalnızca virgülle birleştirip araya bu sözcüğü koymak, özenli standart yazıda doğru bir çözüm değildir.

Bu kural nonetheless, furthermore, moreover, consequently ve sonuç bildiren hence / thus için de yararlı bir başlangıçtır. Noktalı virgül kullanmak zorunda değilsiniz; çoğu zaman nokta en açık seçenektir.

3. Cümledeki yerlerini bilin

Bu ifadeler sıklıkla cümle başında görünür, ama bazıları cümle içinde de kullanılabilir:

  • The proposal is, nevertheless, worth considering. — Öneri yine de değerlendirilmeye değer.
  • The proposal is nevertheless worth considering. — Öneri yine de değerlendirilmeye değer.
  • The payment was delayed, and the order was consequently cancelled. — Ödeme gecikti ve bunun sonucunda sipariş iptal edildi.

İlk örnekte virgüller ifadeyi bir ara yorum gibi öne çıkarır. İkinci örnekte sözcük cümleye daha sıkı biçimde bağlanmıştır. Dolayısıyla “bu sözcüklerin iki yanında her zaman virgül olur” diye bir kural yoktur. Noktalama, yerleşime ve ifadeye verilen ağırlığa bağlıdır.

Sözcüğü cümle içine taşımak normal sözcük sırasını değiştirmez. Özne (kimden veya neden söz edildiğini gösteren bölüm) ile yüklem (o kişi ya da şey hakkında bildirilen eylem veya durum) yer değiştirmez: Thus, we need more time — “Dolayısıyla daha fazla zamana ihtiyacımız var.”

4. “Notwithstanding” çoğunlukla bir ad grubuyla gelir

Ad grubu, bir kişi, şey veya durumu adlandıran sözcük ya da sözcük topluluğudur. Notwithstanding, sık kullanılan yapısında bir edat, yani yanındaki ad grubuyla birlikte ilişki kuran bir sözcüktür. Bu kullanımda despite gibi “-e rağmen” anlamı taşır:

  • Notwithstanding the delay, the launch was successful. — Gecikmeye rağmen ürünün piyasaya sunulması başarılı oldu.
  • The delay notwithstanding, the launch was successful. — Gecikmeye rağmen ürünün piyasaya sunulması başarılı oldu.

İkinci yapıda notwithstanding ad grubundan sonra gelir. Bu yerleşim daha belirgin biçimde resmîdir. Başlangıçta üretmek için ilk yapı daha kolaydır.

Tam bir yargı eklemek gerektiğinde notwithstanding the fact that… — “… olduğu gerçeğine rağmen” yapısı da kullanılabilir. Ancak bu ifade ağırlaşabilir. Çoğu genel metinde although ile kurulan bir cümle daha doğaldır. Notwithstanding sözcüğünü sırf daha ileri düzey göründüğü için seçmeyin.

5. “Albeit” bir çekince ekler

Albeit, “gerçi … ama”, “olsa da” veya “her ne kadar … ise de” anlamı verir. Özellikle bir sıfat (bir şeyin nasıl olduğunu belirten sözcük), bir zarf (eylemin nasıl yapıldığını belirten sözcük) veya kısa bir ifadeyle kullanılır:

  • The flat is comfortable, albeit small. — Daire küçük olsa da rahat.
  • She agreed, albeit reluctantly. — İsteksizce de olsa kabul etti.
  • He is an experienced manager, albeit a controversial one. — Tartışmalı biri olsa da deneyimli bir yönetici.

Burada ilk ifade geri alınmaz; ona bir kayıt düşülür. Daire hâlâ rahattır, fakat küçüktür. Onay hâlâ verilmiştir, fakat gönülsüzce verilmiştir.

Öğrenirken albeit + kısa ifade kalıbını esas alın. Ardından yeni bir özne ve zaman bildiren fiil getirecekseniz, genellikle although daha uygun seçimdir: Although she was tired, she continued working — “Yorgun olmasına rağmen çalışmaya devam etti.”

Bağlam içinde örnekler

Tablodaki örneklerde aynı Türkçe karşılığa sahip görünen ifadelerin farklı görevlerini izleyin. Özellikle son iki sütun, yalnızca çeviriye bakınca kaybolabilecek ayrımları gösterir.

İngilizce Türkçe Kullanım notu
He was tired; nevertheless, he continued. Yorgundu; yine de devam etti. Yorgunluktan beklenen durma sonucu gerçekleşmiyor.
The sample was small. Nonetheless, the results deserve attention. Örneklem küçüktü. Yine de sonuçlar dikkate değer. Bir sınırlama kabul ediliyor, ardından değerlendirme sürdürülüyor.
The new system saves time. Furthermore, it reduces errors. Yeni sistem zamandan tasarruf sağlıyor. Ayrıca hataları azaltıyor. İkinci bir yarar ekleniyor.
The venue is too small. Moreover, it is difficult to reach by public transport. Mekân fazla küçük. Üstelik toplu taşımayla ulaşmak zor. Aynı kararı destekleyen ek bir gerekçe sunuluyor.
Two suppliers withdrew; consequently, production slowed down. İki tedarikçi çekildi; bunun sonucunda üretim yavaşladı. Önceki olayın sonucu veriliyor.
Our estimates were too optimistic. Hence, we must reconsider. Tahminlerimiz fazla iyimserdi. Dolayısıyla yeniden değerlendirmeliyiz. Önceki bilgi bir kararın gerekçesi oluyor.
The figures exclude delivery costs. Thus, the total is higher than it appears. Rakamlara teslimat masrafları dahil değil. Dolayısıyla toplam tutar göründüğünden daha yüksek. Verilen bilgiden çıkarım yapılıyor.
Notwithstanding the objections, the committee approved the proposal. İtirazlara rağmen kurul öneriyi onayladı. Edatın ardından ad grubu geliyor.
These limitations notwithstanding, the study offers useful insights. Bu sınırlamalara rağmen çalışma yararlı bilgiler sunuyor. Edat ad grubundan sonra kullanılıyor.
The plan failed, albeit spectacularly. Plan başarısız oldu, hem de son derece çarpıcı bir biçimde. Başarısızlığın gerçekleşme biçimine dikkat çekiliyor; ton hafif alaycı olabilir.
The repairs offer a practical, albeit temporary, solution. Onarımlar geçici de olsa uygulanabilir bir çözüm sunuyor. Olumlu değerlendirmeye sınırlama ekleniyor.
The team is small, but it has nonetheless met every deadline. Ekip küçük ama buna rağmen bütün teslim tarihlerine uydu. Bağlacı ve bağlantı ifadesini birlikte kullanmak mümkündür.
The company cut travel costs, thus reducing overall expenditure. Şirket seyahat masraflarını kıstı ve böylece toplam harcamaları azalttı. Sonuç, tam cümle yerine kısa bir fiil yapısıyla veriliyor.

Albeit içeren “planın başarısız olması” örneğinde spectacularly, beklenen olumsuz sınırlamadan çok esprili bir ek değerlendirme sunar. Bu nedenle doğal Türkçe çeviri her zaman “olsa da” içermek zorunda değildir. İngilizce yapıyı anlamak ile Türkçeye sözcüğü sözcüğüne aktarmak aynı şey değildir.

Sık yapılan hatalar

1. İki tam cümleyi yalnızca virgülle bağlamak

  • Yanlış: The evidence is limited, nevertheless, the claim is plausible.
  • Doğru: The evidence is limited; nevertheless, the claim is plausible.
  • Türkçesi: Kanıtlar sınırlı; yine de iddia akla yatkın.

Nevertheless, tek başına iki bağımsız cümleyi dil bilgisi bakımından bağlamaz. Nokta da kullanılabilir. Türkçedeki akışa bakarak İngilizce noktalama kararını vermemek gerekir.

2. “Albeit” sözcüğünü her yerde “although” yerine koymak

  • Uygun değil: The hotel was comfortable, albeit it was expensive.
  • Doğru: The hotel was comfortable, albeit expensive.
  • Türkçesi: Otel pahalı olsa da rahattı.

Öğrenenler için güvenilir kalıp, albeit sonrasında kısa bir niteleme kullanmaktır. Tam cümle kurmak istiyorsanız The hotel was comfortable, although it was expensive diyebilirsiniz; Türkçe anlamı aynıdır.

3. Ek bilgiyle sonucu karıştırmak

  • Yanlış bağlantı: The printer ran out of ink. Moreover, we could not print the report.
  • Doğru bağlantı: The printer ran out of ink. Consequently, we could not print the report.
  • Türkçesi: Yazıcının mürekkebi bitti. Bunun sonucunda raporu yazdıramadık.

İkinci durum birinciye ek, bağımsız bir gerekçe değil; onun sonucudur. Sorun cümlenin kuruluşundan çok, seçilen ilişkinin anlamındadır.

4. “Notwithstanding” öncesine gereksiz edat koymak

  • Yanlış: Notwithstanding of the rain, the event continued.
  • Doğru: Notwithstanding the rain, the event continued.
  • Türkçesi: Yağmura rağmen etkinlik devam etti.

Bu kalıpta notwithstanding doğrudan ad grubuyla kullanılır. In spite of ifadesindeki of, bütün “rağmen” anlamlı ifadelere taşınamaz.

5. Sonuç ifadesinin ardından soru sırası kullanmak

  • Yanlış: Hence must we change the schedule.
  • Doğru: Hence, we must change the schedule.
  • Türkçesi: Dolayısıyla programı değiştirmeliyiz.

Normal açıklama cümlesinde hence özneyle yardımcı fiilin yerini değiştirmez. Burada must, gereklilik bildiren yardımcı fiildir; olağan sıra we must biçimindedir.

6. İlişkiyi iki kez söylemek

  • Gereksiz tekrar: Consequently, therefore, we postponed the meeting.
  • Daha iyi: Consequently, we postponed the meeting.
  • Türkçesi: Bunun sonucunda toplantıyı erteledik.

İki sonuç ifadesini üst üste koymak savı güçlendirmez. Buna karşılık yukarıdaki tabloda görülen but … nonetheless yapısı doğrudan yanlış değildir: but cümleleri bağlarken nonetheless beklenene aykırılığı ayrıca vurgular.

Kullanım notları

Resmî olmak, ağır olmak demek değildir

Bu gruptaki ifadeler raporlarda, akademik metinlerde, değerlendirme yazılarında ve resmî sunumlarda sık işe yarar. Günlük konuşmada aynı düşünceler için but — “ama”, also — “ayrıca”, so — “bu yüzden” daha doğal olabilir. Özellikle notwithstanding, gündelik bir mesajda gereğinden fazla hukukî veya bürokratik duyulabilir.

Bir iş e-postasında da her cümleyi bu ifadelerle başlatmak gerekmez. Okuyucu iki bilgi arasındaki ilişkiyi zaten kolayca görüyorsa, yeni bir belirleyici eklemek metni yalnızca ağırlaştırabilir. C1 düzeyinde iyi yazının ölçütü, uzun sözcük sayısı değil, düşünce düzeninin açıklığıdır.

Yakın anlamlılar arasında katı sınırlar aramayın

Nevertheless ile nonetheless çoğu bağlamda birbirinin yerine kullanılabilir. Birinin yalnızca olumlu, diğerinin yalnızca olumsuz sonuçla kullanıldığı gibi bir kural yoktur. İkisi de önceki bilginin doğurduğu beklentiye karşı bir durum sunabilir.

Furthermore ve moreover da büyük ölçüde örtüşür. Moreover, eklenen noktanın aynı savı güçlendirdiğini belirgin biçimde hissettirebilir; furthermore ise sıralamaya devam etmek için elverişlidir. Fakat bunları kesin bir “zayıf gerekçe / güçlü gerekçe” ölçeği olarak ezberlemeyin.

Consequently, olayın doğurduğu sonucu açıkça vurgular. Hence ve thus mantıksal çıkarımlarda da rahattır. Bununla birlikte aralarında aşılmaz sınırlar yoktur; pek çok örnekte birden fazla seçim mümkündür. Metnin tonu ve cümlenin yapısı da kararı etkiler.

Türkçedeki “dolayısıyla” her şeyi çözmez

Türkçe bir metinde “dolayısıyla” ile kurabildiğiniz her bağlantı İngilizcede otomatik olarak hence gerektirmez. Günlük bir açıklamada so, resmî bir neden-sonuç aktarımında consequently, bir hesaplamadan çıkarım yaparken thus uygun olabilir. Önce sözcüğü değil, anlatmak istediğiniz ilişkiyi düşünün.

İleri kullanım ve ince ayrımlar

“Hence” sonrasında tam cümle bulunmayabilir

Hence, kısa bir sonuç grubunu da tanıtabilir:

  • The flight was cancelled, hence the long queue. — Uçuş iptal edildi; uzun kuyruk da bu yüzden oluştu.

Burada the long queue — “uzun kuyruk” tek başına tam cümle değildir. Anlam, “bu durum uzun kuyruğu açıklıyor” biçimindedir. Bu kullanım, iki tam cümleyi yalnızca virgülle bağlama hatasıyla karıştırılmamalıdır.

Hence ayrıca zamanla ilgili farklı bir anlamda görülebilir: two years hence — “iki yıl sonra”. Bu, burada öğretilen düşünce bağlama işlevinden ayrıdır ve daha resmî veya edebî duyulabilir.

“Thus” ile sonuç ve yöntem ayrımı

She reorganised the files, thus saving time — “Dosyaları yeniden düzenleyerek zaman kazandı” örneğinde sonuç, -ing biçimiyle kurulmuştur. Buradaki saving, kendi başına zaman bildirmeyen ve ana eylemin sonucunu ekleyen bir fiil biçimidir. Zaman kazandıran şey, dosyaların yeniden düzenlenmesidir.

Buna karşılık Hold the tool thus — “Aleti bu şekilde tutun” örneğinde thus yöntem veya biçim gösterir. Bu kullanım daha resmîdir; günlük dilde like this — “böyle” denmesi daha olağandır. Her iki anlamı tanımak, çeviride gereksiz “dolayısıyla” kullanmayı önler.

“Notwithstanding” tek başına bağlantı da kurabilir

Notwithstanding, ad grubuyla kullanılan edat işlevinin dışında, tek başına “yine de” anlamında da görülebilir:

  • The task was difficult. Notwithstanding, she completed it on time. — İş zordu. Yine de zamanında tamamladı.

Bu kullanım resmî ve görece seyrektir. Genel amaçlı bir yazıda aynı yerde nevertheless daha alışıldık bir seçimdir. Ayrıca özellikle hukuk metinlerinde notwithstanding sonrasında doğrudan tam cümleyle de karşılaşılabilir. Bu tür örnekleri tanımak yararlıdır; kendi yazınızda ise açık ve yerleşik yapıları tercih etmek daha güvenlidir.

Bağlantı hangi düşünceye uzanıyor?

Bir belirleyici yalnızca hemen önceki cümleye değil, bütün bir paragraftaki gerekçelere dayanabilir. İki tedarikçiyle yaşanan sorunları ve artan masrafları anlattıktan sonra consequently ile başlayan karar cümlesi, bütün bu bilgilerin ortak sonucunu verebilir.

Aynı nedenle bir sözcüğün doğru olup olmadığını yalnızca bulunduğu cümleye bakarak değerlendirmeyin. Önceki bölümde ne söylendiğini ve okuyucudan hangi bağlantıyı kurmasının beklendiğini inceleyin. Nevertheless, gerçek bir güçlüğü kabul edip buna rağmen ilerlemeyi anlatmalıdır; ilgisiz iki bilgiyi sihirli biçimde karşıt hâle getirmez.

Çalışma önerileri

  1. Aynı başlangıca üç farklı devam yazın. The project is expensive — “Proje pahalı” cümlesinden sonra bir kez nevertheless, bir kez moreover, bir kez consequently kullanın. Örneğin projeyi yine de sürdürmek, ikinci bir sakınca eklemek ve projeyi ertelemek farklı ilişkiler gerektirir. Böylece sözcük değil, düşünce bağlantısı çalışmış olursunuz.
  2. Noktalama ve yapıyı ayrı denetleyin. Kendi yazınızda bu dokuz ifadeyi işaretleyin. Her kullanımda iki tam cümle mi, bir ad grubu mu, yoksa kısa bir niteleme mi bulunduğunu belirleyin. Sonra nokta, noktalı virgül ve virgül tercihlerinizi kontrol edin. Özellikle albeit ile notwithstanding sonrasında ne geldiğini inceleyin.
  3. Kısa bir metni iki farklı kitle için düzenleyin. Önce arkadaşınıza yazacağınız dört cümlelik bir mesaj oluşturun; sonra aynı içeriği bir iş raporuna uyarlayın. Gereken yerlerde daha resmî ifadeler seçin, ama her but veya so sözcüğünü değiştirmeyin. Son kontrolde gereksiz bağlantı ifadelerini silin ve anlamın hâlâ açık olup olmadığına bakın.

İlgili konular

  • Ön bilgi: Temel bağlaçlar — and, but ve because gibi temel bağlaçların cümleleri nasıl bağladığını öğrenmek, burada ele alınan ifadelerin yapısal farklarını anlamayı kolaylaştırır.

Ön koşul

İngilizcede Temel BağlaçlarA1

Diğer C1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır